ใบความรู้ที่ 1 ความเป็นมาของปูนชีเมนต์

หนว่ ยการเรยี นท่ี ๑

ความเปน็ มาของปนู ชีเมนต์

ใบความรู้ที่ 1 ความเปน็ มาของปนู ชีเมนต์

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ พบวา่ มีการนำปนู ซีเมนต์มาใช้งานตัง้ แต่สมัยอียปิ ต์, กรกี , และโรมัน โดยใน
ยุคต้นจะเปน็ การ งานเพอื่ สร้างเปน็ ทห่ี ลบภยั หรือท่อี ยอู่ าศยั เปน็ สว่ นใหญ่

ในปี พ.ศ2367 Joseph Aspdin ชา่ งปนู ชาวอังกฤษ เปน็ ผู้ที่ประดษิ ฐค์ ิดคน้ ปูนซเี มนต์ข้ึน โดยปูนซีเมนต์ท่ี
ผลิตได้นี้ มีชื่อ ว่า “ปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ (Portland Cement)” เพราะมีสีเหมือนหินบนเกาะปอร์ตแลนด์ใน
ประเทศองั กฤษ ซึง่ ชื่อดงั กลา่ ว ยงั คง ใชอ้ ยจู่ นถงึ ปจั จุบันและแพร่หลายไปทัว่ โลก

ความเป็นมาของปูนซีเมนต์ในประเทศไทย พบว่า ไทยเริ่มผลิตปูนซีเมนต์ใช้เองภายในประเทศเป็นครั้ง
แรกในปี พ.ศ. 2456 ด้วยพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5) เพ่ือให้
สามารถผลิตปูนซีเมนต์ขึ้นใช้เองได้ภายในประเทศ ลดการนำเข้าปูนซีเมนต์จากต่างประเทศ จัดสรรการใช้
ทรพั ยากรภายในประเทศอย่างคมุ้ ค่า และช่วยนำประเทศไปสู่ความเจริญ กา้ วหน้าในอนาคต ภายใต้ช่อื บริษัทปูน
ซิเมนต์ไทย จำกัด ครั้นต่อมาได้แปรสภาพเป็นบริษัทมหาชน ภายใต้ชื่อ บริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน)
จนถึงปัจจบุ นั
1.1 ปูน

ปูนซีเมนต์ (Cement) เป็นคำที่มาจากภาษาละติน (Latin) หมายถึง สารที่ สามารถยึดหรือประสาน
ของแขง็ หรอื มวลรวม เช่น หินหรอื กรวดและทราย ให้แขง็ ตดิ เป็นชิ้นเดียวกนั นิยมใชใ้ นงานก่อสร้างเป็นหลัก โดย
มีการนำปนู ซีเมนตไ์ ปใชง้ าน ทั้งในรปู ของ ซเี มนตเ์ พสต์, มอร์ตาร์ และคอนกรีต ดงั แสดงไว้ใน รปู ท่ี 1-2

ซเี มนต์เพสต์ (Cement Paste) คือ สว่ นผสมของ ปนู ซเี มนต์ กบั น้ำ และอาจมี สารผสมเพม่ิ หรือน้ำยา
ผสมคอนกรีตด้วย

มอรต์ าร์ (Mortar) คือ สว่ นผสมของ ซเี มนต์เพสต์ กบั ทราย
คอนกรีต (Concrete) คือ ส่วนผสมของ มอร์ตาร์ กับ หินหรือกรวด นั่นคือ คอนกรีต ประกอบด้วย
ปนู ซเี มนต,์ น้ำทราย, หินหรอื กรวดและอาจมีสารผสมเพมิ่ หรือน้ำยาผสม คอนกรีตดว้ ย

ตั้งแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน ปูนซีเมนต์เป็นวัสดกุ อ่ สรา้ งทีม่ บี ทบาทสำคัญและได้รบั ความนิยมในวงการ
ก่อสรา้ งอยา่ งแพร่หลายท่ัวโลก ท้งั นเี้ พราะเปน็ วัสดทุ ม่ี ีคุณสมบตั ิโดด เด่นหลายประการ อาทิเชน่ สามารถหล่อข้ึน
รูปรา่ งตา่ ง ๆ ตามทต่ี ้องการได้ มคี วามแข็งแรง และมคี วามคงทน เปน็ ต้น จงึ นยิ มนำปูนซีเมนตไ์ ปประยุกต์ใช้งาน
ในลักษณะต่าง ๆ มากมาย ทั้งงานหล่อคอนกรีตสำหรับสิ่งปลูกสร้างต่าง ๆ เช่น อาคาร เขื่อน เป็นต้น) ประเภท
ตา่ ง ๆ , บา้ นเรอื น, สะพาน, ถนน, และ , งานหล่อผลิตภัณฑ์คอนกรตี ชนดิ ต่าง ๆ งานกอ่ งานฉาบ, และงานตกแต่ง

การทราบถึงประวัติความเปน็ มาอนั แสดงการถือกำเนิดและวิวฒั นาการของปูน ซีเมนต์ทั้งในระดับโลก
และของประเทศไทย จงึ มคี วามสำคัญต่อการทำความเข้าใจวัสดุ กอ่ สรา้ งชนิดนี้ไดด้ ียิง่ ขน้ึ

รปู ท่ี 1-3 ปนู ซีเมนต์เปน็ วัดกุ ่อร้างท่นี ยิ มใชก้ นั อยา่ งแพร่หลาย อาทงิ าน หลอคอนกรีตสำหรบั การกอ่ ร่างอาคาร,ถนน, และพาน

1.2 ประวัติปูนซเี มนต์
การกอ่ สรา้ งในสมัยโบราณ มกี ารนำหินกอ้ นโตจากทีห่ ่างไกลมาปรับแต่งใหเ้ ปน็ รูป เสาหรอื ฝาโดยทำ

เปน็ แผ่นมาเรยี งซ้อนกนั เปน็ อาคารที่มั่นคง มกี ารคดิ คน้ มอรต์ าร์ (Mortar) ขน้ึ เพือ่ เป็นตวั เช่ือมประสานก้อนหนิ
ขนาดใหญ่เข้าด้วยกนั และทำเปน็ โครงสรา้ งท่ถี าวรข้ึน ได้ ในยุคนั้น มกี ารใชด้ ินเหนียว (Clay) เปน็ ตวั ยึดก้อนหิน
ขนาดใหญเ่ ข้าด้วยกัน ในการ ก่อสร้างสิ่งปลูกสรา้ งเพ่ือใชป้ ้องกันและหลบภัยตา่ ง ๆ การใชป้ ูนซเี มนต์ที่เกา่ แก่ทีส่ ดุ
เกิดขนึ้ เมอื่ ประมาณ 3,000 ปมี าแลว้ หลังจากน้ันไดม้ กี ารพฒั นาปูนซเี มนตเ์ ร่ือยมาจนถงึ ปจั จบุ ัน โดยมี
รายละเอยี ดดงั น้ี



1.3 การผลติ ปูนซีเมนตในทวปี เอเซีย
ความเจริญทางวชิ าการและเทคโนโลยไี ด้เร่ิมตน้ ขน้ึ ในทวปี ยโุ รป และได้ขยายมาถึงทวีปเอเซยี ดงั น้ี
1. ประเทศฟลปิ ปนส์ มกี ารจดั ตัง้ บรษิ ัท โลซาลซเี มนต์ จํากดั ทำการผลิตปนู ซเี มนต์ออกจำหน่ายสู่ท้องตลาด

ในรูปขององคก์ รของการจัดตง้ั บรษิ ัทดังกล่าว ประมาณป ค.ศ. 1914 (พ.ศ. 2457)
2. ประเทศไทย มีการจัดตัง้ บรษิ ัท ปนู ซีเมนตไทย จํากดั ขนึ้ เป็นบริษัทแรกในสมัยรัชกาลที่ 6 ประมาณป

พ.ศ. 2456 ความเจริญทางวิชาการและเทคโนโลยี รวมไปถึงการเพิ่มขึ้นของประชากร ทำให้ความต้องการใช้
ปูนซีเมนตเ์ พมิ่ มากข้นึ ตามไปด้วย ทำใหม้ ีบรษิ ัทหลายบริษัทผลติ ปูนซเี มนต์ออกมาจำหน่ายในตลาดมากขึ้น

1.3 ประวดั ปนู ซเี มนต์ของไทย

ในอดีต ชาวไทยเรานิยมใช้ไม้ในการก่อสร้างเป็นหลัก แต่ก็มีการใช้ปูนท่ีเรียกกนั ว่า "ปูนสอ” ซึ่งทำจาก
ดินขาวผสมกับการเคี่ยวจากหนังวัว และน้ำอ้อย ใช้สำหรับงานก่อ และงานฉาบเป็นหลัก และส่วนใหญ่จะใช้
สำหรบั งานสรา้ งโบสถ์ วหิ าร แต่เนอ่ื งด้วยข้อ จำกัดทางกายภาพของวัสดุ ท้ังทางด้านความคงทนและการรับกำลัง
อีกทง้ั ในช่วงยคุ ต้น รตั นโกสินทรเ์ ป็นตน้ มาเปน็ ช่วงทป่ี ระเทศไทยตอ้ งพฒั นาบา้ นเมอื งให้เทยี บทนั กับอารยประเทศ
ทำให้ปูนซเี มนต์เพิ่มความสำคญั มากขน้ึ เรื่อย ๆ

ในสมัยรชั กาลที่ 4 ถึงรชั กาลท่ี 6 ประเทศไทยต้องนำเขา้ ปนู ซเี มนต์จากต่างประเทศ ทำให้ตอ้ งเสยี เงินตรา
ให้แก่ต่างประเทศเป็นจำนวนมาก ในขณะที่ประเทศไทยมีศักยภาพและ วัตถุดิบอย่างเพียงพอในการผลิต

ปูนซีเมนต์เพือ่ ใชง้ าน ประกอบกับความต้องการปูนซเี มนต์ ภายในประเทศเพิ่มสูงขึน้ ทำให้บริษัทผลิตปูนซีเมนต์
แห่งแรกของไทยถือกำเนิดขึ้นในปี พ.ศ. 2455 ด้วยพระราชประสงค์ของ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหา
วชิราวธุ ฯ พระมงกุฎเกล้า เจา้ อย่หู ัว (รชั กาลท่ี 6) เพอ่ื ให้สามารถผลิตปนู ซเี มนต์ขน้ึ ใชเ้ องได้ภายในประเทศ ลดการ
นำ เช้าปูนซีเมนต์จากต่างประเทศ จัดสรรการใช้ทรัพยากรภายในประเทศอย่างคุ้มค่า และช่วย นำประเทศไปสู่
ความเจริญก้าวหนา้ ในอนาคต ภายใต้ชื่อ “บริษัทปูนซิเมนตไ์ ทย จำกัด โดย เริ่มก่อตั้งเม่ือวันที่ 14 มิถุนายน พศ
2456 และได้รบั การจดทะเบยี นเปน็ บริษทั เมอื่ วนั ท่ี 8 ธันวาคม พ.ศ. 2458

โรงงานแห่งแรกของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด คือ โรงงานปูนซีเมนต์ไทยบางซื่อ ซึ่งเป็นโรงงาน
ปูนซีเมนต์แห่งแรกของไทย ตั้งอยู่ที่บางซื่อ กรุงเทพมหานคร ใกล้กับสถานี รถไฟบางซือ่ เพื่อความสะดวกในการ
ขนสง่ วตั ถดุ บิ และการกระจายสนิ คา้ ทง้ั ทางรถไฟและทางเรอื

ในปี พ.ศ. 2507 ในงานฉลองครบรอบ 50 ปี ของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด พระบาทสมเด็จพระ
เจ้าอยู่หัว และสมเดจ็ พระนางเจ้าฯ พระบรมราชินนี าถ ได้ทรงพระกรณุ า โปรดเกล้าฯ เสดจ็ ทรงเปน็ ประธาน และ
พระราชทานพระบรมราชานุญาต ใหบ้ รษิ ัทปนู เมนต์ไทย จำกัด เปน็ “บริษทั ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ครั้นต่อมา เมื่อความตอ้ งการใช้ปูนซีเมนต์เพิ่มสูงขึน้ บริษัทปูนซเิ มนต์ไทย จำกัด จึงได้ขยายโรงงานผลติ
ปนู ซเี มนต์ไปยังภมู ิภาคต่าง ๆ ทั่วประเทศได้แก่ โรงงานปูนซิเมนตไ์ ทย ท่าหลวง จ สระบรุ ี จ. สระบรุ ี โรงงานปูนซิ
เมนตไ์ ทย เขาวง จ.สระบรุ ี ) , โรงงานปนู ซเิ มนต์ไทย แกง่ คอย ) , โรงงานปนู ซิเมนตไ์ ทย ทุง่ สง (จ.นครศรีธรรมราช),
และโรงงานปูนซเิ มนต์ไทย ลำปาง (จ.ลำปาง) ต่อมา ได้มีการปิดโรงงานที่บางซื่อ และใช้เป็นที่ตั้งของสำนักงาน
ใหญ่ ของเครอื ซเิ มนตไ์ ทยในปจั จบุ นั

ในปัจจุบัน บริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ได้แปรสภาพเป็นบริษัทมหาชน ภายใต้ชื่อ บริษัทปูนซิ
เมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) และได้ขยายขอบข่ายธุรกิจและเติบโตอย่างมั่นคงเป็น “เครือซิเมนต์ไทย” และใช้
สัญลักษณ์ คือ “ช้างเผือกในรูปหกเหลี่ยม” เพื่อเป็นศูนย์กลางการ บริหาร การควบคุมนโยบาย และงานในด้าน
ต่าง ๆ โดยมี “บริษัทปูนซิเมนต์ไทยอุตสาหกรรม จำกัด เป็นบริษัทหลักในธุรกิจซิเมนต์ ซึ่งมีกำลังการผลิต

ปูนซีเมนตส์ งู ที่สดุ ในภูมภิ าคอาเซียน และเป็นผผู้ ลิตและจำหน่ายปนู ซีเมนตเ์ ทา (ตราชา้ ง, ตราเสือ) ปูนซีเมนต์ขาว
(ตราชา้ งเผือก, ตราเสือ) , ปูนสำเรจ็ รูป (ตราเสือคู่ , คอนกรตี ผสมเสร็จ (CPAC), และผลติ ภัณฑว์ สั ดุทนไฟ

งานชา่ งปนู ซงึ่ มีท้ังงานกอ่ อฐิ และงานฉาบปนู สามารถแบงออกไดเ้ ป็น 3 กล่มุ ดว้ ยกัน คือ
1. ชางกออิฐ เป็นชางฝมือทีม่ ีความละเอียดนอย แตถาเปนงานกออิฐโชวแนวจะตองเปนชางฝมือที่มีความ
ละเอียดมาก การปฏิบัติงานของชางกออิฐตองคัดเลือกอิฐแลวนํามากอดวยปูนกอ เพื่อใหอิฐเรียงยึดติดกันเป็น
รปู ทรงตามท่ไี ดอ้ อกแบบเอาไว เชน กอฐานพระพุทธรูป กอเจดยี กอกําแพงแกว กอฐานราก กอซุมประตู กอ
ป้อมปราการ กอเสา ซึ่งงานกออิฐเหลานี้จะกอเปนโครงสรางหยาบ ๆ เอาไว แลวทําการฉาบปูนตกแตงใหมี
ลวดลายในภายหลงั ชางกออฐิ ในสมยั โบราณมีชื่อเรียกกนั จนติดปากวา ชางประดิษฐ ความเจรญิ ทางวิชาการและ
เทคโนโลยีทําใหงานกออิฐถูกดัดแปลงใหเปนงานทีม่ ีความละเอียดมากยิ่งขึ้น มีการกออิฐท่ีไมตองฉาบปูน เปนงา
นกออิฐที่ตองการโชวแนวปูนกอ โชวผิวหนาของอิฐที่นํามากอ ไดแก งานกออิฐโชวแนวกําแพง เตาเผาศพ ที่นั่ง
รอบตนไม ปายชื่ออาคาร ผนังอาคาร เสา เปนตน งานกออิฐดังกลาวตองใชความประณีตทั้งแนวดิ่ง แนวระดับ
แนวเฉยี ง ตองไดฉาก ไดมุม ไดเหลยี่ ม จงึ จะเกดิ ความสวยงาม สวนใหญเปนชางกออฐิ ทฝี่ กฝนมาทางการกออิฐโชว
แนวโดยเฉพาะ เหมาะสําหรับงานกออิฐที่ตองการใหเปนธรรมชาติ ไมตองฉาบปูน เปนการประหยัดวัสดุในการ
ฉาบปนู ประหยัดการทาสแี ละประหยดั เงนิ มอี ายใุ นการใชงานที่ยาวนาน

2. ชางปนู หรือชางฉาบปนู เปนชางฝมอื ทมี่ คี วามละเอยี ด ปฏิบตั ิงานตอจากการกออฐิ เสร็จเรยี บรอยแลว
เพอ่ื ใหผิวหนาของงานกออฐิ ราบเรยี บ มบี วั ควำ่ บัวหงาย มมี ุม มีดง่ิ เกดิ ความสวยงามอยางเห็นไดชดั เชน งานฉาบ

กาํ แพง งานฉาบเสา งานฉาบปอมปราการ งานฉาบซุมประตู ตลอดจนงานฉาบทัว่ ๆ ไปทต่ี องการผิวหนาเรยี บหรือ
มีลวดลายตาง ๆ ชางปนู หรือชางฉาบปนู ในสมัยโบราณมชี ่ือเรยี กกันจนตดิ ปากวา สทายปูน คอื ชางท่ีทาํ หนาที่โบก
ฉาบปูน

3. ชางปูนปน เปนชางฝมอื ท่มี ีความละเอียดมาก สามารถปฏิบัติงานไดดวยความประณีต มคี วามคิดสราง
สรรค ตองเปนคนใจเย็น รักงาน สวนใหญเปนงานทางดานศิลปกรรม ชางปูนปนแบงออกเปน 2 ประเภทดวยกัน
คอื

(1) ชางปนู ปนทีป่ ฏิบัติงานปนปูนใหเปนรปู ปฏิมากรหรือรปู ปนลอยตัว เชน พระพทุ ธรปู เทวปฏมิ ากร
รูปสตั ว คน ยักษ เปนตน ซง่ึ สวนใหญเกี่ยวของกับทางศาสนาและสถานทร่ี าชการ

(2) ชางปูนปนที่ปฏิบตั งิ านปนปนู ใหมีลวดลายตาง ๆ โดยเฉพาะบริเวณหนาบนั โบสถ วิหาร ปราสาท
ชอฟา ใบระกา ซุมประตู ซมุ หนาตาง ประดับทหี่ ัวเสา ประดับทีพ่ ระปรางค เปนตน