ใบความรู้

หนว่ ยที่ 1 หลกั การจดั องคป์ ระกอบศิลป์ ก

คานา

เอกสารประกอบการสอนวิชาองค์ประกอบศิลป์สาหรับงานคอมพิวเตอร์ รหัสวิชา 2204-
2101 เล่มนเี้ รียบเรยี งขึน้ เพื่อใช้ประกอบการสอน โดยยดึ จดุ ประสงค์รายวิชา สมรรถนะรายวชิ า และ
คาอธบิ ายรายวิชา ให้ครอบคลมุ ในทุกๆ ด้าน ตามหลกั สตู รประกาศนียบตั รวชิ าชีพ พุทธศักราช 2556
ของสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ แบ่งหน่วยการเรียนออกเป็น
หนว่ ย โดยเน้ือหาสาระประกอบดว้ ย หน่วยท่ี 1 หลักการจดั องคป์ ระกอบศิลป์ หน่วยที่ 2 ธาตุทาง
ทัศนศิลป์ หน่วยที่ 3 พ้ืนฐานคอมพิวเตอร์กราฟิก หน่วยท่ี 4 เร่ิมต้นกับ Illustrator หน่วยที่ 5
การสร้างไฟล์งานใน Illustrator หน่วยที่ 6 การวาดภาพด้วยเครื่องมือต่างๆ ใน Illustrator หน่วยที่ 7
การจัดวางวตั ถุใน Illustrator หนว่ ยท่ี 8 การจดั วางตาแหน่งภาพและการปรับรูปทรงใน Illustrator
หน่วยท่ี 9 การทางานกับสีและการระบายสีใน Illustrator ตลอดจนสามารถท่ีจะนาความรู้ที่ได้รับ
ไปประยกุ ตใ์ ชก้ ับชีวิตประจาวันได้

ผู้จัดทาหวังว่าเอกสารประกอบการสอนเล่มนี้ คงจะเป็นประโยชน์ต่อผู้เรียน ครูผู้สอน
ตลอดจนผู้ที่สนใจ ซ่ึงหากเอกสารเล่มนี้มีข้อผิดพลาดประการใดที่เกิดขึ้น ผู้จัดทาต้องขออภัยและ
ยนิ ดีรับฟงั ข้อเสนอแนะตา่ ง ๆ จากทกุ ท่านดว้ ยความจรงิ ใจ

นางอรวรรณ สิทธิสาร

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ ข

สารบญั

เนอ้ื หา หนา้

คานา ……................................................................................................................................. ก
สารบัญ ....................................................................................................................................... ข
รายละเอยี ดรายวชิ า .................................................................................................................... ค
ตารางวเิ คราะหห์ ลกั สตู ร ............................................................................................................. ง
แผนการจดั การเรียนรู้หนว่ ยท่ี 1 .................................................................................................. จ
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น ................................................................................................................ 1
เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น ........................................................................................................ 3
หนว่ ยที่ 1 เร่ือง หลักการจดั องค์ประกอบศลิ ป์........................................................................... 4

ความหมายขององค์ประกอบศลิ ป์ ................................................................................... 4
ความสาคัญขององค์ประกอบศลิ ป์ ................................................................................... 5
องคป์ ระกอบพนื้ ฐานด้านนามธรรมของศิลปะ ................................................................. 6
ส่วนประกอบขององค์ประกอบศลิ ป์ ................................................................................ 7
การจัดองคป์ ระกอบศิลปะ ............................................................................................... 13
หลกั องค์ประกอบทางศลิ ปะ ............................................................................................ 13
ใบงานที่ 1.1 ............................................................................................................................... 20
เฉลยใบงานที่ 1.1 ....................................................................................................................... 22
ใบงานที่ 1.2 ............................................................................................................................... 24
เฉลยใบงานท่ี 1.2 ....................................................................................................................... 26
แบบทดสอบหลังเรยี น ....................................................................... ......................................... 28
เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี น ....................................................................... ................................. 30
แบบประเมินผลการปฏบิ ัติงานด้านคณุ ธรรม จริยธรรม ใบงานท่ี 1.1.......................................... 31
แบบประเมินผลการปฏบิ ตั งิ านดา้ นคณุ ธรรม จริยธรรม ใบงานท่ี 1.2.......................................... 32
แบบสังเกตพฤติกรรมการเรียนรายบคุ คล ................................................................................... 33
บรรณานุกรม .............................................................................................................................. 34

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจดั องค์ประกอบศลิ ป์ ค

รายละเอียดรายวิชา

หลักสตู ร ประกาศนยี บตั รวิชาชีพ
ประเภทวชิ า พาณชิ ยกรรม
รหัสวชิ า 2204-2101 ชื่อวิชา องคป์ ระกอบศลิ ป์สาหรับงานคอมพิวเตอร์
ทฤษฎี 1 ชั่วโมง/สัปดาห์ ปฏบิ ตั ิ 2 ชว่ั โมง/สปั ดาห์ จานวน 2 หนว่ ยกติ
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
จุดประสงค์รายวชิ า

1. ความรู้ความเข้าใจเก่ยี วกบั การจดั วางตามหลักการจดั องค์ประกอบศลิ ป์
2. วเิ คราะห์ จาแนก ธาตุทางทศั นศลิ ป์ หลักการ และกฎเกณฑ์ขององคป์ ระกอบศลิ ป์
3. ใชธ้ าตุทางทศั นศิลปใ์ นงานองคป์ ระกอบศิลป์
4. จัดวางตาแหนง่ ภาพ และ จัดวางภาพชนิดตา่ ง ๆ โดย
5. มคี ณุ ธรรม จรยิ ธรรม และค่านยิ มท่ดี ี

สมรรถนะรายวชิ า
1. แสดงความร้เู กีย่ วกบั การจัดวางตามหลกั การจัดองคป์ ระกอบศิลป์
2. จดั พืน้ ที่ จุดสนใจของภาพและการเน้น จัดวางตาแหน่งภาพ และจัดวางภาพชนิดต่าง ๆ ตาม

หลักการขององคป์ ระกอบศลิ ป์

คาอธิบายรายวชิ า
ศึกษาและปฏิบัตเิ ก่ยี วกับการจัดวางตามหลักการจัดองคป์ ระกอบศิลป์ การจดั วางวตั ถุใน

จอภาพ การใช้พื้นที่ สดั ส่วน การกาหนด เส้น สี แสง เงา การจดั วางตาแหน่งภาพ และการใชช้ นิด
ของการจัดภาพแบบต่าง ๆ

หน่วยท่ี 1 หลักการจดั องค์ประกอบศิลป์ ง

ตารางวเิ คราะห์หลักสูตร

หลักสูตรประกาศนยี บัตรวิชาชีพ พทุ ธศกั ราช 2556

ประเภทวิชาพาณิชยกรรม สาขาวิชาคอมพิวเตอร์ธรุ กจิ

วชิ าองคป์ ระกอบศลิ ป์สาหรบั งานคอมพิวเตอร์ รหสั วิชา 2204-2101

พฤตกิ รรม พทุ ธพิ ิสยั
ความ ู้ร ความจา
หนว่ ยการเรียนรู้ ความเ ้ขาใจ
นาไปใ ้ช
ิวเคราะห์
สังเคราะห์
ประเ ิมน ่คา
รวม
ลา ัดบความสา ัคญ
จานวนช่ัวโมงเ ีรยน
จานวน ้ขอสอบทั้งหมด

น้าหนกั (คะแนนเต็ม) 10 10 10 10 10 10 60 72 60

1. หลักการจัดองคป์ ระกอบศลิ ป์ 7 7 5 0 0 0 19 7 3 6

2. ธาตทุ างทัศนศิลป์ 7 7 5 0 0 0 19 7 3 6

3. พนื้ ฐานคอมพิวเตอรก์ ราฟกิ 7 7 5 0 0 0 19 7 3 6

4. เรมิ่ ต้นกับ Illustrator 7 7 7 0 0 0 21 5 3 7

5. การสร้างไฟลง์ านใน Illustrator 7 7 6 0 0 0 20 6 3 6

6. การวาดภาพดว้ ยเครอื่ งมอื ต่างๆ ใน 8 7 8 0 0 0 23 1 12 7

Illustrator

7. การจัดวางวัตถดุ ้วยเครอ่ื งมอื ต่าง ๆ ใน 8 7 8 0 0 0 23 1 6 7

Illustrator

8. การจัดวางตาแหนง่ ภาพและรูปทรงใน 8 7 8 0 0 0 23 1 9 7

Illustrator

9. การทางานกบั สี และระบายสใี น 8 7 8 0 0 0 23 1 9 7

Illustrator

รวม 67 63 60 0 0 0 190 54 59
ลาดับความสาคัญ
123

หนว่ ยที่ 1 หลักการจดั องค์ประกอบศลิ ป์ จ

แผนจัดการเรยี นรู้

หนว่ ยที่ 1 หลกั การจัดองคป์ ระกอบศิลป์
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

สาระสาคัญ

องค์ประกอบของศิลปะหรือ (Composition) นั้นมาจากภาษาละติน โดยคาว่า Post นั้น
หมายถึง การจัดวาง และคาว่า Comp หมายถึง เข้าด้วยกัน ซึ่งเม่ือนามารวมกันแล้วในทางศิลปะ
Composition จึงหมายความถึง องค์ประกอบของศิลปะ การจะเกดิ องคป์ ระกอบศิลป์ได้น้ัน ต้องเกิด
จากการอาส่วนประกอบของศิลปะ (Element of Art) มาสร้างสรรค์งานศิลปะเข้าด้วยหลักการจัด
องคป์ ระกอบศิลป์ (Principle of Art) จงึ จะเปน็ ผลงานองคป์ ระกอบศลิ ป์

สาระการเรยี นรู้

1. ความหมายขององคป์ ระกอบศลิ ป์
2. ความสาคญั ขององคป์ ระกอบศิลป์
3. องค์ประกอบศิลปพ์ ้ืนฐานดา้ นนามธรรมของศลิ ปะ
4. ส่วนประกอบขององคป์ ระกอบศิลป์
5. การจัดองค์ประกอบของศิลปะ
6. หลักองคป์ ระกอบทางศลิ ปะ

จดุ ประสงค์การเรียนรู้

เมอื่ ผเู้ รยี นเรยี นรูจ้ บ ผเู้ รยี นสามารถ
1. เขียนความหมายขององคป์ ระกอบศิลป์ได้
2. อธบิ ายความสาคญั ขององคป์ ระกอบศลิ ป์ได้
3. แยกแยะองคป์ ระกอบศลิ ปพ์ น้ื ฐานดา้ นนามธรรมของศิลปะได้
4. วิเคราะห์สว่ นประกอบขององค์ประกอบศลิ ปไ์ ด้
5. จาแนกการจัดองค์ประกอบของศลิ ปะได้
6. จาแนกหลักองค์ประกอบทางศลิ ปะได้

สมรรถนะประจาหนว่ ย

แสดงความรเู้ กี่ยวกับการจัดวางตามหลกั การจัดองคป์ ระกอบศิลป์

หน่วยท่ี 1 หลกั การจัดองค์ประกอบศิลป์ 1

แบบทดสอบก่อนเรียน

หนว่ ยท่ี 1 เร่ือง หลักการจัดองค์ประกอบศลิ ป์

คาส่งั จงทาเครื่องหมาย (  ) ในขอ้ ทถ่ี ูกต้องทส่ี ุดเพียงขอ้ เดยี วลงในกระดาษคาตอบ

1. ข้อใดคือความหมายขององค์ประกอบศิลป์
ก. สิ่งทศี่ ิลปนิ และนกั ออกแบบใชเ้ ป็นสือ่ ในการแสดงออกและสร้างความหมายโดยนามาจัด

เข้าด้วยกันและเกิดรปู รา่ งอันเดน่ ชดั ความเป็นปัจจุบัน
ข. ความพอดี ลงตวั อันเปน็ รากฐานเน้ือหาของศลิ ปะ อีกทัง้ ยังเปน็ เคร่ืองมอื ทีส่ าคัญทาง

ศลิ ปะให้ผสู้ รา้ งสรรคไ์ ดส้ ่อื สารความคดิ ของตนเองไปสู่บคุ คลอ่นื
ค. สิ่งทม่ี นุษยใ์ ช้เปน็ ส่อื ในการแสดงออกอยา่ งสรา้ งสรรค์ โดยนาสว่ นประกอบของศิลปะมาจดั

วางรวมกนั อย่างสอดคลอ้ งกลมกลนื และมคี วามหมายเกดิ รูปร่างหรอื รูปแบบต่างๆอัน

เดน่ ชดั
ง. ถูกทุกข้อ

2. ขอ้ ใดกล่าวถงึ ความสาคญั ขององคป์ ระกอบศิลป์ไดถ้ ูกต้อง
ก. ในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะในสาขาต่างๆ ผู้สร้างสรรค์น้ันต้องมีความรู้เบื้องต้นด้าน
ศลิ ปะมากอ่ น และศึกษาถงึ หลักการองค์ประกอบพน้ื ฐาน

ข. การสรา้ งสรรคผ์ ลงานศิลปะไดด้ ีนัน้ ผู้สร้างสรรค์จะต้องทาความเขา้ ใจกับองค์ประกอบศิลป์
พ้ืนฐานเสยี ก่อนไม่เช่นนัน้ แลว้ ผลงานทอ่ี อกมามกั ไม่สมบูรณ์

ค. การจดั องค์ประกอบและการใช้สี เปน็ หลกั การทีส่ าคัญในการสรา้ งสรรค์ใหง้ านศิลปะเกิด
ความงาม

ง. ถูกทกุ ข้อ

3. ข้อใดเปน็ องคป์ ระกอบพน้ื ฐานดา้ นนามธรรมของศลิ ปะ

ก. เนื้อหาและเรื่องราว ข. เน้ือหาและการจดั แตง่

ค. เรอื่ งราวและการดาเนินเรอื่ ง ง. เร่ืองราวและผลสรุป

4. ขอ้ ใดไมใ่ ช่สว่ นประกอบขององค์ประกอบศิลป์ ข. สี
ก. เส้น ง. รูปรา่ งและรูปทรง
ค. เอกภาพ

5. ขอ้ ใดคือข้อคานงึ ในการจัดองคป์ ระกอบของศลิ ปะ ข. ความสมดลุ
ง. ถกู ทกุ ข้อ
ก. สัดสว่ น
ค. จังหวะลีลา

หนว่ ยท่ี 1 หลกั การจดั องค์ประกอบศลิ ป์ 2

6. ดุลยภาพตรงกับขอ้ ใด
ก. วตั ถุ 2 ดา้ น ตอ้ งมีเทา่ กันเทา่ นนั้

ข. ตอ้ งมีความกลมกลนื ดา้ นเรอ่ื งราวทส่ี อดคลอ้ งกัน
ค. ความเท่ากัน เสมอกนั มีน้าหนัก หรอื ความกลมกลนื พอเหมาะพอดี
ง. ถกู ทุกขอ้

7. ความกลมกลนื ตรงกับข้อใด ข. Contrast
ก. Harmony ง. Balance
ค. Dominance

8. ความสมดุลตรงกับขอ้ ใด ข. Contrast
ง. Balance
ก. Harmony
ค. Dominance

9. จดุ เด่นตรงกับข้อใด ข. Contrast
ก. Harmony ง. Balance
ค. Dominance

10. ลักษณะโดดเด่นของเอกภาพคอื อะไร ข. ความเปน็ หนงึ่ เดียว
ก. ความเด่นชดั ง. สร้างจุดสนใจ
ค. ปรากฏชดั

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจดั องคป์ ระกอบศิลป์ 3

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน

ขอ้ ที่ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
เฉลย ง ง ก ค ง ค ก ง ค ข

หน่วยท่ี 1 หลกั การจดั องคป์ ระกอบศิลป์ 4

หนว่ ยท่ี 1

หลักการจดั องคป์ ระกอบศิลป์

ความหมายขององค์ประกอบศิลป์

องค์ประกอบของศิลป์หรือ (Composition) น้ันมาจากภาษาละติน โดยคาว่า Post นั้น
หมายถึง การจัดวาง และคาว่า Comp หมายถึง เข้าด้วยกัน ซึ่งเม่ือนามารวมกันแล้วในทางศิลปะ
Composition จึงหมายความถงึ องคป์ ระกอบของศลิ ปะ การจะเกิดองคป์ ระกอบศิลป์ได้น้ัน ต้องเกิด
จากการเอาส่วนประกอบของศิลปะ (Element of Art) มาสร้างสรรค์งานศิลปะเข้าด้วยหลักการจัด
องค์ประกอบศิลป์ (Principle of Art) จึงจะเป็นผลงานองค์ประกอบศิลป์ ความหมายของ
องค์ประกอบศลิ ปน์ ้นั ได้มีนักวิชาการหลายทา่ นได้ให้ความหมายเอาไว้

องคป์ ระกอบศลิ ป์ หมายถงึ สิ่งที่ศิลปินและนกั ออกแบบใช้เปน็ สื่อในการแสดงออกและสร้าง
ความหมายโดยนามาจดั เข้าดว้ ยกันและเกิดรูปรา่ งอนั เดน่ ชัด (สวนศรี ศรแี พงพงษ์ : 82)

องค์ประกอบศลิ ป์ หมายถงึ เครือ่ งหมายหรือรูปแบบท่ีนามาจัดรวมกันแล้วเกิดรูปร่างต่างๆ
ทแี่ สดงออกในการส่อื ความหมายและความคดิ สร้างสรรค์ (สทิ ธศิ กั ดิ์ ธัญศรสี วสั ดิ์กลุ : 56)

องค์ประกอบศิลป์ หมายถึงศิลปะท่ีมนุษย์สร้างข้ึนเพ่ือแสดงออกทางอารมณ์ ความรู้สึก
ความคิดหรอื ความงาม ซ่ึงประกอบด้วย สว่ นท่มี นุษย์สร้างข้ึนและสว่ นทเี่ ป็นการแสดงออกอันเป็นผล
ทเี่ กดิ จากโครงสรา้ งทางวตั ถุ (ชลูด น่มิ เสมอ :18)

องค์ประกอบศิลป์ หมายถึง ส่วนประกอบต่างๆของศิลปะ เช่น จุด เส้น รูปร่าง ขนาด
สดั ส่วน น้าหนกั แสง เงาลกั ษณะพื้นผวิ ที่ว่างและสี (มานิต กรนิ พงศ:์ 51)

องคป์ ระกอบศลิ ป์ คือความงาม ความพอดี ลงตัว อันเป็นรากฐานเนื้อหาของศิลปะ อีกท้ัง
ยังเป็นเครื่องมือท่ีสาคัญทางศิลปะให้ผู้สร้างสรรค์ได้ส่ือสารความคิดของตนเองไปสู่บุคคลอื่น
(สุชาติ เถาทอง , สังคม ทองมี , ธารงศักดิ์ ธารงเลิศฤทธ์ิ, รอง ทองดาดาษ: 3)

จากความหมายต่างๆ ข้างต้น สรุปได้วา่ องค์ประกอบศิลป์ หมายถึงส่ิงท่ีมนุษย์ใช้เป็นสื่อใน
การแสดงออกอย่างสร้างสรรค์ โดยนาส่วนประกอบของศิลปะมาจัดวางรวมกันอย่างสอดคล้อง
กลมกลนื และมคี วามหมายเกิดรูปรา่ งหรือรปู แบบต่างๆอันเด่นชดั

ซ่ึงจากความหมายข้างต้น จะเห็นได้ว่าการที่จะเกิดผลงานศิลปะดีๆ สักชิ้นน้ันผู้สร้างสรรค์
จะต้องใช้กระบวนการท่ีหลากหลายมาประกอบกันได้แก่ องค์ประกอบพื้นฐานทางศิลปะ
องค์ประกอบของศลิ ปะ และการจดั องคป์ ระกอบของศลิ ปะ มาถา่ ยทอดลงในชนิ้ งานหรือผลงานนั้นๆ
เพอื่ ให้ได้ผลงานทีม่ คี ณุ คา่ ทัง้ ด้านความงามและมีคุณคา่ ทางจติ ใจอันเปน็ จดุ หมายสาคัญที่ศิลปินทุกคน
มุ่งหวงั ให้เกดิ แก่ผู้ชมทงั้ หลาย

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 5

ความสาคญั ขององค์ประกอบศิลป์

ความสาคัญขององค์ประกอบศลิ ป์ ในการสร้างสรรคผ์ ลงานศิลปะในสาขาต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น
สาขาวิจติ รศิลป์หรอื ประยุกตศ์ ิลป์ ผสู้ รา้ งสรรค์น้ันต้องมีความรู้เบื้องต้นด้านศิลปะมาก่อน และศึกษา
ถึงหลักการองค์ประกอบพ้ืนฐาน องค์ประกอบที่สาคัญการจัดวางองค์ประกอบเหล่าน้ัน รวมถึงการ
กาหนดสีในลักษณะต่างๆ เพิ่มเติมให้เกิดความเข้าใจ เพ่ือเวลาที่สร้างผลงานศิลปะจะได้ผลงานท่ีมี
คุณค่า ความหมายและความงามเป็นที่น่าสนใจแก่ผู้พบเห็น หากสร้างสรรค์ผลงานโดยขาด
องค์ประกอบศิลป์ ผลงานน้ันอาจดูด้อยคา่ หมดความหมายหรอื ไม่น่าสนใจไปเลย ดงั นน้ั จะเห็นได้ว่า
องค์ประกอบศิลปน์ ัน้ มคี วามสาคัญอยา่ งมากในการสรา้ งงานศลิ ปะ

ดังน้ันจะเห็นได้ว่าองค์ประกอบศิลป์น้ันมีความสาคัญอย่างมากในการสร้างงานศิลปะ มี
นกั การศกึ ษาดา้ นศลิ ปะหลายท่านได้ให้ทรรศนะในด้านความสาคัญขององค์ประกอบศิลป์ท่ีมีต่อการ
สรา้ งศลิ ปะไว้ พอจะสรปุ ได้ดังน้ีคอื

การสรา้ งสรรค์งานศิลปะให้ได้ดีน้ัน ผู้สร้างสรรค์จะต้องทาความเข้าใจกับองค์ประกอบศิลป์
เป็นพื้นฐานเสียก่อนไม่เช่นนั้นแล้วผลงานที่ออกมามักไม่สมบูรณ์เท่าไรนักซ่ึงองค์ประกอบหลักของ
ศลิ ปะก็คอื รปู ทรงกบั เน้ือหา (ชลดู นม่ิ เสมอ)

องค์ประกอบศิลป์ เป็นเสมือนหัวใจดวงหน่ึงของการทางานศิลปะ เพราะในงาน
องค์ประกอบศิลป์หน่ึงช้ินจะประกอบไปด้วยการร่างภาพ (วาดเส้น) การจัดวางให้เกิดความงาม
(จัดภาพ) และการใชส้ ี (ทฤษฎีส)ี ซงึ่ แตล่ ะอยา่ งจะต้องเรียนรูส้ ูร่ ายละเอียดลึกลงไปอีก องค์ประกอบ
ศลิ ป์ จึงเป็นพ้ืนฐานสาคัญที่รวบรวมความรู้หลายๆอย่างไว้ด้วยกัน จึงต้องเรียนรู้ก่อนท่ีจะศึกษาใน
เรือ่ งอนื่ ๆ (อนันต์ ประภาโส)

องค์ประกอบศิลป์ การจัดองค์ประกอบและการใช้สี เป็นหลักการที่สาคัญในการ
สร้างสรรค์ใหง้ านศิลปะเกดิ ความงาม ไมว่ า่ จะเป็นจิตรกรรม วาดเขียน ประติมากรรม สถาปัตยกรรม
และการพมิ พภ์ าพ หากปราศจากความรู้ความเข้าใจเสียแล้วผลงานนั้นๆ ก็จะไม่มีค่าหรือความหมาย
ใดๆ เลย (สวนศรี ศรแี พงพงษ์)

หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์มีความสาคัญและเกี่ยวข้องกับงานทัศนศิลป์โดยตรง ทั้งวิจิตร
ศลิ ป์และประยกุ ตศ์ ลิ ปก์ ารจดั ภาพหรือออกแบบสร้างสรรคผ์ ลงานทศั นศลิ ปใ์ ห้เกิดคุณค่าความงามนั้น
การจดั องค์ประกอบศลิ ป์จะมีบทบาทสาคัญมากที่สุด (จีรพนั ธ์ สมประสงค:์ 15)

จากทรรศนะต่างๆ สรุปได้ว่า องค์ประกอบศิลป์เป็นหัวใจสาคัญของงานศิลปะทุก
สาขา เพราะงานศิลปะใดหากขาด การนาองค์ประกอบศิลป์ไปใช้ ก็จะทาให้งานน้ันดูไม่มีคุณค่า
ทงั้ ดา้ นทางกายและทางจิตใจของผดู้ ูหรอื พบเหน็ ขณะเดียวกนั ก็จะบ่งบอกถงึ ภูมิความรู้ ความสามารถ
ของผู้สรา้ งสรรคผ์ ลงานนั้นดว้ ย

หนว่ ยที่ 1 หลักการจดั องค์ประกอบศลิ ป์ 6

องค์ประกอบพนื้ ฐานด้านนามธรรมของศลิ ปะ

องค์ประกอบพ้นื ฐานด้านนามธรรมของศลิ ปะ เป็นแนวคิด หรือจุดกาเนิดแรกที่ศิลปินใช้เป็น
สิ่งกาหนดทิศทางในการสร้างสรรค์ ก่อนที่จะมีการสร้างผลงานศิลปะ ประกอบด้วย เนื้อหากับ
เรื่องราว

1. เนือ้ หาในทางศลิ ปะ คอื ความคดิ ทเ่ี ป็นนามธรรมท่ีแสดงให้เห็นได้โดยผ่านกระบวนการ
ทางศลิ ปะ เช่น ศลิ ปินตอ้ งการเขียนภาพที่มีเนื้อหาเก่ียวกับชนบท ก็จะแสดงออกโดยการเขียนภาพ
ทวิ ทศั น์ของชนบทหรือภาพวถิ ชี ีวติ ของคนในชนบทเป็นตน้

2. เร่ืองราวในทางศิลปะ คือส่วนท่ีแสดงความคิดท้ังหมดของศิลปินออกมาเป็นรูปธรรม
ด้วยกระบวนการทางศิลปะ เช่น ศิลปินเขียนภาพชื่อชาวเขา ก็มักแสดงรูปเกี่ยวกับวิถีชีวิต หรือ
กจิ กรรมส่วนหนง่ึ ของชาวเขา นัน่ คอื เรอ่ื งราวที่ปรากฏออกมาให้เหน็

ประเภทของความสัมพนั ธ์ของเน้อื หากับเรื่องราวในงานทัศนศิลป์นั้น เนื้อหากับเรื่องราวจะมี
ความสมั พนั ธ์กนั น้อยหรอื มาก หรืออาจไมส่ มั พนั ธก์ นั เลย หรอื อาจไม่มีเร่ืองเลยก็เป็นไปได้ทั้งนั้น โดย
ขึน้ กับลักษณะของงาน และเจตนาในการแสดงออกของศลิ ปิน ซึ่งเราสามารถแยกได้ดังตอ่ ไปนคี้ ือ

(1) การเนน้ เน้อื หาดว้ ยเรือ่ ง
(2) เนอื้ หาที่เปน็ ผลจากการผสมผสานกนั ของศิลปินกบั เร่ือง
(3) เนื้อหาท่ีเปน็ อิสระจากเรอื่ ง
(4) เนอ้ื หาไม่มเี รอ่ื ง
2.1 การเน้นเนื้อหาด้วยเร่ือง ได้แก่ การใช้เรื่องท่ีตรงกับเนื้อหา และเป็นตัวแสดง
เนอื้ หาของงานโดยตรง ตัวอย่างเช่น เมื่อศิลปินต้องการให้ความงามทางด้านดอกไม้เป็นเนื้อหาของ
งาน เขาก็จะหาดอกไมท้ สี่ วยงามมาเปน็ เร่ืองสสี นั และความอ่อนช้อยของกลีบดอกจะช่วยให้เกิดความ
งามขน้ึ ในภาพ
2.2 เนอ้ื หาทเี่ ป็นผลจากการผสมผสานระหว่างศิลปนิ กับเรอ่ื ง ในสว่ นนี้ศลิ ปนิ จะ
เสนอความเห็นส่วนตัว หรือผสมความรู้สึกส่วนตัวเข้าไปในเร่ือง เป็นการผสมกันระหว่างรูปลักษณะ
ของเรือ่ งกบั จนิ ตนาการของศิลปนิ เชน่ เร่อื งความงามของดอกไม้ โดยศิลปินผสมความรู้สึกนึกคิดของ
ตนเองลงไปในเรื่องดว้ ย เขาจะดดั แปลง เพ่มิ เตมิ รูปรา่ งของดอกไม้ให้งามไปตามทัศนะของเขาและใช้
องคป์ ระกอบทางศลิ ปะเปน็ องคป์ ระกอบทางรปู ทรงใหส้ อดคล้องกบั ความงามของเรือ่ ง
2.3 เนื้อหาท่ีเป็นอิสระจากเร่ือง เมื่อศิลปินผสมจินตนาการของตนเองเข้าไปใน
งานมากขน้ึ ความสาคญั ของเร่อื งจะลดลง ดอกไมท้ ่ีสวยทเ่ี ป็นแบบอาจถูกศิลปินตัดทอนขัดเกลา หรือ
เปลยี่ นแปลงมากทีส่ ดุ จนเรอื่ งดอกไมน้ ัน้ หมดความสาคัญไปอย่างสิ้นเชิง เหลือแต่เน้ือหาท่ีเป็นอิสระ
การทางานแบบน้ีศิลปินอาศัยเพียงเรื่อง เป็นจุดเริ่มต้นแล้วเดินทางห่างออกจากเรื่องจนหายลับไป
เหลือแต่รูปทรงและตัวศิลปินเองท่ีเป็นเนื้อหาของงาน กรณีนี้เนื้อหาภายในซึ่ง หมายถึงเน้ือหาที่
เกิดขึ้นจากการประสานกนั ของรูปทรงจะมีบทบาทมากกว่าเน้ือหาภายนอก หรือบางคร้ังจะไม่แสดง
เนอื้ หาภายนอกออกมาเลย

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 7

2.4 เนื้อหาไม่มเี ร่ือง ศิลปนิ บางประเภท ไมม่ ีความจาเป็นต้องใช้เรื่องเป็นจุดเริ่มต้น
งานของเขาไมม่ เี ร่อื ง มีแตร่ ูปทรงกบั เนื้อหา โดยรูปทรงเป็นเนื้อหาเสียเองโดยตรง เป็นเนื้อหาภายใน
ลว้ นๆ เปน็ การแสดงความคิด อารมณ์ และบุคลิกภาพของศิลปินแท้ๆ ลงไปในรูปทรงที่บริสุทธ์ิ งาน
ประเภทน้ีจะเหน็ ได้ชัดในดนตรแี ละงานทศั นศลิ ปท์ เ่ี ป็นนามธรรมและแบบนอนออบเจคตฟี

ส่วนประกอบขององค์ประกอบของศลิ ป์

องคป์ ระกอบศลิ ป์ เปน็ เร่ืองท่ีผู้เรียนศิลปะทุกคนต้องเรียนรู้เป็นพื้นฐาน เพื่อท่ีจะนาไปใช้ได้
ให้เกิดประสิทธิภาพในการออกแบบโครงสร้างหรือรูปร่างของภาพ แล้วนาไปประยุกต์ใช้ในงาน
ออกแบบต่างๆ ได้ เช่น การจัดวางสิ่งของเพ่ือตกแต่งบ้าน, การจัดสานักงาน,การจัดโต๊ะอาหาร, จัด
สวน, การออกแบบปกรายงาน, ตัวอักษร, และการจัดบอร์ดกิจกรรมต่างๆ สามารถนาไปใช้กับการ
ออกแบบอน่ื ๆ ได้เปน็ อย่างดซี งึ่ เหลา่ นี้ เราตอ้ งอาศยั หลกั องค์ประกอบศิลป์ท้ังส้ิน

สว่ นประกอบขององคป์ ระกอบศลิ ปท์ ส่ี าคญั
ซ่ึงจะเปน็ ส่วนทเี่ รานามาเพ่อื สร้างสรรค์ผลงานทกุ รูปแบบไดด้ ี ให้นา่ สนใจ และมีความ

สวยงาม ดังนี้

เสน้ ( Line)
เกดิ จากจดุ ทีเ่ รียงต่อกัน หรือเกดิ จากการลากเสน้ ไปยังทิศทางต่างๆ มีหลายลักษณะ เช่น ตั้ง
นอน เฉียง โค้ง ฯลฯ เส้น เกิดจากเคล่ือนที่ของจุด หรือถ้านาจุดมาวางเรียงต่อๆ กันก็จะเกิดเป็น
เส้นขน้ึ เส้นมีมติ เิ ดยี ว คอื ความยาว ไม่มคี วามกวา้ ง ทาหน้าท่เี ปน็ ขอบเขตของที่ว่าง รูปรา่ ง รูปทรง สี
นา้ หนัก รวมทง้ั เปน็ แกนหลกั โครงสรา้ งของรูปรา่ งรปู ทรงต่างๆ
เส้นเป็นพ้ืนฐานที่สาคัญของงานศิลปะทุกชนิด เส้นสามารถให้ความหมาย แสดงความรู้สึก
และอารมณ์ด้วย การสร้างเป็นรูปทรงต่างๆ ข้ึน เส้นมี 2 ลักษณะคือ เส้นตรง (Straight Line) และ
เส้นโค้ง (Curve Line) เส้นท้ังสองชนิดนี้เม่ือนามาจัดวางในลักษณะต่างๆ กันและให้ความหมาย
ความรสู้ กึ ท่ีแตกตา่ งกันออกไปด้วย

ลักษณะของเส้น
เส้นมีจุดเด่นท่ีนามาใช้ได้หลากหลายรูปแบบ ทาให้เกิดรูปร่างรูปทรงต่างๆ มากมาย เพื่อ
ต้องการสอ่ื ให้เกิดความรู้สกึ ทางด้านอารมณ์ จากการสรา้ งสรรคข์ องงาน

1. เส้นตั้ง หรือ เส้นดงิ่ ใหค้ วามรสู้ กึ ทางความสงู สง่า มั่นคง แขง็ แรง หนักแน่นเป็น
สญั ลกั ษณข์ องความซอ่ื ตรง

หนว่ ยที่ 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศลิ ป์ 8

รูปท่ี 1.1 ลกั ษณะของเสน้ โค้งแบบคล่นื
ทมี่ า : อรวรรณ สทิ ธิสาร 2560.

2. เสน้ นอน ให้ความร้สู ึกทางความกว้าง สงบ ราบเรียบ นงิ่ ผ่อนคลาย

รปู ที่ 1.2 ลักษณะของเสน้ โคง้ แบบคล่ืน
ท่ีมา : อรวรรณ สทิ ธิสาร 2560.

3. เส้นเฉียง หรือ เสน้ ทะแยงมุม ให้ความรู้สกึ เคล่ือนไหว รวดเร็ว ไมม่ ั่นคง

รปู ที่ 1.3 ลกั ษณะของเส้นโคง้ แบบคลืน่
ทม่ี า : อรวรรณ สทิ ธิสาร 2560.

4. เสน้ หยกั หรือ เสน้ ซิกแซก แบบฟันปลา ให้ความรูส้ กึ เคล่ือนไหว อย่างเปน็
จงั หวะมีระเบยี บ ไมร่ าบเรยี บ นา่ กลวั อนั ตราย ขัดแยง้ ความรุนแรง

รปู ที่ 1.4 ลักษณะของเสน้ โคง้ แบบกน้ หอย
ทม่ี า : อรวรรณ สิทธิสาร 2560.

หนว่ ยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 9

5. เส้นโค้งแบบคล่ืน ให้ความรู้สึก เคล่ือนไหวอย่างช้า ๆ ลื่นไหล ต่อเนื่อง สุภาพ
อ่อนโยน นุม่ นวล

รปู ท่ี 1.5 ลกั ษณะของเส้นโค้งแบบคลืน่
ทม่ี า : อรวรรณ สิทธิสาร 2560.

6. เส้นโค้งแบบก้นหอย ให้ความรู้สึกเคล่ือนไหว คล่ีคลาย หรือเติบโตในทิศทางที่
หมนุ วน ถา้ มองเขา้ ไปจะเห็นพลงั ความเคล่อื นไหวท่ไี มส่ ้ินสดุ

รปู ท่ี 1.6 ลกั ษณะของเสน้ โค้งแบบก้นหอย
ที่มา : อรวรรณ สิทธิสาร 2560.

7. เสน้ โค้งวงแคบ ให้ความรสู้ ึกถึงพลงั ความเคลื่อนไหวที่รุนแรง การเปลี่ยนทิศทาง
ที่รวดเร็ว ไม่หยดุ นงิ่

รปู ที่ 1.7 ลกั ษณะของเส้นโคง้ วงแคบ
ทมี่ า : อรวรรณ สิทธิสาร 2560.

8. เส้นประ ให้ความรสู้ กึ ท่ไี ม่ต่อเน่อื ง ขาด หาย ไม่ชดั เจน ทาใหเ้ กดิ ความเครียด

รูปที่ 1.8 ลกั ษณะของเสน้ ปะ
ที่มา : อรวรรณ สทิ ธิสาร 2560.

หนว่ ยที่ 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศิลป์ 10

ความสาคัญของเสน้
- ใชใ้ นการแบ่งท่ีว่างออกเป็นส่วนๆ
- กาหนดขอบเขตของท่วี า่ ง หมายถึง ทาใหเ้ กิดเป็นรปู รา่ ง (Shape) ข้นึ มา
- กาหนดเส้นรอบนอกของรปู ทรง ทาใหม้ องเหน็ รปู ทรง (Form) ชัดขน้ึ
- ทาหนา้ ทีเ่ ปน็ นา้ หนกั ออ่ นแก่ ของแสดงและเงา หมายถึง การแรเงาด้วยเส้น
- ใหค้ วามรสู้ กึ ด้วยการเป็นแกนหรือโครงสรา้ งของรปู และโครงสรา้ งของภาพ

รูปที่ 1.9 ลักษณะของเส้น
ท่มี า : http://55060081nichapat.blogspot.com/2013/11/blog-post_9.html
รูปรา่ งและรปู ทรง

รูปร่าง (Shape) หมายถึง เส้นรอบนอกทางกายภาพของวัตถุ ส่ิงของเคร่ืองใช้ คน สัตว์
และ พืช มีลักษณะเป็น 2 มิติ มีความกว้างและความยาว รูปร่างและรูปทรง แบ่งออกเป็น 3
ประเภท คอื

- รูปร่างธรรมชาติ (Natural Shape) หมายถึงรูปร่างที่เกิดขึ้นเองตาม
ธรรมชาติ เช่น คน สัตว์ และพืช เป็นต้น

- รูปร่างเรขาคณิต (Geometrical Shape) หมายถึง รูปร่างที่มนุษย์สร้างขึ้น
มีโครงสร้างแน่นอน เชน่ รูปสามเหลีย่ ม รูปสี่เหล่ียม และรปู วงกลม เป็นต้น

รูปท่ี 1.10 รปู รา่ งและรปู ทรงเรขาคณิต
ทมี่ า : http://ruksinrspa.blogspot.com/2010/09/blog-post_4703.html

หนว่ ยที่ 1 หลักการจดั องคป์ ระกอบศิลป์ 11

- รูปร่างอิสระ (Free Shape) หมายถึง รูปร่างที่เกิดขึ้นตามความต้องการของ
ผู้สร้างสรรค์ ให้ความรู้สึกท่ีเป็นเสรี ไม่มีโครงสร้างที่แน่นอนของตัวเอง เป็นไปตามอิทธิพลของ
สิ่งแวดล้อม เชน่ รปู รา่ งของหยดน้า เมฆ และควัน เปน็ ต้น

รปู ท่ี 1.11 รูปรา่ งอิสระ
ท่ีมา : http://ruksinrspa.blogspot.com/2010/09/blog-post_4703.html

- รูปทรง (Form) หมายถึง โครงสร้างทั้งหมดของวัตถุที่ปรากฏแก่สายตาใน
ลักษณะ 3 มิติ คือมีท้ังส่วนกว้าง ส่วนยาว ส่วนหนาหรือลึก คือ จะให้ความรู้สึกเป็นแท่ง มีเนื้อที่
ภายใน มีปริมาตร และมนี ้าหนกั

รูปที่ 1.12 รูปทรง
ทมี่ า : https://riendee.files.wor dpress.com/2012/05/1s.jpg
นา้ หนักออ่ น-แก่ (Value) หมายถงึ จานวนความเขม้ ความออ่ นของสีตา่ ง ๆ และแสงเงา
ตามท่ปี ระสาทตารบั รู้ เมื่อเทียบกับนา้ หนักของสีขาว-ดา ความออ่ นแก่ของแสงเงาทาให้เกิดมิติ เกิด
ระยะใกล้ไกลและสัมพันธ์กบั เรื่องสีโดยตรง

รปู ท่ี 1.13 น้าหนักออ่ น-แก่
ท่ีมา : https://artchulabhorn.files.wordpress.com/2011/08/prn42.jpg

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 12

ความสาคญั ของค่านา้ หนัก
1. ใหค้ วามแตกต่างระหว่างรปู และพน้ื หรือรปู ทรงกับที่วา่ ง
2. ให้ความรสู้ กึ เคลื่อนไหว
3. ใหค้ วามรู้สึกเป็น 2 มติ ิแกร่ ปู รา่ ง และความเป็น 3 มิตแิ ก่รปู ทรง
4. ทาให้เกดิ ระยะความต้นื -ลึก และระยะใกล้-ไกลของภาพ
5. ทาให้เกดิ ความกลมกลืนประสานกนั ของภาพ

สี (Color) หมายถึง สง่ิ ที่ปรากฏอยู่ทวั่ ไปรอบ ๆ ตัวเรา ไมว่ ่าจะเปน็ สที ีเ่ กดิ ขึ้นเองใน
ธรรมชาติ หรอื ส่ิงทม่ี นุษยส์ ร้างขึ้น สที าให้เกดิ ความรู้สึกแตกต่างมากมาย เช่นทาให้รู้สึกสดใส ร่าเริง
ต่ืนเต้น หมน่ หมอง หรอื เศรา้ ซมึ ได้ เป็นตน้

รูปท่ี 1.14 สี
ทม่ี า : http://1.bp.blogspot.com/_HwcBxMCG92U/TIsyTQ06T0I/AAAAAAAAACI/zL-

uYrmyePM/s1600/Clip_25.jpg

สแี ตล่ ะสีทมี่ อี ยใู่ นวตั ถตุ ่าง ๆ มผี ลต่อความรู้สึก นึกคิด ของมนษุ ย์ เชน่
- สแี ดง กล้าหาญ อันตราย เร้าใจ สะดุดตา
- สเี หลอื ง สวา่ งท่สี ดุ บริสทุ ธ์ิ แจม่ ใส เล่อื มใส
- สีนา้ เงนิ สงบ สุขุม สนั ตภิ าพ ภูมิฐาน
- สีเขียว ความหวัง สดชนื่ ชมุ่ ชื่น รม่ เยน็
- สีมว่ ง ร่ารวย โอ่อา่ งอกงาม
- สสี ม้ รอ้ นแรง สนกุ สนาน ร่นื เรงิ เปร้ยี ว
- สีขาว สะอาด บรสิ ทุ ธ์ิ กระจ่างแจง้ ม่นั คง เบา
- สดี า เศร้า ความตาย หนัก

หน่วยที่ 1 หลกั การจดั องค์ประกอบศลิ ป์ 13

พน้ื ผวิ (Texture) หมายถงึ ลกั ษณะผิว หมายถึง ลักษณะภายนอกของวัตถุท่ีมองเห็นและ
สัมผัสพื้นผิวได้ แสดงความรู้สึกหยาบ ละเอียด ขรุขระ มัน ด้านเป็นเส้น เป็นจุด จับดูแล้วสะดุดมือ
หรือสัมผัสได้จากความรู้สึกผิวเป็นทัศนธาตุท่ีนามาประกอบในการสร้างงานศิลปะ ลักษณะผิวท่ี
แตกต่างกนั จะทาใหเ้ กดิ ความรสู้ กึ แตกตา่ งกัน

รปู ที่ 1.15 ลักษณะพ้นื ผวิ
ท่มี า : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/40.jpg

การจัดองคป์ ระกอบของศลิ ปะ

การจดั องค์ประกอบของศิลปะ มหี ลกั ทีค่ วรคานงึ อยู่ 5 ประการคอื
1. สัดสว่ น (Proportion)
2. ความสมดุล (Balance)
3. จังหวะลีลา (Rhythm)
4. การเน้น (Emphasis)
5. เอกภาพ (Unity)

หลกั องค์ประกอบทางศลิ ปะ

เป็นหลักสาคัญสาหรับผู้สร้างสรรค์และผู้ศึกษางานศิลปะ เนื่องจากผงงานศิลปะใดๆ
ก็ตามล้วนมีคุณค่าอยู่ 2 ประการ คือ คุณค่าทางด้านรูปทรงและคุณค่าทางด้านเรื่องราว คุณค่า
ทางด้านรูปทรงเกิดจากการนาเอาองค์ประกอบต่าง ๆ ของศิลปะ อันได้แก่ เส้น สี แสงและเงา
รปู ร่าง รปู ทรง พื้นผวิ ฯลฯ มาจัดเข้าด้วยกันเพื่อให้เกิดความงาม ซึ่งแนวทางในการนาองค์ประกอบ
ต่าง ๆ มาจัดรวมกันนั้นเรียกว่า การจัดองค์ประกอบศิลป์ (Art Composition) โดยมีหลักการจัด
ตามทีจ่ ะกล่าวต่อไป อกี คุณคา่ หนงึ่ ของงานศิลป์ คอื คุณคา่ ทางดา้ นเนื้อหาเป็นเรื่องราว หรือสาระ
ของผลงานท่ีศิลปินผู้สร่างสรรค์ต้องการที่จะแสดงออกมาให้ผู้ชมได้สัมผัส รับรู้โดยอาศัยรูปลักษณะ
ที่เกิดจากการจัดองค์ประกอบศิลป์น่ันเอง หรืออาจกล่าวได้ว่าศิลปินนาเสนอเน้ือหาเรื่องราวผ่าน
รปู ลักษณะท่เี กดิ จากการจัดองค์ประกอบทางศลิ ป์

หน่วยที่ 1 หลกั การจัดองคป์ ระกอบศลิ ป์ 14

ถา้ องคป์ ระกอบที่จัดขึ้นไมส่ ัมพันธ์กบั เน้ือหาเร่ืองราวที่นาเสนองานศิลปะน้ันก็จะขาดคุณค่า
ทางความงามไป ดังน้ันการจัดองค์ประกอบศิลป์จึงมีความสาคัญในการสร้างสรรค์งานศิลป์เป็น
อยา่ งยิง่ เพราะจะทาให้งานศลิ ปะทรงคุณคา่ ทางความงามอย่างสมบรู ณ์ ดงั นี้

1. เอกภาพ (Unity) หมายถึง ความเป็นอันหน่ึงอันเดียวกัน ความสอดคล้อง
กลมกลืน เปน็ หน่วยเดียวกนั ดว้ ยการจัดองค์ประกอบใหม้ ีความสมั พันธ์เกี่ยวข้องกันเป็นกลุ่มก้อนไม่
กระจัดกระจาย โดยการจัดระเบียบของรูปทรง จังหวะ เน้ือหาให้เกิดดุลยภาพจะได้ สื่ออารมณ์
ความรสู้ ึก ความหมายได้งา่ ยและรวดเรว็

รูปที่ 1.16 ภาพท่มี เี อกภาพ
ทม่ี า : https://krittayakorn.wordpress.com/2013/03/20/unity/

รปู ที่ 1.17 ภาพทม่ี ีเอกภาพจากความประสานกันของของเส้น รูปทรง พื้นผวิ และวสั ดุ
ที่มา : http://watkadarin.com/E-

(new)1/02studio2classrm/unit3/chapt3.9unity/unity.htm

รูปที่ 1.18 เอกภาพจากความเหมอื นของรูปร่าง แมจ้ ะมขี นาดตา่ งกนั
ทม่ี า : http://watkadarin.com/E-

(new)1/02studio2classrm/unit3/chapt3.9unity/unity.htm

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 15

รูปท่ี 1.19 รปู รา่ งเดมิ แตน่ า้ หนักเปลย่ี นไป เกดิ เอกภาพของเส้นแนวต้งั และแนวนอน
ท่มี า : http://watkadarin.com/E-

(new)1/02studio2classrm/unit3/chapt3.9unity/unity.htm
2. ดุลยภาพ (Balance) ความสมดุลหรือดุลยภาพ หมายถึง ความเท่ากันเสมอกัน
มีน้าหนกั หรือความกลมกลืนพอเหมาะพอดี โดยมีแกนสมมติทาหน้าที่แบ่งภาพให้ซ้ายขวา บน ล่าง
ใหเ้ ทา่ กนั การเท่ากนั อาจไม่เทา่ กันจรงิ ๆ ก็ได้ แตจ่ ะเท่ากันในความรู้สึกตามท่ีตามองเห็นความสมดุล
แบง่ เปน็ 2 ประเภท ดงั น้ี

- ความสมดุล 2 ข้างเท่ากัน (Symmetrical Balance) หมายถึง การ
จดั วางองคป์ ระกอบต่าง ๆ ของศลิ ปะใหท้ ้งั 2 ข้างแกนสมมติมีขนาด สดั ส่วน และนา้ หนกั เท่ากัน หรือ
มีรปู แบบเหมือนกนั คล้ายกนั

รูปที่ 1.20 ความสมดุล 2 ขา้ งเท่ากนั
ที่มา : http://thaidance.exteen.com/20080625/entry

รปู ท่ี 1.21 ความสมดลุ 2 ข้างเทา่ กนั ในเร่อื งรปู ร่าง และรปู ทรง
ทมี่ า : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/clip_13.jpg

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศิลป์ 16

รูปท่ี 1.22 ความสมดุล 2 ขา้ งเท่ากนั ในเร่อื งรปู ร่าง และรปู ทรง
ทมี่ า : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/552.jpg

รปู ที่ 1.23 ความสมดลุ 2 ข้างเทา่ กนั ในส่วนของขนาดและปรมิ าณ
ท่มี า : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/clip_71.jpg

- ความสมดุล 2 ข้างไม่เท่ากัน (Asymmetrical Balance) หมายถึง
การจัดองค์ประกอบของศิลปะ ท้ัง 2 ข้างแกนสมมติมีขนาดสัดส่วนน้าหนักไม่เท่ากัน ไม่เหมือนกัน
ไมเ่ สมอกัน แต่สมดุลกันในความรู้สึกความสมดุล 2 ข้างไม่เท่ากัน คือภาพมีความสมดุลย์ของเน้ือหา
และเรอ่ื งราวแตไ่ มเ่ ท่ากนั ในเรื่องขนาด นา้ หนกั

รูปท่ี 1.24 ความสมดลุ 2 ขา้ งไม่เทา่ กนั
ทมี่ า : http://thaidance.exteen.com/20080625/entry/page/2

หน่วยท่ี 1 หลกั การจดั องคป์ ระกอบศลิ ป์ 17

รูปที่ 1.25 ความสมดลุ 2 ข้างไม่เท่ากนั คือภาพมีความสมดุลของเนอ้ื หาและเรื่องราว
แตไ่ ม่เทา่ กนั ในเร่อื งขนาด น้าหนกั

ท่ีมา : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/45.jpg
3. จุดเด่น (Dominance) หมายถึงส่วนสาคัญที่ปรากฏชัด สะดุดตาที่สุดในงาน
ศิลปะ จุดเด่นจะช่วยสร้างความน่าสนใจในผลงานให้ภาพเขียนมีความสวยงาม มีชีวิตชีวา
ยิ่งข้ึน จุดเด่นเกิดจากการจัดวางที่เหมาะสม และรู้จักการเน้นภาพ (Emphasis) ท่ีดี จุดเด่นมี
2 แบบ คอื
- จุดเด่นหลัก เป็นภาพท่ีมีความสาคัญมากที่สุดในเร่ืองท่ีจะเขียน แสดงออกถึง
เรอื่ งราวทชี่ ัดเจน เดน่ ชดั ทส่ี ุดในภาพ

รปู ที่ 1.26 ภาพท่ีมจี ดุ เดน่ หลกั
ทม่ี า : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/10136.jpg

- จุดเด่นรอง เป็นภาพประกอบของจดุ เด่นหลัก ทาหน้าท่ีสนับสนุนจุดเด่นหลัก ให้
ภาพมีความสวยงามยงิ่ ข้นึ เช่น ในภาพจดุ เดน่ รองได้แก่ รปู เรอื

รปู ที่ 1.27 ภาพที่มจี ุดเด่นรอง
ทม่ี า : https://preede.files.wordpress.com/2011/09/clip1.jpg

หนว่ ยที่ 1 หลกั การจดั องคป์ ระกอบศลิ ป์ 18

4. ความขัดแย้ง (Contrast) ขัดแย้งด้วยรูปทรงขัดแย้งด้วยขนาด ขัดแย้งด้วย
เส้น ขัดแยง้ ด้วยผวิ ขัดแยง้ ดว้ ยสี ความขัดแยง้ ทก่ี ล่าวมาถูกจัดวางเพื่อใหเ้ กดิ ความงามทางศลิ ปะ

รปู ที่ 1.28 ภาพท่ีมคี วามขดั แย้งกนั ดา้ นผิว
ทม่ี า : http://hipopo25pepo.blogspot.com/2014/07/blog-post_31.html

รูปที่ 1.29 ภาพทม่ี คี วามขัดแย้งกนั ดา้ นเส้นและทิศทาง
ทมี่ า : http://casinoimages.net/tag/psychedelic/
5. ความกลมกลืน (Harmony) โดยท่ัวไป หมายถึงการประสานเข้าสนิทกัน
กลมกลนื ปรองดอง สามัคคี ลงรอย ในทางทศั นศิลป์ ความกลมกลืน หมายถึง การรวมกันของ หน่วย
ย่อยต่าง ๆ ซ่ึงได้แก่ส่วนประกอบมูลฐาน ของศิลปะ คือได้แก่ จุด เส้น รูปร่าง รูปทรง สี พื้นผิว
นา้ หนกั อย่างใดอย่างหนงึ่ หรือหลายอย่าง และการจัดวางองคป์ ระกอบ เช่นัจ้งหวะ ช่องวา่ ง

รปู ที่ 1.30 ความกลมกลนื ดว้ ยเสน้
ที่มา : http://hipopo25pepo.blogspot.com/2014/07/blog-post_31.html

หนว่ ยที่ 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศิลป์ 19

รปู ที่ 1.31 ความกลมกลืนของสโี ทนรอ้ น
ที่มา : http://hipopo25pepo.blogspot.com/2014/07/blog-post_31.html

รปู ท่ี 1.32 ความกลมกลืนด้วยผิว ลักษณะผิวท่มี ีลักษณะเหมือนกนั หรอื คล้ายคลงึ กันยอ่ มกลมกลืนกนั
ท่มี า : http://watkadarin.com/E-

(new)1/02studio2classrm/unit3/chapt3.8harmony/harmony.htm

หน่วยที่ 1 หลักการจดั องค์ประกอบศลิ ป์ 20

ใบงานท่ี 1.1

เร่อื ง หลักการจดั องคป์ ระกอบศิลป์ วิชา องค์ประกอบศิลปส์ าหรบั งานคอมพิวเตอร์

ช่ือ.................................................................. ชน้ั ................... เลขท่.ี .............. กล่มุ ..................
จุดประสงค์การเรยี นรู้

1. เขียนความหมายขององคป์ ระกอบศลิ ปไ์ ด้
2. อธบิ ายความสาคญั ขององค์ประกอบศิลปไ์ ด้
3. แยกแยะองค์ประกอบศลิ ปพ์ ืน้ ฐานด้านนามธรรมของศิลปะได้
4. วเิ คราะห์ส่วนประกอบขององคป์ ระกอบศลิ ป์ได้
5. จาแนกการจดั องคป์ ระกอบของศลิ ปะได้
6. จาแนกหลักองคป์ ระกอบทางศิลปะได้

คาสง่ั ใหน้ กั ศกึ ษาตอบคาถามต่อไปนใ้ี หส้ มบูรณ์

1. ให้นกั เรยี นบอกความหมายขององคป์ ระกอบศิลป์
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

2. ใหน้ กั เรียนบอกความสาคญั ขององคป์ ระกอบศลิ ป์มาพอสงั เขป
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

3. องคป์ ระกอบศลิ ป์พ้นื ฐานด้านนามธรรมของศิลปะคืออะไร ประกอบดว้ ยอะไรบ้าง
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

หน่วยท่ี 1 หลกั การจดั องคป์ ระกอบศลิ ป์ 21

4. ส่วนประกอบขององคป์ ระกอบศลิ ป์มอี ะไรบา้ ง
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

5. การจดั องคป์ ระกอบของศิลปะมีหลกั ในการคานงึ อยู่ก่ปี ระการ อะไรบ้าง
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

หน่วยที่ 1 หลักการจดั องคป์ ระกอบศลิ ป์ 22

เฉลยใบงานที่ 1.1

เรื่อง หลกั การจัดองค์ประกอบศลิ ป์ วชิ า องค์ประกอบศิลปส์ าหรบั งานคอมพวิ เตอร์
ชื่อ.................................................................. ชัน้ ................... เลขที่............... กลุม่ ..................
จดุ ประสงค์การเรียนรู้

1. เขียนความหมายขององคป์ ระกอบศิลปไ์ ด้
2. อธบิ ายความสาคญั ขององคป์ ระกอบศลิ ปไ์ ด้
3. แยกแยะองค์ประกอบศิลปพ์ น้ื ฐานดา้ นนามธรรมของศิลปะได้
4. วเิ คราะห์ส่วนประกอบขององคป์ ระกอบศลิ ป์ได้
5. จาแนกการจัดองค์ประกอบของศิลปะได้
6. จาแนกหลักองคป์ ระกอบทางศิลปะได้

คาส่งั ใหน้ ักศึกษาตอบคาถามต่อไปนใ้ี หส้ มบรู ณ์
1. ใหน้ กั เรียนบอกความหมายขององคป์ ระกอบศิลป์
..............อ..ง..ค...ป์ ..ร..ะ..ก...อ..บ...ศ..ิล...ป..์เ.ป...็น...ว..ิช..า..ห...ร..อื ..ท...ฤ..ษ...ฎ..ีท...ีเ่.ก...่ยี ..ว..ก..ับ...ก..า..ร..ส...ร..า้ ..ง.ร..ปู...ท...ร..ง.ใ..น...ง.า..น....ก...า..ร..จ..ดั..อ...ง..ค..์ป...ร..ะ..ก..อ...บ..
ศ...ิล..ป...เ์ .ป..น็...ก..า..ร..น...า..เ.อ..า..ท...ศั..น...ธ..า..ต...ุ .ไ..ด..แ้..ก...่ .จ..ุด....เ.ส...้น....ร..ูป..ร..่า..ง...ร..ูป...ท...ร..ง...น..า้..ห...น...กั ..อ..่อ...น..-.แ...ก..่.พ...ืน้...ท..ีว่...า่ ..ง...พ..นื้...ผ..วิ....แ..ล..ะ...ส..ี.
ม...า..จ..ัด..ว..า..ง..สร้างรปู แบบตา่ งๆ อยา่ งลงตวั เหมาะสมกลมกลนื งดงาม มชี วี ิตชีวา ถกู ตอ้ งตามหลกั เกณฑ์
ข..อ...ง.ก...า.ร..จ..ัด...อ..ง..ค..ป์..ร..ะ..ก...อ..บ...ศ..ิล..ป...์ .................................................................................................................
2. ให้นักเรยี นบอกความสาคญั ขององค์ประกอบศิลปม์ าพอสงั เขป
..............อ..ง..ค...ป์ ..ร..ะ..ก...อ..บ...ศ..ลิ...ป..เ์.ป...น็...ห..ัว..ใ..จ..ส..า..ค...ญั ...ข..อ...ง..ง.า..น...ศ..ลิ...ป..ะ...ท..ุก...ส..า..ข..า....เ.พ...ร..า..ะ..ง..า..น..ศ...ลิ ..ป...ะ..ใ.ด...ห..า..ก...ข..า..ด...........
ก...า..ร..น..า..อ..ง..ค...ป์ ..ร..ะ...ก..อ..บ...ศ..ิล...ป..์ไ..ป...ใ.ช..้..ก..็จ..ะ...ท..า..ใ..ห..้ง..า..น...น..ัน้...ด..ไู..ม..่ม...คี ..ณุ....ค..่า...ท...ง้ั..ด..า้..น...ท..า..ง..ก...า..ย..แ..ล...ะ..ท..า..ง..จ..ิต...ใ.จ...ข..อ..ง..ผ..้ดู...ู ...
ห...ร..อื ..พ...บ...เ.ห..็น...ข..ณ....ะ..เ.ด...ยี ..ว..ก..นั...ก..็จ...ะ..บ...ง่ .บ...อ..ก...ถ..งึ..ภ...ูม..ิค...ว..า..ม..ร..ู้.ค...ว..า..ม..ส...า..ม..า..ร..ถ..ข...อ..ง..ผ..ู้ส..ร...า้ .ง..ส...ร..ร..ค..ผ์..ล...ง.า..น...น...ัน้ ..ด...้ว..ย........
.............................................................................................................................................................
3. องคป์ ระกอบศิลปพ์ ้ืนฐานด้านนามธรรมของศิลปะคืออะไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง
..............อ..ง..ค...ป์ ..ร..ะ..ก...อ..บ...พ...นื้ ..ฐ..า..น...ด..า้..น...น..า..ม...ธ..ร..ร..ม..ข...อ..ง..ศ..ลิ...ป..ะ....เ.ป...น็ ..แ...น..ว..ค...ิด..ห...ร..อื ..จ...ุด..ก..า..เ.น...ิด..แ...ร..ก..ท...ศ่ี ..ิล...ป..นิ...ใ.ช...เ้ .ป..น็...
ส...ง่ิ .ก...า..ห..น...ด..ท...ศิ..ท...า..ง..ใ.น...ก..า..ร..ส...ร..า้ .ง..ส...ร..ร..ค..์.ก...่อ..น...ท...จี่ ..ะ..ม...กี ..า..ร..ส..ร..้า..ง..ผ..ล...ง..า.น...ศ..ลิ...ป..ะ....ป...ร..ะ..ก..อ...บ..ด...้ว..ย...เ..น..อื้...ห..า..ก...ับ...........
เ.ร..ือ่...ง..ร..า..ว.................................................................................................................................................
...............1.....เ.น...อ้ื ..ห...า..ใ.น...ท...า..ง..ศ..ลิ...ป...ะ......ค..ือ....ค..ว..า..ม...ค..ดิ..ท...่ีเ.ป...็น...น..า..ม...ธ..ร..ร..ม..ท...ีแ่ ..ส..ด...ง..ใ.ห...้เ.ห...น็ ..ไ..ด..้โ..ด..ย..ผ...่า..น..ก...ร..ะ..บ..ว..น.......
ก...า..ร..ท..า..ง..ศ..ิล...ป..ะ....เ.ช..น่......ศ..ิล..ป...ิน...ต..้อ..ง..ก...า..ร..เ.ข..ยี...น..ภ...า..พ..ท...ม่ี...เี .น..อื้...ห..า..เ..ก..ี่ย..ว..ก...ับ..ช...น..บ...ท....ก..็จ...ะ..แ..ส..ด...ง..อ..อ..ก...โ.ด...ย..ก..า..ร............
เ.ข...ยี ..น...ภ..า..พ...ท...ิว..ท..ศั...น..์ข...อ..ง..ช..น...บ...ท..ห...ร..ือ..ภ...า..พ...ว..ถิ ..ชี..วี..ติ...ข..อ..ง..ค...น..ใ..น..ช...น..บ...ท..เ..ป..็น...ต..น้....................................................
..............2......เ.ร..่อื..ง..ร..า..ว...ใ.น...ท...า..ง..ศ..ลิ...ป...ะ.......ค..ือ...ส..่ว..น...ท..แ่ี...ส..ด..ง..ค...ว..า..ม..ค...ิด..ท...้ัง.ห...ม..ด...ข..อ...ง.ศ...ลิ ..ป...นิ ..อ...อ..ก..ม...า..เ.ป...น็ ................
ร..ูป...ธ..ร..ร..ม..ด...้ว..ย..ก...ร..ะ..บ..ว...น..ก...า..ร..ท..า..ง..ศ..ลิ...ป..ะ.....เ.ช...น่ .....ศ..ลิ...ป..นิ...เ.ข..ีย...น..ภ...า..พ...ช..ื่อ..ช...า.ว...เ.ข..า....ก..็ม..ัก...แ..ส..ด...ง..ร..ูป..เ..ก..ีย่..ว..ก...ับ..............
ว…ถิ …ีช…วี ิต……ห…รือ…ก…ิจ…กร…ร…ม…สว่…น…ห…น…งึ่ ข…อ…ง…ชา…ว…เข…า…น…่นั …ค…ือ…เร…ือ่ ง…ร…าว…ท…ี่ป…ร…าก…ฏ…อ…อ…กม…า…ให…้เ…ห…็น…………………………

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 23

4. สว่ นประกอบขององคป์ ระกอบศลิ ปม์ ีอะไรบา้ ง
................ส..ว่ ..น..ป...ร..ะ..ก...อ..บ...ห..ล...กั ..ข..อ...ง..อ..ง..ค..ป์...ร..ะ..ก...อ..บ...ศ..ลิ..ป...ม์..ีด...งั ..น..ี้...จ..ดุ.....เ.ส...น้ .....ร..ูป...ร..า่ ..ง.แ...ล..ะ..ร..ูป...ท..ร..ง....น..้า..ห...น..ัก...อ..่อ...น..-.
..แ..ก..่...ส..ี...บ...ร..ิเ.ว..ณ...ว..่า..ง.....แ..ล...ะ..พ...้นื ..ผ..วิ.............................................................................................................
5. การจัดองค์ประกอบของศลิ ปะมีหลกั ในการคานึงอยกู่ ี่ประการ อะไรบ้าง
................ม..ี...5.....ป..ร..ะ..ก...า..ร..ค..อื.......1.....ส...ดั ..ส..ว่...น....(.P..r.o...p..o...t.i.o...n..)....2......ค..ว..า..ม...ส..ม..ด...ลุ ..(.B...a..l.a..n...c..e..)....3....จ...งั ..ห..ว..ะ..ล...ีล..า...
..(.R..h...y..t.h..r..m...)....4......ก...า..ร..เ.น..น้...(.E..m....p...h..a..s..i.s..)...5.....เ.อ...ก..ภ..า...พ..(.U...n...i.t.y..).................................................................
.............................................................................................................................................................

หนว่ ยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศลิ ป์ 24

ใบงานท่ี 1.2

เรอ่ื ง หลักการจดั องคป์ ระกอบศลิ ป์ วิชา องค์ประกอบศลิ ป์สาหรบั งานคอมพิวเตอร์
ชื่อ................................................................ ชัน้ ................... เลขที.่ .............. กลุ่ม..................
จดุ ประสงค์การเรียนรู้

1. เขยี นความหมายขององค์ประกอบศลิ ปไ์ ด้
2. อธิบายความสาคญั ขององคป์ ระกอบศิลป์ได้
3. แยกแยะองค์ประกอบศลิ ป์พนื้ ฐานด้านนามธรรมของศลิ ปะได้
4. วิเคราะห์ส่วนประกอบขององคป์ ระกอบศลิ ปไ์ ด้
5. จาแนกการจัดองคป์ ระกอบของศลิ ปะได้
6. จาแนกหลกั องค์ประกอบทางศลิ ปะได้

คาสั่ง ให้นกั ศึกษาวาดเส้นขององค์ประกอบศิลป์พร้อมบอกว่าเส้นแตล่ ะชนดิ ส่ือให้เกิดความรู้สกึ
อย่างไรบ้าง

1. .........................................................................................
.........................................................................................
.........................................................................................
................................

.........................................................................................
2. .........................................................................................

.........................................................................................
................................

.........................................................................................
3. .........................................................................................

.........................................................................................
................................

.........................................................................................
4. .........................................................................................

.........................................................................................
................................

หนว่ ยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 25

ใบงานท่ี 1.2

เรื่อง หลกั การจัดองคป์ ระกอบศลิ ป์ วิชา องค์ประกอบศลิ ป์สาหรับงานคอมพวิ เตอร์

ชอื่ ................................................................ ชั้น................... เลขท.่ี .............. กลมุ่ ..................

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
1. เขยี นความหมายขององคป์ ระกอบศลิ ปไ์ ด้
2. อธบิ ายความสาคญั ขององคป์ ระกอบศิลปไ์ ด้
3. แยกแยะองคป์ ระกอบศลิ ปพ์ นื้ ฐานด้านนามธรรมของศลิ ปะได้
4. วิเคราะหส์ ่วนประกอบขององค์ประกอบศิลป์ได้
5. จาแนกการจัดองคป์ ระกอบของศลิ ปะได้
6. จาแนกหลกั องคป์ ระกอบทางศิลปะได้

คาสงั่ ใหน้ กั ศึกษาวาดเส้นขององค์ประกอบศิลป์พร้อมบอกว่าเส้นแต่ละชนดิ ส่อื ใหเ้ กดิ ความรู้สกึ
อยา่ งไรบา้ ง

.........................................................................................
5. .........................................................................................

.........................................................................................
................................

.........................................................................................
6. .........................................................................................

.........................................................................................
................................

7. .........................................................................................
.........................................................................................

.........................................................................................

................................

.........................................................................................
8. .........................................................................................

.........................................................................................
................................

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจัดองค์ประกอบศลิ ป์ 26

เฉลยใบงานท่ี 1.2

เร่ือง หลักการจดั องค์ประกอบศิลป์ วิชา องคป์ ระกอบศิลปส์ าหรบั งานคอมพิวเตอร์
ชื่อ................................................................ ชั้น................... เลขที่............... กลุ่ม..................
จดุ ประสงค์การเรยี นรู้

1. เขยี นความหมายขององคป์ ระกอบศิลป์ได้
2. อธิบายความสาคญั ขององค์ประกอบศลิ ป์ได้
3. แยกแยะองค์ประกอบศลิ ป์พน้ื ฐานด้านนามธรรมของศลิ ปะได้
4. วิเคราะหส์ ่วนประกอบขององคป์ ระกอบศิลปไ์ ด้
5. จาแนกการจดั องคป์ ระกอบของศิลปะได้
6. จาแนกหลกั องคป์ ระกอบทางศิลปะได้

คาสัง่ ให้นกั ศกึ ษาวาดเสน้ ขององค์ประกอบศลิ ป์พร้อมบอกว่าเส้นแต่ละชนิดสอ่ื ใหเ้ กิดความรสู้ กึ
อย่างไรบา้ ง

1. .......เ.ส...้น...ต..ั้ง...ห...ร..ือ....เ.ส...้น..ด...ง่ิ ...ใ..ห..้ค...ว..า..ม..ร..ู้ส..ึก...ท...า.ง..ค...ว..า..ม..ส..ู.ง...ส..ง..่า....
ม...ั่น..ค...ง...แ..ข..็ง..แ...ร..ง...ห..น...กั..แ...น..น่...เ.ป...็น..ส...ัญ...ล..ัก...ษ..ณ....ข์ ..อ..ง..ค...ว..า..ม..ซ...อื่ ..ต..ร..ง..
.........................................................................................
................................

.......เ.ส...น้...น..อ...น....ใ.ห...้ค..ว..า..ม...ร..สู้ ..ึก..ท...า..ง..ค..ว..า..ม...ก..ว..้า..ง...ส...ง.บ....ร..า..บ...เ.ร..ยี...บ.
2. น...่งิ ...ผ..อ่...น..ค...ล..า..ย.....................................................................

.........................................................................................
................................

.......เ.ส...้น..เ..ฉ..ีย..ง....ห..ร..อื....เ..ส..น้...ท..ะ...แ..ย..ง..ม...มุ ....ใ.ห...้ค..ว..า..ม...ร..ู้ส..กึ................
3. เ..ค..ล..ือ่...น..ไ..ห..ว....ร..ว..ด..เ.ร..ว็....ไ.ม...่ม..่นั...ค..ง..............................................

.........................................................................................
................................

.......เ.ส...้น...ห..ย...ัก...ห...ร..ือ....เ.ส...้น..ซ...กิ..แ...ซ...ก...แ...บ..บ...ฟ...ัน..ป...ล..า...ใ..ห...้ ............
4. ค...ว..า..ม..ร..สู้..ึก....เ.ค...ล..่อื..น...ไ..ห..ว....อ..ย..่า..ง..เ.ป...น็...จ..ัง..ห..ว..ะ.....ม...รี ..ะ..เ.บ...ีย..บ............

ไ..ม..่ร..า..บ...เ.ร..ยี..บ....น...า่ ..ก..ล..ัว....อ..ัน...ต..ร..า..ย....ข..ัด...แ..ย..ง้...ค...ว..า..ม..ร..ุน...แ..ร..ง...........
................................

หน่วยท่ี 1 หลักการจดั องค์ประกอบศิลป์ 27

ใบงานท่ี 1.2

เรอ่ื ง หลกั การจดั องคป์ ระกอบศลิ ป์ วชิ า องค์ประกอบศลิ ปส์ าหรับงานคอมพวิ เตอร์

ชอื่ ................................................................ ช้นั ................... เลขท.ี่ .............. กล่มุ ..................

จุดประสงค์การเรียนรู้
1. เขยี นความหมายขององคป์ ระกอบศิลป์ได้
2. อธบิ ายความสาคญั ขององค์ประกอบศลิ ป์ได้
3. แยกแยะองคป์ ระกอบศิลปพ์ นื้ ฐานดา้ นนามธรรมของศลิ ปะได้
4. วเิ คราะห์ส่วนประกอบขององค์ประกอบศลิ ปไ์ ด้
5. จาแนกการจัดองค์ประกอบของศิลปะได้
6. จาแนกหลักองคป์ ระกอบทางศิลปะได้

คาสง่ั ใหน้ กั ศึกษาวาดเส้นขององคป์ ระกอบศลิ ป์พร้อมบอกว่าเส้นแตล่ ะชนิดสื่อให้เกดิ ความรสู้ กึ
อย่างไรบา้ ง

.......เ..ส..น้...โ.ค...ง้ ...แ..บ...บ...ค..ล...่ืน....ใ..ห..ค้...ว..า..ม..ร..ู้ส..กึ....เ.ค...ล..่อื..น...ไ..ห..ว..อ...ย..่า..ง......
ช...า้ ...ๆ....ล..่นื...ไ.ห...ล...ต...อ่ ..เ.น...ื่อ..ง....ส..ุภ...า.พ...อ...อ่ ..น.....โ..ย..น....น...มุ่ ..น...ว..ล...............
5. .........................................................................................

................................

.......เ..ส..น้...โ.ค...้ง..แ..บ...บ...ก..้น...ห..อ...ย....ใ.ห...ค้ ..ว..า..ม...ร..ูส้ ..ึก..เ..ค..ล..ื่อ...น..ไ..ห..ว.............
ค...ล..่ีค..ล...า..ย...ห...ร..อื..เ..ต..ิบ...โ.ต...ใ.น...ท..ศิ...ท..า..ง..ท...ีห่ ..ม...ุน..ว...น....ถ..้า..ม..อ...ง.เ..ข..้า..ไ..ป..จ..ะ..
6. เ..ห..็น...พ...ล..ัง..ค..ว..า..ม...เ.ค..ล..่ือ...น..ไ..ห...ว..ท..ี่ไ..ม..ส่...ิ้น..ส...ุด...................................

................................

7. .......เ..ส..น้...โ.ค...้ง..ว..ง..แ..ค...บ....ใ.ห...้ค...ว..า..ม..ร..ู้ส..กึ...ถ..ึง..พ...ล..งั..ค..ว..า..ม...เ.ค..ล...ื่อ..น...ไ.ห...ว.
ท...ีร่..นุ...แ..ร..ง...ก..า..ร..เ..ป..ล..่ยี...น..ท...ศิ..ท...า..ง..ท..่รี..ว...ด..เ.ร..ว็....ไ.ม...่ห..ย...ดุ ..น...่ิง...............
.........................................................................................
................................

.......เ..ส..้น...ป..ร..ะ....ใ.ห...ค้..ว..า..ม...ร..ู้ส..ึก...ท..ีไ่..ม..่ต...่อ..เ.น...อื่ ..ง...ข...า..ด...ห...า..ย..............
8. ไ..ม..ช่...ดั ..เ.จ..น....ท...า..ใ.ห...้เ.ก...ิด..ค...ว..า..ม..เ.ค...ร..ีย..ด.........................................

.........................................................................................
................................

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ 28

แบบทดสอบหลงั เรียน

หน่วยท่ี 1 เร่ือง หลักการจัดองค์ประกอบศลิ ป์

คาสัง่ จงทาเคร่ืองหมาย (  ) ทับขอ้ ท่ถี ูกต้องท่ีสดุ เพียงขอ้ เดียว

1. ขอ้ ใดคือความหมายขององคป์ ระกอบศิลป์
ก. สิง่ ท่ศี ิลปนิ และนักออกแบบใช้เปน็ สอื่ ในการแสดงออกและสร้างความหมายโดยนามาจัดเข้า

ดว้ ยกันและเกิดรปู รา่ งอนั เดน่ ชัดความเป็นปัจจบุ ัน
ข. ความพอดี ลงตัว อันเปน็ รากฐานเน้ือหาของศลิ ปะ อีกทงั้ ยงั เป็นเครอื่ งมอื ท่ีสาคัญทางศลิ ปะ

ให้ผสู้ ร้างสรรค์ได้สอ่ื สารความคดิ ของตนเองไปสูบ่ คุ คลอื่น
ค. ส่ิงท่ีมนษุ ย์ใชเ้ ป็นสือ่ ในการแสดงออกอยา่ งสร้างสรรค์ โดยนาส่วนประกอบของศลิ ปะมาจัด

วางรวมกันอยา่ งสอดคลอ้ งกลมกลนื และมีความหมายเกดิ รูปรา่ งหรอื รูปแบบตา่ งๆอัน

เด่นชดั
ง. ถูกทุกข้อ

2. ขอ้ ใดกลา่ วถงึ ความสาคัญขององคป์ ระกอบศลิ ป์ไดถ้ กู ตอ้ ง
ก. ในการสรา้ งสรรค์ผลงานศลิ ปะในสาขาต่างๆ ผ้สู ร้างสรรค์น้นั ต้องมีความรูเ้ บอื้ งต้นดา้ น
ศลิ ปะมาก่อน และศึกษาถึงหลกั การองค์ประกอบพน้ื ฐาน

ข. การสร้างสรรค์ผลงานศิลปะได้ดีนน้ั ผู้สร้างสรรคจ์ ะตอ้ งทาความเข้าใจกบั องคป์ ระกอบศลิ ป์
พ้ืนฐานเสียก่อนไมเ่ ช่นนัน้ แลว้ ผลงานท่อี อกมามกั ไมส่ มบูรณ์

ค. การจัดองคป์ ระกอบและการใชส้ ี เปน็ หลกั การท่สี าคญั ในการสร้างสรรคใ์ ห้งานศลิ ปะเกดิ
ความงาม

ง. ถกู ทุกข้อ

3. ข้อใดเปน็ องค์ประกอบพืน้ ฐานด้านนามธรรมของศิลปะ

ก. เร่อื งราวและผลสรุป ข. เนอ้ื หาและเรื่องราว

ค. เร่ืองราวและการดาเนินเรอ่ื ง ง. เนอื้ หาและการจัดแต่ง

4. ขอ้ ใดไมใ่ ชส่ ่วนประกอบขององคป์ ระกอบศิลป์ ข. สี
ก. เอกภาพ ง. รูปร่างและรูปทรง
ค. เส้น

5. ขอ้ ใดคือข้อคานงึ ในการจัดองค์ประกอบของศลิ ปะ ข. ความสมดลุ
ง. ถกู ทกุ ข้อ
ก. สดั ส่วน
ค. จังหวะลลี า

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศลิ ป์ 29

6. ดุลยภาพตรงกบั ข้อใด
ก. ความเท่ากัน เสมอกนั มีนา้ หนัก หรอื ความกลมกลืนพอเหมาะพอดี

ข. ต้องมคี วามกลมกลืนดา้ นเร่อื งราวทีส่ อดคลอ้ งกนั
ค. วตั ถุ 2 ดา้ น ต้องมเี ทา่ กนั เท่านั้น
ง. ถูกทุกข้อ

7. ความกลมกลืนตรงกับขอ้ ใด ข. Harmony
ก. Contrast ง. Balance
ค. Dominance

8. ความสมดุลตรงกบั ข้อใด ข. Contrast
ง. Dominance
ก. Harmony
ค. Balance

9. จดุ เดน่ ตรงกับขอ้ ใด ข. Contrast
ก. Harmony ง. Dominance
ค. Balance

10. ลกั ษณะโดดเดน่ ของเอกภาพคืออะไร ข. สรา้ งจดุ สนใจ
ก. ความเดน่ ชัด ง. ความเปน็ หนงึ่ เดยี ว
ค. ปรากฏชดั

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

หน่วยท่ี 1 หลกั การจดั องค์ประกอบศิลป์ 30

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน

ขอ้ ที่ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
เฉลย ง ง ข ก ง ก ข ค ง ง

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศิลป์ 31

ใบประเมนิ ผลปฏบิ ตั ิงานด้านคณุ ธรรม จรยิ ธรรม ใบงานท่ี 1.1
เร่ือง หลกั การจดั องคป์ ระกอบศิลป์

ท่ี หวั ข้อการประเมิน ดมี าก ดี พอใช้ ปรบั ปรุง

1 การตรงตอ่ เวลา

2 มีสว่ นรว่ มในการทางาน

3 ความพรอ้ มในการทางาน

ทัศนคตใิ นการทางาน

4 4.1 ความรับผดิ ชอบ
4.2 การจดั เก็บเครือ่ งมอื

4.3 การทาความสะอาด

รวมคะแนน

รวมคะแนนท้งั หมด

หลักเกณฑ์ให้คะแนน ดีมาก ได้ 10 คะแนน
ดี ได้ 7 คะแนน

พอใช้ ได้ 5 คะแนน
ปรับปรงุ ได้ 3 คะแนน
ไม่มีงานสง่ ได้ 0 คะแนน

ลงชื่อ………………………………….ผปู้ ระเมนิ
(....................................................)

หน่วยที่ 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศิลป์ 32

ใบประเมนิ ผลปฏบิ ตั ิงานด้านคณุ ธรรม จรยิ ธรรม ใบงานท่ี 1.2
เร่ือง หลกั การจดั องคป์ ระกอบศิลป์

ท่ี หวั ข้อการประเมิน ดมี าก ดี พอใช้ ปรบั ปรุง

1 การตรงตอ่ เวลา

2 มีสว่ นรว่ มในการทางาน

3 ความพรอ้ มในการทางาน

ทัศนคตใิ นการทางาน

4 4.1 ความรับผดิ ชอบ
4.2 การจดั เก็บเครือ่ งมอื

4.3 การทาความสะอาด

รวมคะแนน

รวมคะแนนท้งั หมด

หลักเกณฑ์ให้คะแนน ดีมาก ได้ 10 คะแนน
ดี ได้ 7 คะแนน

พอใช้ ได้ 5 คะแนน
ปรับปรงุ ได้ 3 คะแนน
ไม่มีงานสง่ ได้ 0 คะแนน

ลงชื่อ………………………………….ผปู้ ระเมนิ
(....................................................)

หนว่ ยท่ี 1 หลักการจัดองคป์ ระกอบศลิ ป์ 33

แบบสังเกตพฤติกรรมการเรยี นรูร้ ายบุคคล

คาช้ีแจง ใหท้ าเคร่อื งหมาย  และ หากนักเรียนมพี ฤตกิ รรมน้ัน ลงในชอ่ งรายการ

พฤตกิ รรม

ท่ี ชือ่ -นามสกลุ มวี ินยั ความ มนษุ ย์ ความ รอบคอบ รวม
รบั ผิดชอบ สมั พนั ธ์ อดทน ปลอดภัย

4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 20

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

เกณฑก์ ารวัดผล ใหค้ ะแนนระดับคณุ ภาพของแต่ละพฤตกิ รรมดงั นี้
1. ดีมาก = 4 สนใจฟงั ไมห่ ลับ ไมพ่ ดู คยุ ในชนั้ มีคาถาม ตอบคาถามถูก ทางานส่งตามเวลา
2. ดี = 3 พฤติกรรมการแสดงออกอยใู่ นเกณฑ์ประมาณ 70%

3. ปานกลาง = 2 พฤตกิ รรมการแสดงออกอยูใ่ นเกณฑ์ประมาณ 50%
4. ปรับปรงุ = 1 เขา้ ชนั้ เรียน แตก่ ารแสดงออกนอ้ ยมาก สง่ งานไมค่ รบ สง่ งานไม่ตรงเวลา

ลงช่ือ .....................................ผสู้ ังเกต
(..........................................)
.........../................/................

หนว่ ยที่ 1 หลกั การจดั องค์ประกอบศิลป์ 34

บรรณานกุ รม

กลุ นิดา เหลือบจาเริญ. องคป์ ระกอบศลิ ป์ (COMPOSITION ART). กรงุ เทพมหานคร : สานักพมิ พ์
สกายบุ๊กส์, บจก. , 2550.

ฉัตรชยั อรรถปัทษ์. องค์ประกอบศิลป.์ กรงุ เทพฯ : บริษัทวิทยพัฒน์ จากดั . 2551.
ชะลดู นม่ิ เสมอ. องค์ประกอบศลิ ปะ. กรุงเทพ : ไทยวัฒนาพานิช , 2531.
ศ.เกียรติคุณ ชลูด น่ิมเสมอ. องค์ประกอบของศลิ ปะ:Composition of Art. กรงุ เทพมหานคร :

โรงพมิ พไ์ ทยวัฒนาพานชิ จากดั , 2544.
สมภพ จงจิตตโ์ พธา . องค์ประกอบศลิ ป์ . กรุงเทพฯ: วาดศิลป์, 2554.