การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของผู้เรียน

การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของผู้เรียน




คณะผู้จัดทำ




นางสาวมาริสา พาผักแว่น 641790006039-3

นางสาวอรกัญญา ภูลายขาว 641790006051-8

นางสาวณัฐวดี การาม 641790006053-4

นางสาวกมลพรรณ ฐานะ 641790006054-2

นางสาวปพิชญา มหาไชย 641790006065-8

นางสาวสุดารัตน์ อุคำ 641790006071-6

หมู่เรียนที่ 2



เสนอ

อาจารย์คมสันธิ์ ขจรปัญญาไพศาล



รายวิชาค่านิยมและคุณลักษณะความเป็ นครู
คณะศึกษาศาสตร์และนวัตกรรมการศึกษา สาขาวิชาภาษาไทย

มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์

คำนำ

อีบุ๊กเล่มนี้เป็ นส่วนหนึ่ งของวิชาค่านิยมและคุณลักษณะความ

เป็ นครูโดยมีจุดประสงค์เพื่ อศึกษาความรู้ที่ได้จากเรื่ องคุณลักษณะ

ของความเป็นครูอย่างมืออาชีพ ซึ่งอีบุ๊กนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับความรู้ค่า

นิยมและคุณลักษณะความเป็ นครู

คณะผู้จัดทำหวังว่า อีบุ๊กเล่มนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่าน หรือ

นักเรียน นักศึกษา ที่กำลังหาข้อมูลเรื่องนี้อยู่ หากมีข้อแนะนำหรือ

ข้อผิดพลาดประการใด คณะผู้จัดทำขอน้ อมรับไว้และขออภัยมา ณ

ที่นี้ด้วย

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ หน้ า
ก
คำนำ ข
สารบัญ 1
การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของผู้เรียน 2
ลักษณะความคิดสร้างสรรค์ 3
กระบวนการคิดสร้างสรรค์ 4
ประโยชน์ของความคิดสร้างสรรค์ 5
อุปสรรคของความคิดสร้างสรรค์ 6
การพัฒนาและส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ 7
การคิดแก้ปั ญหาอย่างสร้างสรรค์ 8
เทคนิคการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์สำหรับครู 9
การสอนของครูเพื่อพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ 13
อ้างอิง

1

การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของผู้เรียน

ความคิดสร้างสรรค์ คือ กระบวนการ

คิดของสมองซึ่งมีความสามารถในการคิด

ได้หลากหลายและแปลกใหม่จากเดิม โดย

สามารถนำไปประยุกต์ทฤษฎี หรือหลักการ

ได้อย่างรอบคอบและมีความถูกต้อง จนนำ

ไปสู่การคิดค้นและสร้างสิ่งประดิษฐ์ที่แปลก

ใหม่หรือรูปแบบความคิดใหม่

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551
ได้กำหนดมาตรฐาน ตัวชี้วัดด้านความคิดสร้างสรรค์ไว้ในกลุ่ม

สาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยีไว้หลายประการ

ซึ่งความคิดสร้างสรรค์ ควรจะประกอบไปด้วย 3 ประการ คือ
1. สิ่งใหม่ (neworiginal) คือ เป็นการคิดที่ไม่เคยมีใครคิด

ได้มาก่อน แม้กระทั่งความคิดเดิมๆ ของตนเอง
2. ใช้การได้ (workable) คือ เป็นความคิดที่เกิดจากการ

สร้างสรรค์ที่ลึกซึ้ง "จินตนาการเพ้อฝัน"
3. มีความเหมาะสม คือ เป็นความคิดที่สะท้อนความมี

เหตุมีผลที่เหมาะสม และมีคุณค่าภายใต้มาตรฐานที่ยอมรับ

2

ลักษณะความคิดสร้างสรรค์

เป็นลักษณะความคิดแบบอเนกนัย (Divergent Thinking) คือ

การคิดหลาย ๆ แง่ คิดให้มากที่สุดเท่าที่จะนึกได้ เป็นการมอง

ปัญหาในแนวกว้างเหมือน คนที่มีความคิดสร้างสรรค์นั้นจะเป็น

คนที่มีลักษณะดังนี้
1. ความคิดริเริ่ม(Originality) คือมีความคิดที่แปลกใหม่ต่างจาก

ความคิดธรรมดาของคนทั่วๆไป
2. มีความคิดยืดหยุ่น(Flexibility) คือมีความสามารถในการคิดหา

คำตอบได้หลายทิศทางหลายแง่หลายมุม
3. มีความคิดคล่องแคล่ว(Fluency) คือสามารถคิดหาคำตอบได้

อย่างคล่องแคล่วว่องไว รวดเร็ว และได้คำตอบมากที่สุดในเวลา

ที่จำกัด
4.มีความคิดละเอียดลออ(Elaboration) คือการคิดได้ในราย

ละเอียดเพื่อขยายหรือตกแต่งความคิด หลักให้ได้ความหมายที่

สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

creativity

3

กระบวนการคิดสร้างสรรค์(Creative process)

กระบวนการคิดสร้างสรรค์ คือ วิธีคิดหรือกระบวนการทำงาน

ของสมองที่มีขั้นตอนต่าง ๆ ในการคิดแก้ปัญหาจนสำเร็จ ซึ่งมีหลาก

หลายแนวคิด เช่น

Hutchinson ความคิดสร้างสรรค์นั้นเป็ นกระบวนการเชื่ อมโยง

ความรู้ที่มีอยู่เข้าด้วยกัน อันจะนำไปสู่การแก้ปัญหาใหม่ที่

คิดใช้เวลาการคิดเพียงสั้น ๆ อย่างรวดเร็วหรือยาวนานก็

อาจเป็นไปได้ โดยมีลำดับการคิดดังนี้
1. ขั้นเตรียมเป็นการรวบรวมประสบการณ์ มีการลองผิด

ลองถูกและตั้งสมมุติฐานเพื่ อแก้ปั ญหา
2. ขั้นครุ่นคิดขัดข้องใจ เป็นระยะที่มีอารมณ์เครียด
อันสืบเนื่องจากการครุ่นคิด แต่ยังคิดไม่ออก
3. ขั้นของการเกิดความคิด เป็นระยะที่เกิดความคิดใน

สมอง เป็นการมองเห็นวิธีแก้ปัญหาหรือพบคำตอบ
4. ขั้นพิสูจน์ เป็นระยะการตรวจสอบประเมินผลโดยใช้

เกณฑ์ต่างๆเพื่อดูคำตอบที่คิดออกมานั้นเป็น จริงหรือไม่

เจ้าของบริษัทความคิดสร้างสรรค์ในประเทศอเมริกา

ได้กล่าวถึงกระบวนการคิดสร้างสรรค์ โดยแยกความคิด

ออกเป็น 2 ประเภท คือ ความคิดอ่อนและความคิดแข็ง

Roger von Oech

4

ประโยชน์ของความคิดสร้างสรรค์

ประโยชน์ ของความคิดสร้างสรรค์

1.ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลง แนวทางใหม่ ๆ ในการใช้ชีวิตและแก้

ปั ญหาชีวิตในการทำงาน
2.ก่อให้เกิดความสนุก เป็นธรรมดาของมนุษย์ที่ต้องค้นหาวิธีการคิด

ใหม่ ๆ ขึ้นมาทดแทนความคิดเก่า ๆ สำหรับโลกที่มีการเปลี่ยนแปลง

อย่างรวดเร็ว การที่มนุษย์ต้องคิดอะไรใหม่ ๆ อยู่เสมอย่อมเป็นเรื่อง

สนุกเพราะทำให้ชีวิตไม่จำเจ
3. พัฒนาสมองของคนให้มีความฉลาดเฉียบคม การฝึกการคิดหรือ

พยายามคิดเรื่องที่แปลกใหม่ เป็นประจำจะทำให้เกิดความเฉียบแหลม

ในการคิดแก้ปัญหาต่าง ๆ เพิ่มขึ้น
4. สร้างความเชื่อมั่น ความน่านับถือและความพอใจในตัวเองขึ้นมา

เมื่อใดก็ตามที่เราพัฒนาขีด ความสามารถในการคิดสร้างสรรค์จน

สามารถเผชิญหน้ าและแก้ปัญหาต่างๆได้อย่างราบรื่น ก็จะกลายเป็น

ผู้นำทางด้านความคิดและเกิดความภูมิใจในตนเอง

นอกจากนี้ความคิดสร้างสรรค์ยังช่วยยกระดับความสามารถ ความ

อดทนและความคิดริเริ่มของผู้น าให้ เพิ่มมากขึ้นและยังเป็นการพัฒนา

ความสนใจในงาน พัฒนาการใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์และพัฒนา

ชีวิตให้ทันสมัยมากขึ้น

5

อุปสรรคของความคิดสร้างสรรค์

อุปสรรคของความคิดสร้างสรรค์นั้นสามารถแยกได้เป็น 2 ประเภท คือ
อุปสรรคภายนอกและ อุปสรรคภายใน อุปสรรคภายนอกจะหมายถึง ข้อจำกัดอันเกิดจาก

ขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรมและกฏเกณฑ์ของสังคมหรือสภาพแวดล้อมภายนอก

ส่วนอุปสรรคภายในนั้นจะหมายถึง นิสัยใจคอ ท่าทีและทัศนคติของคนแต่ละคน

อุปสรรคภายนอกจะเกิดขึ้นในลักษณะ เช่น
วันสงกรานต์
ธรรมเนียมที่ไม่เปิดโอกาสให้เด็กได้ ซักถาม

ตามความอยากรู้อยากเห็น ธรรมเนียมของการ

ชอบคิดตามอย่างกันซึ่งถ้าคิดแปลกจากคนอื่น

จะไม่เป็นที่ยอมรับของสังคม ธรรมเนียมที่เน้ น

บทบาทความแตกต่างระหว่างเพศอย่างชัดเจน

ในเรื่องหน้ าที่ของ หญิงและชาย วัฒนธรรม

สังคมให้ค่านิยมกับความสำเร็จและไม่ยอมรับ

ความล้มเหลวทำให้คนไม่กล้าทดลอง ทำสิ่ง

ใหม่ ๆ การเน้ นระเบียบ และกฎเกณฑ์มากเกิน

ไปถ้าเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้ อยก็ถือเป็นความ

ผิดซึ่งขาด ความยืดหยุ่นทำให้ไม่กล้าแสดง

ความคิดสร้างสรรค์ออก

อุปสรรคภายในที่เกิดขึ้นจากตัวเราเองก็ได้

แก่ ความกลัวที่จะถูกตำหนิติเตียนและหาว่าแปลก

ความเคยชินการคิดแบบเดิมที่เคยทำอยู่เป็ นประจำ

การมีอคติหรือมีทัศนะที่คับแคบว่าคำตอบที่ถูกต้อง

มีเพียงคำตอบเดียว ความเฉื่อยชาและอืดอาดใน

การเริ่มคิดเริ่มทำ ทำให้ขาดแรงกระตุ้นที่จะทำสิ่ง

ใหม่ ๆ

6

การพัฒนาและส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์

การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์นั้นอาจทำได้ทั้งทางตรงโดย

การสอนและฝึกอบรม และทางอ้อมก็สามารถทำได้ด้วยการจัด

บรรยากาศสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมความเป็ นอิสระในการเรียนรู้

อย่างเช่น

ส่งเสริมและกระตุ้นการเรียนรู้อย่างต่อเนื่ อง

ควรสนับสนุนผู้คิดค้นผลงานแปลกใหม่
ได้มีโอกาสนำเสนอ

ระลึกเสมอว่าการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์

ต้องค่อยเป็ นค่อยไปและใช้เวลา

7

การคิดแก้ปั ญหาอย่างสร้างสรรค์

" ได้กล่าวถึงบุคลิกภาพของคนที่มีความคิดสร้างสรรค์ว่า จะต้องมี

ความฉับไวที่รู้ปัญหาและ มองเห็นปัญหา มีความว่องไวและสามารถ

จะเปลี่ยนความคิดใหม่ ๆ ได้ง่าย ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการแก้ปัญหาเป็น
กิจกรรมที่สำคัญยิ่งของชีวิตที่ต้องทำให้สำเร็จลุล่วงจึงจะทำให้ชีวิต

สามารถดำเนินไปได้อย่างมีความสุข "

กิลฟอร์ด

กิลฟอร์ด

การคิดแก้ปั ญหาอย่างสร้างสรรค์
ประกอบไปด้วยกระบวนการคิด 4 ขั้นตอน

การค้นหาความหมายของปั ญหา การเปิ ดใจกว้างเพื่ อนำไปสู่วิธีการแก้ไขปั ญหา

การพิสูจน์แยกแยะให้ได้ความคิดเห็นที่ดีที่สุด การเปลี่ยนความคิดเห็นให้เป็นการกระทำ

8

เทคนิคการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์สำหรับครู

การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์นั้นมีเทคนิคที่ใช้กันอยู่หลายวิธีการด้วยกัน

อันได้แก่ การระดมสมอง(Brainstorming) เป็นเทคนิคเพื่อรวบรวมทางเลือก

และการแก้ปัญหา โดยให้โอกาสในการคิดอย่างอิสระที่สุด

การปลูกฝั งความกล้า
ที่จะทำสิ่งสร้างสรรค์

การสร้างความคิดใหม่

การตรวจสอบความคิด

9

การสอนของครูเพื่อพัฒนาความคิดสร้างสรรค์




ในการสอนของครูเพื่อพัฒนาความคิดสร้างสรรค์

ควรจัดการเรียนการสอนที่ใช้วิธีการที่เหมาะสม ดังนี้

1. การสอน (Paradox) หมายถึง การสอนเกี่ยวกับการคิดเห็นใน

ลักษณะความคิดเห็นที่ขัดแย้งในตัว มันเอง ความคิดเห็นซึ่งค้าน

กับสามัญสำนึก ความจริงที่สามารถเชื่อถือหรืออธิบายได้ ความเห็น

หรือความเชื่ อที่ฝั งใจมานาน
2. การพิจารณาลักษณะ (Attribute) หมายถึง การสอนให้นักศึกษา

คิดพิจารณาลักษณะต่าง ๆ ที่ ปรากฏอยู่ ทั้งของมนุษย์ สัตว์

สิ่งของ ในลักษณะที่แปลกแตกต่างไปกว่าที่เคยคิด รวมทั้งใน

ลักษณะที่คาดไม่ถึง
3. การเปรียบเทียบอุปมาอุปมัย (Analogies) หมายถึง การเปรียบ

เทียบสิ่งของหรือสถานการณ์การณ์ ที่คล้ายคลึงกัน แตกต่างกัน

หรือตรงกันข้ามกัน อาจเป็นคำเปรียบเทียบ คำพังเพย สุภาษิต

4. การบอกสิ่งที่คลาดเคลื่อนไปจากความเป็นจริง (Discrepancies)

หมายถึง การแสดงความคิดเห็น บ่งชี้ถึงสิ่งที่คลาดเคลื่อนจากความ

จริง ผิดปกติไปจากธรรมดาทั่วไป

10

5. การใช้คำถามยั่วยุและกระตุ้นให้ตอบ (Provocative Question)

หมายถึงการตั้งค าถามแบบ ปลายเปิดและใช้คำถามที่ยั่วยุ เร้าความ

รู้สึกให้ชวนคิดค้นคว้า เพื่อความหมายที่ลึกซึ้งสมบูรณ์ที่สุดเท่าที่จะ

เป็ นได้

6. การเปลี่ยนแปลง (Example of change) หมายถึง การฝึกให้คิดถึง

การเปลี่ยนแปลงดัดแปลงการปรับปรุงสิ่งต่าง ๆ ที่คงสภาพมาเป็นเวลา

นานให้เป็นไปในรูปอื่น และเปิดโอกาสให้เปลี่ยนแปลงด้วยวิธีการต่าง ๆ

อย่างอิสระ

7. การเปลี่ยนแปลงความเชื่อ (Exchange of habit) หมายถึง การฝึก

ให้นักศึกษาเป็นคนมีความ ยืดหยุ่น ยอมรับความเปลี่ยนแปลง คลาย

ความยึดมั่นต่าง ๆ เพื่อปรับตนเข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ ๆ ได้ดี

8. การสร้างสิ่งใหม่จากโครงสร้างเดิม (An organized random

search) หมายถึง การฝึกให้ นักศึกษารู้จักสร้างสิ่งใหม่ กฎเกณฑ์ใหม่

ความคิดใหม่ โดยอาศัยโครงสร้างเดิมหรือกฎเกณฑ์เดิมที่เคยมี แต่

พยายามคิดพลิกแพลงให้ต่างไปจากเดิม

9. ทักษะการค้นคว้าหาข้อมูล (The skill of search) หมายถึง การฝึก

เพื่อให้นักศึกษารู้จักหาข้อมูล

10. การค้นหาคำตอบคำถามที่กำกวมไม่ชัดเจน (Tolerance for

ambiguity) หมายถึง เป็นการฝึกให้ นักศึกษามีความอดทนและ

พยายามที่จะค้นคว้าหาคำตอบต่อปัญหาที่กำกวม สามารถตีความได้

เป็นสองนัย รวมทั้งท้าทายความคิด

11

11. การแสดงออกจากการหยั่งรู้(invite expression) เป็นการฝึกให้

รู้จักการแสดงความรู้สึก และ ความคิด ที่เกิดจากสิ่งที่เร้าอวัยวะรับ

สัมผัสทั้งห้า
12. การพัฒนาตน (adjustment for development) หมายถึง การ

ฝึกให้รู้จักพิจารณาศึกษาดู ความ ล้มเหลว ซึ่งอาจเกิดขึ้นโดยตั้งใจ

หรือไม่ตั้งใจ แล้วหาประโยชน์จากความผิดพลาดนั้นหรือข้อบกพร่อง

ของตนเองและผู้อื่น ทั้งนี้ใช้ความผิดพลาดเป็นบทเรียนนำไปสู่ความ

สำเร็จ

13. ลักษณะบุคคลและกระบวนการคิดสร้างสรรค์ (creative

person and creative) หมายถึง การศึกษาประวัติบุคคลสำคัญทั้ง

ในแง่ลักษณะพฤติกรรมและกระบวนการคิดตลอดจนวิธีการ และ

ประสบการณ์ของบุคคลนั้น

14. การประเมินสถานการณ์(a creative reading skill) หมายถึง
การฝึกให้หาคำตอบโดยคำนึงถึง ผลที่เกิดขึ้นและความหมายเกี่ยว

เนื่องกัน ด้วยการตั้งคำถามว่าถ้าสิ่งเกิดขึ้นแล้วจะเกิดผลอย่างไร

15. พัฒนาทักษะการอ่านอย่างสร้างสรรค์ (a creative reading skill)

หมายถึง การฝึกให้รู้จักคิด แสดงความคิดเห็น ควรส่งเสริมและให้

โอกาสเด็กได้แสดงความคิดเห็นและความรู้สึกต่อเรื่องที่อ่านมากกว่า

จะมุ่งทบทวนข้อต่างๆ ที่จำได้หรือเข้าใจ

16. การพัฒนาการฟังอย่างสร้างสรรค์ (a creative listening skill )

หมายถึง การฝึกให้เกิด ความรู้สึกนึกคิดในขณะที่ฟัง อาจเป็นการฟัง

บทความ เรื่องราวหรือดนตรี เพื่อเป็นการศึกษาข้อมูล ความรู้ ซึ่ง

โยงไปหาสิ่งอื่น ๆ ต่อไป

I love you

12

17. พัฒนาการเขียนอย่างสร้างสรรค์( a creative writing skill )

หมายถึง การฝึก ให้แสดงความคิด ความรู้สึก การจินตนาการผ่าน

การเขียนบรรยายหรือพรรณนาให้เห็นภาพชัดเจน
18. ทักษะการมองภาพในมิติต่างๆ (Visualization skill) หมายถึง

การฝึกให้แสดงความรู้สึกนึกคิด จากภาพในแง่มุม แปลกใหม่

13

เอกสารอ้างอิง

สิทธิชัย ลายเสมา. (ออนไลน์). การคิดสร้างสรรค์. สืบค้นจาก
https://sites.google.com/site/krunoinetwork/khwam-khid-srangsrrkh-kab-kar-reiyn-ru


เมื่อ 6 มีนาคม 2565

Thank you