อาหารบำบัดโรค point

อาหารบาบัดโรค

(Therapeutic food)

อาหารบาบดั โรค (Therapeutic food)

หมายถงึ การใช้อาหารเพอ่ื ช่วยในการบาบัดโรค โดยการดัดแปลงอาหารธรรมดาใหเ้ ป็ น
อาหารท่ีเหมาะสมกับโรคท่ีเป็ นอยู่ และจัดให้ถูกหลักโภชนาการ โดยมีจุดมุ่งหมายท่ีสาคัญคือ
ช่วยรักษาหรือบรรเทาอาการของโรค รวมทงั้ ป้องกันการเกิดอาการทุพโภชนาการทอี่ าจเกิดขึน้
ไดใ้ นระหวา่ งทร่ี ับการรักษาโรค

ภาวะทุพโภชนาการ
(Malnutrition)

หมายถึง ภาวะท่ีร่างกาย
ไดร้ ับสารอาหารไม่เพยี งพอต่อ
ค ว า ม ต้ อ ง ก า ร ข อ ง ร่ า ง ก า ย
หรือ มากเกินความจาเป็ นของ
ร่างกาย และเก็บสะสมไว้จน
เกิดอาการปรากฏ

ลักษณะของอาหารบาบดั โรค

1 ปอ้ งกนั และแกไ้ ขภำวะโภชนำกำร 2 ปรบั ปริมำณสำรอำหำรบำงอย่ำงใหเ้ หมำะสม
ของผปู้ ่วย กับสภำวะของโรค และสภำพของร่ำงกำย
ขณะนัน้ เพ่ือใหส้ ำมำรถนำไปใชป้ ระโยชนไ์ ด้
อยำ่ งเตม็ ท่ี

3 ช่วยบรรเทำและรกั ษำอำกำรของโรคท่ี 4 ช่วยทำใหอ้ วัยวะไดพ้ ักหรือลดกำรทำงำนลง
เป็นอยู่ เช่น โรคตับอักเสบ ต้องลด เช่น กำรใหอ้ ำหำรอ่อนแก่ผูป้ ่ วยโรคกระเพำะ
อำหำรประเภทไขมันและเพ่ิมโปรตีน จะช่วยใหก้ ระเพำะอำหำรและลำไสไ้ ดท้ ำงำน
ซ่ึงช่วยในกำรสรำ้ งเสริมเซลลข์ องตับ
ทำใหอ้ ำกำรของโรคดีขนึ้ นอ้ ยลง ทำใหอ้ ำกำรของโรคบรรเทำลง

หลักการจดั อาหารบาบัดโรค

ลักษณะของอาหารควร สารอาหาร ควรมี
สารอาหารทเ่ี พยี งพอตอ่
ดัดแปลงใหแ้ ตกตา่ งจาก
อาหารธรรมดาน้อยทส่ี ุด ความตอ้ งการ และใน
ทงั้ ในดา้ นคุณภาพและ สภาพทร่ี ่างกายสามารถ
นาไปใช้ไดอ้ ย่างเตม็ ท่ี
ปริมาณ

หลักการจัดอาหารบาบัดโรค

บริโภคนิสัยของผู้ป่ วย อาหารทก่ี าหนดใหค้ วรเป็ นไปตามบริโภคนิสัยหรือ
การดาเนินชีวติ ประจาวันของผู้ป่ วย

การยอมรับของผู้ป่ วย การดัดแปลงอาหารสาหรับผู้ป่ วยถึงแม้จะ
ทาไดด้ แี ละถูกต้องตามหลักโภชนาการแล้ว จงึ ควรมีการอธิบายถึง
วัตถุประสงคข์ องการดดั แปลงอาหารทผี่ ู้ป่ วยตอ้ งรับประทาน ซึ่งจะ
ทาใหผ้ ู้ป่ วยยอมรับและใหค้ วามร่วมมือในการบาบดั โรคนั้นๆ

ลักษณะอาหารท่วั ไป (General diet)

1. อาหารธรรมดา (Regular diet) 3. อาหารนา้ ใส (Clear liquid diet)

2. อาหารอ่อน (Soft diet) 4. อาหารนา้ ข้น (Full liquid diet)

อาหารธรรมดา (Regular diet)

อาหารธรรมดา (Regular diet) มีลกั ษณะคลำ้ ยคลงึ กบั อำหำรท่ีคนปกติรบั ประทำนอยทู่ ่วั ๆไป เพียงแต่งดอำหำร
ท่ียอ่ ยยำก อำหำรหมกั ดอง อำหำรรสจดั อำหำรทอดท่ีอมนำ้ มนั อำหำรท่ีมีใยแข็ง อำหำรชนิดนีเ้ หมำะสำหรบั ผปู้ ่ วยท่ี
ไมจ่ ำเป็นตอ้ งไดร้ บั อำหำรดดั แปลงเพ่ือกำรรกั ษำโรค หรอื อำหำรบำบดั โรค (Therapeutic diet)

พลังงาน (กโิ ลแคลอรี่) โปรตนี (กรัม) ไขมัน(กรัม) คารโ์ บไฮเดรต(กรัม)
1500 55 60 189
2000 70 80 250
2500 95 100 305
15 50 - 55
สำรอำหำรคิดเป็นรอ้ ยละ 30 - 35

อาหารธรรมดา (Regular diet)

ตวั อย่าง มือ้ เช้า: ขา้ วตม้ ปลา ไข่ลวก นมถ่วั เหลือง
อาหารธรรมดา มือ้ เทย่ี ง: ก๋วยเตย๋ี วราดหน้าหมู กล้วยบวชชี
มือ้ เยน็ : ข้าวสวย แกงจดื เตา้ หู้ ผัดพริกขงิ หมู ผลไม้

อาหารอ่อน (Soft diet)

อาหารออ่ น (Soft diet) มีลกั ษณะเป่ือยนมุ่ รบั ประทำนง่ำย ยอ่ ยงำ่ ย โดยนำอำหำรท่ีแขง็ และยอ่ ยยำกมำ
ดดั แปลงทำใหน้ ่มุ เชน่ สบั ละเอียด ตม้ หรอื ตนุ๋ จนเป่ือยน่มุ ไมร่ ะคำยเคืองตอ่ ระบบยอ่ ยอำหำร หลีกเล่ยี งอำหำรทอด
ไขมนั สงู อำหำรชนดิ นีเ้ ป็นอำหำรท่ีจดั ใหก้ บั ผปู้ ่วยท่ีมีปัญหำในกำรเคีย้ วอำหำร หรอื ผปู้ ่วยท่ีอยใู่ นระหวำ่ งกำรพกั ฟื้น

พลังงาน (กโิ ลแคลอรี่) โปรตนี (กรัม) ไขมนั (กรัม) คารโ์ บไฮเดรต(กรัม)
1800 90 60 225
30 55 - 60
สำรอำหำรคดิ เป็นรอ้ ยละ 10 - 15

อาหารอ่อน (Soft diet)

ตัวอยา่ ง มือ้ เช้า: โจ๊กหมู ไข่ลวก นมสด
อาหารออ่ น มอื้ เทยี่ ง: ก๋วยเตย๋ี วนา้ หมูสับ นา้ ผลไม้ (ทไ่ี ม่มีกากใย)
มือ้ เยน็ : ข้าวต้ม ปลานึ่ง ผัดฟักทองใส่ไข่ ผลไม้

อาหารนา้ ใส (Clear liquid diet)

อาหารนา้ ใส (Clear liquid diet) มีลกั ษณะเป็นนำ้ เหลวใส ไมม่ ีเนือ้ สตั วห์ รอื ผกั จงึ ประกอบดว้ ยนำ้ และ
คำรโ์ บไฮเดรตเป็นสว่ นใหญ่ ไมม่ ีตะกอน หรอื ใยอำหำรเหลืออยู่ ไมท่ ำใหเ้ กิดกำรระคำยเคืองตอ่ กระเพำะอำหำร
อำหำรชนิดนีม้ ีคณุ คำ่ อำหำรต่ำไมเ่ พียงพอตอ่ ควำมตอ้ งกำรของรำ่ งกำย จงึ จำกดั กำรใหเ้ พยี ง 1 – 2 มือ้ เทำ่ นนั้

พลังงาน (กโิ ลแคลอร่ี) โปรตนี (กรัม) ไขมัน(กรัม) คารโ์ บไฮเดรต(กรัม)
800 2 - 198
1 99
สำรอำหำรคิดเป็นรอ้ ยละ นอ้ ยมำก

อาหารนา้ ใส (Clear liquid diet)

ตวั อยา่ ง มอื้ เช้า: นา้ ข้าวกรอง นา้ หวานใส
อาหารนา้ ใส มือ้ เทยี่ ง: นา้ ซุปใส (ไก่) นา้ ขงิ
มือ้ เยน็ : นา้ ซุปใส (ผัก) นา้ ผลไม้กรอง

อาหารนา้ ข้น (Full liquid diet)

อาหารนา้ ข้น (Full liquid diet) ลกั ษณะอำหำรจะขน้ ขนึ้ มำกกวำ่ อำหำรนำ้ ใส สำมำรถผสม
นม ธญั พชื เนือ้ สตั วป์ ่ันละเอียด ไข่ หรอื ผกั ผสมในอำหำร เพ่ือเพ่ิมคณุ คำ่ อำหำรใหส้ งู ขึน้ แตค่ ณุ คำ่ สำรอำหำร
และพลงั งำนกย็ งั ไมเ่ พียงพอตอ่ ควำมตอ้ งกำรของรำ่ งกำย อำหำรชนิดนีแ้ พทยส์ ่งั ใหก้ บั ผปู้ ่ วยในระยะสนั้
เชน่ เดียวกบั อำหำรนำ้ ใส

พลังงาน (กโิ ลแคลอร่ี) โปรตนี (กรัม) ไขมัน(กรัม) คารโ์ บไฮเดรต(กรัม)
600 - 1000 15 - 25 7 - 17 113 - 200
10 10 - 15 75 - 80
สำรอำหำรคดิ เป็นรอ้ ยละ

อาหารนา้ ข้น (Full liquid diet)

ตวั อยา่ ง มือ้ เช้า: นา้ ข้าวข้น นมถ่วั เหลือง
อาหารนา้ ข้น มือ้ เทย่ี ง: ครีมซุปไก่ ไอศกรีม
มอื้ เยน็ : ครีมซุปมันฝร่ัง นมสด

ศัพทเ์ ทคนิคทเี่ กยี่ วกับอาหารบาบดั โรค

ศัพทภ์ าษาองั กฤษ ศพั ทโ์ ภชนบาบัด
High Protein อำหำรเพม่ิ โปรตีน
Low Protein อำหำรลดโปรตีน
อำหำรลดแคลอร่ี
Low Calories Diet อำหำรงดโปรตนี
Protein Free Diet อำหำรจำกดั คำรโ์ บไฮเดรต
Carbohydrate Restrict Diet อำหำรจำกดั โปรตีน
Protein Restrict Diet อำหำรควบคมุ ไขมนั
Fat Controlled

อ้างอิง

• เอกสารประกอบการเรียน วชิ า โภชนบาบดั นางสุทธิรัตน์ โมราราย
แผนกวิชาอาหารและโภชนาการ วทิ ยาลัยอาชวี ศกึ ษานครสวรรค์

• รุจริ า สัมมะสุต.2547.รายการอาหารแลกเปล่ียนไทยวารสารโภชน
บาบดั .ปี ท่ี 15 ฉบบั ท่ี 1. หน้า 33-45.

• สุฬดี กติ ตวิ รเวช.2548.เอกสารประกอบการบรรยาย เรื่อง “อาหารเพอ่ื
สุขภาพ”.มหาวทิ ยาลัยอุบลราชธานี.

• Anonymous .2010. http://nutrition.anamai.moph.go.th/
• Anonymous .2010. http://th.wikipedia.org
• Pamberton, C.M., K.E, Moxness., M.S. German and et al.1995. Mayo

Clinic diet. Manual

THANK YOU