[32_335] แม็กกาซีนโครงสร้างส่วนประกอบองดอกกล้วยไม้

ชิ้นงาน แม็กกาซีนเรื่อง ส่วนประกอบของดอกกล้วยไม้

ปงศ์ปณต จงพุฒิศิริ
ม.5 ห้อง 335 เลขที่ 32
แผนการเรียน วิทยาศาสตร์-คณิตศาสตร์

ส่ง
ครูวิชัย ลิขิตพรรักษ์
ตำแหน่ง ครูวิทยฐานะ ครูชำนาญการ สาขาชีววิทยา
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตรและเทคโนโลยี
ประกอบรายวิชาชีววิทยา 4
ว30244 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2565



คำนำ

นิตยสารฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา ชีววิทยา 4
ว30244 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ โดยมีจุดประสงค์ เพื่อการ
ศึกษาความรู้ที่ได้จากการผ่าและสำรวจโครงสร้างของ
ดอกกล้วยไม้ ผลที่คาดหวังจากแม็กาซีนนี้ คือ ได้มีโอกาส
ศึกษาโครงสร้างของดอกกล้วยไม้ และนำความรู้เหล่านั้น
มาจัดทำเป็นสื่อที่ง่ายต่อการศึกษา ประโยชน์ที่ได้รับจาก
การทำแม็กกาซีนนี้ คือ การที่ได้ศึกษาโครงสร้าง และ
ข้อมูลต่างๆเกื่ยวกับดอกกล้วยไม้ และการได้ฝึกการจัด
ความรู้ที่ได้มานำเสนอในรูปแบบของแม็กกาซีน

ผู้จัดทำจะต้องขอขอบคุณ อ.วิชัย ลิขิตพรรักษ์ ผู้ให้
ความรู้ และแนวทางการศึกษา เพื่อน ๆ ทุกคนที่ให้ ความ
ช่วยเหลือมาโดยตลอด ผู้จัดทำหวังว่ารายงานฉบับนี้จะให้
ความรู้ และเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านทุก ๆ ท่าน

นายปงศ์ปณต จงพุฒิศิริ
11/27/2022

สารบัญ

ข้อมูลทั่วไปของดอกกล้วยไม้ข้อมูลทั่วไป หน้า 1
ของดอกกล้วยไม้

ข้อมูลเบื้องต้นของโครงสร้างดอก
ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ หน้า 2
โครงสร้างภายนอกของดอกกล้วยไม้ หน้า 3
โครงสร้างของดอกกล้วยไม้ก่อนผ่า หน้า 4
โครงสร้างของดอกกล้วยไม้หลังผ่า หน้า 6
ภาคผนวก (Video) หน้า 7
บรรณานุกรม หน้า 8
ภาคผนวก (รูปภาพ) หน้า 9
หน้า 10

ข้อมูลทั่วไปของ ลักษณะดอก หวายออกดอกเป็นช่อ

ดอกกล้วยไม้ ดอกย่อยมีกลีบเลี้ยง 3 กลีบ กลีบดอก

ชื่อทั่วไป : กล้วยไม้ 3 กลีบ เกสรเพศผู้และเกสรเพสเมีย
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Orchidaceae
ประเภทของพืช : ไม้ยืนต้น รวมอยู่ในโครงสร้างเดียวกันเรียกว่า
แหล่งที่พบ : พบได้ในทวีปเอเชีย
เส้าเกสร
ลักษณะลำต้น หวายมีลำต้นแบบ
ลำต้นเทียม หรือ ลำลูกกล้วย ลักษณะผลและเมล็ด ผลหรือฝักของ
(pseudobulb) ทำหน้าที่สะสมอาหาร
ตาที่อยู่ตามข้อบนๆ ของต้นสามารถ กล้วยไม้ มีลักษณะเป็นแคปซูล
แตกเป็นหน่อหรือช่อได้ แต่ลำต้น
แท้จริงคือ เหง้า ซึ่งเจริญในแนวนอน (capsule) หัวท้ายมักเรียวตรงกลาง
ไปตามพื้นผิว ลักษณะของเหง้ามีข้อ
และปล้องถี่ ป่องมีลักษณะเป็นกลีบหรือเป็นพู เมื่อ
ลักษณะราก รากหวายมีระบบราก
แขนง และรากฝอย ที่แตกรากแขนง แก่เต็มที่จะแตกตามแนวตะเข็บด้าน
ออกในแนวราบ และแนวดิ่ง แต่มัก
เจริญเป็นรากแขนงในแนวราบใกล้ผิว ข้าง ภายในผลมีเมล็ดขนาดเล็ก
ดิน และสานกันแน่น อาจแพร่ไกลได้
ถึง 5-8 เมตร รอบลำต้น จำนวนมาก มีลักษณะเป็นผงละเอียด
ลักษณะใบ ใบของกล้วยไม้เป็นใบ
เดี่ยว มีขนาด รูปทรง สีสัน และการ ทำให้ปลิวไปตามลมเพื่อกระจากย
เรียงตัวแตกต่างกันไปตามสกุลและ
ชนิดของกล้วยไม้ในกล้วยไม้บางชนิด พันธุได้ไกล ฝักหนึ่งมีเมล็ดมาก แต่
ใบจะลดรูปลงจนไม่ปรากฏเป็นรูปร่าง
ใบ บางชนิดก็ทิ้งใบในฤดูแล้ง เมล็ดกล้วยไม้ไม่มีอาหารสำรอง

(endosperm) ไว้สำหรับต้นอ่อนที่

เพิ่งงอก ซึ่งต่างจากเมล็ดพืชอื่นๆ

ประโยชน์/สรรพคุณ

หัวหรือรากและยอดหวาย มีรสขมเย็น

เมาเล็กน้อย ใช้ปรุงยากินดับพิษร้อน

พิษไข้ แก้เซื่องซึม แก้พิษตับปอด

พิการ แก้ไอ บำรุงน้ำดี แก้ร้อนใน

กระหายน้ำ

หน่อหวาย กรอบ สีขาว มีรสขมนำมา

ปรุงอาหาร ก่อนนำไปปรุงอาหารต้อง

นำไปต้มให้หายขม

จากนั้นนำไปทำแกง ดอง หรือจิ้มน้ำ

พริก หน่อหวาย มีธาตุสังกะสี ใน

ปริมาณสูง ใช้เสริมธาตุสังกะสี ช่วย

เจริญอาหาร ลดภาวะเครียด ช่วยส่ง

เสริมสมรรถภาพทางเพศชาย

เนื้อหุ้มเมล็ด รับประทานได้

หน้า 1

ข้อมูลเบื้องต้นของโครงสร้างดอก

ดอกกล้วยไม้จะมีความแตกต่างจากดอกไม้ทั่วไปตรงที่จะมีโครงสร้างของเกสร

เพศผู้กับเกสรเพศเมียรวมอยู่ในโครงสร้างเดียวกันเรียกว่าเส้าเกสร (column)

ซึ่งในดอกไม้อื่นๆไม่มีโครงสร้างนี้สำหรับกล้วยไม้จะมีรังใข่อยู่ใต้วงกลีบดอก

(inferior ovary) โดยระหว่างเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียจะมีโครงสร้างจงอย

เล็ก (rostellum) ขั้นระหว่างอยู่เพื่อกันการปฏิสนธิภายในดอกเดียวกัน (self-

fertilization) ดอกกล้วยไม้จะมีลักษณะสมมาตรด้านข้าง (lateral symmetry)

กล่าวคือ จะมีลักษณะเหมือนกันทั้งด้านซ้ายและด้านขวา ดอกกล้วยไม้โดยปกติ

จะมีกลีบอยู่ 6 กลีบ กลีบเลี้ยง (sepal) 3 กลีบ และ กลีบดอก (petal) 3 กลีบ

เรียงสลับกัน เส้าเกสรเป็นที่รวมของเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียเข้าเป็น

โครงสร้างเดียวกัน มีลักษณะเป็นแท่งอยู่ตรงกลาง ส่วนบนสุดมีมักฝากเล็กๆ

(operculum/anther cap) ปิดคลุมกลุ่มเรณู (pollinia) ไว้ ดอกของกล้วยไม้

เป็นส่วนสำคัญที่สุดในการจำแนกสายพันธุ์ของกล้วยไม้ โดยหวายจะออกดอก

เป็นช่อ (inflorescence) แบบช่อกระจะ (raceme)

หน้า 2

ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์

ดอกกล้วยไม้ออกที่ปลายลำต้น ซอกใบหรือข้างลำต้น ดอกเป็นดอกเดี่ยวหรือ

เป็นช่อโดยส่วยใหญ่จะมีด้วยกัน 6 กลีบ กลีบเลี้ยง มีจำนวน 3 กลีบ เรียงตัวอยู่

รอบนอกสุดของดอก มีกลีบเลี้ยงด้านข้าง (lateral sepal) 2 กลีบ ที่มีลักษณะ

คล้ายกันแต่จะกลับด้านกัน และ กลีบเลี้ยงบน (dorsal sepal) มีลักษณะแตก

ต่างอย่างชัดเจน กลีบดอก จำนวน 3 กลีบ เรียงตัวถัดออกมาจากชั้นกลีบเลี้ยง

ประกอบด้วยกลีบดอกด้านข้าง (lateral petals) ที่มีลักษณะคล้ายกัน และกลีบ

ปากหรือกลีบกระเป๋า (lip/labellum) ทำหน้าที่ล่อแมลง มักพบกลุ่มเนื้อเยื่อที่ทำ

หน้าที่สร้างสารให้กลิ่น หรือผลิตน้ำหวานจะอยู่ที่ส่วนฐานของกลีบปากนี้ ใน

กล้วยไม้ส่วยใหญ่ เมื่อเจริญเติบโตไปดอกจะกลับหัว 180° เพื่อให้ส่วนของกลีบ

ปากอยู่ด้านล่าง เรียกว่าการ "resupination" เส้าเกสร (column)เป็นโครงสร้าง

ที่รวมเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียเข้าไว้เป็นโครงสร้างเดียวกัน ส่วนบนสุดมักจะ

มีฝาเล็กๆ (operculum/anther cap) ครอบกลุ่มเรณู (pollinia) ไว้ เรณูของ

กล้วยไม้มักเกาะกันเป็นก้อนเหนียวๆ เรียกว่า กลุ่มเรณู มี 2 ก้อน กลุ่มเรณูจะมี

กลุ่มเรณูย่อย ถัดจากปลายสุดลงมาเป็นแอ่งกลมเล็กมีน้ำเหนียวๆอยู่เต็มแอ่ง

ส่วนนี้คือยอดเกสรเพศเมีย รังใข่อยู่ในส่วนของก้านดอกใต้กวงกลีบดอก

(inferior ovary) ระหว่างเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียจะมีโครงสร้างจยองเล็ก

(rostellum) คอยป้องกันไม่ให้เกิดการถ่ายเรณูมนต้นเดียวกัน (self-

pollination) แต่หากดอกไม่ได้รับการผสมหรือ ถ่ายเรณูข้ามดอก (cross-

pollination) ในช่วงสุดท้ายเมื่อดอกใกล้โรย จงอยส่วนนี้จะเหี่ยวลงอย่าง

รวดเร็ว จนกลุ่มเรณู สัมผัสกับยอดเกสรเพศเมียและเกิดการผสมในดอก

เดียวกันได้

หน้า 3

โครงสร้างภายนอกของดอกกล้วยไม้

ฐานรองดอก ก้านดอก

ก้านดอกย่อย กลีบข้าง
กลีบบน

กลีบข้าง กลีบปาก

กลีบเลี้ยง กลีบดอก

หน้า 4

เส้าเกสร เกสรเพศเมีย
เกสรเพศผู้

เกสรเพศผู้
เกสรเพศเมีย
รังใข่

หน้า 5

โครงสร้างของดอกกล้วยไม้ก่อนผ่า

กลีบเลี้ยง

กลีบดอก

เส้าเกสร
(เกสรเพศผู้+เกสรเพศเมีย)

เกสรเพศเมีย
กลีบดอก

กลีบเลี้ยง เกสรเพศผู้

หน้า 6

โครงสร้างของดอกกล้วยไม้หลังผ่า

เกสรเพศผู้
เกสรเพศเมีย
รังใข่

เกสรเพศผู้
เกสรเพศเมีย
รังไข่

หน้า 7

ภาคผนวก

คลิปวีดีโอขณะที่นักเรียนทำการศึกษา (Youtube)
URL : https://youtu.be/3UB6kkmKljA

หน้า 8

บรรณานุกรม

https://th.wikipedia.org/wiki/กล้วยไม้
http://biology.ipst.ac.th/?p=3350
https://youtu.be/2gsmzcjkzJE
https://sites.google.com/site/infomationtechn
ology5520114136/with
http://www.npic-
surat.com/web/images/stories/document/rese
arch62/2sontangtang.pdf
http://biodiversity.crru.ac.th/public/bio2018/fil
e%20QR/หวายขม.pdf
http://readcard.dnp.go.th/km/docs/64221.pdf
เอกสาร ชื่อ บทที่ 2 การสืบพันธุของพืชดอก
(Reproduction of Flowering Plants) รายวิชา
ชีววิทยา 4 รหัสวิชา ว30244 ระดับชั้น ม.5 ภาคเรียนที่
2 ปีการศึกษา 2565

หน้า 9

ภาคผนวก

แกะดอกไม้เพื่อจะผ่าโครงสร้าง
เด็ดกลีบของดอกกล้วยไม้เพื่อศึกษา

หน้า 10

ถ่ายทำ intro สำหรับวีดีโอ

ผ่าโครงสร้างเส้าเกสร

ผ่าก้านเพื่อจะผ่าเส้าเกสร

หน้า 11