ใบความรู้หน่วยที่ 4

สิ่่งแวดล้อมทางกายภาพกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ




กิจกรรมทางเศรษฐกิจมีความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมทางกายภาพแต่ละพื้นที่แบ่งออก
ได้เป็น 3 กลุ่ม คือ

เกษตรกรรม อุตสาหกรรมการผลิต การท่องเที่ยวและบริการ

1. เกษตรกรรม

1. เกษตรกรรมแบบยังชีพ เป็นการเก็บของป่าล่าสัตว์ เลี้ยงสัตว์แบบเร่ร่อน (พบมากในแถบ
มองโกเลีย) ส่วนใหญ่ปลูกเป็นไร่เลื่อนลอยในเขตที่ราบลุ่มแม่น้ำแอมะซอนและแม่น้ำคองโก

2. เกษตรกรรมแบบการค้า สำหรับจำหน่ายผลผลิต มีการคัดพันธุ์พืชและสัตว์ โดยนำเทคโนโลยี
สมัยใหม่มาใช้

2.1 การปลูกเพิ่มผลผลิต ใช้พื้นที่ขนาดเล็ก แต่ให้ผลผลิตทางการเกษตรสูง ส่วนใหญ่
ใช้แรงงานคนและสัตว์ พบได้ในเขตมรสุมของทวีปเอเชีย เช่น จีน ญี่ปุ่น อินเดีย เอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ พืชที่ปลูกได้แก่ ข้าวจ้าว ข้าวฟ่าง อ้อย ผัก และพืชหัว

2.2 การปลูกในพื้นที่กว้าง พื้นที่ขนาดใหญ่ใช้เครื่องจักรในการทำการเกษตร พบในทวีป
ยุโรป สหรัฐอเมริกา แคนาดา พืชที่ปลูกได้แก่ ข้าวสาลี ข้าวบาเลย์ ข้าวไรน์ ข้าวโพด และ
ถั่วลิสง

2.3 การเพาะปลูกแบบผสม เป็นการเพาะปลูก + เลี้ยงสัตว์ไว้กิน เช่น โคนม โคเนื้อ สุกร
เป็ด ไก่ และปลูกมันฝรั่ง ผัก ผลไม้ พบมากในยุโรปตะวันตกและทวีปอเมริกาเหนือ

2.4 การปลูกพืชแบบไร่ขนาดใหญ่ พบได้ในทวีปเอเชีย แอฟริกา และเขตเมืองร้อน
เช่น ยางพารา ปาล์มน้ำมัน มะพร้าว กาแฟ ชา โกโก้ มีพื้นที่ตั้งแต่ 250 ไร่ขึ้นไป โดยมีการ
ใช้ปุ๋ยและเครื่องจักรเพื่อให้ได้ผลผลิตจำนวนมากและคุณภาพสูงตามความต้องการ

2.5 การเลี้ยงสัตว์เพื่อการค้า เช่น การเลี้ยงสัตว์ในเขตอบอุ่น เขตร้อนทุ่งหญ้าสะวันนา
พบโคเนื้อ แพะ และแกะ

2.6 การเลี้ยงสัตว์ในไร่แบบผสม เป็นการเลี้ยงสัตว์ร่วมกับปลูกพืชอาหารสัตว์ เช่น โคนม
โคเนื้อ สุกร และสัตว์ปีก พบมากในยุโรปตะวันตกและทวีปอเมริกาเหนือ

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ

กิจกรรมทางการเกษตรที่สำคัญของโลก





ข้าวเจ้า เป็นพืชเศรษฐกิจของทวีปเอเชีย พืชหลักใช้บริโภคส่วนมากพบในเขตร้อน
ภูมิอากาศที่เหมาะแก่การปลูกข้าวที่สุด คือ ภูมิอากาศแบบมรสุม นอกจากนี้
ข้าวสาลี หลายประเทศในทวีปเอเชียยังทำนาบน ที่สูงหรือมีการทำนาแบบขั้นบันได
ข้าวโพด เพื่อช่วยเพิ่มผลผลิตข้าวและสร้างความมั่นคงทางอาหารบนพื้นที่สูง เช่น
อินโดนิเซีย
อ้อย
สภาพแวดล้อมที่เหมาะแก่การเพาะปลูก คือ มีอุณหภูมิอบอุ่นพอเหมาะ ประเทศ
ที่ปลูกมาก เช่น ยูเครน สหรัฐอเมริกา จีน แคนาดา อาร์เจนตินา และยุโรปตะวัน
ตก

แหล่งเพาะปลูกที่สำคัญในบริเวณสหรัฐอเมริกาที่เรียกว่า Corn belt
ครอบคลุมพื้นที่ตะวันตกของสหรัฐอเมริกา โดยส่วนใหญ่นำมาเลี้ยงสัตว์
ประเทศที่เพาะปลูกสำคัญ เช่น จีน เม็กซิโก บราซิล และสหภาพยุโรป

เป็นพืชพื้นเมืองในเอเชียใต้ปัจจุบันปลูกเป็นไร่ขนาดใหญ่ พบในเขตร้อนและ
อบอุ่นค่อนข้างร้อน พื้นที่เพาะปลูกที่สำคัญ เช่น บริเวณลุ่มแม่น้ำคงคา
ฟิลิปปินส์ ไทย คิวบา

เป็นพืชเขตร้อนชื้นพบมากในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศจีนและอินเดีย

ยางพารา

ศรีลังกา

เป็นพืชในเขตร้อนชื้นแถบเส้นศูนย์สูตร ปลูกได้ในเขตฝนตกชุกตลอดทั้งปี

ปาล์มน้ำมัน

เช่น ประเทศมาเลเซีย อินโดนีเซีย ไนจีเรีย และภาคใต้ของประเทศไทย

ปลูกได้ในเขตร้อนและเขตอบอุ่น เช่น สหรัฐอเมริกาที่เรียกว่า Cotton Belt

ฝ้าย

นอกจากนี้ยังพบในประเทศจีน อินเดีย

ชา เป็นพืชที่ปลูกตามเนินเขาในเขตร้อนชื้นและเขตอบอุ่นของทวีปเอเชีย

แหล่งเพาะปลูกที่สำคัญ เช่น อินเดียปลูกมากที่สุดในโลก จีน ญี่ปุ่น

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ

กิจกรรมทางการเกษตรที่สำคัญของโลก





กาแฟ ปลูกได้ในเขตร้อนอุณหภูมิ 18 ถึง 25 องศาเซลเซียส ไม่ชอบน้ำขัง แหล่งเพาะ
ปลูกที่สำคัญ เช่น ประเทศบราซิล มีดินที่เหมาะแก่การเพาะปลูกเนื่องจาก
เป็นหินภูเขาไฟที่มีรูพรุนและแร่ธาตุอุดมสมบูรณ์ และพบในทวีปเอเชีย เช่น
หมู่เกาะชวา สุมาตรา ประเทศจาเมกาและเฮติ

ไม้ผล ปลูกมากในเขตพูมิอากาศแบบอบอุ่นและชุ่มชื้นโดยเฉพาะแถบเมดิ
โคนม เตอร์เรเนียนที่มีอากาศไม่หนาวจัดและไม่ร้อนจัด จนได้รับขนานนามว่าเป็นดิน
แดนสวนผลไม้ของโลก (orchars lands of the world ) เช่น ส้ม องุ่น
มะกอก

ส่วนมากเลี้ยงในไร่นาผสม เช่น ทวีปอเมริกาเหนือ ยุโรป ออสเตรเลีย
และโอเชียเนีย มีฐานะทางเศรษฐกิจดี มีความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี
สามารถมีผลผลิตจากโคได้อย่างรวดเร็วและมีคุณภาพ

โคเนื้อ ส่วนมากใช้เนื้อเป็นอาหาร หนังใช้ทำเครื่องฟอกต่างๆ และใช้แรงงานเพื่อเป็น
สัตว์บรรทุก ประเทศที่เลี้ยงโคเนื้อมาก เช่น สหรัฐอเมริกา บราซิล อินเดีย จีน

ประมงน้ำเค็ม การเป็นการประมงเขตน้ำตื้นใกล้ชายฝั่งเขต ประมงที่สำคัญพบมากนอก
เขตร้อนในซีกโลกเหนือ เขตน้ำตื้นแสงสว่างส่องลงไปใต้น้ำทำให้เกิดแพลงก์
ตอนเป็นอาหารของปลา เช่น คูรินแบงค์ แกรนด์แบงค์ เป็นต้น

เกษตรกรรมใน 1. ข้าวเจ้า ขึ้นได้ดีในดินเหนียวและดินร่วนปนเหนียว พบมากในภาคกลาง
ประเทศไทย และภาคตอนออกเฉียงเหนือ

2. ข้าวโพด ส่วนใหญ่จะพบในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็น
วัตถุดิบอาหารสัตว์และแป้งข้าวโพด

3. มันสำปะหลัง ขึ้นได้ดีในหลายพื้นที่ ปลูกมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
และภาคตะวันออก

4. อ้อย ปลูกทุกภาคยกเว้นภาคใต้ปลูกน้อย เป็นวัตถุดิบสำคัญใน
อุตสาหกรรมการผลิตน้ำตาลและพลังงานทดแทน

5. ยางพารา เจริญเติบโตได้ดีในบริเวณที่มีความชื้นฝนตกชุกปลูกมากใน
ภาคใต้ ภาคตะวันออก ในปัจจุบันพัฒนาพันธุ์ให้ปลูกได้ในภาคตะวันออก
เฉียงเหนือ

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ

อุตสาหกรรมการผลิต




ปัจจัยกำหนดที่ตั้งของอุตสาหกรรมที่สำคัญดังนี้

1. ที่ดิน สถานที่ตั้งการประกอบธุรกิจอุตสาหกรรม พิจารณาเรื่องราคาที่ดิน
และขนาดของพื้นที่

2. วัตถุดิบ จะต้องตั้งอยู่ใกล้แหล่งวัตถุดิบโดยตรงเพื่อประหยัดค่าขนส่งในการเดินทาง

3. แรงงาน มีความสำคัญเรื่องจำนวน คุณภาพ และค่าจ้าง

4. การขนส่ง ต้องมีเส้นทางติดต่อกันหลายสาย ค่าบริการไม่สูงโดยเฉพาะการขนส่งทาง
น้ำเป็นการขนส่งที่เหมาะสำหรับสินค้าที่มีน้ำหนักและปริมาณมากเพราะค่า
ขนส่งถูกเมื่อเทียบกับการขนส่งอื่นๆ

5. ตลาด ผู้บริโภค ขนาด และอำนาจการซื้อของประชาชน เป็นปัจจัยสำคัญในการ
ขยายตัวทางเศรษฐกิจอุตสาหกรรม

อุตสาหกรรมที่สำคัญ




1. อุตสาหกรรมเหล็กและเหล็กกล้า เป็นรากฐานสำคัญของสังคมสมัยใหม่โดยแหล่งที่
สำคัญ เช่น สหรัฐอเมริกา รัสเซีย เยอรมนี จีนและญี่ปุ่น

2. อุตสาหกรรมการผลิตรถยนต์ สหรัฐอเมริกามีการใช้รถยนต์มากที่สุดโดยมีแหล่ง
ผลิตรถยนต์ที่สำคัญอยู่ที่เมืองเดสทรอย รัฐมิชิแกน ในยุโรป เช่น เยอรมนี ฝรั่งเศส
อิตาลี สหราชอาณาจักร และในทวีปเอเชีย ญี่ปุ่น เป็นประเทศที่มีการผลิตมากที่สุดและ
ส่งออกเข้าสู่ตลาดโลกจำนวนมาก

3. อุตสาหกรรมการต่อเรือ แหล่งผลิตเรือจะต้องสร้างในบริเวณปากน้ำกว้างหรือ
ริมทะเลที่อยู่ใกล้แหล่งผลิตเหล็กกล้า กระจายตัวกันอยู่ในประเทศที่มีการขนส่งและ
คมนาคมทางน้ำ เช่น ประเทศญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร เยอรมนี

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ

อุตสาหกรรมที่สำคัญ




4. อุตสาหกรรมการผลิตเครื่องบิน ต้องมีกระบวนการผลิตเฉพาะ ใช้การ
ลงทุนมากแต่ผลิตได้น้อย ประเทศที่ผลิตเครื่องบินมากที่สุดได้แก่ป ระเทศ
สหรัฐอเมริกา เพราะ มีสภาพพูมิอากาศแบบอบอุ่นแห้งไม่ต้องกังวลเรื่องฝน
ที่จะทำให้สนิม อากาศปลอดโปร่งทดลองบินได้ตลอดเวลา และผลิตใน
สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส อิตาลี จีน รัสเซีย

5. อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ ที่มีความต่อเนื่องกันในกระบวนการผลิตและ
อุตสาหกรรมที่เชื่อมโยงกับผลิตภัณฑ์อื่น ๆ เช่นเครื่องใช้ไฟฟ้า อุปกรณ์
อิเล็กทรอนิกส์ เช่น ทีวี วิทยุ เครื่องปรับอากาศ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์
อุปกรณ์สื่อสาร เครื่องมือทางการแพทย์ มีการผลิตในเขตอุตสาหกรรมที่
พัฒนาแล้ว เช่น สหรัฐอเมริกา ทวีปยุโรป และประเทศญี่ปุ่น

6. อุตสาหกรรมปิโตรเลียม เป็นวัตถุดิบหลักในการผลิต เช่น น้ำมัน แก๊ส
ซึ่งเป็นวัตถุดิบตั้งต้นในโรงงานอุตสาหกรรม ประเทศจีนเป็นผู้ผลิตและผู้
บริโภคผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมรายใหญ่ที่สุดในโลก ในขณะที่สหรัฐเมริกาใช้แก๊ส
เป็นวัตถุดิบในการผลิตผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมเนื่องจากมีความสมบูรณ์ของ
แหล่งแก๊สธรรมชาติ

7. อุตสาหกรรมการแปรรูป เป็นการนำผลผลิตทางการเกษตรมาผ่าน
กระบวนการแปรรูป เพื่อให้ง่ายต่อการนำไปบริโภค เช่ นอุตสาหกรรมสีข้าว
อุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์มันสำปะหลัง อุตสาหกรรมน้ำตาลจากอ้อย รวมไป
ถึงการทำเบียร์จากข้าวบาเลย์ ทำไวน์จากองุ่น

อุตสาหกรรมในไทย

ประเทศไทยมีการพัฒนาอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่อง เริ่มจากอุตสาหกรรมเบาเพื่อทดแทนการ
นำเข้า ต่อมามีการพัฒนาอุตสาหกรรมหนักที่เน้นการผลิตเพื่อการส่งออกที่สำคัญ เช่น

1. อุตสาหกรรมเครื่องจักร ประเภทเครื่องจักรหลัก ได้แก่ เครื่องแม่พิมพ์ เครื่องผลิตกระดาษ
และสิ่งพิมพ์ เครื่องจักรที่ใช้ในการบรรจุสิ่งของ การทอและการตัดเย็บเสื้อผ้า
2. อุตสาหกรรมยานยนต์และส่วนประกอบ ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ในตลาด
เอเชีย ดำเนินการโดยประเทศญี่ปุ่น โดยไทยส่งออกรถยนต์ทางเรือไปยัง 130 ประเทศทั่วโลก

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ

อุตสาหกรรมในไทย




3. อุตสาหกรรมเครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ เป็นฐานการผลิตของบริษัทข้ามชาติโดยเฉพาะ
ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ ซึ่งประเทศไทยมีศักยภาพด้านทรัพยากรมนุษย์และทรัพยากรความรู้จึงเป็น
ปัจจัยเชิงบวกในการขนส่งตลาดส่งออกที่สำคัญในกลุ่มประเทศ เช่น เอเชีย สภาพยุโรป จีนและ
สหรัฐอเมริกา

4. อุตสาหกรรมปิโตรเลียม ไทยพบแก๊สธรรมชาติในอ่าวไทย โดยอุตสาหกรรมปิโตรเคมีของไทย
ใช้แก๊สธรรมชาติเป็นวัตถุดิบในการผลิตผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมเคมีซึ่งผู้ผลิตมี 2 กลุ่ม คือการ
ปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย (ปตท.) หรือกลุ่มซีเมนต์ไทยโดยกลุ่มปตท
5. อุตสาหกรรมสิ่งทอการผลิตเส้นใย มี 2 ประเภทคือเส้นใยธรรมชาติ และเส้นใยสังเคราะห์โดย
ไทยมีการส่งออกสิ่งทอในตลาดคือกลุ่มประเทศอาเซียนสหรัฐอเมริกา ยุโรป ญี่ปุ่น และจีน ซึ่งเป็น
ตลาดที่ไทยส่งออกสูงสุด
6. อุตสาหกรรมการแปรรูป มีทั้งแปรรูปภายในและเพื่อส่งออก การแปรรูปการส่งออกอันดับต้น
ของโลกที่สำคัญของไทย เช่น ไก่แปรรูป กุ้งกระป๋อง และสับปะรดกระป๋อง ตลาดส่งออกอาหาร
แปรรูปที่สำคัญของไทยได้แก่ สหรัฐอเมริกา และญี่ปุ่น

การท่องเที่ยวและการบริการ




เป็นธุรกิจภาคบริการที่ทำรายได้ให้กับประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกมากมาย เช่น การคมนาคม
ธุรกิจที่พัก ร้านอาหาร ร้านของที่ระลึก การบริการสุขภาพ

การเติบโตทางการท่องเที่ยวในโลก มีนักท่องเที่ยวจำนวนมากในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกที่มี
อัตราการเพิ่มขึ้นสูงสุด และทวีปยุโรปมีรายได้สูงสุดจากการท่องเที่ยว

การเติบโตทางการท่องเที่ยวของไทย ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง รายได้โดยนักท่องเที่ยวที่มา
เที่ยวในประเทศไทยมากที่สุด คือ เอเชียตะวันออก รองลงมาคือยุโรปและอเมริกา

รูปแบบการท่องเที่ยว

1. การท่องเที่ยวเชิงธุรกิจ ต้องมีพื้นที่กว้างขวางบริการสะดวก เช่น การฝึกอบรมการแสดง
สินค้าหรือนิทรรศการการจัดประชุมนานาชาติ




2. การท่องเที่ยวเชิงนันทนาการ เป็นการท่องเที่ยวไปยังสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งอาจเป็นแหล่ง
ธรรมชาติหรือแหล่งท่องเที่ยวที่มนุษย์สร้างขึ้น เพื่อความสนุกสนานสถานที่ท่องเที่ยว
ประเภทนี้มีอยู่ตามเมืองใหญ

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ

รูปแบบการท่องเที่ยว




3. การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ เป็นการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์ มีจุดมุ่งหมายเพื่อบำบัดฟื้นฟู
หรือส่งเสริมสุขภาพ แบ่งได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่

3.1 การท่องเที่ยวเพื่อส่งเสริมสุขภาพ ช่วยให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลายมีสุขภาพจิตดี เช่น
โยคะ วารีบำบัด การอาบน้ำแร่ เพื่อปรับสมดุลแก่ร่างกาย

3.2 การท่องเที่ยวเชิงบำบัดรักษา เป็นการเดินทางมาเพื่อรักษาพยาบาลเป็นหลัก เช่น
การรักษาโรค การตรวจสุขภาพ ศัลยกรรมความงาม การเข้าพักฟื้นประเทศที่เป็นศูนย์กลาง
ด้านการรักษา เช่น สิงคโปร์ ญี่ปุ่น และอินเดีย

4. การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ อาศัยความรู้ด้านสิ่งแวดล้อมและการอนุรักษ์ รักษาคุณค่าและ
ความเป็นอัตลักษณ์ของแหล่งท่องเที่ยวโดยกิจกรรม เช่น การศึกษาธรรมชาติ ส่องสัตว์ ดูนก
การท่องเที่ยวเชิงเกษตรเพื่อเก็บเกี่ยวประสบการณ์ทางด้านธรรมชาติ

ผลจากการท่องเที่ยว เป็นอุตสาหกรรมด้านการท่องเที่ยวและบริการที่ต้องอาศัย
ธรรมชาติและวัฒนธรรม เป็นสิ่งดึงดูดสร้างรายได้ หากไม่มีการจัดการให้มีประสิทธิภาพ
อาจเสื่อมโทรมลงได้ส่งผล ดังนี้

ด้านเศรษฐกิจ สร้างงานให้กับประชาชนได้มาก เช่น โรงแรม ร้านอาหาร ทำให้มีการลงทุน
เพิ่มขึ้น ส่วนผลกระทบอื่น ๆ เช่น ปัญหาการกระจายรายได้ที่กระจุกตัวเฉพาะพื้นที่ ผู้ประกอบการ
ได้รับประโยชน์มากกว่าคนในท้องถิ่น

ด้านสังคมและวัฒนธรรม ทำให้คนอพยพการย้ายถิ่นฐานเกิดโครงสร้างพื้นฐานให้กับชุมชน
ผลกระทบอื่นๆ เช่น ใช้พื้นที่สาธารณะในเชิงพาณิชย์เพื่อคนบางกลุ่ม เกิดความแออัดในสถานที่
ท่องเที่ยวและสถานที่ท่องเที่ยวชำรุดเสียหาย

ด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้เกิดการพัฒนาปรับปรุงพื้นที่ทางธรรมชาติของแหล่งท่องเที่ยวมีการ
ออกกฎระเบียบต่าง ๆ เพื่อสร้างจิตสำนึก แต่อาจส่งผลกระทบต่อสิ่งอื่น ๆ ได้ เช่น ธรรมชาติถูก
ทำลายจากการสร้างที่พัก การจัดกิจกรรมหรือแม้แต่การบุกรุกพื้นที่ป่าและการล่าสัตว์ป่า

วิชาสังคมศึกษาพื้นฐาน (ภูมิศาสตร์) I ครูพรรณนิภา โสจันทร์ฺ