แคว้นละโว้ (ลพบุรี) พุทธศตวรรษที่ 12-19
แคว้ว้ ว้ น ว้ นละโว้ว้ ว้ ห ว้ หรืรื รื อรื อลพบุบุบุ รี บุ รี รีรีมีมี มี วมี วามหมาย2นันั นั ยนั ย คืคื คื อคื อ กลุ่มบา้นเมืองหรือแว่นแคว้น ทีี่ตั้งในบริเวณพื้นที่ภาคกลาง ฟากตะวันออกของลุ่มน้ำ เจา้พระยา โดยมีศูนยก์ลางอยู่ที่ เมืองละโว้หรือลพบุรี บ้านเมืองหรือแว่นแค้วนในภูมิภาคต่าง ๆ ที่แสดงแบบแผนทางวัฒนธรรมที่ได้รับ อิทธิพลจากอาณาจักรเขมร โดยมีศูนย์กลาง ทางภาคกลางอยู่ที่เมืองละโว้หรือลพบุรี ส่วนศูนยก์ลางทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เชื่อกันว่าอยู่ที่เมืองพิมาย ในจ.นครราชสีมา
บ้บ้ บ้ า บ้ านเมืมื มื อมื องที่ที่ ที่ รัที่ รั รั บรั บวัวั วั ฒวั ฒนธรรมแบบเขมรหรืรื รื อรื อวัวั วั ฒวั ฒนธรรมลพบุบุบุ รี บุ รี รีรีพบกระจายอยู่ยู่ยู่ทั่ยู่ทั่ ทั่ วทั่ วทุทุทุ ก ทุ กภูภูภู มิ ภู มิ มิ ภมิ ภาค ของไทย ในภาคตะวัวั วั นวั นอกเฉีฉี ฉี ยฉี ยงเหนืนื นื อนื อพบทุทุทุ ก ทุ กจัจั จั งจั งหวัวั วั ดวั ดและโดยเฉพาะในเขตอีอี อี สอี สานตอนล่ล่ ล่ า ล่ าง พบหนาแน่น่ น่ น น่ นมาก
ลักษณะร่วมกันของชุมชนวัฒนธรรมลพบุรี มีศาสนสถาน (ปราสาท) สำ คัญประจำ ชุมชนตั้งอยู่ กึ่งกลางเมือง เพื่อเป็นศูนย์รวมทางด้าน จิตใจและการปกครอง มีสระน้ำ หรือบารายเพื่อ สนองความเชื่อทางด้าน ศาสนา และเพื่อการ อุปโภคและบริโภค ของประชาชน
เศรษฐกิจ ศาสนา - เน้นการทำ นา ส่งข้าวเป็นสินค้าออก - มีการค้ากับรัฐใกล้เคียง จีน และอินเดีย - นับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทเช่นเดียวกับชาวทวารวดี - ต่อมายอมรับคติความเชื่อทางศาสนาแบบเขมร (ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู) - มีการนับถือพระพุทธศาสนานิกายมหายานที่บูชาพระโพธิสัตว์ด้วย
สถาปัต ปั ยกรรมสมัย มั ละโว้ ที่สำ คัญ คือ ปราสาท และปรางค์ สร้างด้วยอิฐ เช่น ปราสาทภูมิโปน จ.สุรินทร์ สร้างด้วยหินทราย เช่น ปราสาทหินพิมาย จ.นครราชสีมา สร้างด้วยศิลาแลง เช่น พระปรางค์สามยอด จ.ลพบุรี พระปรางค์ส ค์ ามยอด จ.ลพบุรี บุ รี
ประติม ติ ากรรมสมัย มั ละโว้ สร้างด้วยศิลาหรือหล่อด้วยสำ ริด เช่น เทวรูปในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนานิกาย มหายาน พระพุทธรูปในนิกายเถรวาทนิยมสร้าง เป็นปางนาคปรก ปรางนาคปรก
เมื่อเขมรเสื่อมอำ นาจลงในตอนปลายพุทธศตวรรษที่ 18 ละโว้หรือลพบุรี กลับมาเป็นอิสระอีกครั้ง จนถึงพ.ศ.1893 แค้วนละโว้ได้รวมอยู่ในอาณาจักรอยุธยา