วิทยาศาสตร์การกีฬา

sports
science




วิทยาศาสตร์การกีฬา

ปรเมษฐ์ เนียมสันเทียะ



บทนำ

กีฬา’ ทุกประเภทบนโลกนี้ แน่นอนว่านอกจากจะ
ต้องมีการฝึกฝนอย่างถูกหลัก , พักให้เป็น อีกทั้ง
ยังต้องมีการฝึกซ้อมอย่างสม่ำเสมอแล้ว
‘นักกีฬา’ ก็ยังจำเป็นที่จะต้องมีร่างกายมีความ
พร้อม และมีความสมบูรณ์อย่างถูกต้อง เหมาะ
สม เพราะฉะนั้น ‘วิทยาศาสตร์การกีฬา’ จึงเป็น
เรื่องที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง ต่อตัวนักกีฬาทุก
ประเภทในยุคปัจจุบันเป็นอย่างยิ่ง
‘วิทยาศาสตร์การกีฬา’ ก็เป็น ศาสตร์สำคัญอีก
แขนงหนึ่ง เป็นการนำความรู้ ความเข้าใจ ที่ได้
มาจากการศึกษาค้นคว้าถึงผลลัพธ์ต่างๆ ที่มี
ความสัมพันธ์ต่อการเล่นกีฬา หรือการออกกำลัง
กายในกิจกรรมต่างๆซึ่งต้องมีการใช้ร่างกาย
ฝึกฝนจนกระทั่งเกิดความชำนาญเฉพาะด้าน
ด้วยการใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์เข้ามา
ผสมผสานร่วมกับเทคนิคเฉพาะทาง เพื่อพัฒนา
ร่างกายของนักกีฬาให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
ด้วยเหตุนี้วิทยาศาสตร์การกีฬาจึงเป็นการรวม
วิชาต่างๆมากมายเข้ามาประยุกต์และผสมผสาน
กันได้เป็นเนื้อเดียวกัน เช่น สรีรวิทยา , จิตวิทยา ,
สังคมวิทยา , โภชนาการ , จิตวิทยา , การฝึก
ซ้อมกีฬา , การแข่งขันกีฬา รวมทั้งอื่นๆอีก
มากมาย

ก

สารบัญ ก
ข
คำนำ 1
2
สารบัญ
จุดเริ่มต้น ค
ประเภทการศึกษา‘วิทยาศาสตร์การกีฬา’

-กายวิภาคศาสตร์


-สรีรวิทยา
-ชีวกลศาสตร์
-ทักษะและการฝึกซ้อมกีฬา
-โภชนาการทางกีฬา
-จิตวิทยาการกีฬา
-เวชศาสตร์การกีฬา

บรรณานุกรม

ข

จุดเริ่มต้น

วิทยาศาสตร์การกีฬาเริ่มเข้ามาสู่ประเทศไทยใน
พ.ศ.2509 โดย ศ.นพ.อวย เกตุสิงห์ ซึ่งได้ไปดู
งานด้านวิทยาศาสตร์การกีฬาที่ต่างประเทศและ
เห็นว่าไทยควรจะนำวิทยาศาสตร์เข้ามาใช้ในการ
กีฬาหากต้องการจะประสบความสำเร็จในการ
แข่งกีฬาเอเชียนเกมส์ที่ไทยจะเป็นเจ้าภาพใน
ขณะนั้น จนกระทั่งใน พ.ศ.2424 ได้เริ่มจัดตั้ง
คลินิกการกีฬาและปัจจุบันได้กลายมาเป็นสำนัก
วิทยาศาสตร์การกีฬา ซึ่งอยู่ภายใต้สำนักงาน
พัฒนาการกีฬาและนันทนาการ กระทรวงการ
ท่องเที่ยวและกีฬา

1

ประเภทการศึกษา
‘วิทยาศาสตร์การกีฬา’

1.กายวิภาคศาสตร์ (ANATOMY)
กายวิภาคศาสตร์เป็นแขนงหนึ่งของวิชา
ชีววิทยา ซึ่งศึกษาเกี่ยวกับโครงสร้างของสิ่งมี
ชีวิตว่าอยู่ส่วนใดของร่างกายและส่วนต่างๆ
เหล่านี้ติดต่อเกี่ยวข้องกันอย่างไร โดยมัก
ทำการศึกษาร่วมกับสาขาสรีรวิทยา
(Physiology) ซึ่งเป็นวิชาที่ว่าด้วยหน้าที่การ
ทำงานของส่วนหรืออวัยวะต่างๆ ของร่างกาย
เมื่อรวมกันแล้วอวัยวะและระบบต่างๆ เหล่านี้
ต้องทำงานประสานสัมพันธ์กัน เพื่อให้ร่างกาย
ดำรงชีวิตได้อย่างปกติ โดยทั้งสองสาขาวิชาจะ
แตกต่างกันที่กายวิภาคศาสตร์เน้นการศึกษา
เกี่ยวกับโครงร่าง ส่วนสรีรวิทยาเน้นที่การ
ศึกษาเกี่ยวกับการทำงานและหน้าที่

2

2. สรีรวิทยา (Physiology) เป็นศาสตร์ที่ศึกษา
เกี่ยวกับหน้าที่และการทำงานของระบบต่างๆ
ในร่างกายว่าเกิดอะไรขึ้น เกิดขึ้นได้อย่างไร
และเกิดขึ้นเพื่ออะไร ตลอดจนกลไกของการ
ทำงานของระบบต่างๆในร่างกาย อันได้แก่
ระบบประสาท ระบบกล้ามเนื้อ ระบบไหลเวียน
เลือด ระบบหายใจ ระบบทางเดินอาหาร ระบบ
ไต ระบบต่อมไร้ท่อ และระบบสืบพันธุ์ ตลอด
จนการทำงานร่วมกันของระบบเหล่านี้ในการ
ควบคุมและรักษาสมดุลของร่างกายให้อยู่ใน
ภาวะปกติ

3

3.ชีวกลศาสตร์ คือ ศาสตร์ที่ว่าด้วยการ
ทำงานของกล้ามเนื้อ กระดูก เอ็น และข้อต่อ
เพื่อนำไปสู่การใช้แรง ในการเคลื่อนไหวหรือ
ปฏิบัติทักษะ อย่างไรให้มีประสิทธิภาพสูงสุด
ในแต่ละชนิดหรือประเภทกีฬา ซึ่งนำไปสู่การ
พัฒนาหรือปรับปรุงแก้ไขข้อบกพร่องทาง
ด้านเทคนิคทักษะกีฬาแต่ละบุคคลได้อย่าง
กลมกลืนกับระดับความสามารถที่เป็นจริง
ของนักกีฬาผู้นั้นมิใช้ต้องทำตามหรือเลียน
แบบแช้มป์ โดยที่มิได้เรียนรู้สภาพพื้นฐาน
การฝึกซ้อมและความแตกต่างของร่างกาย
ในแต่ละบุคคล

บทบาทของชีวกลศาสตร์การกีฬา
ช่วยในการตรวจสอบแรงและตัวแปรที่เกี่ยวข้อง
กับการเคลื่อนไหว เช่น มุม ระยะทาง ความเร็ว
ความเร่ง โมเมนตัม ช่วยในการปรับแต่งการ
เคลื่อนไหวที่ละเอียดอ่อน (microtuning) ให้เป็น
ไปอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยในการตรวจสอบข้อ
บกพร่อง และ ข้อจำกัดของการเคลื่อนไหวใน
ระดับ micro ซึ่งสายตามนุษย์ไม่สามารถตรวจ
สอบได้และช่วยในการแก้ไข

4

4.ทักษะและการฝึกซ้อมกีฬา คือ ศาสตร์ที่ให้
ความรู้หลักการในการในการกำหนดความหนัก
เบา รูปแบบวิธีการฝึก เข้าไว้ในโปรแกรมการฝึก
ซ้อมได้อย่างถูกต้องเหมาะสมกับนักกีฬาแต่ละ
บุคคล โดยจะต้องพิจารณาและคำนึงถึงอายุ เพศ
วัย ประสบการณ์ ความแตกต่างระหว่างบุคคล
รวมทั้งระบบพลังงานสมรรถภาพทางกาย เฉพาะ
ประเภทกีฬา ความสามารถในการเรียนรู้รับรู้ของ
นักกีฬาแต่ละบุคคล เพื่อนำไปสู่การวางแผนการ
ฝึกซ้อมในแต่ละช่วงเวลาได้อย่างถูกต้องเหมาะ
สมกับนักกีฬาแต่ละบุคคล

5

5. โภชนาการทางกีฬา คือ การศึกษาที่ให้ความรู้
เกี่ยวกับคุณค่า, วิตามิน, สารอาหาร ของอาหาร
แต่ละชนิด สัดส่วนทั้งทางด้านปริมาตร และ
คุณภาพ เพื่อนำไปใช้ใน การเก็บสำรองพลังงาน,
การชดเชยพลังงาน เป็นต้น ซึ่งการรับประทาน
อาหารให้เหมาะสม จะช่วยเสริมโครงร่างตลอดจน
ยะระดับความสามารถของร่างกายให้มีความ
แข็งแกร่งยิ่งขึ้น

การรับประทานอาหารหลักก่อนการแข่งขัน
1-2 ชั่วโมง ควรหลีกเลี่ยงอาหารหนักก่อนการ
ฝึก หรือแข่งขัน ควรรับประทานก่อนถึงเวลา
แข่งขันไม่น้อยกว่า 3 ชั่วโมง มื้อสุดท้ายควร
เป็นอาหารที่ย่อยง่ายและเคยชิน

สำหรับการออกกำลังกายที่ต้องใช้เวลา
มากกว่า 1 ชั่วโมง ควรดื่มน้ำหวานผสมเกลือ
และน้ำมะนาวประมาณ 1-2 แก้ว ก่อนการอบอุ่น
ร่างกาย (30-45 นาที ก่อนการแข่งขัน) จะเป็น
ประโยชน์มาก เพราะว่าเครื่องดื่มที่เป็นน้ำจะไป
ทดแทนน้ำที่สูญเสียไประหว่างออกกำลังกาย
น้ำตาลที่ผสมอยู่ก็มีเวลาที่จะดูดซึมเข้าสู่กระแส
เลือด เพื่อนำไปให้เซลล์สร้างพลังงาน

6

6.จิตวิทยาการกีฬา เป็นศาสตร์ที่นำหลักทาง
จิตวิทยามาประยุกต์ใช้ใน สถานการณ์การกีฬา
เพื่อการพัฒนาความสามารถทางการกีฬาทั้งใน
การฝึก ซ้อม การแข่งขันให้เกิดประสิทธิภาพ
สูงสุดในสถานการณ์ต่างๆกัน

จิตวิทยาการกีฬา ไม่ใช่การศึกษาแต่เรื่องที่
เกี่ยวกับนักกีฬา พฤติกรรม แข่งขันของ
นักกีฬาเท่านั้นแต่ยังทำการศึกษาค้นคว้าเกี่ยว
กับพฤติกรรมกลุ่ม การฟื้ นฟูสภาพและการ
บำบัดโดยการใช้กิจกรรมทางกาย การเรียนรู้
ทักษะ กลไก พฤติกรรม การเล่น กลุ่มสัมพันธ์
ความพร้อม การรับรู้ การเรียนรู้ทักษะ กลไกการ
รับรู้เกี่ยวกับรูปลักษณ์ของตนเอง บุคลิกภาพ
และความสามารถ ทางการกีฬา ตลอดจน
กิจกรรมการเคลื่อนไหวอื่นๆ และในทางกลับกัน
ความ สามารถทางการกีฬาหรือการกีฬา มีผล
ต่อจิตใจ กระบวนความคิด การรับรู้ ตนเอง
การประเมินความสามารถ ความรู้สึกที่ดีต่อการ
เล่นหรือการกีฬา สร้าง สังคม ความรักสามัคคี
การมีน้ำใจเป็นนักกีฬา สร้างความสนุกความ
ท้าทาย ตลอดเวลาที่เข้าร่วมกิจกรรม สร้างวาม
รู้สึกกระตือรือร้น และมุ่งมั่นในการกีฬา หรือการ
เล่นกีฬา

7

7.เวชศาสตร์การกีฬา คือ เวชศาสตร์การกีฬา ก็
คือศาสตร์สาขาหนึ่งทางการแพทย์ ที่นำความรู้
และวิทยาการทางการแพทย์ มาประยุกต์ใช้กับ
การเล่นกีฬา และการออกกำลังกาย ซึ่งไม่ได้
กำหนดว่าเกี่ยวข้องกับกีฬาเพื่อการแข่งขัน หรือ
เพื่อความเป็นเลิศเท่านั้น ทุกๆ คนที่เล่นกีฬาหรือ
ออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ ก็มีความเกี่ยวข้องกับ
เวชศาสตร์การกีฬาด้วยกันทั้งสิ้น กล่าวได้ว่า
เวชศาสตร์การกีฬามุ่งเน้นการดูแลและส่ง
เสริมสุขภาพของนักกีฬา ตลอดจนประชาชนทั่วไป
ให้มีความสมบูรณ์ทางกายมากที่สุด




8

ทั้งนี้วิทยาศาสตร์การกีฬาถือว่าเป็นพหุ
ศาสตร์ที่นำความรู้วิทยาศาสตร์ในหลายๆ
ด้านมาใช้ โดยนางสาวดารณีได้ยกตัวอย่าง
สาขาวิชาอาทิ ฟิสิกส์ซึ่งใช้ศึกษาแรงที่
นักกีฬาใช้ เช่น นักเทนนิสใช้แรงหรือมุมเท่า
ไหร่ในการตีลูก วิทยาศาสตร์การถ่ายภาพที่
ใช้ในการศึกษาลักษณะการเคลื่อนไหวของ
นักกีฬา ชีววิทยาที่ใช้ศึกษากล้ามเนื้อของ
นักกีฬา หรือวิทยาศาสตร์การอาหารที่ใช้
ศึกษาโภชนาการที่ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อ
หรือให้พลังงานแก่นักกีฬา เป็นต้น พร้อมทั้ง
อธิบายเพิ่มเติมว่าวิทยาศาสตร์การกีฬาจะ
เพิ่มขีดความสามารถของนักกีฬาให้สูงขึ้น

นอกจากนี้การออกกำลังกายเพื่อให้ได้
ประโยชน์ตามความต้องการไม่ว่าจะเป็น
เป้าหมายเพื่อเผาพลาญไขมันหรือเพิ่ม
ความแข็งแรงให้กับหัวใจ สิ่งสำคัญที่ควร
จะรู้คืออัตราการเต้นของหัวใจที่จะนำมา
คำนวณว่าเราควรออกกำลังให้หัวใจเต้นกี่
ครั้งต่อนาทีเพื่อให้การออกกำลังเป็นไป
ตามต้องการ แต่คงเป็นเรื่องลำบากน่าดูที่
จะนับการเต้นของหัวใจไปพร้อมๆ กับการ
ออกกำลัง เราจึงต้องมีอุปกรณ์เสริมเพื่อ
ความสะดวก ดังนั้นจึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่
เราจะเห็นนักกีฬาใช้อุปกรณ์ในการออก
กำลังมากมายซึ่งล้วนแล้วแต่ช่วยเสริม
ศักยภาพให้แข็งแกร่งขึ้น

9

“วิทยาศาสตร์การกีฬาทำให้เรารู้ว่าก่อน
ออกกำลังกายต้องมีการอบอุ่นร่างกาย
เพื่อจะเตรียมความพร้อมให้กับกล้ามเนื้อ
และระบบต่างๆ ในร่างกาย ซึ่งจะทำให้ลด
ความล้าความเจ็บที่จะเกิดขึ้นจากการออก
กำลังกาย ตรงนี้เป็นตัวอย่างของการใช้
วิทยาศาสตร์ในการเล่นกีฬาเพื่อออกกำลัง
ทั่วๆ ไป ยังไม่นับรวมการเล่นกีฬาเพื่อ
ความเป็นเลิศ คือการแข่งขันเพื่อชัยชนะ
ในเกมต่างๆ”

10

บรรณานุกรม

วิทยาศาสตร์การกีฬา-วิกิพีเดีย(ออนไลน์).
th.wikipedia.org

วิทยาศาสตร์การกีฬา คืออะไร?-
วิทยาศาสตร์เป็นศาสตร์ที่จำเป็น(ออนไลน์).

athenaweb.org
นักวิทยาศาสตร์การกีฬา-a-chieve(ออนไลน์).

a-chieve.org

ค

Fun Editorial