The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by bagusantara93, 2021-09-24 09:09:18

Kruna Dwi Lingga

Kruna Dwi Lingga

Keywords: Wangun kruna

Kruna Dwi Lingga

Kruna Dwi Lingga utawi Kata Ulang (sajeroning Bahasa Indonesia) inggih punika Kruna
Lingga sane kakaping kalihang ri kala ngucapang, saha madue papalihan sane maendahan.
Kruan Dwi Lingga madue papalihan kakalih, luire:

A. Kruna Dwi Lingga Sane Tan Pawewehan
Kruna sane tan pawewehan raris madue perangan sakadi ring sor puniki.

1. Kruna Dwi Sama Lingga (Kata Ulang Murni)
Kruna Dwi Sama Lingga inggih punika Kruna Lingga yan kaucapang apisan, pacang
ngwangun artos tunggal wiadin akidik. Nanging yan sampun kaucapang kakaping
kalihang, mateges katah wiadin langkungan (lebih dari satu).
Upami: gede-gede, bajang-bajang, truna-truna, lingsir-lingsir, melah-melah,
anyar-anyar, jegeg-jegeg, bagus-bagus, kuning-kuning, jemet-jemet, beneh-beneh,
lemuh-lemuh, manis-manis, meja-meja, baju-baju, buku-buku, msl.

2. Kruna Dwi Maya Lingga (Kata Ulang Semu)
Kruna Dwi Maya Lingga inggih punika Kruna Lingga sane kaucapang kaping kalih
wau madue artos, nanging yan kaucapang apisan nenten madue artos.
Upami: kupu-kupu, omang-omang, kunang-kunang, katang-katang, kapu-kapu,
ogoh-ogoh, pici-pici, buit-buit, kawa-kawa, biah-biah, suir-suir, msl.

3. Kruna Dwi Samatra Lingga (Kata Ulang Berlawanan Bentuk)
Kruna Dwi Samatra Lingga inggih punika Kruna Lingga sane kawangun antuk kruna
kalih soroh, sane sumaih, sakewanten ring panguntat wanda kruna (suku kata akhir)
utawi untat kruna (kata akhir) sane rihinan bina ring sane pungkuran.
Upami: dengkak-dengkik, tundak-tundik, dengak-dengok, kitak-kituk, kejat-kejit,
sledat-sledet, dangklang-dengkleng, serat-seret, kecah-kecuh, daah-duuh,
jangkak-jongkok, ungkal-angkil, jadag-jodog, glalang-gliling, guar-gair, msl.

4. Kruna Dwi Purwa (Kata Bereduplikasi)

Kruna Dwi Purwa inggih punika Kruna Lingga sane kecap/wanda (suku kata)

pangarepnyane kakaping kalihang tur nguah (mengubah) teges tur tetuek kruna

inucap saking Kruna Linggannyane.

Conto: banten (mateges "upakara yadnya" → asoroh) dados bebanten (mateges

"warnaning upakara yadnya" → jenis perlengkapan upacara) → makudang-kudang

banten.

Upami:

a. Sane marupa Kruna Lingga, luire; sesari, sesate, sesantun, sesaur, sesajen,

sesai, jejaitan, msl.

b. Sane sampun marupa Kruna Tiron, luire; sesuratan, tetagihan, bebacakan,

reragragan, jejemakane, dedauhan, bebaktayan, bebaudan,

bebanyolan, masesirat, masesambatan, majejemuhan, gegaen, lelampahan,

sesapan, sesawangan,

cecimpedan, cecangkriman, geguritan, msl. Nanging patut pisan katureksain,

kruna-kruna sakadi; lelipan, lelasan, memedi, dedari, kekawa, lelawah, lelakut,

dedalu, msl punika kasengguh nenten ngranjing ring bebacakan Kruna Dwi Purwa.
Punapi mawinan asapunika? Duaning kruna-kruna inucap nenten mawit saking
Kruna Lingga, mawinan yening rereh Kruna Linggannyane punika nenten madue
artosipun. Sujatinnyane kruna-kruna inucap wantah Kruna Lingga sane marupa
Kruna Aran (Kata Benda). Yadiastun ring wanda/kecape kapertama sajeroning kruna
punika masuara "e" (pepet), nanging punika nenten ja sangkaning kadwipurwayang.
NB: Ring Kruna Dwi Purwa, kecape sane pingarep sasampunne kakapingkalihang, punika
masuara; "e" (pepet), sakewanten yening nyurat antuk Aksara Bali, nenten kangkat pepetin.
Sapunika taler yening nyuratang kruna (Kruna Dwi Purwa) antuk Aksara Latin, kecape
pengarep kasurat: "e" (mapepet).

5. Kruna Dwi Wesana (Ungkur)
Kruna Dwi Wesana (Ungkur) inggih punika Kruna Lingga sane kecap/wanda
pamungkurnyane kakapingkalihang, tur ketahnyane (lumbrah = pada umumnya)
madaging pangater: Pa-. Mungguing tetuek Kruna Dwi Wesana puniki inggih punika
nguah (mengubah) teges sane mawit saking Kruna Linggannyane.
Conto: - kecog (makecos = makecog) dados pakecogcog (mateges "akeh sane
makecog/makecos").
Upami: pakebyarbyar, pakeberber, paceburbur, pacedardar, pakeplugplug,
paketeltel, pakecoscos, pakenyitnyit, pakedipdip, pakenyornyor, pakenyolnyol,
pacepolpol, msl.

B. Kruna Dwi Lingga Sane Sampun Polih Wewehan
Kruna sane sampun polih wewehan makadi; turun-temurun, ngidih-idih, mataki-taki,
magede-gedean, macerik-cerikan, kayun-kayunina, ungkit-ungkitanga,
mabersih-bersih, magonjak-gonjakan, msl.

Cakepan pinaka referensi:
Gautama, Wayan Budha. 2006. Tata Sukerta Basa Bali. Denpasar: CV. Kayumas Agung.
Sidan, Ngakan Made Kasub. 2008. Sekar Rampe Basa Bali. Semarapura: Pelawa Sari.


Click to View FlipBook Version