BAB 1 F5 MIKROORGANISMA

ONLINE PDPC PKP FASA 4
NOTA DAN SOALAN

BAB 1: MIKROORGANISMA DAN KESANNYA
TERHADAP BENDA HIDUP

DISEDIAKAN OLEH :
CIKGU SITI RUZIAH BINTI MUHARAM

GURU SAINS
SMK PASIR GUDANG 3

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Bab 1 Mikroorganisma dan Kesannya Terhadap Benda Hidup

1.1 Pengelasan Mikroorganisma

Maksud mikroorganisma Hidupan seni yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar

Bagaimana dilihat? Menggunakan mikroskop cahaya atau mikroskop elektron

Lima kumpulan a) Bakteria c) protozoa e) alga

mikroorganisma b) Kulat d) virus

Perbezaan mikroorganisma dari segi saiz, rupa bentuk, nutrisi, cara pembiakan dan habitat

Mikroorganisma Saiz Rupa Nutrisi Cara pembiakan Habitat
Sangat bentuk
Bakteria seni Sfera, rod, Parasit( mendapat Seks (konjugasi) Lembap
Contoh : kokus, pilin dan makanan daripada Aseks dan gelap
Basilus, Spirilum 10 µm koma hidupan hidup lain) (Pembentukan
dan vibrio hingga Saprofit (uraikan spora atau belahan
(unisel – 100 µm Seperti organisma mati) dedua)
mempunyai satu 5 µm tumbuhan Autotrof (membina
sel) hingga tanpa makanan sendiri Pertunasan atau Lembap
250 µm klorofil melalui fotosintesis) pembentukan dan gelap
Kulat (fungi) (unisel) Tiada Parasit dan saprofit spora
Contoh : yis, bentuk
cendawan dan tetap Saprofit, (ameba dan Seks (konjugasi) Akuatik dan
mukor paramesium) Aseks (belahan semi
Protozoa parasit (plasmodium) dedua) akuatik
Contoh: atau autuotrof (tanah
paramecium, Membiak dalam sel lembap)
amoeba dan Paling Mengikut Parasit hidup sebagai Dalam sel
plasmodium seni kandungan parasit di dalam sel hidup
Virus (terkecil) genetik di Mempunyai klorofil hidup
Contoh : Virus Mikroskop dalamnya membuat makanan
polio, virus elektron sendiri melalui proses
bakteriofaj, Paling fotosintesis Seks (Secara Lembap
mozek) besar konjugasi – dan
Alga pertukaran bahan bercahaya
Contoh : genetic antara dua
Euglena, alga)
Spirogira dan Aseks – belahan
Klamidomonas) dedua,
Unisel atau pembentukan
multisel spora atau
(mempunyai fragmentasi)
banyak sel)

SAINS BAB 1 2

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Latihan 1 : Fahami terma atau istilah
a) Nyatakan maksud istilah berikut:

i) Parasit :………………………………………………………………………………………………………………………..
ii) Saprofit : ……………………………………………………………………………………………………………………..
iii) Autotrof : ………………………………………………………………………………………………………………….....
iv) Konjugasi : …………………………………………………………………………………………………………………..
v) Unisel : ………………………………………………………………………………………………………………………..
vi) Multisel : ……………………………………………………………………………………………………………………...

b Labelkan mikroorganisma di bawah dengan betul.
)

a) b) c)
e)
d)
c) Nyatakan fungsi hifa (struktur yang terdapat pada kulat)

……………………………………………………
d Nama cara pembiakan di bawah:
)

i)

Cara pembiakan : ………………………………………..
Mikroorganisma yang tidak melakukan pembiakan ini :
……………………………………………………..

ii) iii)

SAINS BAB 1 3

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

……………………… Cara pembiakan :
ini
............................dan …………………
tidak melakukan cara pembiakan

Cara pembiakan :…………………………………
Mikroorganisma tidak melakukan pembiakan ini: …………………………

e) Apakah yang dimaksudkan oleh mikroorganisma?

…………………………………………………………………………………………………………………………
…...

f) Bagaimana untuk melihat mikroorganisma?

Dengan menggunakan
………………………………………………………………………………………………

g Nyatakan mikroorganisma yang :
)

i) Paling seni : …………………………………….

ii Paling besar : ……………………………………..
)

Latihan 2: Soalan Objektif SPM Sebenar
1 Rajah manakah yang menunjukkan alga?

2 Rajah menunjukkan sejenis mikroorganisma.

Dalam kumpulan manakah mikroorganisma ini?
A Kulat
B Virus
C Bakteria
D Protozoa

3 Mikroorganisma manakah yang boleh menjalankan fotosintesis?

A Alga B Virus C Kulat D Protozoa

4 Rajah menunjukkan contoh-contoh mikroorganisma.

Kumpulan manakah yang mewakili mikroorganisma ini?

A Fungi B Virus C Protozoa D Bakteria

5 Mikroorganisma manakah yang hanya dapat diperhatikan dengan menggunakan mikroskop

elektron?

A Alga B Fungi C Virus D Protozoa

SAINS BAB 1 4

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

6 Rajah menunjukkan satu kelas mikroorganisma.

Apakah ciri bagi mikroorganisma tersebut?

A Multisel B Boleh berespirasi C Melakukan D Membiak dalam sel
fotosintesis hidup

7 Penyakit manakah yang disebabkan oleh virus? D Gonorea

A Panau B Denggi C Taun

8 Mikroorganisma manakah yang boleh menjalankan proses fotosintesis?

AB CD

9 Mikroorganisma yang manakah membiak melalui pembentukan spora?

A Virus B Kulat C Alga D Yis

1.2 Faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma

a) Nutrien Nutrient diperlukan untuk pertumbuhan mikroorganisma

Bakteria saprofit dan kulat- memperoleh nutrient daripada jirim organik

yang mati

Parasit – memperoleh nutrient daripada perumahnya yang hidup

Autotrof atau berklorofil – memperoleh nutrien dengan proses fotosintesis

b) Kelembapan Mikroorganisma memerlukan air untuk menjalankan aktiviti metabolisme sel.

Keadaan yang kering dan kurang lembap menyebabkan mikroorganisma

menjadi kurang aktif dan mati

c) Keamatan Kebanyakan mikroorganisma hidup di kawasan gelap kecuali alga dan

cahaya bakteria autotrof dapat hidup subur dalam keadaan bercahaya

d) Suhu Suhu optimum bagi pertumbuhan mikroorganisma ialah 370C suhu yang

sesuai untuk tindak balas enzim.

Suhu yang rendah akan melambatkan kadar aktiviti sel (menjadi tidak aktif)

Suhu yang tinggi akan menyebabkan mikroorganisma akan mati (enzim

ternyahasli)

e) Nilai pH Kebanyakkan mikroorganisma membiak subur dalam persekitaran pH 6.5 –

7.5

Keadaan yang lebih neutral (tidak terlalu berasid atau tidak terlalu beralkali)

Latihan 3 : Latihan pengukuhan

1 Nyatakan lima faktor pertumbuhan mikroorganisma

i) ………………………………….….. ii) …………………………………….. v) Suhu

iii) ………………………………….….. iv) ………………………………….…..

2 Apakah yang akan terjadi sekiranya mikroorganisma didedahkan dalam keadaan berikut:
i) Suhu yang terlalu rendah (disimpan di dalam peti sejuk)

……………………………………………………………………………………………………………………
…..
i) Suhu yang terlalu tinggi (disimpan di dalam oven)

SAINS BAB 1 5

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

……………………………………………………………………………………………………………………
…..

Latihan 4 : Soalan Objektif SPM Sebenar

1 Apakah suhu optimum bagi pertumbuhan bakteria yang menyebabkan penyakit pada

manusia?

A 0 0C B 25 0C C 37 0C D 60 0C

2 Mengapa daging yang disimpan di dalam peti sejuk dapat dikekalkan kesegarannya?

A Enzimnya telah dimusnahkan B Mikroorganisma telah dibunuh

C Aktiviti mikroorganisma meningkat D Kadar pertumbuhan mikroorganisma

diperlahankan

3 Jadual menunjukkan keputusan eksperimen untuk mengkaji kesan suhu terhadap pertumbuhan

bakteria.

Suhu/ 0C Saiz koloni bakteria selepas 24 jam / mm

52

15 5

25 8

35 11

60 3

Apakah suhu yang paling sesuai bagi pertumbuhan bakteria?

A 5 0C B 15 0C C 35 0C D 60 0C

4 Suhu manakah yang akan memusnahkan mikroorganisma dan sporanya?

A 0 0C B 37 0C C 60 0C D 120 0C

Soalan Klon SPM 2015 (Bahagian B)

1 Rajah 1 menunjukkan mikroorganisma W, X, Y dan Z.

Rajah 1
a) Kelaskan W, X, Y dan Z berdasarkan ciri-ciri berikut:

 Boleh menghasilkan makanan sendiri
 Tidak boleh menghasilkan makanan sendiri

Tuliskan jawapan anda di ruang yang disediakan di bawah.

SAINS BAB 1 6

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

b) i) Berdasarkan Rajah 1, namakan kumpulan mikrroganisma yang boleh menghasilkan
makanan sendiri.

………………………………………………………………………………………………………………
…..

ii) Namakan proses yang dijalankan oleh kumpulan mikroorganisma dalam 1(b)(i) untuk
menghasilkan makanan sendiri.

………………………………………………………………………………………………………………
…..

c) i) Namakan mikroorganisma W.

………………………………………………………………………………………………………………
…..

ii) Nyatakan kaedah pembiakan mikroorganisma di 1c(i).

………………………………………………………………………………………………………………
…..

d) i) Namakan mikroorganisma yang menjalankan proses belahan dedua.

………………………………………………………………………………………………………………
…..

e) Namakan struktur yang terdapat pada mikroorganisma W untuk membantu dalam
penyerapan makanan

………………………………………………………………………………………………………………
…..

Latihan 5 : Latihan Proses Amali Sains (Faktor Pertumbuhan Mikroorganisma)
A Faktor nutrien

Mikroorganisma hidup subur jika nutrien dibekalkan secukupnya

Tujuan : ………………………………………………………………………………………………….
eksperimen

………………………………………………………………………………………………….

Hipotesis : ………………………………………………………………………………………………….

Pemboleh ubah
Dimanipulasikan : ………………………………………………………………………………………………….

Bergerak balas : ………………………………………………………………………………………………….

Dimalarkan : ………………………………………………………………………………………………….

Bahan dan : Dua piring petri steril, pita selofan, picagari,agar-agar tanpa nutrien, agar-
Radas agar nutrien, kultur bakteria Bacillus subtilis.

SAINS BAB 1 7

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Prosedur : a) …………………………………………………………………………………………..
Pemerhatian
…………………………………………………………………………………………..

b) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

c) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

d) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

e) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

:

Piring petri Pemerhatian

A

B

Inferens : ……………………………………………………………………………………………………
Hubungan
……………………………………………………………………………………………………
: Nyatakan hubungan antara nutrien dengan pertumbuhan bakteria?

……………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………

Latihan 5 : Latihan Proses Amali Sains (Faktor Pertumbuhan Mikroorganisma)
B Kelembapan

Mikroorganisma hidup subur jika berkeadaan lembap dan berair

Tujuan : ………………………………………………………………………………………………….
eksperimen

………………………………………………………………………………………………….

Hipotesis : ………………………………………………………………………………………………….

Pemboleh ubah
Dimanipulasikan : ………………………………………………………………………………………………….

Bergerak balas : ………………………………………………………………………………………………….

Dimalarkan : ………………………………………………………………………………………………….

Bahan dan : Dua piring petri steril, ketuhar, inkubator, pita selofan, picagari, agar-agar
Radas nutrien, kultur bakteria Bacillus subtilis.

SAINS BAB 1 8

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Prosedur : a) …………………………………………………………………………………………..
Pemerhatian
…………………………………………………………………………………………..

b) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

c) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

d) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

e) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

:

Piring petri Pemerhatian

A

B

Inferens : ……………………………………………………………………………………………………
Hubungan
……………………………………………………………………………………………………
: Nyatakan hubungan antara kelembapan dengan pertumbuhan bakteria?

……………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………

Latihan 5 : Latihan Proses Amali Sains (Faktor Pertumbuhan Mikroorganisma)
C Keamatan cahaya

Pertumbuhan mikroorganisma bertambah di dalam berkeadaan gelap

Tujuan : ………………………………………………………………………………………………….
eksperimen

………………………………………………………………………………………………….

Hipotesis : ………………………………………………………………………………………………….

Pemboleh ubah
Dimanipulasikan : ………………………………………………………………………………………………….

Bergerak balas : ………………………………………………………………………………………………….

Dimalarkan : ………………………………………………………………………………………………….

Bahan dan : Dua piring petri steril, pita selofan, picagari, agar-agar nutrien, kultur bakteria
Radas Bacillus subtilis.

SAINS BAB 1 9

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Prosedur : a) …………………………………………………………………………………………..
Pemerhatian
…………………………………………………………………………………………..

b) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

c) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

d) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

e) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

: Piring petri Pemerhatian

A

B

Inferens : ……………………………………………………………………………………………………

Hubungan ……………………………………………………………………………………………………
: Nyatakan hubungan antara keamatan cahaya dengan pertumbuhan

bakteria?

……………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………

Latihan 5 : Latihan Proses Amali Sains (Faktor Pertumbuhan Mikroorganisma)
D Faktor suhu

Suhu optimum bagi pertumbuhan mikroorganisma ialah pada suhu 37 0C.

Tujuan : ………………………………………………………………………………………………….
eksperimen ………………………………………………………………………………………………….

Hipotesis : ………………………………………………………………………………………………….

Pemboleh ubah
Dimanipulasikan : ………………………………………………………………………………………………….

Bergerak balas : ………………………………………………………………………………………………….

Dimalarkan : ………………………………………………………………………………………………….

Bahan dan : Tiga piring petri steril, pita selofan, ketuhar, peti sejuk, inkubator, pipet, silinder
Radas penyukat, bubur nutrien, agar-agar nutrien, kultur bakteria Bacillus subtilis.

Prosedur : a) …………………………………………………………………………………………..

SAINS BAB 1 10

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

…………………………………………………………………………………………..

b) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

c) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

d) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

e) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

Pemerhatian : Piring petri Pemerhatian

Inferens A
Hubungan
B

C

: ……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………

: Nyatakan hubungan antara suhu dengan pertumbuhan bakteria?
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………

Latihan 5 : Latihan Proses Amali Sains (Faktor Pertumbuhan Mikroorganisma)
E Faktor Nilai pH

Pertumbuhan mikroorganisma subur dalam keadaan neutral berbanding berasid atau beralkali

Tujuan : ………………………………………………………………………………………………….
eksperimen ………………………………………………………………………………………………….

Hipotesis : ………………………………………………………………………………………………….

Pemboleh ubah
Dimanipulasikan : ………………………………………………………………………………………………….

Bergerak balas : ………………………………………………………………………………………………….

Dimalarkan : ………………………………………………………………………………………………….

Bahan dan : Tiga tabung uji steril, picagari,kapas steril, inkubator, kertas pH, rak tabung uji,
Radas bubur nutrien, kultur bakteria Bacillus subtilis, air suling, larutan asid hidroklorik
dan larutan natrium hidroksida.

SAINS BAB 1 11

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Prosedur : a) …………………………………………………………………………………………..
Pemerhatian
…………………………………………………………………………………………..

b) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

c) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

d) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

e) …………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

: Tabung uji Pemerhatian

A

B

C

Inferens : ……………………………………………………………………………………………………
Latihan
……………………………………………………………………………………………………
: Apakah nilai pH yang sesuai untuk pertumbuhan mikroorganisma?

……………………………………………………………………………………………………

Latihan 6 : Soalan Bahagian A (Kemahiran Proses Sains SPM Sebenar)
1 Rajah menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kesan suhu terhadap pertumbuhan bakteria,

Bacillus subtilis.

Selepas dua hari, keadaan bubur nutrient dalam setiap tabung uji diperhatikan.
Keputusan direkodkan dalam Jadual 1.

Tabung uji Suhu/ 0C Keadaan bubur nutrien

SAINS BAB 1 12

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

K 5 Sedikit keruh

L 37 Keruh

M 70 Sedikit keruh

Jadual 1

a) Nyatakan pembolehubah dalam eksperimen ini

Dimanipulasikan : ……………………………………………………………………….

Bergerak balas : ……………………………………………………………………….

Dimalarkan : ……………………………………………………………………….

b) Nyatakan hipotesis bagi eksperimen ini.

………………………………………………………………………………………………………………………..

c) Nyatakan satu pemerhatian daripada dapatan Jadual 1 di atas.

………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………..

d) Nyatakan inferens yang boleh dibuat berdasarkan eksperimen ini.

………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………..

e) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi bakteria.

………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………..

Latihan 7 : Soalan Bahagian A (Kemahiran Proses Sains SPM Sebenar)
2 Rajah 2 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kesan cahaya terhadap pertumbuhan

mikroorganisma.

Rajah 2
a) Nyatakan pembolehubah dalam eksperimen ini

SAINS BAB 1 13

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Dimanipulasikan : ……………………………………………………………………….

Bergerak balas : ……………………………………………………………………….

Dimalarkan : ……………………………………………………………………….

b) Nyatakan hipotesis bagi eksperimen ini.

………………………………………………………………………………………………………………………..

c) Nyatakan satu pemerhatian daripada dapatan Jadual 1 di atas.

………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………..

d) Nyatakan inferens yang boleh dibuat berdasarkan eksperimen ini.

………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………..

e) Berdasarkan Rajah 2, apakah mikroorganisma X?
Tandakan (√) bagi jawapan anda.

Kulat Alga Virus

Latihan 7 : Soalan Bahagian A (Kemahiran Proses Sains SPM Sebenar)
3 Seorang muird menjalankan satu eksperimen untuk mengkaji tindakan yis dalam pembuatan roti.

Rajah 3 menunjukkan ketinggian doh pada minit kelapan.

Rajah 3.
a) Perhatikan Rajah 3, nyatakan ketinggian doh.

Tuliskan jawapan anda pada Jadual 3.

Masa / minit Ketinggian doh / cm

SAINS BAB 1 14

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

0 2.0
2 3.0
4 4.0
6 4.8
8 ……..
10 5.8

Jadual 3
b) Berdasarkan Jadual 3, lukis graf untuk menunjukkan ketinggian doh melawan masa.

c) Berdasarkan graf di 3(b), nyatakan hubungan antara ketinggian doh dengan masa.
………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………..

SAINS BAB 1 15

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Latihan 7 : Kemahiran Proses Sains SPM Sebenar Bahagian A
4 Rajah 4 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kesan pH ke atas pertumbuhan bakteria.

Rajah 3

Selepas dua hari, keadaan campuran dalam setiap tabung uji diperhatikan.
Jadual 3 menunjukkan keputusan eksperimen ini.

Tabung uji Nilai pH Kekeruhan campuran
P Asid (pH kurang daripada 7) Kurang keruh
Q Alkali (pH lebih daripada 7) Kurang keruh
R Sangat keruh
Neutral (nilai pH 7)

Jadual 3

a) Nyatakan pembolehubah dalam eksperimen ini.

Dimanipulasikan : ………………………………………………………………………………

Bergerak balas : ………………………………………………………………………………

Dimalarkan : ………………………………………………………………………………

b) Berdasarkan Jadual 3,
i) Apakah keadaan paling sesuai untuk pertumbuhan bakteria?

……………………………………………………………………………………………………………………

ii) Nyatakan satu pemerhatian daripada eksperimen ini.

……………………………………………………………………………………………………………………

iii) Nyatakan inferens yang dapat anda buat.

……………………………………………………………………………………………………………………

c) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi pertumbuhan bakteria.

………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………….

SAINS BAB 1 16

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

1.3 Peranan Mikroorganisma Berfaedah

Bidang Mikroorganisma yang terlibat
 Bakteria simbiotik dan protozoa hidup dalam saluran pencernaan haiwan
Pencernaan
makanan herbivor (lembu) merembeskan enzim selulase untuk mencernakan
selulosa kepada glukosa
 Bakteria E.coli berada dalam usus besar manusia bagi membantu
pencernaan sisa makanan di dalam usus besar di samping menghasilkan
Vitamin B12 dan vitamin K bagi tindakan bakteria terhadap makanan
tidak tercerna.

Proses  Bakteria pengurai dan kulat saprofit menguraikan bahan organic
pereputan menjadi sebatian ringkas seperti karbon dioksida, sebatian nitrat dan air.

 Pereputan proses di mana bakteria pengurai dan kulat saprofit
merembeskan enzim untuk mencernakan bahan-bahn organik tersebut.

Bidang  Kulat Penicillium notatum dikultur untuk menghasilkan penisilin (antibiotik
perubatan untuk merawat beberapa penyakit seperti radang paru-paru, sifilis dan
tibi)

 Bakteria Streptomyces untuk menghasilkan antibiotik streptomisin
merawat batuk kering

 Pathogen yang mati atau dilemahkan digunakan untuk membuat vaksin
 Vaksin disuntik untuk merangsang penghasilan antibodi supaya badan

mendapat keimunan terhadap sebarang penyakit
 Bakteria digunakan untuk menghasilkan hormone insulin untuk

mengurangkan paras glukosa dalam darah bagi pesakit kencing manis

Bidang  Kawalan biologi kaedah untuk mengawal haiwan perosak tanaman.
pertanian Contoh: Virus Myzomatosis digunakan untuk mengawal arnab liar

 Bakteria Rhizobium bakteria pengikat nitrogen yang hidup dalam nodul
akar kekacang untuk menukarkannya kepada sebatian nitrat bagi
menyuburkan pertumbuhan tanaman.

Bidang  Yis digunakan dalam pembuatan roti dan minuman beralkohol
Perindustrian  Yis akan menguraikan gula dan menghasilkan gas karbon dioksida
 Yis akan memecahkan kanji dalam pulut menjadi glukosa dan

memecahkan glukosa menjadi etanol. Proses ini dikenali sebagai
penapaian

Glukosa Yis
Etanol +Karbon dioksida

Latihan 8 : Lengkapkan Istilah atau terma seperti berikut:

i) Proses pereputan : ..................................................................................................................

..................................................................................................................

ii) Vaksin : ..................................................................................................................

..................................................................................................................

iii) Kawalan biologi : ..................................................................................................................

..................................................................................................................

iv) Penapaian : ..................................................................................................................

v) Hasil penapaian : ..................................................................................................................

vi) Fungsi hormone insulin : ..................................................................................................................

SAINS BAB 1 17

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Latihan 9 : Soalan Objektif SPM Sebenar
1 Mikroorganisma yang membantu proses pencernaan selulosa bagi haiwan herbivore ialah

A alga B kulat C virus D bakteria

2 Rajah 2 menunjukkan susunan radas bagi suatu eksperimen.

Apakah mikroorganisma X? Rajah 2
C
A Yis B Euglena Ameba D Paramesium

3 Aminah ingin membuat roti yang lembut. Mikroorganisma manakah yang digunakan?

A Mukor B Yis C Alga D Protozoa

4 Yis digunakan untuk menghasilkan alcohol. Apakah proses yang terlibat?

A Penapaian B Pengesteran C Penyulingan D Fotosintesis

5 Mikroorganisma manakah yang boleh digunakan untuk membuat vaksin?

A Alga B Virus C Kulat D Protozoa

6 Rajah 6 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji aktiviti mikroorganisma K.

Apakah K? B Mukor Rajah 6 D Bakteriofaj
A Yis C Penisilium

7 Mikroorganisma manakah yang boleh menukar gas nitrogen kepada nitrat?

A Virus B Alga C Protozoa D Bakteria

8 Penyataan manakah yang betul tentang penggunaan mikroorganisma?
A Virus menolong dalam proses pereputan B Yis boleh mengikat nitrogen kepada nitrat
C Protozoa menghasilkan antibiotic penisilin D Bakteria membantu herbivor mengadam
selulosa

9 Rajah 9 menunjukkan kesan larutan X ke atas pertumbuhan bakteria.

Apakah bahan X? B Vaksin C Antiserum D Antibiotik
A Dadah
18
SAINS BAB 1

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

1.4 Kesan Mikroorganisma Berbahaya kepada Manusia

Apa itu patogen? Mikroorganisma berbahaya yang menyebabkan pelbagai penyakit

kepada manusia

Contoh patogen Kulat, virus, bakteria dan protozoa yang biasa menyerang manusia

Cara menyerang? Bakteria dan protozoa mengeluarkan bahan kimia bertoksik di dalam

badan perumah

Virus akan menyerang perumah dan memusnahkan sel perumah

Kulat akan merembeskan enzim untuk mencernakan sel perumah lalu

menyerap hasil pencernaan tersebut

Penyakit yang

disebabkan Nama penyakit Simptom(Tanda-tanda jangkitan)

oleh:

Tibi (Tuberkulosis)

 Dikenali sebagai batuk kering  Penurunan berat badan

yang dibawa oleh bakteria Bacillus  Batuk yang berterusan

tuberculosis (berbentuk rod)  Kahak berwarna kuning kehijauan

 Berjangkit melalui udara yang dan pekat

mempunyai zarah-zarah debu dan  Sakit dada, cepat letih dan berpeluh

titisan air yang mengandungi pada waktu malam

pathogen

Taun (Kolera)  Cirit-birit yang teruk

 Penyakit yang dibawa oleh  Muntah

bakteria berbentuk koma  Kulit menjadi kecut

 Berjangkit melalui air atau  Berasa dahaga

Bakteria makanan tercemar  Kehilangan air yang banyak
Penyakit kelamin (akibat hubungan  Kemunculan bintik-bintik merah dan

seks) ulser di organ pembiakan

Sifilis  Bintik merah akan muncul pada kulit

 Disebabkan oleh bakteria badan, ulser mulut dan kerongkong

berbentuk spirilium yang  Kelesuan, demam, hilang selera

berflagelum makan, berat badan menurun

 Kerosakan organ dalaman yang

boleh membawa maut

Gonorea

 Disebabkan oleh bakteria kokus  Rasa sakit pada organ pembiakan

 Pengeluaran bendalir yang pekat dan

putih dari organ pembiakan

 Berisiko mengalami kemandulan

Selsema

 Disebabkan oleh virus influenza  Demam, bersin, hidung berair

 Dijangkiti melalui zarah-zarah debu  Sesak nafas, sakit kepala

dan titisan air yang tercemar di  Batuk dan sakit kerongkong

udara

Poliomielitis

 Disebabkan oleh virus poliomyelitis  Demam

 Disebarkan melalui pelbagai cara  Otot tidak berfungsi

(zarah-zarh debu atau titisan air  Lumpuh

tercemar atau sentuhan)

Demam denggi  Demam panas

 Disebabkan oleh virus dibawa oleh  Bintik-bintik merah pada kulit

Virus nyamuk Aedes  Kesakitan tulang, sendi, otot, mata

dan kepala,

 Pendarahan pada organ dalaman

Hepatitis

 Berpunca daripada Hepatitis A  Demam

dan B  Sakit kepala

 Mudah dijangkiti melalui makanan  Hilang selera makan

dan air yang tercemar, transfusi  Muntah

darah tercemar dan makan  Sakit sendi dan otot

kerang laut tercemar  Bengkak hati dan jaundis

 Virus ini akan menyerang hati dan

kanser hati

SAINS BAB 1 19

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

AIDS  Demam
 Disebabkan oleh virus HIV  Hilang selera makan
 Berjangkit melalui hubungan seks  Penurunan berat badan
 Kanser sarcoma Kaposi
dengan pembawa  Kandidiasis dalam mulut
 Transfusi darah yang tercemar  Mudah diserang pelbagai penyakit
 Perkongsian jarum dengan  Bengkak pada kelenjar limpa dan

penagih dadah maut

Panau  Kegatalan dan tompok-tompok putih
pada bahagian kulit yang dijangkiti
 Penyakit kulit yang berjangkit
 Keguguran rambut
melalui sentuhan secara langsung  Kegatalan dan tompok merah pada

atau tidak apabila berkongsi tuala kulit
 Pengelupasan kulit badan
oleh pesakit panau  Demam panas bersilih ganti dengan

Kulat  Boleh berjangkit melalui air dan demam dingin
udara  Air kencing yang pekat dan gelap
 Mengalami anemia
Kurap  Limpa membengkak

 Penyakit kulit yang serius daripada  Cirit-birit
 Sakit perut
panau  Kesukaran membunag air besar

 Kurap boleh berjangkit melalui air

dan udara

Malaria

 Penyakit kronik yang disebabkan

oleh parasite plasmodium yang

dibawa oleh vektor nyamuk

Anopheles betina

 Plasmodium ini memusnahkan sel

Protozoa hati dan sel darah merah

Disentri ameba

 Disebabkan oleh protozoa

Entamoeba histolytica

 Penyakit berjangkit melalui

makanan dan minuman yang

tercemar

Kaedah Jangkitan Patogen

Udara •Apabila bersin atau batuk, patogen yang terdapat dalam air liur akan terpancul keluar.
patogen ini akan menjangkiti orang lain apabila disedut dalam saluran pernafasan

•Contoh penyakit tersebar melalui udara selsema, batuk kering, demam campak, tibi dan
difteria

•Najis seseorang pesakit yang mengandungi patogen atau spora juga boleh
mencemarkan air terutama sewaktu banjir

Air •Contoh penyakit tersebar melalui air kolera, tifois, hepatitis A dan disentri

•Patogen yang mencemari makanan berasal dari air basuhan, udara dan individu yang
mengendalikan makanan tersebut termasuk penggunaan alatan yang tidak bersih

Makanan •Contoh penyakit tersebar melalui makanan tercemar kolera, tifois, dan hepatitis A

•Penyakit boleh berjangkit melalui sentuhan secara langsung (hubunngan seks) atau tidak
(meminjam barangan pesakit)

Sentuhan •Contoh penyakit tersebar melalui penyakit kulit (kurap atau panau)

Vektor •Vektor (haiwan atau serangga sebagai agen patogen)

•nyamuk akan memindahkan patogen yang terdapat dalam air liurnya ke dalam badan manusia
semasa menggigit manusia

•badan lalat dan tikus mempunyai patogen yang melekat pada makanan sekiranya menyentuh
makanan terdedah

•Contoh penyakit tersebar melalui penyakit kulit (kurap atau panau)

SAINS BAB 1 20

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Latihan 10 : Pengukuhan
1. Apakah yang dimaksudkan dengan patogen?

……………………………………………………………………………………………………………………………..

2. Berikan tiga contoh patogen.

……………………………………………………………………………………………………………………………..

3. Nyatakan bagaimana patogen di bawah menyerang tisu badan?

Bakteria : ……………………………………………………………………………………………………………

Protozoa : ……………………………………………………………………………………………………………

Virus : ……………………………………………………………………………………………………………

Kulat : ……………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………

4. Tandakan penyakit yang disebabkan oleh bakteria.

Panau Sifilis Gonorea Kolera

5. Tandakan penyakit yang disebabkan oleh virus.

Hepatitis B Selsema Kurap AIDS

6. Tandakan penyakit yang disebabkan oleh kulat.

Kolera Gonorea Panau Taun

7. Tandakan penyakit yang disebabkan oleh protozoa.

Malaria Denggi Disentri ameba Kolera

8. Nyatakan dua simptom atau tanda –tanda penyakit berikut:

Sifilis : …………………………………………………….…………………….…………………….

…………………………………………………….…………………….…………………….

Gonorea : …………………………………………………….…………………….…………………….

…………………………………………………….…………………….…………………….

Demam denggi : …………………………………………………….…………………….…………………….

…………………………………………………….…………………….…………………….

Demam malaria : …………………………………………………….…………………….…………………….

…………………………………………………….…………………….…………………….

9. Nyatakan lima kaedah jangkitan patogen

a) ………………………………………………….. b) …………………………………………………..

c) ………………………………………………….. d) …………………………………………………..

SAINS BAB 1 21

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

e) …………………………………………………..

Latihan 11:

1 Antara penyakit berikut, yang manakah disebabkan oleh bakteria?

A AIDS B Denggi

C Malaria D Tuberkulosis

SPM 2006

2 Seorang lelaki dan keluarganya mempunyai gejala-gejala berikut:

 Tompok putih pada kulit
 Tompok kelihatan pada muka, leher dan lengan

Antara yang berikut, yang manakah boleh menyebarkan penyakit ini?

A Melalui gigitan nyamuk B Makan makanan yang terdedah

C Minum air yang tidak dididihkan D Berkongsi tuala atau pakaian

SPM 2008

3 Rajah 1 menunjukkan sejenis serangga yang boleh menyebarkan pathogen sejenis penyakit.

Apakah penyakit itu? Rajah 1
A AIDS
C Malaria B Taun
D Hepatitis B

SPM 2009

4 Penyakit manakah yang disebabkan oleh kulat?

A AIDS B Kurap

C Kolera D Tuberkulosis

SPM 2011

5 Maklumat berikut menunjukkan gejala-gejala akibat oleh dua jenis demam yang dibawa oleh

mikroorganisma X dan Y.

Demam A Demam B

 Air kencing yang pekat dan gelap  Bintik-bintik merah pada kulit

 Mengalami anemia  Kesakitan tulang, sendi, otot, mata

 Limpa membengkak dan kepala,

 Dibawa oleh mikroorganisma X  Pendarahan pada organ dalaman

 Dibawa oleh mikroorganisma Y

Apakah X dan Y? Mikroorganisma Y
Mikroorgnanisma X Protozoa
Protozoa
A Kulat Kulat
B Virus Virus
C Protozoa
D Protozoa

6 Maklumat di bawah menunjukkan gejala suatu penyakit yang dibawa oleh mikroorganisma X.

 Mudah dijangkiti melalui makanan dan air yang
tercemar, transfusi darah tercemar dan makan
kerang laut tercemar

 Virus ini akan menyerang hati dan kanser hati


Apakah penyakit itu? B Tuberkulosis
A AIDS D Disentri
C Hepatitis A

SAINS BAB 1 22

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

1.5 Cara-cara Mencegah Jangkitan Penyakit yang Disebabkan oleh Mikroorganisma
Cara-cara mencegah jangkitan penyakit

Kawalan vektor Kaedah pensterilan Keimunan

Kawalan Penggunaan haba Keimunan aktif
pembiakan
•Pendidihan •Keimunan aktif
nyamuk •Autoklaf semula jadi
•Keimunan aktif
buatan

Kawalan Penggunaan Keimunan pasif
pembiakan lalat bahan kimia
•Keimunan pasif
Sinar ultraungu dan semula jadi
sinar gama •Keimunan pasif
buatan

Grafik menunjukkan tiga kaedah mencegah jangkitan penyakit

A Kawalan Vektor

Apakah itu vektor? Haiwan yang berfungsi sebagai agen pemindahan patogen kepada hidupan

lain yang menyebabkan jangkitan penyakit kepada hidupan tersebut

Kawalan vektor? Kaedah berkesan untuk mencegah penyakit yang disebabkan oleh vektor

iaitu lalat dan nyamuk

Kawalan pembiakan nyamuk

Kitar hidup nyamuk mempunyai empat peringkat iaitu telur, larva, pupa dan dewasa.

Menutup permukaan air yang Pupa Selepas 5-10 hari Dewasa Menyemburkan insektisid,
bertkung dengan minyak atau menggunakan alat pencegah
membela ikan gapi di dalam nyamuk, kelambu, jarring
bekas air nyamuk dan ubat nyamuk
untuk mengelakkan gigitan
nyamuk

Selepas seminggu Selepas dua hari

Mencampurkan abate ke Larva atau Telur Membersihkan tempat
dalam air, menutup jejentik pembiakan nyamuk seperti air
permukaan air yang yang bertakung,tin kosong
bertakung dengan minyak dan tayar buruk yang
atau membela ikan gapi di bertakung air
dalam bekas air

SAINS BAB 1 23

Cara-cara pengawalan nyamuk MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4
i) Menyembur racun serangga
iii) Memasang kelambu ii) Menggunakan alat pencegah nyamuk
iv) Membersihkan longkang tersumbat

Kawalan pembiakan lalat
Kitar hidup lalat mempunyai empat peringkat iaitu telur, larva, pupa dan lalat dewasa.

Biasanya dijumpai di tempat Pupa Dewasa Biasanya hinggap di tempat
gelap dan kering. Persekitaran otor dan berbau busuk. Boleh
rumah sentiasa dijaga dengan dibunuh dengan
bersih menggunakan insektisid,
kertas lekit dan perangkap
elektrik

Selepas 10 hari

Biasanya dijumpai di tempat Selepas 8 jam Biasanya lalat bertelur di
redup dan lembap. Makanan kawasan sampah. Sampah
perlu ditutup dengan tudung perlu dibuang ke dalam tong
saji sampah bertutup

Larva Telur

Cara-cara pengawalan lalat ii) Penyembur racun serangga
i) Perangkap elektrik
iii) Kertas lekit

Latihan 12 : Pengukuhan
1 Nyatakan empat peringkat bagi kitar hidup nyamuk dan lalat.

a) ....................................................... b) .......................................................

c) ....................................................... d) .......................................................

2 Apa yang dimaksudkan dengan vektor?

............................................................................................................................. ...............................................

............................................................................................................................. ...............................................

3 Apakah dimaksudkan dengan kawalan vektor?

............................................................................................................................. ...............................................

.......................................................................................................................................................................... ..

4 Nyatakan cara-cara pengawalan vektor berikut:
Nyamuk :

a) …………………………………………………………….……………………………………………………….

b) …………………………………………………………….……………………………………………………….

Lalat …………………………………………………………….……………………………………………………….
a)
24
SAINS BAB 1

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

b) …………………………………………………………….……………………………………………………….
c) …………………………………………………………….……………………………………………………….
Latihan 13 : KitarNyamuk dan Kitar Lalat
1 a) Namakan setiap peringkat bagi vektor X dalam ruangan yang disediakan.

P :……………………………..

S :……………………………..

Q :……………………………..

R :……………………………..

b) Nyatakan satu kaedah yang terbaik bagi memusnahkan vektor pada peringkat berikut:
P ……………………………………………………………………………………………………………………….
Q ……………………………………………………………………………………………………………………….
R ……………………………………………………………………………………………………………………….
S ……………………………………………………………………………………………………………………….

c) Namakan setiap peringkat bagi vektor Y dalam ruangan yang disediakan.

T :……………………

W :…………………… U :……………………

V :……………………

Nyatakan satu kaedah yang terbaik bagi memusnahkan vektor pada peringkat berikut:
T ……………………………………………………………………………………………………………………….
U ……………………………………………………………………………………………………………………….
V ……………………………………………………………………………………………………………………….
W ……………………………………………………………………………………………………………………….
Namakan vektor bagi Xdan Y.

SAINS BAB 1 25

Vektor X MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4
Vektor Y : ……………………………………………..
: ……………………………………………..

B Kaedah Pensterilan Proses membunuh patogen dan memastikan sesuatu bahan bebas
Maksud pensterilan daripada mikroorganisma dan sporanya.
Melalui penggunaan haba, bahan kimia dan sinar ultraungu serta sinar
Kaedah pensterilan gama

1. Penggunaan haba

Pada suhu yang tinggi, bahan protein seperti enzim mudah ternyahasli. Maka, tenaga haba dapat
membunuh mikroorganisma melalui penyahaslian sebatian protein dan enzim yang terdapat dalam
mikroorganisma

A) Pendidihan
Kaedah ini dilakukan dengan memanaskan air pada suhu 100 0C selama 20 minit
Kebaikan : Dapat membunuh mikroorganisma
Keburukan : Tidak berkesan membunuh sporanya

B) Autoklaf

Sesuai digunakan untuk mensterilkan bahan yang basah seperti medium kultur.
 Menggunakan stim pada suhu 1210C selama 15 minit di bawah tekanan

Mensterilkan alat-alat yang tidak sesuai direndam di dalam air
 Menggunakan stim pada suhu 1000C selama 90 minit

Kebaikan : Memastikan tiada perubahan fizikan dan kimia berlaku serta tiada kehilangan air secara

sejatan

2. Penggunaan bahan kimia

Disinfektan ialah sejenis bahan kimia yang digunakan untuk mensterilkan peralatan, membersihkan kawasan
seperti tandas dan lantai hospital serta mengelap permukaan meja.
Tidak boleh disapu pada kulit kerana merosakkan tisu-tisu bahan
Contoh bahan kimia dijadikan disinfektan ialah alkohol, formalin dan klorin.

Antiseptik bahan kimia yang digunakan untuk merawat luka pada kulit.
Antara contoh antiseptic ialah larutan iodin, larutan kalium manganat(VII), heksaklorofena, falvin danasid
borik

3. Sinar ultraungu dan sinar gama

Digunakan di dalam hospital dan makmal
Sinar ini boleh merosakkan bahan genetik yang terdapat dalam nukleus mikroorganisma
Sinar gama digunakan untuk mensterilkan bilik pembedahan, bilik kultur tisu serta peralatan yang tidak tahan
haba

Latihan 14:
1. Apakah dimaksudkan dengan proses pensterilan?

……………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………

2. Nyatakan tiga kaedah pensterilan

……………………………………………………………………………………………………………………………

3. Bagaimana untuk mensterilkan bahan yang tidak sesuai direndam dalam air?

……………………………………………………………………………………………………………………………

4. Formalin, alkohol dan klorin merupakan contoh bagi………………………………………….

SAINS BAB 1 26

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

5. Larutan iodin dan asid borik merupakan contoh bagi …………………………………………

6. Apakah fungsi antiseptik? …………………………………………………………………………………………….
7. Padankan kaedah pensterilan berikut dengan betul.

Untuk membunuh mikroorganisma tetapi Menggunakan sinar gama
sporanya masih aktif

Alat-alat yang dapat direndam di dalam Memanaskan sehingga takat didih
air selama 120 minit

Alat-alat yang tidak dapat direndam di Menggunakan larutan iodin
dalam air

Untuk mengemop lantai di hospital Stimkan pada suhu 1210C selama 15
minit di bawah tekanan

Merawat luka pada kulit Menggunakan formalin

Untuk membersihkan bilik pembedahan Stimkan pada suhu 1210C selama 15
selepas pembedahan berlaku minit di bawah tekanan

8 Antara yang berikut, yang manakah paling sesuai untuk mensteril luka?

A Antiseptik B Disinfektan

C Sinaran ultraungu D Sinaran gama

SPM 2014

9 Terdapat sedikit kesan darah di lantai hospital. Bahan kimia manakah yang sesuai yang perlu diambil

oleh pekerja untuk mensterilkan lantai tersebut?

A Asid borik B Alkohol

C Iodin D Heksaklorofena

10 Maklumat di bawah menunjukkan kaedah pensterilan.

Kaedah pensterilan

Penggunaan haba Bahan kimia Sinaran gama

Pendidihan Disinfektan

X

Antara yang berikut, bahan kimia manakah merujuk kepada X?

A Alkohol C Formalin
B Iodin D Klorin

SAINS BAB 1 27

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

C Keimunan Keupayaan badan seseorang untuk menghasilkan antibodi yang mencukupi bagi
Maksud keimunan menentang patogen dan mengelakkan diri daripada penyakit

Jenis –jenis keimunan

Jenis - jenis
keimunan

Keimunan Aktif Keimunan Pasif
Keimunan yang Keimunan yang
terhasil apabila diperoleh setelah
badan seseorang seseorang diberi
membina antibodi antibodi secara

sendiri terus

Semula jadi Buatan Semulajadi Buatan
terhasil daripada Antibodi yang Diperoleh daripada
Diperoleh apabila diperoleh semasa suntikan antiserum.
seseorang dijangkiti suntikan vaksin penyusuan semsa Contoh : penyakit
untuk merangsang bayi. Kekal untuk rabies, difteria dan
patogen sementara waktu
Contoh : demam penghasilan tetanus
campak, batuk antibodi sahaja
kering, cacar dan
Contoh : penyakit
difteria tibi dan cacar

Apa itu vaksin? Larutan atau ampaian yang mengandungi patogen yang telah mati atau
Bagaimana vaksin dilemahkan
berfungsi? Apabila vaksin disuntik → vaksin akan merangsang sel darah putih (limfosit)
(Keimunan aktif buatan) untuk menghasilkan antibodi
Kenapa perlu ada dos penggalak (dos kedua)?
Apa itu antiserum? Suntikan pertama tidak dapat merangsangkan penghasilan antibodi ke aras
(Keimunan pasif buatan) keimunan
Suntikan kedua untuk meningkatkan paras antibodi sehingga melebihi aras
keimunan
Antibodi atau antitoksin yang diperoleh daripada darah haiwan atau manusia
yang imun terhadap penyakit tersebut

Graf Keimunan Aktif

Keimunan aktif semula jadi Keimunan aktif buatan

Antibodi akan dihasilkan di dalam badannya Diberikan suntikan vaksin untuk merangsang
penghasilan antibodi di dalam badannya.
selepas beberapa hari sembuh untuk 28

SAImNSenBeAnBta1ng patogen dan tidak akan dijangkiti
penyakit itu semula

semula

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Graf Keimunan Pasif

Keimunan pasif Merupakan keimunan yang diperoleh setelah seseorang diberikan
antibody secara terus dan bukan dihasilkan oleh sel limfositnya dan
Keimunan pasif semula keimunan ini tidak kekal lama
jadi
Apabila ibu yang mengandung memindahkan antibodinya kepada
Keimunan pasif buatan bayinya melalui plasenta
Selepas kelahiran, bayi mendapatkan antibodi daripada susu ibu melalui
Jenis graf keimunan penyusuan
pasif buatan Keimunan ini hanya kekal untuk sementara waktu sahaja

Antibodi diperoleh melalui suntikan antiserum
Antiserum ialah antibodi atau antitoksin yang diperoleh daripada darah
haiwan atau manusia yang imun terhadap penyakit tersebut
Keimunan ini boleh mencegah penyakit rabies, difteria dan tetanus

Latihan 15 : Pengukuhan
1 Apakah yang dimaksudkan dengan keimunan?

…………………………………………………………………………………………………………………………
….

…………………………………………………………………………………………………………………………
….

2 Nyatakan dua jenis keimunan?

…………………………………………………………………………………………………………………………
….

3 Namakan jenis keimunan berikut berdasarkan graf keimunan di bawah

SAINS BAB 1 29

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

a)…………………………………b)………………………………………….c)……………………………………
…
4 Apakah yang dimaksudkan dengan
i) Vaksin :

…………………………………………………………………………………………………………….

ii Antiserum
) :…………………………………………………………………………………………………………

5 Padankan maklumat di bawah dengan graf keimunan dengan betul

Antibodi diperoleh daripada suntikan
antiserum

Antibodi diperoleh daripada suntikan
vaksin

Antibodi diperoleh setelah melawan
sesuatu penyakit dan tidak akan dijangkiti
lagi

6 Nyatakan jenis keimunan yang terlibat

i) Antibodi diperoleh daripada penyusuan susu ibu

……………………………………………………………………………………………………………………
……

ii) Antibodi diperoleh setelah diberikan suntikan vaksin

……………………………………………………………………………………………………………………
……

iii) Antibodi diperoleh setelah diberikan suntikan antiserum

……………………………………………………………………………………………………………………
……

iv) Keimunan diperoleh setelah mendapat sesuatu penyakit dan tidak akan dijangkiti semula

SAINS BAB 1 30

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

……………………………………………………………………………………………………………………
……

7 Bagi keimunan aktif buatan, nyatakan fungsi bagi

i) Suntikan dos pertama

……………………………………………………………………………………………………………………
……

ii) Suntikan dos kedua

……………………………………………………………………………………………………………………
……
Kepentingan keimunan
 Kita dapat mencegah pelbagai jangkitan penyakit yang disebabkan oleh mikroorganisma

Latihan 16: Soalan Objektif SPM 2005-2016
1 Rajah 1 menunjukkan sejenis vektor pada peringkat tertentu.

ajah 1

Kaedah yang manakah yang paling sesuai untuk mengawal vektor itu pada peringkat ini?

A Membela ikan B Sembur insektisid ke kawasan persekitaran

C Sembur minyak di atas permukaan air D Meletakkan abate ke dalam bekas air

SPM 2011

2 Rajah 2 menunjukkan kitar hidup suatu vektor di dalam sebuah kolam.

Rajah 2

Apakah kaedah terbaik untuk memusnahkan vektor pada peringkat Q?

A Semburan kabus B Menggunakan lingkaran nyamuk

C Membela ikan dalam kolam D Menyapu krim penghalang nyamuk

3 Antara yang berikut, yang manakah paling sesuai untuk mensteril luka?

A Antiseptik B Disinfektan

C Sinaran ultraungu D Sinaran gama

4 Graf menunjukkan kuantiti antibodi dalam badan manusia selepas pemvaksinan pertama.

Graf manakah yang menunjukkan kuantiti antibodi dalam badan manusia selepas diberikan
pemvaksinan kedua?

SAINS BAB 1 31

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

5
‘Demam denggi telah tersebar dengan meluas di kawasan perumahan’

Apakah yang perlu penduduk kampong lakukan untuk mengatasi masalah ini?

A Membela ikan gapi dalam akuarium B Memastikan tiada air bertakung sekeliling

kawasan perumahan

C Memasang perangkap nyamuk pada D Menyembur asap ke rumah mereka setiap

tingkap minggu

6 Seorang pelajar ingin menziarahi datuknya di kawasan yang sedang mengalami wabak taun.

Apakah langkah yang perlu diambil untuk mencegah daripada dijangkiti penyakit tersebut?

A Menjaga kebersihan diri B Minum air yang telah dididihkan

C Mengambil makanan seimbang D Mendapatkan suntikan antibiotik

Soalan Bahagian C
1 Sistem imunisasi dalam badan manusia adalah petahanan utama melawan patogen dan jangkitan

melalui proses yang dipanggil keimunan. Terdapat dua jenis keimunan asas untuk manusia iaitu
keimunan pasif dan keimunan aktif

a) Dengan menggunakan perkataan yang diberi, terangkan bagaimana keimunan aktif buatan
diperolehi.

Vaksin

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

Antibodi

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………
[4 markah]

b) Peningkatan kes demam denggi menunjukkan bahawa ia telah menjadi satu wabak di
Malaysia. Huraikan cara untuk mengatasi masalah ini.

SAINS BAB 1 32

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

i) Mengenal pasti masalah

……………………………………………………………………………………………………………………
[1 markah]

ii) Terangkan punca masalah tersebut

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………
[1 markah

iii) Terangkan dua kaedah penyelesaian masalah tersebut

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………
[4 markah]

Latihan 17 :
1 Rajah 1 menunjukkan jumlah antibodi dalam darah seorang lelaki normal setelah dua kali

suntikan vaksin dilakukan.

Rajah 1
a Apakah yang terkandung dalam sesuatu vaksin?
)

……………………………………………………………………………………………………………………
….

b Nyatakan jenis keimunan yang diperolehi oleh lelaki tersebut.
)

……………………………………………………………………………………………………………………
….

c) Mengapakah suntikan vaksin kali kedua perlu diberikan?

……………………………………………………………………………………………………………………
….

d Namakan contoh penyakit yang dapat dicegah dengan suntikan vaksin ini?
)

SAINS BAB 1 33

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

……………………………………………………………………………………………………………………
….
e) Pada hari ke berapakah lelaki tersebut akan mencapai aras keimunan?
……………………………………………………………………………………………………………………
….
f) Nyatakan bahagian sel dalam badan yangmenghasilkan antibodi
……………………………………………………………………………………………………………………
….
g) Nyatakan satu fungsi antibodi yang dihasilkan oleh sel yang dinyatakan dalam 1(f).
……………………………………………………………………………………………………………………
….
h) Nyatakan perbezaan antara jenis keimunan yang dinyatakan dalam 1(b) berbanding
dengan keimunan pasif buatan?
……………………………………………………………………………………………………………………
….

2 Rajah 2 menunjukkan jumlah antibodi dalam darah seorang lelaki normal setelah dua kali
suntikan X diberikan.

Rajah 2
a Namakan jenis suntikan X yang diberikan?
)

……………………………………………………………………………………………………………………
….

b Namakan jenis keimunan yang diperoleh oleh lelaki tersebut.
)

……………………………………………………………………………………………………………………
….

c) Mengapakah suntikan vaksin kali kedua perlu diberikan?

SAINS BAB 1 34

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

……………………………………………………………………………………………………………………
….

d Namakan contoh penyakit yang dapat dicegah dengan suntikan vaksin ini?
)

……………………………………………………………………………………………………………………
….

e) Apakah yang terdapat dalam larutan X?

……………………………………………………………………………………………………………………
….

f) Pada hari ke berapakah lelaki tersebut mencapai keimunan?

……………………………………………………………………………………………………………………
….

g) Apakah perbezaan bagi jenis keimunan yang dinyatakan di 2(b) dengan keimunan aktif
buatan?

……………………………………………………………………………………………………………………
….

h) Sel limfosit bertindak dalam penghasilan antibodi. Mengapakan suntikan pertama terus
mencapai aras keimunan kemudiaanya menjunam semula sebelum diberikan suntikan kali
kedua?

……………………………………………………………………………………………………………………
….

……………………………………………………………………………………………………………………
….

……………………………………………………………………………………………………………………
….

Latihan 18 : Bahagian C SPM 2008

1 a) Nyatakan dua perbezaan antara keimunan aktif buatan dengan keimunan pasif

buatan

Berikan satu contoh penyakit yang boleh dicegah oleh setiap jenis pengimunan.

Contoh jawapan:

Keimunan aktif buatan Keimunan pasif buatan

Contoh penyakit: Contoh penyakit: [4 markah]

SAINS BAB 1 35

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

b) Sekumpulan pegawai dari Jabatan Kesihatan diarahkan untuk mengawal demam
denggi di satu kawasan perumahan.
Huraikan bagaimana mereka dapat mengatasi masalah tersebut.
Jawapan anada hendaklah mengandungi perkara berikut:
 Kenalpasti masalah
 Penjelasan masalah
 Cadangkan empat kaedah untuk menyelesaikan masalah itu.
[6 markah]

Contoh jawapan:
Kenalpasti masalah

……………………………………………………………………………………………………………………………
…

……………………………………………………………………………………………………………………………
…

Penjelasan masalah

……………………………………………………………………………………………………………………………
…

……………………………………………………………………………………………………………………………
…

……………………………………………………………………………………………………………………………
…

Empat kaedah untuk menyelesaikan masalah itu.

i) .............................................................................................................................................................
.........

............................................................................................................................. ................................
.........

ii) .............................................................................................................................................................
.........

.............................................................................................................................................................
.........

iii) ............................................................................................................................. ................................
.........

...................................................................................................................................... .......................
.........

iv) .............................................................................................................................................................
.........

............................................................................................................................. ................................
.........

1.6 Memahami Cara Merawat Penyakit yang Disebabkan oleh Mikroorganisma

Apakah rawatan Kaedah merawat penyakit yang diwarisi turun-temurun

tradisional?

Contoh rawatan Akar tumbuhan, kulit kayu, pokok herba dan badan haiwan tertentu

tradisional (Bawang putih, halia, pokok lidah buaya, limau nipis atau ginseng)

SAINS BAB 1 36

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Tumbuhan Kegunaan
Bawang putih  Mencegah selsema dan asma
 Mengurangkan tekanan darah
Halia  Merawat sakit perut yang disebabkan oleh angin dalam perut
 Memanaskan badan
Pokok lidah buaya  Mencegah selsema
Limau nipis  Merawat kegatalan dan kudis pada kulit
Ginseng  Mencegah selsema
 Merawat penyakit kulit
 Menguatkan badan
 Menghilangkan keletihan

Jenis tumbuhan dan kegunaannya

Apakah rawatan moden? Penggunaan peralatan teknologi tinggi dan ubat-ubatan yang moden
Contoh rawatan moden Pembedahan, radioterapi, antiserum dan penggunaan antibiotik
Penggunaan antibiotik Antibiotik ialah bahan kimia yang dihasilkan oleh mikroorganisma seperti
kulat dan bakteria
Pembedahan Antibiotik mengganggu aktiviti metabolisme mikroorganisma di dalam
badan dengan cara membunuh atau melemahkan mikroorganisma itu
Radioterapi Contoh antibiotik

Penggunaan antiserum  Penisiilin (dihasilkan oleh kulat) untuk merawat penyakit bsifilis dan
Kesan pengambilan ubat- gonorea
ubatan tanpa
pengawasan dan  Streptomisin digunakan untuk merawat penyakit tuberculosis (tibi)
preskripsi doktor  Antibiotic tidak berkesan terhadap penyakit yang disebabkan oleh

virus seperti selsema
Jangkitan daripada virus akan hilang dengan sendirinya selepas tujuh
hingga 14 hari tanpa penggunaan aktibiotik
Antibiotik diberikan untuk mengelakkan jangkitan kedua
Proses membelah mana-mana bahagian badan atau merawat bahagian
yang berpenyakit
Penggunaan teknologi yang tinggi dan dilakukan dalam keadaan steril
untuk mengelakkan jangkitan sekunder
Rawatan menggunakan sinar-X atau sinar gama untuk merwata penyakit
Rawatan ini memusnahkan tisu-tisu badan tertentu seperti sel-sel kanser
Kelemahan : Sinar gama boleh membunuh atau menyebabkan mutasi
pada sel normal di sekeliling sel kanser
Antiserum ialah cecair darah yang mengandungi antibodi khusus yang
diperoleh daripada darah haiwan atau darah manusia
 Pengambilan antibiotik secara berlebihan boleh menyebabkan

pembentukan rintangan terhadap antibiotik pada patogen dan
patogen itu mempunyai daya ketahanan yang tinggi terhadap antibiotk
dalam jangka masa yang panjang
 Ini menyebabkan penyakit sukar sembuh
 Pengambilan antibiotik dalam tempoh masa yang panjang juga
merosakkan ginjal dan hati
 Penggunaan ubat-ubatan tanpa nasihat doktor akan menimbulkan
alergi terhadap ubat-ubatan.
 Menyebabkan kegatalan, ruam, loya dan cirit-birit
 Pengambilan ubat yang berbentuk dadah seperti amfetamina, ubat
kemurungan dan antikemurungan perlu dikawal akan menyebabkan
ketagihan

1.7 Perkaitan antara Mikroorganisma dengan kehidupan Manusia

Pembuatan Makanan Yis membuat roti dan menghasilkan minuman beralkohol

Bakteria digunakan membuat yogurt, keju dann kicap

Bidang perubatan Bakteria dan kulat digunakan untuk menghasilkan antibiotik dan

vaksin bagi mencegah dan menentang sesuatu penyakit

SAINS BAB 1 37

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

Kejuruteraan Genetik Bakteria digunakan untuk menghasilkan hormon insulin melalui

kaedah rekombinasi DNA

Gen manusia yang berfungsi dalam penghasilan insulin akan

digabungkan ke dalam DNA bakteria

Bakteria membawa gen manusia akan dikulturkan dan insulin dibina

oleh bakteria dalam aktiviti metabolisme bakteria

Perkaitan antara Mikroorganisma memainkan peranan dalam mengekalkan

Mikroorganisma dengan keseimbangan alam

Keseimbangan Alam Kitar nitrogen – mikroorganisma menguraikan jirim organik reput

kepada sebatian ringkas

Tumpahan minyak yang berlaku di laut diatasi dengan cara

menggunakan bakteria yang diubah suai secara genetik untuk

menguraikan minyak kepada komponen kecil yang tidak

berbahaya terhadap alam sekitar

Tenaga dihasilkan melalui biojisim. Bakteria digunakan untuk

menguraikan bahan buangan organik

Latihan 19:

1 Nyatakan tiga jenis tumbuhan yang boleh digunakan sebagai ubat tradisional dan nyatakan

kegunaanya dalam kehidupan.

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

2 Apakah itu antibiotik?

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

Nyatakan kesan antibiotik kepada mikroorganisma

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

3 Bincangkan kesan penggunaan ubat tanpa mengikut preskripsi doktor.

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

4 Nyatakan tiga kebaikan mikroorganisma kepada manusia

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

…………………………………………………………………………………………………………………………
…

5 Nyatakan bagaimana tumpahan minyak di laut dapat diatasi .

SAINS BAB 1 38

MODUL LATIHAN SAINS PKP FASA 4

…………………………………………………………………………………………………………………………
…
…………………………………………………………………………………………………………………………
…

SAINS BAB 1 39