โครงงานอาชีพ เรื่อง ดาหลาฝากรัก โรงเรียนศรีวารินทร์

โครงงานอาชีพ เรื่อง ดาหลาฝากรัก โดย ๑. นางสาวฮุสณี ดือราแม ๒. นางสาวฮานีฟา วาแม ๓. นางสาวนูรนาบีลาร์ สะตาปอ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนศรีวารินทร์อ าเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานราธิวาส ที่ปรึกษาโครงงาน 1. นายไชยวัฒน์ วัชชวัลคุ 2. นางสาวนารีมล สุทธิการ รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงงานอาชีพ ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย เนื่องในงานศิลปหัตถกรรมนักเรียน ครั้งที่ 7๑ จังหวัดนราธิวาส ประจ าปี การศึกษา ๒๕66

คำนำ รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงงานอาชีพ ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย เนื่องในงานศิลปหัตถกรรม นักเรียน ครั้งที่ 71 จังหวัดนราธิวาส ประจำปีการศึกษา 2566 คณะผู้จัดทำโครงงานได้ศึกษาจากการเรียนเรื่อง โครงงานอาชีพ ดอกดาหลา การแปรรูป แล้วนำความรู้ที่ได้มาประยุกต์ใช้ในการทำโครงงานเรื่องนี้ขึ้นมา คณะ ผู้จัดทำจึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าโครงงานเรื่องนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่สนใจไม่มากก็น้อย หากโครงงานเรื่องนี้ ผิดพลาดประการใดจึงขออภัย ณ ที่นี้ คณะผู้จัดทำ

ก แปรรูปอาหาร เรื่อง ดาหลาฝากรัก ระดับชั้น ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4-6 จัดทำโดย นางสาวฮุสณี ดือราแม นางสาวฮานีฟา วาแม นางสาวนูรฟาเดีย อูเซ็ง โรงเรียน ศรีวารินทร์ สังกัด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา นราธิวาส ครูที่ปรึกษา นายไชยวัฒน์ วัชชวัลคุและ นางสาวนารีมล สุทธิการ ปีการศึกษา 2566 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. บทคัดย่อ รายงานเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมลดเวลาเรียน เพิ่มเวลารู้เพื่อให้ผู้เรียนหรือผู้ที่สนใจได้รู้จักใช้ ทรัพยากรที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยทางคณะผู้จัดทำเล็งเห็นถึงปัญหา ราคาของดาหลาจึงทำให้ ชาวบ้านจำเป็นต้องทำลายดงดาหลาทิ้ง และจะส่งผลให้พันธุ์ดาหลาสูญหายไปจากท้องถิ่นของเรา เพราะไม่ เป็นที่นิยมในการรับซื้อและคุณภาพไม่ดี ทางโรงเรียนจึงจัดทำโครงงานเล่มนี้เพื่อแก้ปัญหาเหล่านั้น จากการจัดทำโครงงาน ผู้จัดทำจึงได้พัฒนา ผงดาหลา ออกมาเพื่อให้สามารถเก็บได้นานและนำไป พัฒนาต่อกับอาหารอื่น ๆ ได้ง่ายและสะดวกขึ้น และได้ผลิตอาหารที่ผสมผงดาหลาออกมา ทั้ง ขนมผูกรักไส้ ดาหลาสมันกุ้ง ผูกรักไส้ดาหลาไก่หยองพริกเผา ผูกรักไส้ดาหลา ลาบ ปลาป่น และ น้ำดาหลา ซึ่งได้รสชาติที อร่อยและมีกลิ่นที่หอมเฉพาะตัว อีกทั้งคุณประโยชน์ของดาหลาที่มีมากมาย ทำให้เป็นหนึ่งในทางเลือกของ ผู้บริโภคที่ต้องการรสชาติที่แปลกใหม่ และยังได้สุขภาพจากอาหารที่ผสมผงดาหลาเข้าไป นอกจากนี้ยังได้ คำนวณต้นทุนและกำไรสำหรับการขายเพื่อให้เกิดการสร้างรายได้ ความคุ้มค่าสำหรับการจัดทำเพื่อจัด จำหน่าย ทำให้ผู้จัดทำได้เรียนรู้กระบวนการคิด วางแผน และจัดการต้นทุน กำไร ที่เหมาะสม สามารถสร้าง รายได้ให้แก่ผู้จัดทำได้อีกด้วย

ข กิตติกรรมประกาศ รายงานนี้สำเร็จลุล่วงได้ด้วยดีด้วยความกรุณาจากครูไชยวัฒน์ วัชชวัลคุและครูนารีมล สุทธิการ ครูที่ปรึกษา ที่ได้ให้คำแนะนำ แนวคิด ตลอดจนแก้ไขปัญหาข้อบกพร่องต่าง ๆ มาโดยตลอด จนรายงานการ แปรรูปเล่มนี้เสร็จสมบูรณ์ คณะผู้จัดทำจึงขอขอบพระคุณเป็นอย่าง ขอขอบพระคุณผู้ปกครองที่ให้การ สนับสนุนในเรื่องต่างๆรวมทั้งเป็นกำลังใจที่ดีมาโดยตลอด รายงานเล่มนี้คณะผู้จัดทำขอขอบพระคุณท่านที่ให้ความช่วยเหลือในเรื่องต่างๆ และหวังเป็นอย่างยิ่ง ว่ารายงานการแปรรูปจากดาหลา เรื่อง “ดาหลาฝากรัก” เรื่องนี้ จะเกิดประโยชน์ต่อวงการการศึกษาต่อไป คณะผู้จักทำ

ค สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ บทคัดย่อ ก กิตติกรรมประกาศ ข สารบัญ ค บทที่ 1 บทนำ 1 - ที่มาและความสำคัญ 1 - วัตถุประสงค์ของการแปรรูป 1 - สมมติฐาน 1 - ผลที่คาดว่าจะได้รับ 2 - ขอบเขตการศึกษา 2 บทที่ 2 เอกสารและทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง 3 - ประวัติและที่มาของดาหลา 3 - ที่มาของผงดาหลา 6 - ประวัติและที่มาของขนมผูกรัก 7 - ที่มาของน้ำดาหลา 8 บทที่ 3 วัสดุ - อุปกรณ์และวิธีดำเนินการ 9 - ผงดาหลา 9 - ผงดาหลา 9 - ขนมผูกรัก ไส้สมันกุ้ง 10 - ขนมผูกรัก ไส้ดาหลาไก่หยองพริกเผา 12 - ขนมผูกรัก ไส้ดาหลา ลาบ ปลาป่น 14 บทที่ 4 ผลการดำเนินงาน 16 - ปัญหาและแนวทางการแก้ไข 16 - การวางแผนการดำเนินงาน 16 - หาข้อมูลใช้ประกอบการทำโครงงาน 16 - ลงมือปฏิบัติงานตามแผนที่วางไว้ 16 - สรุปผลการดำเนินงาน 17

ง สารบัญ เรื่อง หน้า บทที่ 5 สรุปการดำเนินงานและข้อเสนอแนะ 18 อ้างอิง 20 ภาคผนวก 21

1 บทที่ 1 บทนำ ที่มาและความสำคัญ ดาหลา เป็นพืชสมุนไพรที่มีอยู่ตามครัวเรือน ซึ่งก่อนหน้านี้ใช้ดอกดาหลาในการทำข้าวยำ ลวกจิ้มกับ น้ำพริก เนื่องจากมีสีสันสวยงามและมีสรรพคุณทางยาสูง แต่ยังไม่มีใครนำดอกดาหลามาแปรรูปเพื่อทำเป็น อาหารต่าง ๆ อย่างหลากหลาย จากดอกดาหลาออกจำหน่าย เนื่องจากกลิ่นและรสชาติที่เข้มข้นจะคล้ายกับ น้ำขิงหรือข่า เพราะอยู่ในตระกูลเดียวกัน แต่มีรสเปรี้ยวปลูกดูแลรักษาง่าย ทนทานต่อวัชพืช ขยายพันธุ์ได้ อย่างรวดเร็ว มนุษย์รู้จักนำมาใช้ประโยชน์เพื่อรักษาโรคต่างๆ เช่น ช่วยแก้ลมพิษ แก้โรคผิวหนัง ช่วยขับลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ปัจจุบันดาหลาเป็นสมุนไพรได้รับความนิยมกันอย่างแพร่หลาย ทางคณะผู้จัดทำจึงหาทางแปรรูป ดาหลาให้มีคุณภาพและราคาที่สูงขึ้น เพราะทุกคนรักสุขภาพกันมากยิ่งขึ้น การทำโครงงานแปรรูปครั้งนี้ เพื่อตอบสนองความต้องการให้แก่ผู้ที่รักสุขภาพ เพราะดาหลาเป็นสมุนไพรที่หาได้ง่าย และเป็นพืชที่ปลูกได้ ในโรงเรียน และท้องถิ่นใกล้เคียง วัตถุประสงค์ของการแปรรูป 1. เพื่อศึกษาวิธีการแปรรูปดอกดาหลา 2. เพื่อผลิตอาหารจากดอกดาหลาไว้รับประทานเอง 3. เพื่อกระตุ้นให้เกิดความสนใจและเป็นความรู้พื้นฐานโดยนำของที่มีในโรงเรียนและในท้องถิ่น มาประยุคเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ 4. เพื่ออนุรักษ์ผักสมุนไพรพื้นบ้าน 5. เพื่อให้เกิดทักษะการลงมือทำและสามารถเพิ่มรายได้ในยามว่าง 6. เพื่อสร้างและพัฒนาทักษะให้บุคลากรมีความรู้และความสามารถในด้านนี้มากขึ้น สมมุติฐาน ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการแปรรูปครั้งนี้ประสบความสำเร็จ สามารถนำไปขายเพื่อให้เกิดรายได้ และเป็น ผลิตภัณฑ์ที่เป็นรูปแบบใหม่และมีรสชาติที่แตกต่างออกไป และทำให้คนที่ได้รับประทานมีความสุข กับผลิตภัณฑ์ของเราที่ได้รับประทานเข้าไป

2 ผลที่คาดว่าจะได้รับ 1. ได้รับความรู้เกี่ยวกับเรื่องของ ดาหลา ที่จะนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ 2. สามารถใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์และสามารถนำความรู้ที่ได้ไปประกอบวิชาชีพ ขอบเขตการศึกษา 1. บริเวณหมู่บ้านในอำเภอศรีสาครจังหวัดนราธิวาส

3 บทที่ 2 เอกสารและทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง การแปรรูปอาหารในท้องถิ่น เรื่อง “ดาหลาฝากรัก” ทางคณะผู้จัดทำได้มีเอกสารประกอบเพื่อเป็น แนวทางการใช้อ้างอิง ในการแปรรูปอาหารผลิตภัณฑ์จากดาหลา ดังต่อไปนี้ ประวัติและที่มาของดาหลา ดาหลา ชื่อวิทยาศาสตร์: Etlingera elatior (Jack) R.M. Smith ชื่อวงศ์: Zingiberales ชื่อสามัญ: Torch Ginger ชื่อพื้นเมือง: กาหลา, กะลา ลักษณะทั่วไป: ต้น ลักษณะคล้ายข่า มีลำต้นใต้ดินเรียกว่าเหง้า (rhizome) เหง้านี้จะเป็นบริเวณที่เกิดของหน่อดอก และหน่อต้น ดาหลา 1 ต้น สามารถให้หน่อใหม่ได้ประมาณ 7 หน่อ ในเวลา 1 ปี ส่วนลำต้นเหนือดินเป็นกาบ ใบที่โอบซ้อนกันแน่น เช่นเดียวกับพวกกล้วย ส่วนนี้คือลำต้นเทียม (pseudostem) ลำต้นเหนือดินสูง 2-3 เมตร มีสีเขียวเข้ม ใบ มีรูปร่างยาวรี กลางใบกว้างแล้วค่อย ๆ เรียวไปหาปลายใบ และฐานใบ ใบไม่มีก้านใบ ผิวเกลี้ยง ทั้งด้านบนและด้านล่าง ใบยาว 30-80 เซนติเมตร กว้าง 10-15 เซนติเมตร ปลายใบ แหลมฐานใบเรียวลาดเข้า หาก้านใบ เส้นกลางใบปรากฏชัดทางด้านล่างของใบ ดอก ดอกดาหลาเป็นดอกช่อมีลักษณะดอกแบบ (head) ประกอบด้วยกลีบประดับ (Bracts) มี 2 ขนาด ส่วนโคนประกอบด้วยกลีบประดับขนาดใหญ่ มีความกว้างกลีบ 2-3 เซนติเมตร จะมีสีแดงขลิบขาว

4 ซ้อนกันและจะบานออก ประมาณ 25-30 กลีบ และมีกลีบประดับ ขนาดเล็กอยู่ส่วนบนของช่อดอก ความกว้างกลีบประมาณ 1 เซนติเมตร ซึ่งมีสีเดียวกับกลีบประดับ ขนาดใหญ่ กลีบประดับเล็กนี้จะหุบเข้าเรียง เป็นระดับประมาณ 300-330 กลีบ ภายในกลีบ ประดับขนาดใหญ่ที่บานออกจะมีดอกจริงขนาดเล็กกลีบดอก สีแดงซึ่งเป็นดอกสมบูรณ์เพศอยู่จำนวนมาก ดอกบานเต็มที่จะมีขนาดความกว้างดอกประมาณ 14-16 เซนติเมตร ความยาวช่อ 10-15 เซนติเมตร มีก้านช่อดอกยาว 30-150 เซนติเมตร ลักษณะก้านช่อดอกตรง ฤดูกาลออกดอก: ออกตลอดปีแต่จะให้ดอกดกที่สุดในช่วงฤดูร้อน คือ เดือนมีนาคม – พฤษภาคม การดูแลรักษา: เจริญเติบโตได้ดีในที่มีแสงแดดรำไรหรือที่ร่มไม้ยืนต้น ถ้าหากโดนแดดจัดเกินไปสีของกลีบ ประดับจะจางลง และทำให้ใบไหม้ สามารถปลูกได้ทุกฤดู ฤดูปลูกที่เหมาะสมที่สุด คือ ฤดูฝน การขยายพันธุ์: แยกหน่อ แยกเง้า ปักชำหน่อแก่ ส่วนที่มีกลิ่นหอม: ดอก การใช้ประโยชน์: - ไม้ประดับ - สมุนไพร - บริโภค - ไม้ตัดดอก ถิ่นกำเนิด : เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนที่ใช้บริโภค : ดอก การปรุงอาหาร : นำกลีบดอกไปยำ หรือจะนำดอกตูมและหน่ออ่อนต้มจิ้มน้ำพริก ใส่แกงเผ็ด หั่นเป็นชิ้นเล็กๆ ผสมในข้าวยำ หรือปรุงแบบยำ ใส่เนื้อหมูนึ่งสุกหั่นบางๆ และใส่แตงกวาจะช่วยให้มีรสหวาน สรรพคุณทางยา : ดอกดาหลามีรสเผ็ดร้อน มีสรรพคุณช่วยแก้ลมพิษ แก้โรคผิวหนัง ช่วยขับลม แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ จากงานศึกษาพบว่าดอกดาหลานั้น มีสารประกอบที่สำคัญได้แก่ “Phenolics” และ “Flavonoids” พบอยู่มากในส่วนของใบ ดอก รวมถึงเหง้า โดยอุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ โดยแต่ละส่วนของดอกดาหลา จะให้สรรพคุณที่แตกต่างกันดังนี้ 1. น้ำหอมระเหยในใบ มีฤทธิในการยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย 2. ช่อดอก ช่วยต้านทานความเป็นพิษในตับ ดอกดาหลาสามารถใช้เป็นยาขับลมได้ เพียงใช้กลีบดอก ประมาณ 5 – 10 กลีบไปต้ม และจึงนำมาชงดื่มบ่อยเท่าที่ต้องการ 3. ใบ มีสารยับยั้งเอนไซม์ “Tyrosinase” เป็นเอนไซม์ที่ควบคุมการผลิตเมลานิล 4. เหง้า ช่วยต้านโรคมะเร็ง นอกจากนี้แล้วยังใช้รักษาโรคลมพิษ หรือโรคทางผิวหนังได้อีกด้วย โดยนำส่วนของเหง้ามาตำ ก่อนที่จะนำเหล้ามาผสม แล้วจึงนำไปคั้นเอาเฉพาะส่วนน้ำ ใช้ทาบริเวณที่เกิด ลมพิษ สำหรับคนที่นี่มีอาการแพ้ “ขิง” หรือ “ข่า” ให้ระมัดระวังในการรับประทานดอกดาหลา เพราะเป็นพืช ที่อยู่ในวงศ์เดียวกัน อาจก่อให้เกิดอาการแพ้เช่นเดียวกันได้

5 ประโยชน์ของการแปรรูปอาหาร การแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร หมายถึง กระบวนการปรับปรุง เปลี่ยนแปลงรูปร่างและรสชาติของ ผลผลิตทางการเกษตรให้มีลักษณะแปลกใหม่แตกต่างไปจากเดิม เพื่อช่วยเพิ่มมูลค่าและคุณภาพ สามารถเก็บ ไว้รับประทานได้เป็นระยะเวลานานและใช้ประโยชน์ในผลผลิตทางการเกษตรดังกล่าวได้มากยิ่งขึ้น เช่น การทำกล้วยตาก ผลไม้แช่อิ่ม ปลาเค็ม กุ้งแห้ง กะปิ เป็นต้น ประโยชน์ของการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร การนำผลผลิตทางการเกษตรมาแปรรูป มีประโยชน์ ดังนี้ 1. เพื่อช่วยป้องกันการล้นตลาดของผลิตผลสด เนื่องจากผลผลิตในบางฤดูกาลจะออกมาพร้อม ๆ กัน ทำให้มีมากจนส่งผลให้ราคาตกต่ำ วิธีการแปรรูปจึงมีบทบาทความสำคัญที่จะช่วยเก็บรักษาผลผลิตไว้ได้นาน เพิ่มความหลากหลายในผลผลิต ทำให้จำหน่ายได้ในราคาที่ดีขึ้นด้วย เช่น ลำไยตากแห้ง กล้วยตาก กล้วยฉาบ หมูแดดเดียว ปลาแดดเดียว เป็นต้น 2. เพื่อช่วยเพิ่มมูลค่าและเพิ่มรายได้ เนื่องจากผลผลิตบางชนิดเมื่อนำไปแปรรูปจะทำให้จำหน่ายได้ ในราคาที่สูงกว่าผลผลิตที่ยังไม่ได้แปรรูป เช่น เป็ดย่างราคาสูงกว่าเป็ดสด ผักกาดดองราคาสูงกว่าผักกาดเขียว ปลี เป็นต้น 3. เพื่อช่วยเก็บผลผลิตไว้บริโภคได้นานๆ เนื่องจากการแปรรูปผลผลิตเป็นวิธีการช่วยป้องกันและ ยับยั้งการเข้าทำลายของจุลินทรีย์บางชนิด จึงทำให้สามารถเก็บผลผลิตไว้บริโภคได้นาน เช่น ผักกาดดอง ปลาหมึกแห้ง พริกแห้ง เป็นต้น 4. เพื่อช่วยให้สะดวกในการบริโภค เนื่องจากผลผลิตทางเกษตรบางอย่างไม่สามารถบริโภคได้ทันที ต้องแปรรูปก่อนจึงจะบริโภคได้ เช่น ข้าวสาร ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ดาหลา เป็นต้น

6 ที่มาของผงดาหลา ดาหลา เป็นพืชที่สามารถหาได้เป็นจำนวนมากในพื้นที่อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส คนในท้องถิ่น นิยมนำดาหลามาทานสดคู่กับข้าวยำ ด้วยกลิ่นหอมและรสชาติไปในทางเผ็ดร้อนคล้ายขิงหรือข่า ทำให้เข้ากัน ได้ดีกับอาหารที่ประกอบไปด้วยสมุนไพร ผัก แต่ด้วย ดาหลาสดนั้น มีระยะเวลาในการเก็บรักษาได้สั้น จึงทำให้ ไม่สามารถนำมาประกอบอาหารอื่นได้เท่าที่ควร กลุ่มผู้จัดทำจึงได้มีการทดลองเพื่อหาวิธีการเก็บรักษาดาหลา ให้ได้นานขึ้นและสามารถนำไปประกอบอาหารได้หลากหลายมากยิ่งขึ้น ในปัจจุบัน มีผลิตภัณฑ์ของเครื่องเทศแบบผง ออกมาวางจำหน่ายอยู่มากมาย เช่น ผงกระเทียม ผงยี่หร่า ผงขมิ้น ซึ่งสามารถใช้ประกอบอาหารได้ง่าย ยังคงรสชาติและกลิ่นไว้ได้อย่างชัดเจน กลุ่มผู้จัดทำจึงมี แนวคิด พัฒนาผงดาหลาขึ้น เพื่อให้สามารถเก็บรักษาไว้ได้นานขึ้น สามารถนำไปประกอบอาหารต่าง ๆ ได้หลากหลายตามความต้องการของผู้บริโภคได้

7 ประวัติและที่มาของขนมผูกรัก สมัยก่อนเขาจะทำไส้ปลากินกับข้าวเหนียว อย่างเดียว แต่ไม่สามารถเก็บไว้ได้นาน เพราะข้าวเหนียว จะบูด จึงได้มีการแปรรูป นำไส้ มาทำเป็นขนม โดยห่อกับแผ่นเปาะเปี๊ยะ รับประทานยามว่าง อีกอย่างไส้ปลา ถ้าใส่ตู้เย็นแล้ว สามารถเก็บได้นานถึง 3-4 เดือน ซึ่งชาวบ้านนิยมทำกัน ช่วงฤดูปลาทูเยอะๆ เพราะสามารถ กินได้นาน และยังสร้างรายได้ ให้กับคนในชุมชนอีกด้วย ซึ่งเป็นวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของคนในชุมชน ต่อมา ขนมผูกรักเป็นขนมที่เริ่มมีชื่อเสียงของตำบลเจ๊ะบิลัง จึงทำให้มีแรงบันดาลใจว่าน่าจะส่งเสริมให้สมาชิกสตรี ในพื้นที่หมู่ที่ 2 ตำบลเจ๊ะบิลัง ได้เรียนรู้วิธีการการทำขนมผูกรักอย่างจริงจัง ด้วยตนเองเป็นคนที่มีพื้นฐาน ในการทำขนมพื้นบ้านได้เกือบทุกชนิด จึงได้รวมกลุ่มกันทำขนมผูกรักเพื่อเป็นสินค้าโอท็อปของพื้นที่ตำบล เจ๊ะบิลัง ขนมผูกรักไส้ดาหลา เป็นการต่อยอดจากการนำผงดาหลาไปประกอบอาหาร ทำให้ได้ขนมผูกรักที่มี รสชาติเฉพาะตัว มีคุณประโยชน์จากดาหลา เป็นหนึ่งในทางเลือกสำหรับผู้บริโภคที่สนใจอาหารเพื่อสุขภาพ และทำให้เห็นว่า สามารถนำดาหลาไปประกอบเป็นอาหารอื่น ๆ ได้ ลักษณะและเสน่ห์ขนมผูกรักไส้ดาหลา การห่อแป้งโดยการผูกให้เป็นโบว์ นั่นก็คือ "ขนมผูกรัก” ขนมกินเล่นกรุบกรอบไส้ปลา ที่มีรสชาติ คล้ายขนมปั้นขลิบไส้ปลาที่เรารู้จักกันดี แต่จะมีความพิเศษที่เป็นความสะดุดตาแรกเห็นก็คือ "ลักษณะ การห่อ” ที่จะผูกแผ่นแป้งให้เป็น "รูปโบว์” ซึ่งจะต้องใช้ความชำนาญและความตั้งใจในการผูก เสมือนใช้ ความรักในการค่อยๆ ผูก เพราะไม่เช่นนั้นแผ่นเป็นอาจจะขาดหรือผูกไม่แน่นทำให้เมื่อทอดออกมาแล้วได้ รูปทรงที่ไม่สวยได้ "ขนมผูกรัก” จึงเป็นของฝากที่นิยมซื้อไปฝากคนพิเศษมาก ๆ เพราะเป็นเหมือนตัวแทน ความรักจากผู้ให้ถึงผู้รับนั่นเอง อีกทั้งยังเป็นขนมมงคลที่ให้กันในเทศการต่าง ๆ เช่น เทศกาลวันฮารีรายอ , วันแห่งความรัก , และโอกาสพิเศษต่าง ๆ ขนมผูกรักไส้ดาหลา จะมีลักษณะเฉพาะตัวคือ กลิ่นและรสชาติของดาหลาที่ผสมลงไปในไส้ขนม ซึ่งทำให้ขนมผูกรักไส้ดาหลา มีกลิ่นหอมเด่นชัด รสชาติติดเปรี้ยวเล็กน้อย ทำให้สามารถทานได้ง่ายและ ยังเหมาะกับกลุ่มผู้บริโภคที่รักษาสุขภาพ ซึ่งเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวของขนมผูกรักไส้ดาหลา

8 ที่มาของน้ำดาหลา ปัจจุบัน เครื่องดื่มสมุนไพร ได้รับความนิยมมากขึ้น เนื่องด้วยคนยุคใหม่หันมาใส่ใจสุขภาพ เป็นจำนวนมาก จึงได้มีการผลิตเครื่องดื่มที่ตอบโจทย์สำหรับคนรักสุขภาพออกมามากมาย เช่น น้ำผักรวม น้ำกระเจี๊ยบ เป็นต้น และดอกดาหลาก็จัดเป็นพืชซึ่งมีคุณประโยชน์และสรรพคุณมากมาย ทั้งเรื่อง การไหลเวียนของเลือดที่ดีขึ้น การขับถ่าย และยังสามารถนำมาทานร่วมกับอาหารต่าง ๆ ได้อย่างมากมาย ผู้จัดทำจึงได้เกิดแรงบรรดารใจ ในการแปรรูปน้ำดาหลา เพื่อเป็นหนึ่งทางเลือกของน้ำสมุนไพร สามารถดื่มได้ ทั้งรูปแบบของชาสมุนไพร หรือปรุงแต่งรสชาติได้ตามความต้องการของผู้บริโภค

9 บทที่ 3 วัสดุ – อุปกรณ์และวิธีดำเนินการ ผงดาหลา ส่วนผสม อุปกรณ์ ส่วนผสม 1. ดอกดาหลา จำนวน 1,000 กรัม อุปกรณ์ 1. เครื่องปั่น จำนวน 1 เครื่อง 2. เครื่องชั่งละเอียด จำนวน 1 เครื่อง 3. มีด จำนวน 1 ด้าม 4. ซองบรรจุภัณฑ์ จำนวน 1 แพ็ค 5. เขียง จำนวน 1 อัน 6. ถาด จำนวน 2 อัน 7. กระทะ จำนวน 1 ใบ 8. ตะหลิว จำนวน 1 ด้าม วิธีทำ 1. เก็บดอกดาหลาทั้งบานและตูม 2. ล้างดอกดาหลาให้แยกกลีบดอกดาหลาและล้างดอกดาหลาอีกครั้ง 3. นำดอกดาหลามาหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ 4. เตรียมดอกที่หั่นแล้วทั้งหมดมาปั่นให้ละเอียด 5. นำดาหลาที่ได้ไปคั่วด้วยไฟอ่อนจนแห้ง 6. นำดาหลาที่คั่วแล้วไปปั่นละเอียดอีกครั้ง 7. นำดาหลาที่ได้ไปคั่วอีกครั้งจนแห้งสนิทจะได้ผงดาหลาปริมาณ 90 กรัม

10 8. นำผงดาหลาที่ได้ไปกรองเพื่อแยกผงดาหลาออกเป็น ผงดาหลาละเอียดสำหรับปรุงอาหารและผง ดาหลาหยาบสำหรับชงดื่ม 9. นำผงดาหลาที่ได้เก็บใส่บรรจุภัณฑ์ ขนมผูกรัก ไส้สมันกุ้ง ส่วนผสม อุปกรณ์ ส่วนผสม 1. ผงดาหลา จำนวน 8 กรัม 2. แผ่นปอเปี๊ยะ จำนวน 5 แผ่น 3. สมัน (กุ้ง) จำนวน 60 กรัม 4. ซอสหอยนางรม จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 5. ซอสปรุงรส จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 6. น้ำมันพืช จำนวน 250 มิลลิลิตร อุปกรณ์ 1. เครื่องชั่งละเอียด จำนวน 1 เครื่อง 2. มีด จำนวน 1 ด้าม 3. กระปุกบรรจุ จำนวน 1 กล่อง 4. เขียง จำนวน 1 อัน 5. ถาด จำนวน 2 อัน 6. กระทะ จำนวน 1 ใบ 7. ตะหลิว จำนวน 1 ด้าม วิธีทำ 1. ผสมผงดาหลาเข้ากับสมันกุ้ง คลุกเคล้าให้เข้ากัน 2. นำกระทะตั้งไฟ ใส่น้ำมัน รอจนน้ำมันพอร้อน 3. นำสมันกุ้งที่ผสมผงดาหลาผัดด้วยไฟอ่อน ผัดให้เข้ากัน 4. ปรุงรสด้วยซอสหอยนางรมและซอสปรุงรส คลุกเคล้าให้เข้ากัน

11 5. นำไส้ที่ได้ไปพักไว้ให้เย็น 6. หั่นแผ่นปอเปี๊ยะ 1 แผ่น ออกเป็น 8 แผ่น เท่า ๆ กัน 7. ห่อไส้ที่เตรียมไว้ด้วยแผ่นปอเปี๊ยะ แล้วผูกเป็นปม 8. ตั้งน้ำมันไฟกลาง รอจนน้ำมันเดือด 9. นำผูกรักที่ได้ลงทอดจนมีสีเหลืองทอง 10. ตักขึ้นมาสะเด็ดน้ำมัน พักไว้ให้เย็น 11. นำขนมที่ได้ ใส่บรรจุภัณฑ์ คำนวณกำไร – ต้นทุน/ขวด ส่วนผสม ขนมผูกรัก - ผงดาหลา ราคา 4 บาท - แผ่นปอเปี๊ยะ ราคา 7 บาท - สมัน (กุ้ง) ราคา 5 บาท - กระปุกบรรจุภัณฑ์ ราคา 1 บาท รวมต้นทุนการผลิต 17 บาทต่อกระปุก ขายกระปุกละ 50 บาท กำไร 50 – 17 = 33 บาท

12 ขนมผูกรัก ไส้ดาหลาไก่หยองพริกเผา ส่วนผสม อุปกรณ์ ส่วนผสม 1. ผงดาหลา จำนวน 8 กรัม 2. แผ่นปอเปี๊ยะ จำนวน 5 แผ่น 3. ไก่หยอง จำนวน 60 กรัม 4. น้ำพริกเผา จำนวน 4 ช้อนโต๊ะ 5. ซอสหอยนางรม จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 6. ซอสปรุงรส จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 7. น้ำมันพืช จำนวน 250 มิลลิลิตร อุปกรณ์ 1. เครื่องชั่งละเอียด จำนวน 1 เครื่อง 2. มีด จำนวน 1 ด้าม 3. กระปุกบรรจุ จำนวน 1 กล่อง 4. เขียง จำนวน 1 อัน 5. ถาด จำนวน 2 อัน 6. กระทะ จำนวน 1 ใบ 7. ตะหลิว จำนวน 1 ด้าม วิธีทำ 1. ผสมผงดาหลาเข้ากับไก่หยอง คลุกเคล้าให้เข้ากัน 2. นำกระทะตั้งไฟ ใส่น้ำมัน รอจนน้ำมันพอร้อน 3. นำไก่หยองที่ผสมผงดาหลาผัดด้วยไฟอ่อน ผัดให้เข้ากัน 4. ปรุงรสด้วยซอสหอยนางรม น้ำพริกเผาและซอสปรุงรส คลุกเคล้าให้เข้ากัน 5. นำไส้ที่ได้ไปพักไว้ให้เย็น 6. หั่นแผ่นปอเปี๊ยะ 1 แผ่น ออกเป็น 8 แผ่น เท่า ๆ กัน 7. ห่อไส้ที่เตรียมไว้ด้วยแผ่นปอเปี๊ยะ แล้วผูกเป็นปม 8. ตั้งน้ำมันไฟกลาง รอจนน้ำมันเดือด

13 9. นำผูกรักที่ได้ลงทอดจนมีสีเหลืองทอง 10. ตักขึ้นมาสะเด็ดน้ำมัน พักไว้ให้เย็น 11. นำขนมที่ได้ ใส่บรรจุภัณฑ์ คำนวณกำไร – ต้นทุน/ขวด ส่วนผสม ขนมผูกรัก - ผงดาหลา ราคา 4 บาท - แผ่นปอเปี๊ยะ ราคา 7 บาท - ไก่หยอง ราคา 6 บาท - น้ำพริกเผา ราคา 2 บาท - กระปุกบรรจุภัณฑ์ ราคา 1 บาท รวมต้นทุนการผลิต 20 บาทต่อกระปุก ขายกระปุกละ 50 บาท กำไร 50 – 20 = 30 บาท

14 ขนมผูกรัก ไส้ดาหลาลาบปลาป่น ส่วนผสม อุปกรณ์ ส่วนผสม 1. ผงดาหลา จำนวน 8 กรัม 2. แผ่นปอเปี๊ยะ จำนวน 5 แผ่น 3. ปลาป่น จำนวน 60 กรัม 4. ผงลาบ จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 5. ซอสหอยนางรม จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 6. ซอสปรุงรส จำนวน 2 ช้อนโต๊ะ 7. น้ำมันพืช จำนวน 250 มิลลิลิตร อุปกรณ์ 1. เครื่องชั่งละเอียด จำนวน 1 เครื่อง 2. มีด จำนวน 1 ด้าม 3. กระปุกบรรจุ จำนวน 1 กล่อง 4. เขียง จำนวน 1 อัน 5. ถาด จำนวน 2 อัน 6. กระทะ จำนวน 1 ใบ 7. ตะหลิว จำนวน 1 ด้าม วิธีทำ 1. ผสมผงดาหลาเข้ากับไก่หยอง คลุกเคล้าให้เข้ากัน 2. นำกระทะตั้งไฟ ใส่น้ำมัน รอจนน้ำมันพอร้อน 3. นำไก่หยองที่ผสมผงดาหลาผัดด้วยไฟอ่อน ผัดให้เข้ากัน 4. ปรุงรสด้วยซอสหอยนางรม น้ำพริกเผาและซอสปรุงรส คลุกเคล้าให้เข้ากัน 5. นำไส้ที่ได้ไปพักไว้ให้เย็น 6. หั่นแผ่นปอเปี๊ยะ 1 แผ่น ออกเป็น 8 แผ่น เท่า ๆ กัน 7. ห่อไส้ที่เตรียมไว้ด้วยแผ่นปอเปี๊ยะ แล้วผูกเป็นปม

15 8. ตั้งน้ำมันไฟกลาง รอจนน้ำมันเดือด 9. นำผูกรักที่ได้ลงทอดจนมีสีเหลืองทอง 10. ตักขึ้นมาสะเด็ดน้ำมัน พักไว้ให้เย็น 11. นำขนมที่ได้ ใส่บรรจุภัณฑ์ คำนวณกำไร – ต้นทุน/ขวด ส่วนผสม ขนมผูกรัก - ผงดาหลา ราคา 4 บาท - แผ่นปอเปี๊ยะ ราคา 7 บาท - ปลาป่น ราคา 6 บาท - ผงลาบ ราคา 3 บาท - กระปุกบรรจุภัณฑ์ ราคา 1 บาท รวมต้นทุนการผลิต 21 บาทต่อกระปุก ขายกระปุกละ 50 บาท กำไร 50 – 21 = 29 บาท

16 บทที่ 4 ผลการดำเนินงาน ในการจัดทำโครงงานอาชีพ เรื่อง “ดาหลาฝากรัก” ทางคณะผู้จัดทำได้มี ผลการดำเนินงาน ตามขั้นตอนที่ทาง คณะผู้จัดทำได้วางแผนเอาไว้ ดังนี้ 1. ปัญหา และแนวทางการแก้ไขปัญหา ทางคณะผู้จัดทำได้หาปัญหาที่เกิดในชุมชน โดยทางคณะผู้จัดทำได้ได้พบกับปัญหาดาหลามีมาก ในโรงเรียนและท้องถิ่น ทางคณะผู้จัดทำจึงเสาะหาวิธีการแก้ไขปัญหานี้โดยการ นำดาหลามาแปรรูปเป็น ผลิตภัณฑ์ดาหลาเพื่อเพิ่มราคา คุณภาพ และยืดเวลาการหมดอายุของผลิตภัณฑ์ให้สามารถเก็บรักษาได้นาน 2. การวางแผนการดำเนินงาน ทางคณะผู้จัดทำได้วางแผนงานตามความเหมาะสมและว่าแผนอย่างรอบคอบเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ ที่มีประโยชน์และมีคุณภาพสูงสุดโดยมีขั้นตอนการวางแผนดังนี้ 2.1 หาปัญหาที่เกิดขึ้น และหาวิธีการแก้ไขปัญหา 2.2 หาข้อมูลและสิ่งที่ใช้อ้างอิงในการทำโครงงาน 2.3 หาวัสดุ อุปกรณ์และสิ่งที่จะใช้ทำแปรรูป และลงมือปฏิบัติงาน 2.4 ทดสอบคุณภาพ วันและเวลาการหมดอายุของผลิตภัณฑ์ 2.5 สรุปโครงงานและนำไปเผยแพร่ 3. หาข้อมูลที่ใช้ประกอบการทำโครงงาน ทางคณะผู้จัดทำได้หาข้อมูลของดาหลา รวมถึงประโยชน์ คุณภาพของดาหลาเพื่อใช้อ้างอิงในการ จัดทำโครงงาน ข้อมูลต่างที่ทางคณะผู้จัดทำได้หามานั้นทางเราได้หาข้อมูลมาจาก Internet จาก หลากหลาย เว็บไซต์เพื่อหาข้อมูลและแนวทางที่ดีที่สุด 4. ลงมือปฏิบัติงานตามแผนที่วางไว้ ทางคณะผู้จัดทำได้ทำตามแบบแผนที่วางเอาไว้ โดยการทำงานของเรานั้นมีความผิดพลาดเล็กน้อย แต่ทาง คณะก็ได้หาแนวทางการแก้ไขปัญหา จนได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ

17 5. สรุปผลการดำเนินงาน ทางคณะผู้จัดทำได้นำผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพไปแจกจ่ายให้กับชาวบ้านในชุมชนเพื่อจะได้ทดสอบ รสชาติและ ความพึงพอใจของผู้ที่ได้บริโภค และผลตอบรับออกมาดีชาวบ้านรู้สึกพอใจกับผลิตภัณฑ์ชิ้นนี้ ทางผู้จัดทำจึงนำวิธีการทำและแนวทางต่างๆที่ได้รับมาจาก Internet มาเผยแพร่ให้กับชาวบ้านที่อยากจะนำ ความรู้และ แนวทางต่างๆมาปรับใช้กับวิถีชีวิตของตนแล้วนำรายได้ต่างมาจุนเจือครอบครัวของตนและ สามารถนำความรู้ที่ได้มาปรับเปลี่ยนรูปแบบ รสชาติ เพื่อให้เหมาะกับตน

18 บทที่ 5 สรุปการดำเนินงานและข้อเสนอแนะ การจัดทำแปรรูปผลิตภัณฑ์จากดาหลาเพื่อสุขภาพมีสรุปการดำเนินงาน และข้อเสนอแนะ ดังต่อไปนี้ 1. สรุปการแปรรูปผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลาฝากรัก” ผลิตภัณฑ์จาก“ดาหลาฝากรัก”มีรสชาติที่อร่อย พอดีรสชาติไม่เลี่ยน เหมาะสมกับการนำมาแปรรูป อีกทั้งยังสามารถเก็บรักษาไว้ได้นานมากกว่าดอกสด นอกจากนั้นยังสามารถเพิ่มรายได้ให้แก่ชุมชนและผู้จัดทำ ได้ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์อีกทั้งยังได้เรียนรู้ กระบวนการการทำงานเป็นทีมอีกด้วย 2. การทดสอบหาประโยชน์ คุณภาพและรสชาติผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลาฝากรัก” ในการทดสอบการ ทำผลิตภัณฑ์จากดาหลาเพื่อสุขภาพ ทางคณะผู้จัดทำ ได้มีการทดสอบประโยชน์ คุณภาพและรสชาติ ผลิตภัณฑ์จากดาหลาเพื่อสุขภาพ ตามหัวข้อต่อไปนี้ 2.1 การทดสอบหาประโยชน์ทางคณะผู้จัดทำได้หาข้อมูลเกี่ยวกับประโยชน์ของดอกดาหลา จากอินเตอร์เน็ตและนำมาอ้างอิงในการทำแปรรูปเล่นนี้ 2.2 การทดสอบหารสชาติทางคณะผู้จัดทำได้ทดสอบหารสชาติของผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลา ฝากรัก” โดยการชิมหลังจากทำเสร็จ ถ้ารสชาติของผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลาฝากรัก” พอดี มีความอร่อย คณะผู้จัดทำได้เพิ่มเครื่องปรุงต่าง ๆ ลงไปเพื่อเพิ่มรสชาติให้พอดีและความชอบกับความต้องการของผู้บริโภค 2.3 การทดสอบหาคุณภาพ และระยะเวลาการเก็บรักษา ทางคณะผู้จัดทำได้นำผลิตภัณฑ์ จากดาหลาไปเก็บรักษาไว้ในตู้เย็นเป็นเวลา 1 สัปดาห์หลังจาก 1 สัปดาห์ได้ลองผลิตภัณฑ์จากดาหลาที่แช่ตู้ นำไปแช่เพิ่มไปอีก 1 เดือน 3. ผลการประเมินประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์จากดาหลาเพื่อสุขภาพ การประเมินประสิทธิภาพของ ผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลาฝากรัก” ได้มีผลการประเมินประสิทธิภาพต่างๆตามหัวข้อ ต่อไปนี้ 3.1 ผลการประเมินประโยชน์ของผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลาฝากรัก” สามารถเพิ่มรสชาติของไส้ ขนมผูกรักให้มีความอร่อยและยังสามารถนำไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์และ ผลิตภัณฑ์เหล่านั้นสามารถนำไปขาย เพื่อนำเงินที่ได้ไปจุนเจือครอบครัว 3.2 ผลการประเมินรสชาติของผลิตภัณฑ์จาก“ดาหลาฝากรัก” ผลิตภัณฑ์จากดาหลาที่ทาง คณะผู้จัดทำได้ลองหารสชาติที่พอเหมาะ ผลปรากฏว่า รสชาติของผลิตภัณฑ์จากดาหลาพอเหมาะกับการ นำมาแปรรูปแถมยังมีกลิ่นเละรสของดาหลาที่เป็น 1 ในวัสดุดิบสำคัญอีกด้วย 3.3 ผลการประเมินคุณภาพ และระยะเวลาการเก็บรักษาของผลิตภัณฑ์จาก “ดาหลาฝาก รัก”ผลิตภัณฑ์จากดาหลาที่ทางคณะผู้จัดทำได้ทำการทดสอบนั้น ผลปรากฏว่า ผลิตภัณฑ์จากดาหลาสามารถ คงสภาพอยู่อยู่ได้นานมากขึ้น

19 4. อุปสรรคในการทำงาน ทางคณะผู้จัดทำได้พบกับอุปสรรคมากมายที่เกิดขึ้นดังนี้ 4.1 ยังขาดอุปกรณ์และเครื่องมือในการจัดทำโครงงาน ในส่วนของการยืดอายุของผลิตภัณฑ์ เช่น การอบไล่น้ำมัน การบรรจุภัณฑ์แบบสุญญากาศ เป็นต้น 4.2 รสชาติทางคณะผู้จัดทำได้พบกับปัญหาที่รสชาติของผลิตภัณฑ์จากดาหลายังไม่พอดี วิธีแก้ไข เพิ่มปรับแก้รสชาติลงไปเพิ่มจนมีรสชาติที่พอเหมาะพอดีกับความต้องการของผู้บริโภค 4.3 ดอกดาหลาในช่วงการสร้างผลิตภัณฑ์ เพื่อนำเสนอ ค่อนข้างหายาก เนื่องจากอยู่ในช่วง ฤดูฝน จึงจำเป็นต้องสั่งจากชาวบ้านในพื้นที่

20 อ้างอิง “การแปรรูปอาหาร” สืบค้นจาก https://www.sgethai.com “ขนมผูกรัก” สืบค้นจาก https://www.m-culture.go.th “ดาหลา” สืบค้นจาก https://www.disthai.com

21 ภาคผนวก

22 ประมวลภาพ ผลิตภัณฑ์จากผงดาหลา ผงดาหลา

23 ขนมผูกรักไส้ดาหลา น้ำดาหลา

24 ภาพการจัดทำโครงงาน

25

26

27