มิตรภาพต่างสายพันธุ์

สารบญั

เรือ่ ง
กองไฟ
นกในดวงใจ
มิตรภาพ
หนทางขา้ งหนา้
ภเู ขา
เสอื ดาวกบั รวั้
ชะตากรรมของนกั ล่า
บทเพลงของพฤกษไ์ พร
ซือดะ
ตรี มอ กาเซะ
คนกบั ชา้ ง
เราและเธอ
อีกฟากหนงึ่ ของภเู ขา
บนยอดดอย
บางความทรงจาท่ภี เู ขยี ว
ป่ าและความเช่ือ

สารบญั

เรอ่ื ง
เสียงเรยี ก
เดินทาง
ลกู ผชู้ าย ใบไม้ และป่าทบึ
เสอื นอกกรง
เสอื ในวดั
ขา้ งหลงั ชา้ ง
สตั วป์ ่ากบั การถา่ ยภาพ
หลงั เลนสใ์ นดงลกึ
กลอ้ งกบั รถ

กองไฟ

เพ่อื นท่ดี ีท่สี ดุ ของคนเดินป่ากค็ อื ”กองไฟ” ไมว่ า่ จะอยเู่ ป็นหมคู่ ณะหรือเพยี งลาพงั

สามปีท่ผี ่านมา ผมทางานและใชเ้ วลาเกือบทง้ั หมดอยใู่ นป่าหว้ ยขาแขง้ หลายครงั้ ขณะน่งั มอง
เปลวไฟรา่ ยรา ผมหวนคิดถงึ บรรพบรุ ุษตงั้ แต่สมยั ยงั อาศยั อย่ตู ามถา้ พวกเขาคงน่งั มองเปลว
ไฟในยามค่าคนื

ขณะพกั แรมอยบู่ นดอย ผมนอนในเต็นทค์ นเดยี ว สว่ นป๊ จุ ะก่อกองไฟ และหาใบไมป้ นู อน
ขา้ งกองไฟ ในค่าคนื อนั เย็นยะเยอื ก ผทู้ ่เี คยน่งั ขขา้ งกองไฟคงรูด้ วี า่ ดา้ นหนา้ ของเราจะอบอนุ่
ส่วนดา้ นหลงั จะเย็นเฉียบ บางครงั้ ตอ้ งหนั หลงั เพ่อื ใหไ้ ดร้ บั ความอบอ่นุ บา้ ง

นกในดวงใจ

นกในดวงใจของผมคือ”นกอโี กง้ ” ผมรูส้ กึ เชน่ นเี้ ม่ือมีโอกาสมองเหน็ นกอโี กง้ ผ่านเทเลสโคป
กาลงั ขยาย20เทา่ เป็นครงั้ แรก ณ บรเิ วณทงุ่ นาแห่งหนงึ่ ใกลๆ้ อาเภอปะหวิ จงั หวะชมุ พร

วินาทีแรกท่เี หน็ นกอีโกง้ เป็นการพบท่ผี มไมเ่ คยรูเ้ ลยวา่ ในโลกนมี้ ีนกสีม่วง รวมทง้ั ไม่เคยรู้
มาก่อนเลยวา่ นกธรรมดาๆหากมองผา่ นเลนสข์ ยายจะสวยงามถงึ เพยี งนี้

เม่ือไดร้ ูจ้ กั นกมากขึน้ ผมจึงรูว้ ่าอีโกง้ ไมใ่ ช่นกท่สี วยท่สี ดุ แตเ่ ม่ือไดร้ กั ไดช้ อบเสียแลว้ กด็ ู
เหมือนวา่ ทกุ อยา่ งจะดไี ปหมด หลายๆคนบอกอีโกง้ เป็นนกประหลาด เพราะหนา้ แลง้ จะหาตวั
ไม่พบ อาจแปลงรา่ งเป็นหนนู าได้

อนั ท่จี รงิ ท่งุ นาหนา้ แลง้ ไมม่ ีนา้ อีโกง้ จงึ อพยพไปอยตู่ ามหนองหรอื บงึ ใหญ่ ถึงหนา้ นาจึงจะ
กลบั มาใหม่ เป็นการปรบั ตวั วไปตามฤดกู าลท่เี ปลย่ี นแปลงเท่านน้ั เอง

มติ รภาพ

ชาวบา้ นแถบอาเภอบเจาะ จงั หวดั นราธิวาส เรยี กผชู้ ายสงู วยั ดว้ ยความเคารพวา่ ”แบ” อนั มี
ความหมายในภาษายาววี า่ ”พ่ชี าย” ยอ้ นหลงั ไป 90 ปีนอกจากทาสวนลองกอง เงาะ มงั คดุ
และยางพารา งานท่ที ารายไดเ้ ป็นอย่างดี คอื การจบั ลกู นกไปขาย

ลกู นกเงอื กหวั แรด นกชนหนิ นกเงอื กหวั หงอก เหล่านี้ แบมนุ าไปขายใหพ้ ่อคา้ ในอาเภอ
ตนั หยงไดร้ าคาตวั ละไมต่ ่ากว่าหน่งึ พนั บาท

นกเงอื กเป็นนกขนาดใหญ่และไม่มขี นคลมุ บรเิ วณดา้ นใตข้ องปีก ดงั นนั้ เวลาบินจะมีเสยี ง
ดงั

เสยี งรอ้ งของนกเงือกหวั แรดมสี าเนียงคลา้ ยๆนกกก โดยเฉพาะตอนท่ตี กใจหรือเตรยี มขบั ไลผ่ ู้
บกุ รุก ตวั ผแู้ ละตวั เมีย มกั สง่ เสยี งประสานดงั สน่นั ทาใหผ้ ไู้ มค่ นุ้ เคยต่นื ตระหนกกบั เสียงท่ไี ด้
ยนิ

บหุ าง บาลง จะตา่ งจากนกเงือก เพราะแมจ่ ะออกมาจากลาโพงกอ่ น20วนั พอออกมา ลกู กจ็ ะ
ปิดปากโพรงไวอ้ ยา่ งเกา่ ส่วนแมจ่ ะช่วยพอ่ หาอาหารเลยี้ งลกู นกเงอื กรกั ความสะอาดมาก
เศษอาหารหรอื มลู จะถกู คาบออกมาทงิ้ ขขี้ องลกู ท่ีปิดปากโพรง หลงั จากปอ้ นอาหารเสรจ็ พอ่
แม่จะคาบออกไปทงิ้ ไกลๆ

หนทางขา้ งหนา้

วนั นเี้ ราไปพบซาก พนื้ ทรายเปียกใกลซ้ ากมีรอยตนี เสอโครง่ ประทบั ไวป้ ลายฤดหู นาวสองปีท่ี
แลว้ ซากหรอื รา่ งอนั ไรช้ วี ิตของควายป่าตวั ผซู้ ่งึ มีนา้ หนกั รว่ มๆตนั ตวั นน้ั นอนตะแคงอยใู่ นลา
หว้ ยท่รี ะดบั นา้ ลดลงจนกระท่งั เหลอื เป็นรอ่ งนา้ แคบๆ

ลกั ษณะลาหว้ ยในชว่ งนี้ ดา้ นหนง่ึ เป็นดงไผ่ซ่งึ อย่บู นตล่ิงสงู สว่ นอีกดา้ นหนง่ึ เป็นหนา้ ผาชนั
ดงหญา้ ใตห้ นา้ ผามรี อ่ งรอยหญา้ แหลกเป็นวงกวา้ ง

รอ่ งรอยท่พี บทาใหภ้ าพของการลา่ ครงั้ นชี้ ดั เจนขนึ้ เสือโครง่ ไล่ลา่ ควายป่าตวั นใี้ หม้ าจนมมุ
อยตู่ รงบรเิ วณท่ีเขากาหนดไว้ หนา้ ผาชนั เกือบ90องศาท่มี หี ญา้ รกๆปกคลมุ ไวห้ นาทึบ ทาให้
ควายป่าตวั นพี้ ลาด

สองปีท่แี ลว้ ในเวลาเกือบสามอาทติ ยโ์ ดยใชเ้ วลาตงั้ แตห่ กโมงเชา้ ถึงพลบค่า เขาไม่เคย
ปรากฏตวั แต่รุง่ เชา้ เม่ือมาเขา้ ซมุ้ บังไพร ผมก็พบรอ่ งรอยกดั กิน และเสียงคารามตอนใกลร้ ุง่ ก็
ทาใหด้ รู าวกบั วา่ น่เี ป็นบททดสอบอยา่ งหนงึ่

อนั ท่จี รงิ สาหรบั การถา่ ยภาพสตั วป์ ่า วธิ ีดจู ะไดผ้ ลเป็นอยา่ งยง่ิ เรามโี อกาสไดพ้ บเห็นภาพ
สตั วป์ ่ามากมาย บางชนิดนนั้ ไม่ไดพ้ บเหน็ มาเน่นิ นาน ดว้ ยการบนั ทึกภาพโดยคาเมราแทรป
หลงั จากพบซากท่ตี ายดว้ ยเขยี้ วเลบ็ ของเหล่านกั ลา่ ซากเหลา่ นนั้ กพ็ อจะทาใหผ้ มรูบ้ า้ งวา่
ทา้ ยท่ีสดุ เรากาลงั มงุ่ หนา้ ไปทางใด

ภเู ขา

ผมคิดถึงเพ่อื นผเู้ ฒ่าชาวมเู ซอดา”จะป๊ ”ุ บหุ รง ตอเราะ(นกชนหนิ ) เกาะอย่ทู ่กี ่งิ ไมแ้ สงแดด
ยามเชา้ สอ่ งเป็นเงา มนั จะเป็นภาพนกชนหนิ ท่สี วยงาม ผมพบเหตกุ ารณเ์ ชน่ นหี้ ลายครงั้

ผมทาตามจะป๊ ุ คือเดนิ ลงโดยไมม่ องไปท่พี นื้ ล่าซง่ึ อย่ลู บิ ๆคอ่ ยวางเทา้ อยา่ งม่นั คง ลงมา
เร่ือยๆ ไมน่ านก็ทนั อาแซท่นี ่งั สบู บหุ รร่ี ออยู่

พดู ก็พดู เถอะ ทกุ วนั ผมนผี้ มยดึ คาสอนของเฒา่ ชาวมเู ซอดาอยา่ งไมม่ ขี อ้ แม้ “คอ่ ยๆเดนิ อยา่
มองขา้ งบน เด๋ยี วจะทอ้ ”

เม่ือกวา่ สามปีท่ผี ่านมา ผมทางานชนิ้ หนึง่ ทาอยา่ งต่อเน่อื งดว้ ย จดุ มงุ่ หมายใหม้ นั เป็นหนงั สือ
ภาพสตั วป์ ่าท่ีปรบั เปลยี่ น วิถีชวี ติ ไปกบั ฤดกู าลอนั เปล่ยี นแปลง ณ วนั ท่เี รม่ิ ตน้ ผมไมร่ ูด้ ว้ ยซา้
ไปว่าจะมีสานกั พิมพใ์ ดยอมรบั ทางานท่ตี อ้ งใชเ้ งินทนุ สงู เช่นนหี้ รอื ไม่ พองานใกลเ้ สรจ็ ผมจงึ
นาเสนอ โชคดที ่งี านชิน้ นี้ กลายเป็นหนงั สือภาพสตั วเ์ ล่มหนงึ่

หากยอมรบั วา่ สถาบนั สมธิ โซเนียนคอื ศนู ยก์ ลางแหง่ เรอ่ื งราวธรรมชาตแิ ละวฒั นธรรม
วิธีชวี ิตของสตั วป์ ่าเมอื งไทยไดม้ ีโอกาสไปบอกเลา่ ให้ ”ชาวโลก” รูบ้ า้ ง ก็ป็นเรือ่ งน่ายนิ ดี

เสือดาวกบั รวั้

หลงั จากพบกนั โดยบงั เอญิ ระหวา่ งเสอื ดาวกบั ผม เรามโี อกาสใกลช้ ดิ กนั เป็นเวลานาน

เย็นวนั นนั้ ท่ีแคมป์ คอ่ นขา้ งอบอ่นุ ไมไ่ ดม้ ีเพียงความเงยี บสงดั และเสยี งฟืนแตกปะทุ เพราะ
ทมี สารวจประชากรเสือโครง่ แวะเขา้ มาพกั อยดู่ ว้ ย ไมเ่ พียงเทา่ นน้ั ผมรูส้ กึ ไดถ้ งึ ความกวา้ งโล่ง
และหนทางเดนิ อนั ยาวไกลของพนื้ ท่อี กี ดา้ นหนงึ่ ของรวั้ ผมพบปะกบั ผคู้ นบา้ ง บางคนอดึ อดั
กบั รวั้ ท่ลี ายลอ้ มรอบตวั อยู่ ก็กา้ วขา้ มมนั ออกไป แตก่ ด็ เู หมือนวา่ ความอดึ อดั ของพวกเขามไิ ด้
จางหาย กลบั ดจู ะหนกั กวา่ เกา่ เสยี ดว้ ยซา้ คลา้ ยกบั วา่ พวกเขายงั อยภู่ ายในรวั้ แตเ่ ป็นรวั้ ท่ี
สรา้ งขนึ้ มาใหม่ อาจจะใหญ่และกวา้ งขวางกวา่ เดิมดว้ ยซา้

ในป่า เสอื คือนกั ล่าหมายเลหนึ่ง ทางานเพียงลาพงั อยา่ งโดดเดยี่ ว รูปรา่ งลกั ษณะของเสือ
ถกู ออกแบบใหม้ ีความเหมาะสมกบั การล่าเป็นอยา่ งยง่ิ

สาหรบั ผมอาจจะพดู ไดว่าชว่ งเวลาท่ดี ีท่ีสดุ ของการทางาน คงเป็นเวลท่มี โี อกาสเผชญิ หนา้
กบั เสือ

ชะตากรรมของนกั ลา่

มนษุ ยไ์ มใ่ ชเ่ ย่ือโดยธรรมชาติของเสอื เพยี งแตเ่ ม่ือมนั พิการเพราะพิษบาดแผลหรือเขีย้ วเล็บ
รว่ งโรยดว้ ยวยั ชราจนไม่สามารถจบั สตั วอ์ ่ืนเป็นอาหารไดแ้ ลว้ จงึ จาเป็นตอ้ งหนั เขา้ หาเนอื้
มนษุ ยเ์ พ่อื ดารงชวี ิตต่อไป

เสือโครง่ เป็นเชน่ เดียวกบั เสือชนดิ อืน่ ๆคอื รกั อสิ ระและชอบสนั โดษ โดยเฉพาะตวั ผชู้ อบอยู่
เพยี งลาพงั นอกจากแมเ่ สอื เทา่ นนั้ ท่จี ะอย่กู บั ลกู เราจงึ เห็นว่าพวกเขาอย่เู ป็นกลมุ่ ๆ ลกู ๆจะ
อยกู่ บั แม่แคส่ องปีแลว้ จะแยกกนั ไป ลกู ตวั เมยี จะอยกู่ บั แม่นานกวา่ ลกู ตวั ผู้

โดยประสบการณข์ องผมซ่งึ เคยพบปะกบั เสือโครง่ ในป่ามาบา้ ง ผมเช่ือวา่ เสอื ไม่ใช่สตั วก์ นิ คน
เสอื โครง่ หรอื เสือชนดิ ใดกต็ ามจะเลย่ี งทนั ทถี า้ ไดก้ ลิน่ คน นอกจากในเวลากลางคืน ถา้ เดินเขา้
มาใกลๆ้ แคมป์ และไดก้ ลิน่ เรา เสือจะสง่ เสยี งคารามเป็นระยะๆ เพ่อื ประกาศวา่ เราไดร้ ุกลา้ เขา้
มาในอาณาเขตของเขา

ผมเคยไดร้ บั คาถามวา่ ถา้ เกดิ เป็นสตั วป์ ่าอยากเกิดเป็นสตั วป์ ่าชนดิ ใด ผมตอบวา่ ไม่อยาก
เป็นเสอื ในป่า ผมยงั ไมเ่ คยเหน็ เสอื ตวั ไหนไม่อย่เู พยี งลาพงั ผมเห็นทกุ ชีวติ ต่างเตรียมพรอ้ ม
หรือไม่ก็ตน่ื หนที นั ทีท่เี สอื เขา้ มาใกลๆ้

บทเพลงของพฤกษไ์ พร

เสียงนกท่มี ีความไพเราะ ผมคดิ วา่ ไพเราะกวา่ เสียงดนตรีท่คี นทาขนึ้ แต่ทง้ั นที้ ง้ั นน้ั ก็ขนึ้ อยู่
กบั เจา้ ของเสยี งดว้ ยเหมอื นกนั เพราะนกจะสง่ เสยี งเป็นทานองใดกข็ ึน้ อยกู่ บั อารมณข์ องเขา
ดว้ ย หากกาลงั มคี วามสขุ เพลดิ เพลนิ เกีย้ วพาราสี เสียงกจ็ ะเป็นทานองสงู ๆต่าๆ สดใส แต่ถา้
มผี บู้ กุ รุกถ่นิ เสยี งจะเป็นอีกอย่าง ส่วนใหญ่เหมอื นครามออกมาจากลาคอ

ฟังไปฟังมาเหมอื นเสยี งคนแกม่ าคยุ กนั อยใู่ กลๆ้ ไม่เหมือนเสียงนก และมกั หาตวั เจา้ ของ
เสียงไม่พบ เพราะมกั แอบอย๋บู นพมุ่ ไมส้ งู ๆ

ในสงั คมป่า ดๆู ไปกค็ ลา้ ยสงั คมเมือง การเดนิ ทาง ไปหากินของชวี ติ ในนนั้ ทาซา้ ๆกนั ทกุ วนั
อยา่ งตรงเวลา มจี งั หวะวา่ นกชนดิ ใดจะลงไปกินนา้ ในโป่ งก่อน ใครจะทาหนา้ ท่เี ป็นยาม
สงั เกตการณ์ ผมเคยเห็นนกอเี สือตวั หน่งึ บินมาเกาะก่ิงไมแ้ หง้ ๆบงั ไพรตอนบ่ายสามโมงทกุ วนั

ความเป็นจรงิ มนั อย่รู อบๆตวั เราจะไดเ้ หน็ ก็เม่ือพรอ้ มท่จี ะเฝา้ มองพวกเขา แมจ้ ะเป็นดวงตา
ค่เู ดิม แตห่ ากผ่าหวั ใจแลว้ บางทนี กกไ็ มไ่ ดเ้ ป็นเพยี ง”อะไรท่ีบนิ ไป-มาไดเ้ ชน่ เดิม”

พ่อเคยเล่าวา่ สมยั อย่ปู ากช่องการล่าสตั วอ์ า้ งวา่ เป็นกีฬาของชาวกรุง มีสารพดั เสยี งทเ่ี กิดขนึ้
ในป่า หลายๆเสยี งทาใหเ้ กดิ ความรูส้ กึ ไพเราะสงบ หรือวา่ หวาดกลวั

ซอื ดะ

ซือดะ คายาวีคาแรกท่ผี มพดู แปลวา่ ”อรอ่ ย” ขณะน่งั คยุ กบั เจา้ ของสวนยาง ผมตอ้ งใชภ้ าษา
มือ พวกเขาสนกุ สนาน หวั เราะ และสอบถามเรอื่ งราวของผมเป็นยาวี

คนแก่และเด็กไมเ่ ขา้ ใจภาษาไทยเลย สว่ นผมกไ็ มเ่ ขา้ ใจภาษายาวี แต่นคี้ ือบา้ นของพวกเขา
ดงั นน้ั จงึ จาเป็นท่ผี มตอ้ งพยายามเรยี นรูภ้ าษายาวีโดยเรว็ ในชว่ งปลายฤดฝู น ลกู นกเงอื กสว่ น
ใหญ่ออกจากโพรงแลว้ ฤดคู วามรกั เรม่ิ ตน้ อกี ครงั้ ราวๆ เดอื นกมุ ภาพนั ธ์ และน่คี อื ชว่ งเวลาท่ี
เหลา่ นกเงือกจะไปอย่กู นั เป็นกลมุ่ ใหญ่

วนั ศกุ รห์ ยดุ ทางาน ผชู้ ายในบา้ นทกุ คนจะไปมสั ยิดตอนเทย่ี ง เพ่อื รว่ มกนั ทาละหมาด ช่วง
บ่ายๆอาแซละเปลย่ี นเสอื้ อผา้ แลว้ เดินขนึ้ มาหาผมพรอ้ มกบั ซาลาเปาทอด ผมสบตากบั ผชู้ าย
หนา้ คลา้ เขม้ ไรร้ อยยมิ้ “ซือดะ” ผมพดู หลงั จากกอ้ นซาเปาทอดอนั เยน็ ชดื นา้ มนั เยมิ้



คนกบั ชา้ ง

ผมเคยบอกเสมอแมอ้ าชพี ของผมจะเก่ยี วขอ้ งกบั ป่าและดเู หมอื นวา่ ตอ้ งกลา้ เขม้ แข็งไม่
หวาดวนั แตย่ ามท่ีตอ้ งพบเจอส่ิงต่างๆเหล่านบี้ างครงั้ แมด้ ภู าพขา่ วจากโทรทศั นผ์ มกน็ า้ ตาซมึ
ได้

เช่ือว่าหลายคนกค็ งรูส้ กึ เช่นเดยี วกบั ผมเม่ือไดด้ ขู า่ วชา้ งตวั หนึง่ ถกู คนเลยี้ งลงุ ใชม้ ีดและไม้
ถกู ตจี นงว่ งเป็นบาดแผลลกึ ชา้ งตวั โตมกั มีขา่ วบ่อยบอ่ ย เช่นโมตาลาเป็นชา้ งอกี ตวั ท่เี ป็นขา่ ว
อยา่ งต่อเน่อื ง แตเ่ ธอก็เป็นชา้ งท่โี ชคดีหลงั จากโชครา้ ยเดินไปเหยียบกบั ระเบิดจนเทา้ เป็นบตั ร
แผลแชรก์ นั หลงหลงิ นา่ เวทนา

ท่จี รงิ คงไมใ่ ช่เรอื่ งแปลกดจู ะเป็นเร่อื งธรรมดาเสียดว้ ยซา้ สาหรบั ประเทศนซี้ ง่ึ ท่ไี หนไหนกม็ ี
ปัญหาเรอื่ งงบประมาณไมเ่ พยี งพอไมใ่ ชเ่ รื่องแปลกอกี เชน่ กนั ท่ตี อ้ งมีเรอ่ื งราวใหญ่โตให้
สอ่ื มวลชนเผยแพรไ่ ปท่วั เสียก่อนจึงจะเป็นเรอ่ื งสาคญั และมีการพดู ถึงวธิ ีแกป้ ัญหาเอาเถอะถา้
เร่ืองธรรมชาตเิ รือ่ งสง่ิ แวดลอ้ มเป็นเร่อื งสาคญั จรงิ ๆอยา่ งท่พี ดู พดู กนั ทาไมงบประมาณสาหรบั
เร่อื งราวเหลา่ นจี้ งึ มไี ม่มากอาวธุ อปุ กรณส์ อื่ สาร ผา้ นะอนั เหมาะสมสาหรบั คนท่วั ไปป่าไมท้ ่วั
ประเทศ คงใชไ้ มม่ ากไปกวา่ การซือ้ รถถงั หรอื เครอ่ื งบินลบซกั ฝงู ทาไมไมม่ ีงบประมาณสรา้ ง
โรงพยาบาลสาหรบั ชา้ งลาพงั แคเ่ ครือ่ งมือความสามารถแรงกายและแรงใจของผคู้ นท่ี
พยายามกชู้ ีวติ ชา้ งบาดเจบ็ คงไมเ่ พียงพอแนแ่ นใ่ นป่าผมเคยเขา้ ไปเฝา้ ดชู า้ งใกลใ้ กลร้ ูปรา่ ง
ใหญ่โตทา 10,000 แตแ่ ววตาเลก็ หยิบหนีกลบั กลวั หวดั วนั และจะตื่นนที้ นั ทีเม่ือไดก้ ลน่ิ คนแวว
ตาของชา้ งท่ถี กู ส่งั สอนจนกระท่งั ห่วงเป็นแผลลกึ นอกจากจะมหี ยาดนา้ ตาปกคลมุ ผมยงั เห็น
แววแหง่ ความทกุ ขร์ ะทม

เราและเธอ

นกส่วนใหญ่จะอย่บู นตน้ ไมแ้ ตก่ ไ็ มแ่ นเ่ สมอไปเพราะมนี กหลายชนดิ สมคั รใจจะใชเ้ วลาเกือบ
ทงั้ หมดเดินอยตู่ ามพนื้ ดินทงั้ นที้ งั้ นนั้ เป็นเพราะวา่ พวกเขาตอ้ งจดั การกบั แมลงท่มี อี ย่ทู กุ หนทกุ
แหง่ ไม่วา่ จะเป็นบนตน้ ไมห้ รือตามพนื้ ดิน

นกทกุ ตวั ถกู กาหนดใหม้ ีหนา้ ท่คี วามรบั ผิดชอบอยา่ งเหมาะสมกบั ลกั ษณะนสิ ยั รวมทงั้ ความ
ชานาญท่มี ีอยู่ อาจจะเป็นเหมอื นกบั ทกุ ชวี ติ ท่เี ม่ือตอ้ งทางานหนกั ย่อมอยากหาเวลาพกั ผ่อน
บา้ ง นกตา่ งๆจึงใชเ้ วลาวา่ งในแตล่ ะวนั พกั ผ่อนการพกั ผ่อนของนกแตล่ ะชนิดกแ็ ตกตา่ งกนั
ออกไป ทางานอยใู่ นป่านนั้ นานกไ็ ม่ไดเ้ ห็นนกมากขึน้ เลย

ในป่าผมไมไ่ ดพ้ บปะหรอื พดู คยุ กบั ผใู้ ดมากนกั แตเ่ ม่ือเราเงยี บมนั กด็ เู หมือนกบั วา่ จะไดย้ นิ
เสียงตา่ งๆมากมายไมเ่ พยี งเท่านผี้ มยงั ตอ้ งซอ่ นตวั อยา่ งมดิ ชิดอกี ดว้ ยเพราะมนั มคี วามจรงิ อยู่
อย่างหนง่ึ วา่ การจะบนั ทกึ ภาพนกหรือสตั วป์ ่าใหไ้ ดด้ คี วรเป็นการบนั ทึกขนาดนกหรือสตั วป์ ่า
ไม่รูต้ วั เพราะเราจะไดอ้ รยิ าบทสบายสบายของพวกเขาไมใ่ ชก่ าลงั ตืน่ หนี

อีกฟากหนง่ึ ของภเู ขา

กลางฤดหู นาวดอยอนิ ทนนทผ์ มอยทู่ ่รี า้ นลงุ แดงรา้ นอาหารเล็กๆบนเสน้ ทางส่ยู อดดอยอิน
ทนนท์

รูปวาดบนโดยนลี้ ายผา้ เป็นรูปนกท่ีพบเหน็ ไดย้ ากจากแหล่งอาศยั ตามป่าในสว่ นตา่ งๆของ
ประเทศ

หลายภาพแสดงใหเ้ หน็ ว่าพดู ถา่ ยตอ้ งใชค้ วามอตุ สาหะในการเฝา้ รอและอปุ นิสยั ของนกชนดิ
นนั้ นนั้ อย่พู อสมควร

วนั นงึ เดก็ ชายอธิบายใหพ้ อ่ ฟังอยากจะฉานไม่เพียงแตบ่ อกช่อื สามญั ของนกเหลา่ นนั้ เคา้ ยงั
สามารถจาช่ือวิทยาศาสตรไ์ ดอ้ ยา่ งแมน่ ยาอกี ดว้ ย

อาการของเราก็ไมแ่ ตกตา่ งไปจากอาการของเด็กชายซง่ึ กาลงั พดู ถงึ นกชนิดตา่ งๆอยา่ งแมน่ ยา
นสี้ กั เท่าไหรแ่ ละตงั้ แตน่ น้ั มาคงกล่าวไดว้ ่าผมไมจ่ ะใหค้ นแปลกหนา้ ของดอยแห่งนี้

ใช่วา่ ความกระตือรือรน้ หายไปผมเรม่ิ ตน้ เสน้ ทางสายนดี้ ว้ ยกนั จนกระท่งั ผมรูว้ า่ ส่งิ เหลา่ นมี้ นั
ซมึ ซบั อย่ใู นใจไม่เคยเปล่ยี นแปลง

การไดเ้ หน็ นกชนิดใหมใ่ หม่ท่ไี มเ่ คยเหน็ ดจู ะไม่ใช่สิ่งสาคญั ใจความของมนั อาจจะอย่ทู ่วี า่ จรงิ
แลว้ เรารูจ้ กั สิ่งท่เี หน็ มากเพยี งใด

เม่ือเลอื กท่จี ะเดนิ ไปอยา่ งชา้ จา้ บนเสน้ ทางกลบั เหมือนวา่ ยอดโดยท่เี ห็นอย่รู างเลือนจะเดน่ ชดั
ขนึ้

บนยอดดอย

ไม่วา่ จะอย่แู หง่ ใดผมคดิ ถงึ ดอยแหง่ นเี้ สมอเป็นโดยท่ีในสมยั หนึ่งผมยินดจี ะขบั รถออกจาก
กรุงเทพตอนเย็นวนั เสารด์ นู กท่นี ่ตี ลอดวนั อาทติ ยก์ ลบั ตอนพลบค่าเพ่อื ทางานในเชา้ วนั จนั ทร์

มเี วลาหนง่ึ ในป่าเวย้ ขาเกง่ ผมติดอย่ใู นแคมป์ เพยี งลาพงั ฝนตกพรา่ พรา่ สลบั กบั ลงเมด็ หนา
ตามใหผ้ มงดการออกไปน่งั เฝา้ อยใู่ นบางใครเวลาสว่ นใหญ่ของผมคือน่งั บนเกา้ อพี้ บั มองสาย
ฝนและบนั ทึก

มสี งิ่ เดยี วท่เี ขา้ ใจไดไ้ มย่ ากคอื การเดนิ ทางยาวไกลเชน่ นบี้ างครงั้ ยอ่ มหลกี ไมพ่ น้ กบั ความรูส้ กึ
เปล่ียวเหงา

บางความทรงจาท่ภี เู ขียว

ผมกลบั ไปท่ภี เู ขยี วอีกครงั้ ผเู้ ขยี นเป็นเขตรกั ษาพนั ธสุ์ ตั วป์ ่าท่โี กงสภาพความเป็นป่าอดุ ม
สมบรู ณเ์ ป็นเสมอื นตวั แทนท่หี ลงเหลืออย่ขู องความเป็นปลาเฮงพนื้ ท่ภี าคอสี านรอ่ งรอยสตั ว์
ป่าท่เี ช่ือว่าสญู พนั ธไุ์ ปจากประเทศไทย

เป็นบทเรียนแรกเลขอนั ตามใหผ้ มเรม่ิ ยอมรบั ในความจรงิ วา่ ธรรมชาติไมไ่ ดม้ ไี วส้ าหรบั ใหผ้ ใู้ ด
เอาชนะการรูจ้ กั รอคอยและปรบั ตวั ไปพรอ้ มพรอ้ มกบั ธรรมชาติท่เี ปล่ียนแปลงเป็นหนทางท่ี
ชวี ติ ตอ้ งยอมรบั

พ.ศ. 2533 ผมใชเ้ วลาอย่รู มิ บงึ นา้ ซง่ึ ตอ้ งเดนิ จากสานกั งาน-ไฟซกั 1 ช่วั โมงอยกู่ ว่าสองสปั ดาห์
เพ่อื เฝา้ รอนกเป็ดกา นกนา้ อกี ชนดิ หนง่ึ ท่ใี นช่วงเวลานน้ั ไม่มผี ใู้ ดพบเหน็ มาเน่นิ นาน

ในเวลากลางคืนจึงไมใ่ ช่เรอ่ื งแปลกท่ีจะไดย้ นิ เสยี งฝงู หมาในไล่ลา่ กวางหรือเนอื้ ทราย

การเอาชวี ติ ใหร้ อดเป็นบทเรยี นแรกแรกท่พี วกเขาตอ้ งเรยี นรูบ้ นเสน้ ทางแตล่ ะเสน้ ลว้ นมิดาน
คงมชี วี ิตไมน่ อ้ ยท่ผี ่านพน้ ไปไม่ได้

ป่ าและความเช่ือ

ผมเคยทางานรว่ มกบั พิทกั ษป์ ่าอาวโุ สคนหนงึ่ ช่ือฟื้นพ่ฟี ื้นกบั ผมมคี วามเช่ืออนั แตกต่างกนั

ผมเขา้ ป่าอยา่ งเช่ือม่นั วา่ ในป่าไมม่ ีสตั วร์ า้ ยมแี ต่สตั วท์ ่กี าลงั ทาหนา้ ท่ขี องเขาอย่แู นน่ อนการท่ี
สตั วก์ ินเนอื้ ตอ้ งค่ะอาจทาใหพ้ วกเขาดเู ป็นพวกสตั วร์ า้ ยไปได้

ผมเช่ือวา่ ระหวา่ งมนษุ ยก์ บั สตั วป์ ่ามขี อบเขตหรือเสน้ บางบางกนั้ เอาไวถ้ า่ ยนอกเราจะเหน็ แต่
ความดรุ า้ ยป่าเถื่อนเท่าทว่ งทา่ ของสตั วแ์ ต่หากโยมใหพ้ วกเขากา้ วลา้ เสน้ บางทีเราจะเหน็ ความ
เป็นชีวติ

สาหรบั ชีวติ ใจเป็นเชน่ ไรผอู้ ืน่ ยอ่ มสมั ผสั ไดเ้ สมอ

เสยี งเรยี ก

เสียงเรยี กในท่นี ผี้ มหมายถงึ การใชเ้ สยี งเพ่อื เรยี กศรทั ธาเลอื้ ยออกมาปรากฏตวั จะวา่ ไฟการ
กระทาเชน่ นหี้ ากเป็นไฟในสมยั กอ่ นอาจคดิ ถงึ เร่อื งคาถาอาคมกเ็ ป็นได้

สตั วป์ ่าโดยสว่ นใหญ่จะมอี าณาเขตเป็นของตนเองวธิ ีเรียนเสยี งสตั วช์ นดิ ต่างๆนนั้ โดยเสน้ ทาง
เป็นผบู้ กุ รุกเป็นวธิ ีเรียกเคา้ ออกมาท่คี อ่ นขา้ งไดผ้ ล

นอกจากการเรยี นเสียงหากอยากเรยี กสตั วอ์ อกมาบางครงั้ ก็ตอ้ งใชว้ ธิ ีหลอกบา้ งเช่นการเฝา้
ตายรงั นกแมจ้ ะทาซุม้ บงั ไพรทงิ้ ไวห้ ลายวนั ใหน้ กคนุ้ เคยแต่พอ่ แมน่ กมกั จะระแวงอย่ดู พี วกเขา
อาจสงั เกตเุ หน็ เราตงั้ แต่เดนิ เขา้ มาซมู แลว้

ผมมีความเช่ือวา่ เมลร์ ูปจะสวยงามเพยี งใดแตห่ ากเบอื้ งหลงั ของมนั เป็นโศกนาฏกรรมรูปนน้ั ก็
หาคณุ คา่ อะไรได้

ในงานถา่ ยภาพสตั วป์ ่าการเรยี กสตั วต์ ามวถิ ีทางท่แี พลนส่งั สอนตอ่ ๆกนั มายงั ใชไ้ ดผ้ ล

เดินทาง

ชว่ งเวลาบ่ายท่อี ากาศสดใสขอบฟ้าเป็นสีครามเขม้ ปยุ เมฆขาวกระจายเป็นหมโู่ มงพนื้ แผ่นดนิ
เบอื้ งลา่ งถกู ปกคลมุ ไวด้ ว้ ยป่าแนน่ ทบึ บางชว่ งดรู ม่ เซียนคลา้ ยลานหนิ ถดั จากหนา้ ผาชนั
ทางดา้ นขวามอื คือสายนา้ กวา้ งซง่ึ มองเห็นสคี ณุ แดงชดั เจน

สายนา้ แบง่ แผ่นดินออกเป็นสองฟากแผน่ ดินเราบินอยเู่ หนอื พนื้ แผน่ ดินไทยส่วนอกี ฝ่ังคือ
แผ่นดนิ ของประเทศลาว

อกี ฟากฝ่ังของสายนา้ คือหม่บู า้ นเวย้ เดอื เลยออกไปเป็นทวิ เขาไลเ่ รียงลดหล่นั จนสดุ สายตา

ดเู หมอื นว่าสายนา้ โขงในบรเิ วณนจี้ ะทาหนา้ ทเ่ี พียงแหลง่ อาศยั ของปลาและบรรดาสตั วน์ า้
เท่านนั้ แผน่ ดนิ ท่ถี กู แบ่งออกเป็นสองฟากไม่ไดท้ าใหผ้ คู้ นแดงหมบู่ า้ นฝากลาและบา้ นดว้ ยเพ่อื
แบง่ แยกจากกนั ความสมั พนั ธร์ ะหว่างคนซง่ึ เป็นดงั เชน่ พ่นี อ้ งอบอนุ่ มาเน่นิ นาน

การคน้ หาสตั วป์ ่าจากทางอากาศดจู ะเป็นวธิ ีหาตวั สตั วป์ ่าไดไ้ มย่ ากโดยเฉพาะในฤดแู ลง้ สตั ว์
เกือบทกุ ชนดิ ตงั คก์ ินพชื และกนิ เนอื้ ตา่ งกม็ งุ่ หนา้ มาบริเวณลาหว้ ยในชว่ งเวลาบา่ ย

เราเรม่ิ พบกบั นกยงุ ฝงู ใหญ่ตงั้ แตเ่ ครื่องบินผลจากยา่ งเกบ็ นา้ กวา้ งตงั้ ฝงู แตกคือบนิ ขา้ วซุกใน
พงษอ์ อ้ ทนั ทีท่เี ครอ่ื งบินลดระดบั และดว้ ยเพ่อื ใหผ้ มมมี มุ บนั ทกึ ภาพ

เราบินโตและพบกบั จะ๊ สงู ใหญใ่ นรอ่ งหบุ เขาชา้ งตวั โตโตเร่มิ ตน้ เจา้ ตวั เล็กๆใกลเ้ รง่ เดินลกุ เกา้
ป่าทึบทง้ั ท่ตี วั อย่ทู ่โี ล่งโลง่ ถกู ชา้ งตวั โตเขา้ ประกบใหอ้ ย่ตู รงกลาง

ผมเร่มิ เขา้ ใจวา่ ความหมายของคาวา่ ป๊ กุ ตา่ งจากคาว่าเหน็ ความรูส้ กึ นเี้ กดิ ขนึ้ ขนาดเคล่ือนท่ไี ป
ในอากาศรม่ รออยเู่ บอื้ งบน

กลางหมบู่ า้ นปากลาผมน่งั ลงขา้ งขา้ งคณุ ยายขาลบี เลก็ ซ่งึ น่งั สารตกไมไ้ ปอย่อู ยา่ งขมกั เขมน้

สภาพพนื้ ท่ขี องบา้ นปากลาไมม่ ที ่รี าบพอสาหรบั ปลกู ขา้ วการจะไดข้ า้ วมาตอ้ งสามตกไปเล่
อาชพี หลกั ของคนในหมบู่ า้ นปากลาคอื จบั ปลาในแมน่ า้ โขง

ชวี ติ เรียบงา่ ยเลขเพยี งพอปรากฏใหเ้ ห็นเป็นภาพจรงิ ในหม่บู า้ นปากล่ะหมบู่ า้ นทางดา้ น
ตะวนั ออกสดุ ของประเทศไทย

ผมเอนหลงั พิงพนกั ขนาลอ่ งลอยไปในอากาศเหนอื พนื้ ป่าดงนาไทมร์ อยยมิ้ ของคณุ ยายยงั ตดิ
ตาท่าทางขมกั เขมน้ สานต่อเพ่อื นาไปแลกขา้ วยงั ประทบั อย่ใู นใจ

ลกู ผชู้ ายใบไมแ้ ละป่าทบึ

ตน้ เดอื นพฤศจกิ ายนสายนา้ ในลาหว้ ยใสสะอาดตงั้ ตงั คพ์ เ่ี ม่ือซกั สองสปั ดาหท์ ่แี ลว้ สายนา้
อย่างไรดเู หมือนว่ายงั ไม่ทนั ท่สี ายลมหนาวละโลกแรกกเ็ ขา้ มาเยอื นทาใหอ้ ณุ หภมู ใิ นชว่ งเวลา
กลางคืนรถอากาศเย็นยเลือกสว่ นกลางวนั เป็นเวลาเองแสงแดดจดั จา้ ทอ้ งฟา้ สคี รามสภาพ
อากาศจะเป็นเชน่ นอี้ ย่เู ราราวหนึ่งสปั ดาหจ์ ากนน้ั อากาศจะเร่มิ ขึน้

สายนา้ ในลาตะคองลดระดบั ความคณุ แดงเปลีย่ นเป็นความใสแกงหินเล็กๆซง่ึ ขวางกนั้ ลานา้
ทาใหส้ ายนา้ ท่ไี หลมาเรียบเรยี บ LINE เป็นไรเท่ยี วสง่ เสยี งอง่ึ แตเ่ พยี งสามถงึ สว่ี นั เส่ียงอน่ื ๆก็
เหลอื ไวเ้ พียงเสียงเบาเบาของสายนา้ ท่กี ระทบแกง

แน่นอนยคุ สมยั เปลี่ยนไปความรูส้ กึ นึกคิดของคนเปลย่ี นแปลงหากเอาความรูส้ กึ ของคนใน
วนั นไี้ ปตดั สินการกระทาในอดตี มนั จงึ ไม่นา่ จะเป็นสิง่ ท่ยี ตุ ธิ รรมณ

ช่วงเวลาท่ดี เี ม่ือเล่าประสบการณข์ องปใู หฟ้ ังแลว้ ปจู ะใหผ้ มเลา่ เร่อื งราวของผมบา้ งประกาย
ตาของปจู ๋าแจ่มใสรบั ฟังดว้ ยแววตากระตือรอื รน้

กอ่ นปีใหม่ผมไปเย่ียมปกู บั ปกู าลงั ไม่สบายพรุง่ นจี้ ะไปพบหมอคนดแู ลบอกวา่ ไม่ยอมกินอะไร
หลายวนั แลว้

ปแู สดงความดีใจยอมกินขา้ วไปหลายคาพรส่งั ใหผ้ มเขา้ ไปหยิบอปุ กรณถ์ ่ายรูปในหอ้ งออกมา
ผมยกเรียนแรกกลอ้ งออกมาวางบนพนื้ ปนู น่งั บนเกา้ อโี้ ยก

สาหรบั ผมมนั คอื ความสขุ ใจประการหนึ่งท่ไี ดเ้ หน็ และจบั เล่นและอปุ กรณพ์ วกนตี้ ามจรงิ
เหลา่ นคี้ ืออปุ กรณใ์ นฝันของช่างภาพสตั วป์ ่ามลู ละค่าของมนั สงู เกินกวา่ ชา่ งภาพสตั วป์ ่าอยา่ ง
ผมจะซือ้ หามาได้

ในหอ้ งเลก็ ๆของโรงพยาบาลในตา่ งจงั หวดั ผมน่งั อยขู่ า้ งขา้ งเตียงซง่ึ มีผชู้ ายอายุ 81 ปีนอนอยู่
มอื ซา้ ยของชายผนู้ น้ั มสี ายระโยงระยางจากขวดนา้ เกลอื ท่หี อ้ ยไว้

ไม่เพียงเป็นภาระพ่ผี มตอ้ งตามใหส้ าเรจ็ แตม่ นั คือภาระท่ผี ชู้ ายคนหนงึ่ มอบความวางใจให้
ผชู้ ายอกี คนหนึง่ ไปถาม

มนั เป็นการทางานอยา่ งเอาจรงิ ตลอดระยะเวลาถงึ สามปีซ่งึ ผมใชเ้ วลาเกือบทง้ั หมดอยใู่ นผนื
ป่าทางตอนใตข้ องลาขาแขง้ สามปีสาหรบั การบนั ทึกภาพสตั วป์ าเป็นช่วงเวลาท่ไี มน่ านนะแต่
มนั ก็ชา้ เกนิ กวา่ ท่ผี ชู้ ายคนหนง่ึ จะรอดไู วผ้ มพยายามเพ่อื นนา้ ตาเอาไวอ้ ยา่ งนอ้ ยมนั ตามใหร้ ูว้ ่า
ผมยงั เป็นรูปผชู้ ายในแบบท่ปี ่เู ป็นอยบู่ า้ ง

จากคณุ นน้ั ผมหวงั วา่ ปคู งมองไมเ่ หน็ วา่ นยั นต์ าเปียกชนื้

จากบนนนั้ ผมหวงั ว่ากคู งจะไมไ่ ดย้ นิ เสยี งสะอนื้ เบาเบาท่ีพยายามกลนั้ เอาไว้