ชุดการสอนเศรษฐกิจพอเพียง 1

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้แบบActive Learning
เพือ่ พฒั นาความสามารถในการใช้ชวี ติ แบบพอเพยี ง

เรื่อง เศรษฐกิจพอเพียง
ของนกั เรยี นช้ันมธั ยมศึกษาปีท่ี 5 โรงเรยี นชำนำญสำมัคคีวทิ ยำ

ชุดที่ 1 ความหมาย ความเป็นมา หลักการ
ของเศรษฐกิจพอเพยี ง

ครูผสู้ อน
นำงปฏิมำ บุญล้อม
ตำแหน่งครู วิทยฐานะครูชำนาญการ

ภาคเรยี นท่ี 1 ปกี ารศกึ ษา 2562
โรงเรียนชำนำญสำมัคคีวทิ ยำเภอแกลง จงั หวดั ระยอง

สังกดั สำนกั งานเขตพน้ื ทีก่ ารศกึ ษามัธยมศึกษา18
กระทรวงศึกษาธิการ

คำนำ

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้แบบ Active Learning เพอ่ื พฒั นาความสามารถในการใช้
ชีวิตแบบพอเพียง เร่อื ง ชมุ ชนเมืองแกลง จดั ทำข้ึนเพอื่ เป็นสือ่ ในการจดั กิจ เรียนรรู้ ายวิชา
สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม(ส32101 ) ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี5 ตาม หลกั สูตรโรงเรียน
ชำนำญสำมัคควี ิทยำ เพอื่ ส่งเสริมใหน้ กั เรยี นมคี วามรู้ ความเข้าใจ ในเรื่อง เศรษฐกิจพอเพยี ง
โดยเน้นใหน้ กั เรยี นได้ศกึ ษาและฝกึ ปฏิบตั เิ พ่ือใหเ้ กิดการเรยี ยใช้ กจิ กรรมที่หลากหลาย
สง่ เสรมิ ให้นักเรยี นมีความกระตอื รือร้นในการเรยี น กระบวนการคิด มที กั ษะกระบวนการกลุ่ม
แก้ปัญหาอยา่ งมรี ะบบ มีเจตคตทิ ี่ดตี อ่ วิชา สังคมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม สามารถนำ
ความรู้ไปประยกุ ต์ใชใ้ นชวี ิตประจำวนั ตลอดจนเพอ่ื ใหผ้ ู้เรียนมีผลสมั ฤทธิท์ างการเรยี นสงู ข้ึน

ผู้จัดทำหวังเปน็ อยา่ งย่ิงว่าชุดกิจกรรมเรยี นรู้แบบ ActiveLearning เพือ่ พัฒนา
ความสามารถในการใช้ชีวิตแบบพอเพียง ชุดท่ี1เรือ่ ง ความหมาย ความเป็นมา
หลักการของเศรษฐกจิ พอเพียง จะเปน็ ประโยชน์ตอ่ ผูเ้ รียนและผสู้ อนในการ
จัดกจิ กรรมการเรยี นรรู้ ายวิชาสงั คมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม และสามารถนำความรู้
ไปใช้ในชวี ิตประจำวัน และเป็นพ้นื ฐานในการศกึ ษาระดับสูงต่อไป

ปฏิมำ บญุ ล้อม

สารบญั หนา้

คำน า ก
สารบญั ข
คำชแี้ จงชุดกิจกรรม 1
จุดประสงค์การเรยี นรู้ 2
คำแนะนำในการใช้ชดุ กจิ กรรม (สำหรับคร)ู 3
คำแนะนำในการใชช้ ดุ กิจกรรม (สำหรับนกั เรียน) 4
ใบความรทู้ ่ี1ความหมายของเศรษฐกจิ พอเพียง 6
ใบกิจกรรมActive Learningท่ี 1 เรอ่ื ง ผงั มโนทศั น์ ความหมายเศรษฐกิจพอเพียง 7
ใบความรู้ที่2ความเปน็ มาของเศรษฐกิจพอเพียง 8
ใบกจิ กรรมActive Learning ท่ี 2 เรอื่ ง ผังมโนทัศน์ ความเปน็ มาเศรษฐกิจพอเพยี ง 10
ใบความรทู้ ่ี3หลกั การของเศรษฐกิจพอเพียง 11
ใบกจิ กรรมActive Learning ท่ี3 เรอ่ื งเขียนบอกเลา่ เรือ่ งราวเศรษฐกจิ พอเพียง 14
ใบกจิ กรรมActive Learning ท่ี 4 เรอื่ ง บอรด์ ความรู้เก่ยี วกบั เศรษฐกิจพอเพียง 15
ใบความรู้ท่ี4 การวิเคราะหส์ ถานการณ์ตามหลักการของเศรษฐกจิ พอเพียง 16
ใบกิจกรรมActive Learning ท่ี 5 17
ใบกจิ กรรมActive Learning ที่6 เรอ่ื ง วิเคราะห์ชมุ ชนตามหลักการเศรษฐกิจพอเพยี ง 18
เศรษฐกจิ พอเพยี ง
เฉลยใบกิจกรรมที่ 1 เรื่องผังมโนทศั น์ ความหมายเศรษฐกจิ พอเพียง 19
เฉลยใบกิจกรรมท่ี 2 เร่อื ง ผงั มโนทศั น์ ความเป็นมาเศรษฐกจิ พอเพียง 20
เฉลยใบกิจกรรมที่ 3 เรือ่ ง บอกเลา่ เรื่องราวเศรษฐกิจพอเพยี ง 21
เฉลยใบกิจกรรมท่ี 4 เรือ่ ง บอร์ดความรูเ้ กย่ี วกบั เศรษฐกจิ พอเพยี ง 22
เฉลยใบกิจกรรมท่ี 5 เรื่อง ตอบคำถามจากสถานการณ์ที่กำหนด 23
เฉลยใบกิจกรรมที่ 6 เรื่อง วิเคราะห์ชุมชนตามหลักการเศรษฐกจิ พอเพียง 24
บรรณานุกรม 25

คำช้แี จงชดุ กิจกรรมการเรียนรแู้ บบActiveLearning

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรแู้ บบActive Learning เพื่อพัฒนาความสามารถในการใช้ชวี ิตแบบ พอเพียง
เรือ่ ง ชุมชนเมืองแกลง รายวิชา สงั คมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม 32101) สำหรับ
นักเรียนระดบั ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5 ใชเ้ วลาเรียนทั้งหมด 6 ช่วั โมง
โดยรายละเอียดดงั นี้

ชดุ กิจกรรมท่ี 1 เร่อื ง ความหมายความเปน็ มา หลกั การของเศรษฐกิจพอเพียง
2. ชดุ กจิ กรรมน้ีคอื 1 ชดุ ทเี่ รอ่ื งความหมาย ความเปน็ มา หลกั การของเศรษฐกิจพอเพียง
มเี นอ้ื หาเก่ยี วกบั ความหมายของเศรษฐกิจพอเพียง การสอนแบบActiveLearning ประกอบการทำ
ใบกิจกรรม ใช้ประกอบแผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 16 เปน็ เวลา 4 ช่วั โมง
3. ผู้ใช้ชดุ กจิ กรรมนค้ี วรศกึ ษาคำแนะนำในการใช้ชุดกิจกรรมกอ่ นใช้

ชุดกิจกรรมเรยี นรู้แบบActive Learning

เพอื่ พัฒนาความสามารถในการใช้ชีวติ แบบพอเพียง เร่อื ง ชมุ ชนเมอื งแกลง ชดุ ที่1เรื่อง
ความหมายความเปน็ มา หลกั การของเศรษฐกิจพอเพียง

สาระการเรยี นรู้ เศรษฐศาสตร์

จุดประสงค์การเรยี นรู้

(ชัว่ โมงที่1–4)

1) นักเรยี นสามารถสืบค้นข้อมูลความหมายของเศรษฐกิจพอเพียงจากอนิ เทอรเ์ น็ต หรอื จาก
แหล่งความรไู้ ด้K)

2) นกั เรียนสรุปความหมายของเศรษฐกจิ พอเพยี ง เป็นแผนผงั มโนทัศน์P)
3) นักเรียนสามารถเขียนสรุปความเปน็ มาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง เปน็ แผนผงั มโนทศั น์(K)
4) นกั เรียนสามารถออกมาน าเสนอความเป็นมาของเศรษฐกิจพอเพยี ง(P)
5) นักเรียนสามารถเขยี นบอกเล่าเร่อื งราวเกี่ยวกับหลักการของเศรษฐกจิ พอเพียง(K)
6) นกั เรียนสามารถจดั บอร์ดความรเู้ ก่ียวกับหลกั การของเศรษฐกจิ พอเพยี ง(P)
7) นักเรยี นสามารถเขียนตอบคำถามจากสถานการณ์ท่ีกำหนดได้ (k)
8) นกั เรยี นสามารถวิเคราะหว์ ่าชมุ ชนของนกั เรียนนำหลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงมาใช้

โดยใช้แผนผังมโนทศั น(์ P)
9) นักเรียนมีความใฝ่รู้ และอยูอ่ ยา่ งพอเพยี งA) (

หน้า3

คำแนะนำในการใช้ชดุ กิจกรรม (สำหรบั คร)ู

1. ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรแู้ บบActiveLearning เพ่ือพฒั นาความสามารถใน
การใช้ชีวติ แบบพอเพยี ง เรือ่ ง ชมุ ชนเมอื งแกลงชุดท่ี1เร่ือง ความหมายความ เปน็ มา
หลกั การเศรษฐกิจพอเพยี ง ให้เขา้ ใจก่อนทำการจัดกิจกรรมการเรยี นรู้

2. ศึกษาแผนการจัดการเรียนรู้ เรอื่ ง ความหมายความเป็นมา หลกั การเศรษฐกิจ
พอเพียง เพือ่ ใหเ้ ข้าใจขนั้ ตอนในการจัดกจิ กรรมการเรียนรู้

3. ศึกษาใบความรูใ้ บกจิ กรรมActive Learning เพือ่ เป็นแนวทางในการตอบ
คำถามนกั เรยี น

4. จดั เตรียมเอกสาร สื่อและอุปกรณก์ ารสอนล่วงหน้าก่อนดำเนนิ การจัดการเรยี นรู้
ให้พรอ้ มใชง้ าน

5. ดำเนนิ กจิ กรรมการเรียนการสอน ให้เปน็ ไปตามลำดับข้ันตอนที่กำหนดไว้

6. ชแี้ จงใหน้ ักเรยี นศึกษาคูม่ ือนกั เรียนใหเ้ ข้าใจ กอ่ นลงมือปฏิบตั ิกิจกรรมตาม
ขนั้ ตอนท่ีกำหนดไว้ โดยครูตอ้ งทำท่ีใหน้ ำหน้าปรึกษา และ ให้คำแนะนำเม่อื มีปญั หา
ในขณะนกั เรยี นปฏิบตั ิกิจกรรม

7. ครสู งั เกตพฤตกิ รรมการเรยี นรู้ของนักเรยี น กิจกรรมกลุ่ม
และให้คะแนนตามเกณฑ์การประเมนิ หรอื แนวทางการ
ใหค้ ะแนนพฤติกรรม

8. ประเมินผลนักเรียนจากใบกจิ กรรม Active Learning

คำแนะนำในการใช้ชุดกิจกรรม (สำหรับนักเรยี น)

นกั เรยี นทีใ่ ช้ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้แบบActive Learning เพอ่ื พัฒนา
ความสามารถในการใชช้ วี ิตแบบพอเพียง เร่ือง ชมุ ชนเมอื งแกลง1 เร่ืองชดุ ท่ี 1 ความหมาย
ความเป็นมา หลักการของเศรษฐกจิ พอเพยี ง นกั เรยี นควรปฏิบตั ติ าม ขัน้ ตอนดงั น้ี

ช่วั โมงที่ 1

1. นักเรียนอา่ นใบความร้ทู ่ี 1 ความหมายเศรษฐกิจพอเพียง
2. นกั เรียนปฏบิ ตั ิตามกิจกรรมในใบความรู้ท1่ี ความหมายเศรษฐกจิ พอเพยี ง
3. นกั เรยี นทใบกจิ กรรมาActive Learning ท่ี 1 เรอ่ื งความหมายของ

เศรษฐกิจพอเพียงโดยใหน้ ักเรียนลงมือปฏบิ ัติด้วยตนเอง โดยใชค้ วามคิด และท
ผังมโนทศั น์า ความหมายเศรษฐกจิ พอเพียง
4. เมือ่ นกั เรยี นทกิจกรรมเสร็จเรียบรอ้ ยแล้วาใบ ใหน้ ักเรียนน าสง่ ครู ใหค้ รู
ตรวจประเมินผลการท ากจิ กรรมตอ่ ไป
ชว่ั โมงท่ี 2
1. นกั เรียนตอบข้อซักถามเกี่ยวกับความหมายของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
2. นกั เรยี นชมวดิ ีทศั น์เกี่ยวกับพระราชดำรสั และพระบรมราโชวาทของ
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลเดชเก่ยี วกบั เศรษฐกิจพอเพียง
3. นกั เรยี นอา่ นใบความรู้ท่ี 2 ความเปน็ มาของเศรษฐกจิ พอเพียง
4. นกั เรียนทำใบกจิ กรรม Active Learning ที่ 2 เรอื่ งความเปน็ มาของ เศรษฐกิจ
พอเพยี ง โดยให้นกั เรียนลงมอื ปฏิบตั ดิ ้วยตนเอง โดยใชค้ วามคิด
และจดั ทผงั มโนทศั น์ความเป็นมาของเศรษฐกิจพอเพยี งพร้อมทัง้ ออกมา
นำเสนอหน้าชน้ั เรยี น
5. เมื่อนักเรียนทำใบกจิ กรรมเสรจ็ เรียบร้อยแลว้ ใหน้ ักเรียนนำส่งครู ให้ครูตรวจ
ประเมนิ ผลการทำกิจกรรมต่อไป

ชุดท่ี1ความหมาย ความเป็นมา หลกั การของเศรษฐกิจพอเพยี ง

คำแนะนำในการใชช้ ุดกิจกรรม
(สำหรับนกั เรียนต่อ)

ชว่ั โมงท่ี 3
1. นักเรียนชื่นชมผลงานแผนผังมโนทัศนข์ องเพื่อนนกั เรียนดว้ ยกนั เกย่ี วกับ เร่ือง

ความหมาย ความเป็นมา ของเศรษฐกิจพอเพียงผลงานท่ียอดเยี่ยม
เปน็ แรงบันดาลใจในการทำงานแบบActive Learning
2. นักเรียนชมสือ่ การเรยี นรู้เร่อื ง หลักการของเศรษฐกจิ พอเพียง
3. นกั เรยี นอา่ นใบความรู้ที่ 3 หลักการของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
4. นักเรียนเขา้ กลุ่มการทแล้วทางานาใบกิจกรรมActive Learning ที่ 3
เรอื่ ง หลักการของเศรษฐกิจพอเพียง ให้นักเรียนลงมือปฏบิ ตั ิด้วยตนเอง
โดยเขียนเลา่ เรื่องราว หลักการเศรษฐกิจพอเพียง
5. เมอื่ นกั เรียนทำใบกจิ กรรมเรียบรอ้ ยแลว้ รับอปุ กรณเ์ พ่อื ทำกจิ กรรมต่อไป
6. นกั เรียนทำใบกิจกรรมActive Learning ที่ 4 เรอ่ื ง บอร์ดความรู้เกี่ยวกับ
เศรษฐกิจพอเพียง โดยตัดขอ้ ความในใบกิจกรรมท่ี 1,2,3 แปะลงในบอรด์
7. เม่อื นกั เรยี นทำใบกจิ กรรมเสร็จเรียบร้อยแลว้ ให้นักเรียนนำส่งครู ให้ตรวจ
ประเมินผลการทำกจิ กรรมต่อไป
ชว่ั โมงที่ 4
1. นักเรยี นอ่านใบความรทู้ ี่ 4 การวิเคราะห์สถานการณต์ ามหลักการของ
เศรษฐกิจพอเพยี ง
2. นักเรยี นทำใบกจิ กรรมActive Learning ที่ 5 เร่อื งตอบคำถามจาก
สถานการณท์ ่ีกำหนด
3. นักเรียนนำใบกจิ กรรมทเี่ สร็จ ส่งครู พร้อมรับอุปกรณเ์ พ่อื ทำกจิ กรรม
4. นกั เรียนทำใบกิจกรรมActive Learning ท่ี 6 เร่อื งวเิ คราะห์ชุมชนตาม
หลกั การเศรษฐกจิ พอเพยี ง
5. เม่อื นักเรียนทำใบกิจกรรมเสรจ็ เรยี บร้อยแลว้ ให้นกั เรยี นนำสง่ ครู ใหต้ รวจประเมนิ
ผลการทำกจิ กรรมต่อไป

ชดุ ท่ี1ความหมาย ความเป็นมา หลักการของเศรษฐกิจพอเพยี ง

ใบความรู้ท่ี เร่ืองความหมายของเศรษฐกิจพอเพยี ง

1

1) ชมวิดีทศั นเ์ รื่อง“เศรษฐกิจพอเพยี งคืออะไร” จากสื่อทีค่ รูเตรียมให้

ที่มา:https://www.youtube.com/watch?v=QXvvRJNN1VI

2) คน้ หา ความหมายของ เศรษฐกิจพอเพยี งโดยใชห้ อ้ งสืบคน้ คน้ หาใน
อินเตอร์เนต็

ใบกจิ กรรม Active Learning ท่ี 1 ความหมายเศรษฐกิจพอเพียง คะแนน

ชอ่ื -นามสกุล……………………………………………………………….………………ม.5/……. เลขที่…..….

ผสู้ อน ครปู ฏมิ ำ,วิชาสงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2562
โรงเรยี นชำนำญสำมัคคีวิทยำ สงั กัดสำนกั งานเขตพ้ืนทีก่ ารศกึ ษามธั ยมศกึ ษา เขต 18

ค าชี้แจง:ให้นักเรียนสรปุ ความหมายของเศรษฐกิจพอเพียง เปน็ แผนผงั มโนทศั น์

ความหมาย
เศรษฐกจิ พอเพยี ง

ใบความรู้ที่

2 เร่ือง ความเป็นมาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

1) ชมวดิ ีทศั น์เร่ือง“พระราชด ารัสและพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเดจ็
พระปรมินทรมหาภมู ิพลอดุลเดชเก่ียวกบั เศรษฐกิ”จากสื่อท่คี รูเตรียมใหพ้ อเพียง

ที่มา:https://www.youtube.com/watch?v=_u8HvJRdQfo

ใบความรู้ท่ี

2 เร่ือง ความเป็นมาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

ความเป็นมาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

คำว่า“เศรษฐกิจพอเพยี ง” เปน็ ปรชั ญาท่ีพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวภมู ิพลอดลุ ยเดช
ทรงมีพระราชดำรสั ช้ีแนะแนวทางในการดำเนนิ ชวี ิตใหแ้ กพ่ สกนิกรชาวไทยมาโด ตลอดนานกวา่
30 ปี เพือ่ นำไปปฏบิ ัติในการดำเนนิ ชีวิตในยามที่ประเทศประสบปัญ วกิ ฤตทิ าง
เศรษฐกจิ ใน พ2540.ศ. ภายหลงั เม่อื ไดท้ รงเนน้ ย้ำแนวทางการแก้ไขเพ่ือให้
ประชาชนรอดพน้ และสามารถอยู่ได้อยา่ งมัน่ คงและยั่งยนื ภายใต้กระแสโลกาภวิ ัฒน์ พระราชดำ
รัสของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ วั ภมู พิ ลอดุลยเดช18กรกฎาคมในวนั ท่ี พ.ศ. 2517 ว่า

“…การพัฒนาประเทศจำเป็นตอ้ งทำตามลำดบั ขนั้ นฐานคือต้องสร้างพืค้ วามพอมี
พอกนิ พอใช้ ของประชาชนส่วนใหญ่เบอ้ื งต้นกอ่ น โดยใช้วิธกี ารและอปุ กรณท์ ี่ประเหมำะสม
ถูกต้องตามหลักวิชาการ เม่อื ได้พนื้ ฐานจากม่นั คงพร้อมพอสมควร และปฏบิ ัติได้ ค่อยสรา้ งคอ่ ยเสริม
ความเจริญ และฐานะทางเศรษฐกิจขน้ั ที่สูงโดยล…”ใน ลำดบั ตอ่ ไปพ.ศ.2540 เกิดปัญหาวิกฤตการณ์
เศรษฐกิจ พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั ฯ พระราชทาน
พระราชดำรสั เน่ืองในโอกาสวนั เฉลมิ พระชนมพรรษา 4 ธนั วาคมวนั ท่ี พ.ศ.2540
ณ ศาลาดุสิ ดาลัย สวนจติ รลดา เรอ่ื งเศรษฐกิจพอเพียงอีกคร้ัง เพ่ือแนวทางแก้ปญั หาให้กบั
ประเทศ“…การเปน็ เสือนน้ั ไม่สำคัญอยู่ทเ่ี รามีเศรษฐกิจแบบพอมพี อกนิ แบบ พอมพี อกินนนั้
หมายความวา่ อุ้มชูตนเองไดใ้ หม้ ีพอเพยี งกบั ตนเอง อนั นกี้ เ็ คยบอก พอเพียงไมไ่ ดห้ มายความวา่
ทุกครอบครัวจะตอ้ งผลิตอาหารของตัว จะตอ้ งทอผา้ ใสเ่ อง อย่างนนั้ มนั เกินไป
แต่ว่าในหมู่บา้ นหรอื ในอวามพาเภอจะต้องมีควำมเพียงพอสมควร บางส่ิง บางอย่างทีผ่ ลิตได้มากกว่า
ความตอ้ งการ กข็ ายได้ แต่ขายในทไี่ ม่ห่างไกลเท่าไร ไม่คา่ ขนสง่ มากนัก…”

ท่มี า:https://duangjai078.wordpress.com

ใบกิจกรรมActive Learning ท่ี 2 ความเป็นมาของเศรษฐกจิ พอเพียง คะแนน
ช่อื -นามสกุล……………………………………………………………….………………ม.5/……. เลขที่…..….

ผู้สอน ปฏิมำ,วชิ าสังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศกึ ษา 2562
โรงเรยี นชำนำญสำมคั คีวิทยำ สงั กัดสำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษามัธยมศกึ ษ เขต 18

คำชี้แจง:ใหน้ ักเรยี นสรปุ ความเปน็ มาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
เป็นแผนผังมโนทัศน์และ ออกมานำเสนอหน้าชั้นเรยี น

ความเป็ นมา
เศรษฐกจิ พอเพยี ง

ใบความรู้ที่ เร่อื งหลักการของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

3

หลักการของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
1. การพึ่งพาตนเอง เป็นการยดึ หลกั ตนเองเป็นท่ีพึ่งแหง่ ตนร้จู ักนาเอาทรัพยากรท่ี

มอี ยู่มาใช้ให้เกดิ ประโยชน์ ร้จู ักผลิตพืชให้เพยี งพอกบั ความต้องการในการบริโภค
ครัวเรอื นกอ่ นหลังจากนัน้ จึงผลิตเพื่อการค้า

2. การพ่งึ พากนั เอง จะให้ความสำคญั กบั การรวมกลมุ่ กนั ของชาวบ้าน เพ่ือดำเ
กิจกรรมทางเศรษฐกจิ ต่าง ๆ เช่น การเกษตรแบบผสมผสาน การใชภ้ ูมปิ ัญญาทอ้ งถ่ิน การ
แปรรูปอาหาร เปน็ ตน้ ในปจั จบุ ันมกี ารดำเนินงานเพือ่ สรา้ งรายไดต้ ามนโยบาย“หน่ึง
ตำบล หนงึ่ ผลิตภณั ฑ์” เป็นการพัฒนาชุมชน และพัฒนาระบบเศรษฐกจิ ของประเทศให้
เตบิ โต

ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพยี งหมายถงึ แนวทางการดำเนินชีวติ และการปฏบิ ัติตน

ของประชาชนในทุกระดับ ต้งั แต่ระดับครอบครัว ระดบั ชุมชนจนถงึ ระดบั รัฐ ทั้งใน
พัฒนาและบรหิ ารประเทศให้ดำเนนิ ไปในทางสายกลาง ประกอบด้วย ความพอประมาณ
ความมเี หตุผล และมภี ูมคิ มุ้ กันท่ดี ี โดยมเี งอ่ื นไขพื้นฐาน คือมีซงึ่ ความรู้ และไปสู่การ
ดำเนินชีวิตทีส่ มดุล ย่ังยนื สามารถรบั การเปล่ยี นแปลงทั้งภายนอกและภำยในไดเ้ ปน็ อยา่ งดี
ไมว่ า่ เป็นดา้ นเศรษฐกจิ สงั คม สงิ่ แวดลอ้ มหลกั ปรัชญาของและวฒั นธรรม เศรษฐกจิ พอเพยี ง
มหี ลักพิจารณาอยู่ 5 ส่วนดงั น้ี

1. กรอบแนวคิดเปน็ ปรัชญาทีช่ แ้ี นะแนวทางการดำรงอยแู่ ละปฏิบัตติ นในทางที่
ควรจะเป็น โดยมีพ้นื ฐานมาจากวถิ ชี ีวิตดัง้ เดมิ ของสงั คมไทย สามารถนำมาประยุกต์ใช้
ตลอดเวลา และเปน็ การมองโลกเชงิ ระบบทีม่ ีการเปลี่ยนแปลงอยตู่ ลอดเวลา มุ่งเนน้ การ
รอดพน้ จากภัย และวกิ ฤต เพ่ือความมน่ั คง และความยั่งยืนของการพฒั นา

ใบความรู้ที่ เรื่องหลักการของเศรษฐกจิ พอเพียง

3

2. คณุ ลักษณะเศรษฐกจิ พอเพยี งสามารถนำมาประยกุ ตใ์ ช้กบั การปฏบิ ัติตนได้ทุกระดับ
โดยเนน้ การปฏิบตั ิบนทางสายกลางและการพฒั นาอยา่ งเป็นข้นั ตอน

คำนยิ ามความพอเพยี งจะต้องประกอบดว้ ย 3 คุณลักษณะ พรอ้ ม ๆ กัน ดงั นี้
ความพอประมาณ (Moderation) มสี องนัย คือ ความพอดี ไมส่ ุดโต่ง และ การยืนได้บนขาของตนเอง
self(-reliant) เป็นการดำเนินชีวิตอยา่ งทางสายกลางโดยมี การกระทำไมม่ าก
เกนิ ไป ไม่น้อยเกนิ ไปในมิตติ า่ งๆ เช่น การบริโภค การผลิตอยใู่ นรูป สมดุล การใช้จ่าย
การออมอยใู่ นระดบั ที่ไมส่ รา้ งความเดอื ดร้อนใหต้ นเอง เป็นส่งิ ท่ี เราทำ
อะไรเต็มตามศักยภาพไมเ่ บยี ดเบยี นตนเองและผ้อู น่ื เพอื่ เปน็ การยนื ไดโ้ ดยขำของตนเอง

(1) ความมีเหตุผลReasonableness)( หมายความวา่ การตัดสินใจเกยี่ วกบั พฤติกรรมต่างๆ
ทีม่ ีความพอประมาณในมติ ติ า่ ง ๆ จะต้องมสี ติรอบรู้คดิ ถงึ ระยะยาว เป้าหมาย และวธิ ีการทเ่ี หมาะสม
มีความรใู้ นการด าเนินการ มีการพจิ ารณาจากเหตุ ปัจจยั และขอ้ มลู ท่เี กีย่ วขอ้ งกบั การมองระยะยาว
ตอ้ งเป็น ตลอดจนคำนงึ ถึงผลกระทบของการ กระทำและความเส่ียง จะทำใหม้ ีความพอประมาณ
ทั้งในปัจจบุ ันและอนาคต

(2) การมีภูมคิ ุ้มกนั ท่ีดใี นตวั Self-immunity)( พลวตั ในมติ ิต่าง ๆ ทำใหม้ กี าร
เปล่ียนแปลงในสภาวะตา่ ง ๆ อย่างรวดเร็วขึ้น จึงต้องมีการเตรียมตัวพร้อมรบั ผลกระทบท่ี
คาดว่าจะเกดิ ขน้ึ จากการเปลย่ี นแปลงด้านตา่ ง ๆ การกระทำทเ่ี รยี กได้วา่ พอเพีง
คำนงึ ถงึ เหตกุ ารณ์และผลในปัจจบุ ัน แต่จำเปน็ ตอ้ งคำนึงถงึ ความเปน็ ไปไดข้ องสถำนที่ ต่าง ๆ
ที่เกิดข้นึ ในอนาคตภายใตข้ ้อจำกัดของข้อมลู ที่มีอยแู่ ละสามารถสรา้ งพร้อมรบั การเปลี่ยนแปลง
และการมภี ูมิคุ้มกนั จะทำให้มคี วามพอเพยี งแมเ้ ม่ือ เปลีย่ นแปลง หรอื มีเหตกุ ารณ์ท่แี ยท่ ่สี ดุ กจ็ ะรบั มอื ได้

3ใบความรู้ที่ เรอื่ งหลักการของเศรษฐกิจพอเพียง

เงอ่ื นไขการตัดสนิ ใจและดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ให้อยใู่ นระดบั พอเพยี งนัน้ ต้อง
อาศยั ความรแู้ ละคณุ ธรรมเปน็ พื้นฐาน กล่าวคือ

เง่ือนไขความรู้ ไดแ้ ก่ มคี วามรอบรู้ รอบคอบ ระมดั ระวงั ความรอบรู้ คือ ความรเู้ กย่ี วกับ
วชิ าการตา่ ง ๆ อย่างรอบด้าน ในเร่ืองต่าง ๆ ทีเ่ กี่ยวข้องเพอ่ื การใชเ้ ป็น ประโยชน์พน้ื ฐาน
เพ่ือน นำไปใช้ในการปฏิบัติอย่างพอเพยี ง การมคี วามรอบรยู้ ่อม การตดั สินใจทีถ่ กู ตอ้ ง
ทงั้ นีร้ วมถึง ความรอบคอบ ความระมดั ระวงั คือมีการวางแผน สามารถทจี่ ะนำ
ความรูแ้ ละหลกั วิชาต่าง ๆ มาพิจารณาเช่ือมโยงสมั พันธก์ นั และความมีสติ
ตระหนักถึงการเปลี่ยนแปลงทีจ่ ะเกิดขน้ึ ได้ ในการนำแผนปฏิบตั ทิ ีต่ ง้ั อยู่บนหลัก เหลา่ นัน้ ไปใช้
ในทางปฏิบตั ิโดยมีการปรับใช้ให้เหมาะกบั สภาพแวดล้อมท้ังกายภาพ ทางสงั คมด้วย

(1) เงอื่ นไขคณุ ธรรม ทีจ่ ะต้องเสริมสร้างประกอบด้วยมคี วามตระหนักใน

คุณธรรม ความซือ่ สัตย์สุจรติ ซง่ึ ครอบคลมุ คนทัง้ ชาติ รวมทง้ั เจ้าหน้าที่ นกั ธรุ กจิ มีสองด้านคือ
ด้านจิตใจ/ปัญญา และดา้ นการกระทำ ในดา้ นแรกเปน็ การเน้นความ คคู่ ณุ ธรรม ตระหนัก
ในคุณธรรม มคี วามซอื่ สตั ย์สุจรติ และมีความรอบรทู้ เ่ี หมาะ ด้านการกระทำหรือแนวทาง
ดำเนนิ ชวี ิต เน้นความอดทน ความเพียร สตปิ ัญญา และความ รอบคอบ เงอื่ นไขนีจ้ ะทำ
ใหก้ ารปฏบิ ัติตามเนือ้ หาของความพอเพยี งเปน็ ไปได้ ท่ตี นเองไมม่ ีความโลภ
ไมเ่ บยี ดเบียนผ้อู น่ื หรอื สังคม เพราะการมีความโลภจะทำให้ทำสุดโตง่ ไมน่ กึ ถงึ ความเสีย่ ง
ร้จู ักพอไม่ มโี อกาสทจ่ี ะกระทำการทจุ รติ

ใบกจิ กรรมActive Learning ท่ี3 เขียนบอกเรอ่ื งราวเศรษฐกจิ พอเพียง คะแนน

ช่อื -นามสกุล……………………………………………………………….………………ม.5/……. เลขท…ี่ ..….
ผสู้ อน ปฏิมำ,วิชาสงั คมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม ภาคเรยี นท่ี 1 ปกี ารศึกษา 2562
โรงเรยี นชำนำญสำมัคควี ิทยำ สังกดั สำนกั งานเขตพ้ืนท่ีการศึกษามธั ยมศกึ ษา เขต 18

คำชีแ้ จง:ให้นักเรียนเขียนบอกเล่าเร่ืองราวหลกั การของเศรษฐกจิ พอเพยี งในหวั ข้อ ต่อไปนี้
โดยใช้ความคดิ รวบยอดของตนเอง

1) นกั เรียนรู้จกั หลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงหรือไม่(ถา้ รู้จกั จะรู้ก่ีเปอร์เซนต)์

………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..

2) หลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งตามความเขา้ ใจของนกั เรียนมีความหมายวา่
อยา่ งไร

………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..

3) นกั เรียนด าเนินชีวติ โดยยดึ หลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอยา่ งไรบา้ ง

………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..

ใบกิจกรรมActive Learning ท่ี4 บอรด์ ความรู้เกยี่ วกบั เศรษฐกจิ พอเพียง คะแนน

ช่อื -นามสกุล……………………………………………………………….………………ม.1/……. เลขท…่ี ..….
ผู้สอน ครูปฏมิ ำ,วิชาสงั คมศึกษำ ศาสนา และวฒั นธรรม ภาคเรยี นที่ 1 ปกี ารศกึ ษา 2562
โรงเรยี นชำนำญสำมคั คีวทิ ยำ สังกัดสำนกั งานเขตพื้นทกี่ ารศกึ ษามธั ยมศกึ ษา เขต 18

คำชีแ้ จง:ใหส้ มาชกิ ในกลุ่มรว่ มกนั ออกแบบบอร์ดความรู้เก่ยี วกบั เศรษฐกจิ พอเพยี งลงใน
ใบกจิ กรรมดา้ นล่างน้ี และลงมอื ปฏบิ ัตจิ ริงในบอร์ดที่ครแู จกให้

ใบความรู้ท่ี

4 เรือ่ งการวเิ คราะหส์ ถานการณต์ ามหลัก

เศรษฐกิจพอเพยี ง

การรวิเคราะห์สถานการณ์ตามหลกั เศรษฐกิจพอเพียงเงื่อนไขเศรษฐกจิ พอเพียงดังนมี้ ี
เงือ่ นไข การตดั สนิ ใจและการด าเนินกิจกรรมตา่ ง ๆ ให้อยูใ่ นระดบั พอเพียงโดย

ตอ้ งอาศัยทัง้ ความรู้ และคุณธรรมเป็นพนื้ ฐาน กลา่ วคือ
เงอ่ื นไขความรู้ประกอบดว้ ยความรอบรูเ้ กี่ยวกบั วิชาการตา่ งๆท่เี กยี่ ว

อยา่ งรอบดา้ นความรอบคอบท่ีจะนำความรูเ้ หล่านน้ั มาพจิ ารณาให้เชื่อมโยงกนั เพ่อื
ประกอบการวางแผน และความระมัดระวังในขน้ั ปฏิบัติ

เง่ือนไขคุณธรรม ทจี่ ะต้องเสรมิ สร้างประกอบด้วย มคี วามตระหนกั ใน คุณธรรม
มีความซื่อสตั ย์สจุ รติ และมีความอดทน มคี วามเพียร ใชส้ ตปิ ญั ญาในการดำเนิน ชวี ิต

แผนภาพแสดงแนวคิดเศรษฐกจิ พอเพยี ง 3 หว่ ง 2 เง่ือนไข

แนวทางปฏบิ ัติ / ผลท่ีคาดวา่ จะไดร้ บั จากการนำปรชั ญาของเศรษฐกิจ
พอเพียงมาประยุกตใ์ ช้ คือ การพฒั นาทสี่ มดุลและยั่งยืน พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงใน ทุกดา้ น
ท้งั ดา้ นเศรษฐกจิ สังคม สง่ิ แวดลอ้ ม ความรู้ และเทคโนโลยี

ใบกิจกรรมActive Learning ท่5ี ตอบคำถามจากสถานการณ์ทีก่ ำหนด คะแนน

ช่อื -นามสกุล……………………………………………………………….………………ม.1/……. เลขท…่ี ..….
ผ้สู อน ครูปฏิมำ,วิชาสงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ภาคเรียนท่ี 1 ปกี ารศึกษา 2562
โรงเรยี นชำนำญสำมคั คีวทิ ยำ สังกดั สำนกั งานเขตพนื้ ท่ีการศกึ ษามธั ยมศึกษา เขต 18

คำชี้แจง:ให้นักเรยี นอ่านสถานการณ์และวิเคราะหส์ ถานการณโ์ ดยใชห้ ลักการของ เศรษฐกิจพอเพียง
ตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (แต่ละกลุ่มเขียนลงในกระดาษชาร์ตท่ีครูแจกให้

หมบู่ ้านเศรษฐกิจพอเพยี งคลองปนู
ประชากรในหมบู่ า้ นคลองปนู สว่ นใหญป่ ระกอบอาชีพทำสวน มกี าราทำไร่ ปลูกผัก
รวมกลมุ่ เพ่อื พฒั นาอาชีพหลากหลายกลุม่ และมีการรวมกลุ่มกองทุนต่าง ๆ ได้แก่ หมูบ่ า้ น
กลมุ่ อาชพี แมบ่ า้ น นอกจากนีย้ งั มีกิจกรรมทสี่ ามารถลดรายจา่ ยและเพิมรำยได้ ให้แกค่ รอบครวั เชน่
การปลูกพืชผักสวนครวั การเพาะเหด็ ฟาง การเล้ยี งปลา เลยี้ ง
เลี้ยงไกห่ รับบรโิ ภคในครัวเรือน และนำไปขาย มีการจดั สวสั ดกิ ารจากกองทุนกลุ่ม ตา่ ง ๆ
ในหมู่บ้าน เพอ่ื เป็นทนุ การศึกษากบั บุตรหลาน และผู้สูงอายุในชุมชน

ค

คำถาม
1) ประชากรในหมู่บ้านคลองปนู ดำเนนิ ชวี ติ โดยยึดหลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งอย่างไร

………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..

2) การปฏบิ ตั ิของสมาชิกในหมู่บ้านคลองปูนแต่ละคนทำใหเ้ กิดผลอย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..

ใบกจิ กรรมActive Learning ท่ี 6 วิเคราะหช์ มุ ชนตามหลกั การของเศรษฐกิจพอเพยี ง คะแนน
ชื่อ-นามสกุล……………………………………………………………….………………ม.1/……. เลขท…ี่ ..….

ผ้สู อน ครูปฏิมำ,วิชาสงั คมศึกษำ ศาสนา และวฒั นธรรม ภาคเรยี นที่ 1 ปกี ารศึกษา 2562
โรงเรียนชำนำญสำมคั คีวทิ ยำ สังกดั สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศกึ ษา เขต 18

คำชแี้ จง:ให้นักเรียนร่วมกนั วิเคราะหว์ า่ ถา้ ชุมชนของนักเรียนนำหลกั ปรชั ญาของ
เศรษฐกจิ พอเพยี งมาปฏิบัติเหมอื นหม่บู า้ นวงั ตะครอ้ จะเกิดผลอย่างไร โดยใช้แผนผัง
มโนทัศนแ์ ล้วสรุปเปน็ ความคดิ รวบยอด

ชุมชน
…………….

เฉลย
ใบกจิ กรรมท่ี 1 ความหมายเศรษฐกจิ พอเพยี ง

คำช้ีแจง:ใหน้ กั เรียนสรุปความหมายของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแผนผงั มโนทศั น์
แนวทางในการตอบ : ขึ้นอยู่กบั ดุลพนิ จิ ของครผู สู้ อน
ตวั อยา่ งคำตอบ

ความหมาย
เศรษฐกจิ พอเพยี ง

ความพอประมาณ ความมีเหตผุ ล

ความจำเป็ นทจ่ี ะต้อง
มีระบบภมู คิ ้มุ กนั ในตัว

เฉลย
ใบกจิ กรรมท2ี่ ความเป็นมาของเศรษฐกจิ พอเพียง

คำชีแ้ จง:ใหน้ ักเรยี นสรุปความหมายของเศรษฐกจิ พอเพยี ง เป็นแผนผังมโนทศั น์
แนวทางในการตอบ : ข้ึนอย่กู บั ดลุ พนิ ิจของครผู ้สู อน
ตัวอยา่ งคำตอบ

ความหมาย
เศรษฐกจิ พอเพียง

ความพอประมาณ ความมเี หตผุ ล

ความจำเป็นทจ่ี ะต้อง
มีระบบภูมิคุ้มกนั ในตวั

เฉลย
ใบกิจกรรมท3่ี เขยี นบอกเร่อื งราวเศรษฐกจิ พอเพียง

คำช้ีแจง:ใหน้ กั เรียนเขียนบอกเล่าเร่ืองราวหลกั การของเศรษฐกิจพอเพยี งในหวั ขอ้ ต่อไปน้ี
โดยใชค้ วามคิดรวบยอดของตนเอง
แนวทางในการตอบ : ขนึ้ อยู่กบั ดลุ พนิ จิ ของครูผู้สอน

1) นกั เรียนรู้จกั หลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งหรือไม่(ถา้ รู้จกั จะรู้กี่เปอร์เซนต)์

ตอบ (รู้จกั /ไม่รู้จกั )

2) หลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงตามความเขา้ ใจของนกั เรียนมีความหมายวา่
อยา่ งไร

ตอบ (ตวั อยา่ งคำตอบ การใชจ้ ่ายอยา่ งประหยดั เหมาะสมกบั ฐานะ รู้จกั พ่งึ ตนเอง)

3) นกั เรียนด าเนินชีวติ โดยยดึ หลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งอยา่ งไรบา้ ง

ตอบ (ตวั อยา่ งคำตอบ ใชจ้ ่ายอยา่ งประหยดั ไม่ฟ่ มุ เฟื อย)

เฉลย
ใบกิจกรรมท่ี 4 บอรด์ ความรเู้ กยี่ วกบั เศรษฐกิจพอเพียง

คำช้ีแจง:ใหส้ มาชิกในกลุ่มร่วมกนั ออกแบบบอร์ดความรู้เกี่ยวกบั เศรษฐกิจพอเพยี งล
ใบกิจกรรมดา้ นล่างน้ี และลงมือปฏิบตั ิจริงในบอร์ดทคี่ รูแจกให้

แนวทางในการตอบ : ขนึ้ อย่กู บั ดลุ พนิ จิ ของครูผู้สอน

เฉลย
ใบกิจกรรมที่ 5 ตอบคำถามจากสถานการณท์ ี่กำหนด

คำชีแ้ จง:ให้นกั เรยี นอา่ นสถานการณแ์ ละวเิ คราะหส์ ถานการณโ์ ดยใชห้ ลักการของ
เศรษฐกิจพอเพียง ตอบคำถามต่อไปนี้ (แตล่ ะกลุ่มเขยี นลงในกระดาษชารต์ ที่ครแู จกให้

หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพยี งคลองปูน
ประชากรในหมบู่ ้านวังตะคร้อ ส่วนใหญป่ ระกอบอาชพี ทำนา ทำไร่ ปลกู ผัก มี
รวมกล่มุ เอพัื่ฒนาอาชพี หลากหลายกลุม่ และมีการรวมกลุม่ กองทุนต่าง ๆ ได้แก่ กองทุ หม่บู ้าน
กลุ่มอาชพี แมบ่ ้าน นอกจากน้ียงั มีกิจกรรมที่สามารถลดรายจา่ ยและเพิม ให้แกค่ รอบครัว เช่น
การปลกู พชื ผักสวนครัว การเพาะเห็ดฟาง การเล้ยี งปลา เล้ียงเ เลย้ี งไก่ สำหรบั บริโภคใน
ครัวเรอื น และนำไปขาย มกี ารจดั สวสั ดกิ ารจากกองทุนกลุ่ม ตา่ ง ๆ ในหมบู่ ้าน
เพ่อื เป็นทุนการศกึ ษากบั บุตรหลาน และผู้สูงอายุในชมุ ชน

แนวทางในการตอบ : ข้ึนอยกู่ ับดลุ พนิ ิจของครูผูส้ อน

1) ประชากรในหมู่บา้ นคลองปูนดำเนนิ ชวี ติ โดยยึดหลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี งอย่างไร
ตอบ (ตวั อยา่ งคำตอบ พึ่งพาตนเอง มเี ก็บออเพมิ่ รายได้โดยการประกอบ
อาชพี เกษตรกร ปลกู พชื ผักบรโิ ภคภายในครอบครวั และจำหน่ายเพ่อื เพมิ่
รายได้

2) การปฏบิ ตั ขิ องสมาชิกในหมบู่ า้ นคลองปนู แต่ละคนทำใหเ้ กิดผลอยา่ งไร
ตอบ (ตวั อยา่ งคำตอบคนในสังคมสามารถพึ่งพาตนเองได้ คนในชมุ ขนอยู่
อยา่ งมคี วามสขุ

เฉลย
ใบกจิ กรรมท่ี 6 วิเคราะหช์ ุมชนตามหลกั การของเศรษฐกิจพอเพยี ง

คำชี้แจง:ให้นักเรียนร่วมกนั วิเคราะหว์ ่าถา้ ชุมชนของนักเรยี นนำหลกั ปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพยี งมาปฏบิ ัตเิ หมือนหมบู่ า้ นคลองปูน จะเกิดผลอยา่ งไร โดยใชแ้ ผนผัง
มโนทัศน์ แลว้ สรุปเปน็ ความคิดรวบยอด
แนวทางในการตอบ : ข้นึ อย่กู ับดลุ พนิ ิจของครผู ู้สอน
ตัวอยา่ งคำตอบ

ชุมชน
……………

มีเงินออม/มเี งินเกบ็

บรรณานุกรม

กระทรวงศึกษาธิการ.(2551). หลกั สูตรแกนกลางการศกึ ษาขน้ั พื้นฐาน พทุ ธศกั ราช
2551. กรุงเทพฯ: โรงพมิ พ์ชมุ นุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย
กวี วรกวริน และคณะ.(2561). หนงั สอื เรียน รายวิชาพืน้ ฐาน สังคมศึกษา ศาสนา และ
วฒั นธรรม.กรุงเทพฯ: สำนักพมิ พ์ บริษัทพฒั นาคุณภาพวชิ าการ.)จากดั .(พว
___ (2561). ค่มู อื ครเู พ่ือใชก้ บั หนงั สือเรียนนฐาน รายวชิ าพ้สื งั คม
ศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม.กรงุ เทพฯ: สำนักพิมพ์ บริษทั พฒั นาคณุ ภาพ วิชาการ (พว.) จำกดั .
ระพนิ ทร์ โพธ์ิศรี.(2550). การสร้างชุดกิจกรรมการเรยี นร.ู้ อุตรดิตถ์:คณะครุศาสตร์
มหาวิทยาลยั ราชภัฏอตุ รดิตถ์