ปฏิปทา2 (หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต)

ปฏิปทาพระธุดงค  กรรมฐาน (สายหลวงปูมั่น ภูริทัตตมหาเถร) พระภกษิุฝายที่มุงศึกษาธรรม โดยการกระทํา หรือลงมือปฏิบัติและพํานักอยูตามปาเขา ที่สงบ สงัด สะดวก ตอการปฏิบัติจึงเรียกวา พระฝายอรัญวาสีพระธุดงคกรรมฐาน หรือ พระปา พระภิกษุที่ไดรับการยกยองนับถือวา เปนพระบุพพาจารยใหญแหงกองท ัพธรรม พระกรรมฐานใน ประเทศไทยไดแกทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโต ผูไดบําเพ็ญความเพยรี ในขั้ นเอกอุจนบรรลุถึงธรรมชั้น สูงสุด พระปา หรือพระธุดงคกรรมฐาน สายทานพระอาจารย มั่น ภูริทัตโต มีตนเคาด ั้ งเดิม ประมาณวา เร ิ่ มแต พระอาจารยสีทา ชัยเสโน อดีตเจาอาวาสวดบัูรพาอําเภอเมืองจังหวัดอบลราชธานุี สําหรับพระเถระผูมีบทบาท ในการสรางหลักปกธงชัย พระกรรมฐาน ในแผนดินที่ราบสูงแดนอีสาน ไดแก ทานเจาคุณพระอุบาลีคุณูปมาจารย (จันทรสิริจันโท) วัดบรมนวาสิกรุงเทพฯ หลวงปูเสารกันตสีโลวัดเลียบ อุบลราชธานี และ หลวงปูมั่น ภูริทัตตมหาเถร ซึ่งกาลตอมาไดใหการอบรม สั่งสมบารมีธรรม แกพระภิกษุสามเณร จนมีศิษยเปนพระธุดงคกรรมฐาน ผูทรงคุณธรรม สัมมาปฏิบัติออกจาริกธุดงคเผยแผธรรมนําศรัทธาสาธุชน ไดผลดีเปนอนมากั ตอกจการงานพระศาสนาสริ างสํานักปาวัดวาศาสนสถานในพระพุทธศาสนา ตามแบบท ี่ เรียกวา "วัดปา" ที่เนนธรรมชาติความเรียบงาย สะอาด สงบ สวางดวยแสงธรรม พระสายน ี้ ชาวบานศรัทธาเรียกวา พระธุดงคกรรมฐานหรือพระปาสายทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโต ซึ่ง ดําเนินปฏิปทา ตามแนวพอแมครูอาจารย พระปาพระธุดงคกรรมฐาน จะปฏิบัติตอครูอาจารยที่เรียกทาน ดวยความเคารพอยางสูงวา "พอแมครูอาจารย"  ดวยความเคารพนับถือดุจบิดรมารดาแลครูอาจารย

ผูเปนพอแมครูอาจารยก็จะปกครองอบรมดูแลลูกศิษยดวยความเมตตาดุจพอแมแลครูอาจารยเชนกัน ประมาณปพ.ศ.2459 เปนตนมา พระปาสายทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโต เริ่มทยอยเพ ิ่ มจํานวนมากขึ้น ขยาย งานการเผยแผในภาคอีสาน โดยเฉพาะ ทางจังหวดอัุดรธานีหนองคาย นครพนม สกลนครอุบลราชธานี นครราชสีมาขอนแกน และตามภูมิภาคตาง ๆ ที่รังสีธรรม แหงกองทพธรรมพระกรรมฐานัสายทานพระ อาจารยมั่น ภูริทัตโต ไดแผไปถ  ึง พระปาทุกองคจะตองรักษาศีลอยางบริสุทธ ิ์ในกระบวนไตรสิกขาศีลสมาธิปญญานั้น ศีลเปนขอท ี่งาย ที่สุดและเทากับ เปนเคร ื่ องทดสอบ สมณะเพศเพราะการรักษาศีล ตองการศรัทธาความต ั้งใจถาผูใดรักษาศีล ใหบริสุทธ ิ์ไมไดก็อยาหว ังเลย ที่จะกาวหนา ในทางธรรมชั้ นสูง ศีลเปนฐานที่ตั้งแหงสมาธิทําใหบังเกดสมาธิ ิและต ั้ งมั่น ศีลจะตองดีกอน สมาธิจึงจะดไดี นอกจากนั้น ใน การจาริกธุดงคแสวงหา ที่สัปปายะ สําหรับอบรมจิต ตองฟนฝาอุปสรรค นานาประการ พระปาจงเชึ ื่ อวาศีลท ี่ บริสุทธ ิ์จะเปนเกราะปองกัน ที่ดีที่สุด พระธุดงคกรรมฐาน หรือพระปาสายทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโต แตละรูป ตามประวัติไดเคยบุกปาฝาดงไปตามปาเขา เผชิญกับสิงสาราสัตวที่ดุรายผจญกับภยธรรมชาตั ิและ มนุษยที่ตั้งตนเปนศัตรู แตดวยศีลท ี่ บริสุทธ ิ์ ของทาน ไดเปนเกราะแก วคุมกันพิทักษรักษาพระคณเจุา ประสพสวัสดิภาพ ดวยดี ดวยศีล ดวยบญกุ ุศล พระปาสายทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโต เปนสุปฏิปนโน ที่มีปฏิปทาคือขอวัตรขอ ปฏิบัติตางๆ ที่นาเล ื่อมใสศรัทธา เปนปฏิปทา ที่ทําไดไมงายเพราะเปนปฏิปทา ที่ทวนกระแสโลก ทั้งทางกาย วาจาและใจ ซึ่งหลักปฏิปทานี้คือธุดงควัตร 13 ขันธวัตร 14 เปนเคร ื่ องบําเพ็ญทางกายและมีกรรมฐาน 40 เปน เคร ื่ องบําเพ็ญทางใจ สัมพันธเก ี่ ยวเน ื่ องกนไป ั ในอริยาบทตาง ๆ ของความเพยรี ทั้งนเพราะธ ีุ้ดงควตรั 13 และ วัตรตาง ๆ ตลอดจนกรรมฐานท ั้ งมวลลวนเปนธรรม เคร ื่ องอบรมบมนิสัย ที่ติดกายมา ตั้งแตคร ั้งเปนฆราวาส และเปนธรรม ที่จะทําลายลางขาศึกภายในใจคือกิเลสตณหาั ใหหมดส ิ้นไป การถือธุดงคของพระปา พระ ธุดงคกรรมฐาน เปนเจตนา ที่แสดงออกเพ ื่อประหารกิเลส ของตน เก ี่ ยวเร ื่ อง เครองน ื่ ุงหม อาหารการขบฉัน ที่อยูอาศัยและความเพียรดวยขอปฏิบัติ "ธุดงควัตร"

ธุดงควัตร 13 ประกอบดวย 1. ถือการนุงหมผาบังสุกุลเปนวัตร 2. ถือการนุงหมผาสามผืนเปนวัตร 3.ถือการบิณฑบาตเปนวัตร 4.ถือการบิณฑบาตไปโดยลําดับแถวเปนว ัตร 5.ถือการฉันจังหันม ื้ อเดยวเป ี นวัตร 6. ถือการฉันในภาชนะเดียวคือฉันในบาตรเปนวัตร 7. ถือการหามภัตตาหารท ี่ เขานํามาถวายภายหลังเปนวัตร 8. ถือการอยูปาเปนวัตร 9. ถือการอยูโคนตนไมเปนว ัตร 10. ถือการอยูอัพโภกาสที่แจงเปนวัตร 11. ถือการอยูปาชาเปนวัตร 12. ถือการอยูในเสนาสนะตามมีตามไดเปนว ัตร 13. ถือเนสัชชิกังคธุดงคคือการไมนอนเปนว ัตร การถือธุดงคบําเพ็ญไดดวยการสมาทานคือดวยอฐิษฐานใจ หรือแมนดวยการเปลงวาจา คุณประโยชนของธุดงควัตรคือการยังชีพโดยบริสุทธ ิ์มีผลเปนสขุเปนของไมมีโทษ บําบัดความทุกขของ ผูอื่นเสียเปนของไมมีภัยเปนของไมเบียดเบียน มีแตเจรญฝิ ายเดียวไมเป นเหตใหุเสอม ื่ ไมมีมารยาหลอกลวง ไมขุนมัวเปนเคร ื่องปองกัน เปนเหตใหุสําเร็จส ิ่ งท ี่ปรารถนากําจดเสั ียซงศ ึ่ ัสตราท ั้งปวง มีประโยชนในทาง สํารวมเปนเครองสมควรแก ื่ สมณะ ทําใหสงบย  ิ่ง เปนเหตุใหหลุดพน เปนเหตใหุสิ้นราคะเปนการระงับเสียซึ่ง โทสะทําโมหะใหพินาศไปเปนการกําจัดเสีย ซึ่งมานะเปนการตัดเสีย ซึ่งวิตกชั่ว ทําใหขามความสงสัยได กําจัดเสยซี ึ่ งความเกยจครี าน กําจัดเสีย ซึ่งความไมยินดในธรรม ี เปนเหตุใหมีความอดทน เปนของช ั่งไมได เปนของหาประมาณมไดิ และทําใหสิ้นทุกขทั้งปวง อานสงสิ การปฏิบัติธุดงควัตร ทําใหพระปาท ี่ จาริกไป ตามปาเขา พํานักตามโคนไมเพิงผาและ ตามถ ้ําเปนอยอยู างสมถะเสียสละลดละอปโภคบรุิโภค ทําใหจิตของ ทาน เปนอิสระพนจาก พันธนาการเคร ื่ องรอยรัดขัดขวาง สูความเบาสบาย สงบเอ ื้ อตอการเจริญสมาธิภาวนา บําเพ็ญความเพียรการทองไป ในปาท ี่ ดารดาษ ไปดวยส  ิงสาราสัตวภัยอันตรายเปนการฝ  กจิต หลอมใจให เขมแข็ง มีสติระลึกรูมีบทบริกรรม"พุทโธ" อยูกับสายลมหายใจ

การเจริญสติกอใหเก ิดสมาธิและจิตตานุภาพ พระธุดงคกรรมฐาน สายทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโตจะ ผานการประหารกิเลส ดวยธดงควุัตรจิตของพระคุณเจาจึงม ั่ นคง เขมแข็งดวยศีลสมาธิปญญาศรัทธาความ เพียร พระปา สายทานพระอาจารยมั่น ภูริทัตโต ผูมอบกายถวายชีวิต ในพระพุทธศาสนาดําเนิน เดินตาม ทางรอยธรรม พอแมครูอาจารยธุดงคจาริกไป ตามวนาปาเขาเพ ื่ อผลานิสงสในการเพิ่ มพูน บารมธรรมแหี ง พระบรมศาสดา สัมมาสัมพุทธเจา เพ ื่ อมรรคผล นิพพาน เพ ื่ อสงเคราะหโลกแลสรรพสัตวเปนเนอนาบ ืุ้ญของ พระพุทธศาสนา เปนขุนพลกลาแหงกองทัพธรรมพระกรรมฐาน ที่มีคุณูปการอเนกอนันตตราบนิรันดรสมัย สรุปพระภิกษุฝายอรัญวาส ในพระพุทธศาสนา พระภกษิุแบงออกไดเป นสองฝายคือ • ฝายปริยัติไดแกพระภกษิุที่มุงศึกษาศาสนธรรม จากตําราจากคัมภีรสวนมาก พํานักอยูที่วัดในเมือง หรือ ชุมชน จึงเรียกวา พระฝายคามวาสีหรือพระบาน • พระภกษิ ุอีกฝายหนึ่ง มุงศึกษาโดยการกระทํา หรือลงมือปฏิบัติและพํานกอยั ูตามปาตามเขา ที่สงบ สงัด สะดวกตอการปฏิบัติจึงเรียกวา พระฝายอรญวาสั ีหรือ พระปา หรือ พระธุดงคกรรมฐาน พระภกษิุไดรับการยกยอง นับถือวา เปนพระบุพพาจารยใหญแหงกองทัพธรรมพระธุดงคกรรมฐาน ใน ประเทศไทยไดแกทานหลวงปูมั่น ภูริทัตตตมหาเถรผูไดบําเพ็ญความเพียรในขนเอกอ ัุ้จนบรรลุถึงธรรมชั้น สูงสุดดังมีหลักฐานปรากฎ คืออัฐิของทานกลายเปน พระธาตุดังที่มีบรรยาไววาเปนลักษณะของพระอรหันต สาวก ซึ่ง ปจจุบันไดนํามาประดิษฐาน ณ วัดปาสุทธาวาส จังหวัดสกลนคร พระอาจารยมั่น ภูริทัตโต ทานเปน พระอาจารยใหญ  ฝายวิปสสนากรรมฐานที่มีลูกศิษยจํานวนมากอาทิ • หลวงปูขาวอนาลโยวัดถากลองเพล ้ํ จ.อุดรธานี • หลวงปูดุลยอตุโลวัดบูรพาราม จ.สุรินทร • หลวงปูฝน อาจาโรวัดปาอุดมสมพรจ.สกลนคร • หลวงปูแหวน สุจิณโณ วัดดอยแมปงจ.เชียงใหม • หลวงปูเทสกเทสรังสีวัดหินหมากเปงจ.หนองคาย • หลวงปูสิม พุทธาจาโรวัดถ ้ําผาปลองจ.เชียงใหม • หลวงตามหาบัว ญาณสัมปนโน วัดปาบานตาดจ.อุดรธานี • หลวงปูสมชายฐิตวิริโยวัดเขาสุกิม จ. จันทบุรี • หลวงปูวิริยังคสิรินธโรวัดธรรมมงคลกรุงเทพฯเปนต น พระคณเจุา ทั้งหลายน ี้ไดสืบตอการปฏิบัติขอ วัตร ตามแนวทางของทาน พระอาจารยมั่น ภูริทัตโต ในกาลตอมา เมอศ ื่ ิษยในสาย พระอาจารยมั่น ภูริทัตโต หลายองคถึงแกมรณภาพ อัฐิของทาน ก็ไดแปรสภาพ ไปในทํานองเดียวกับ ของพระอาจารยมั่น อาทิอัฐิธาตุ ของหลวงปูขาวอนาลโยของทาน พระอาจารยจวน กุลเชฏโฐ ประกอบกับ ความเคงครัดในวินัยและศีลาจาร วัติไดเสร  ิมสรางศรัทธาของ ประชาชน ในการปฏิบัติกรรมฐาน เพ ิ่ มมากขึ้น และเปนเหตแหุงการฟนฟูวัด

ปาและชักจงใหูมีผูบวช เปนพระป  า หรือ พระสายปฏิบัติกรรมฐาน เพมมากข ิ่ ึ้น เชนกัน การเริ่มตนช ีวิต แบบพระปาอาจทําไดสองวิธี • วิธีที่หนึ่งก็คือ บวชเปน พระภกษิุณ พัทธสีมาวัดใดวัดหนึ่ง ใหเรียบรอยเสียกอน จากนั้น จึงไปขอพํานัก ในวดปั าถาประธานสงฆอาจารยใหญหรือสมภารอนุญาต ก็จะไดเขาพ ํานักโดยจะตอง ปฏิบัติตามระเบียบ แบบแผน ของวัดปานั้น ๆ แตโดยมาก มักไปขออนุญาต กอนลวงหนาวาเม ื่ อบวชแลวจะมาขอพํานักดวย • วิธีที่สอง ที่เร ิ่ มเขามาเปนพระปาคือเขาไปปาวารณาต  ัวเปนอุบาสกถือศีลแปดและอาศัยอยูในวัดคือเปน "ผาขาว" หรือ "ปะขาว" กอน เพ ื่ อทําหนาท ี่ เปนลูกศิษยพระและฝกการปฏิบัติไปดวยโดยตองทําหนาท ี่ให เรียบรอยเปนท ี่พอใจของสมภาร หรืออาจารยที่เปนผปกครอง ู จึงจะไดรับอนุญาต ใหบวช วิธีนี้เปนการ ฝกหัดความอดทน ในการใชชีวิต แบบพระปากอนที่จะบวชเปน พระปา สําหรับ ผูที่เคยเขาไป สัมผัสวัดปา เปนคร ั้ งแรกความรูสึก ที่กระทบจิตใจเม ื่ อยางเขาถึงเขต วัดปาคือ "ความ รมรื่น" ซึ่งเกิดจาก ตนไมนอยใหญภายในวัด สิ่งกระทบใจ ประการที่ สองคือความสะอาดและ มีระเบียบ "ความสงบเงียบ" ไมอึกทึก พลุกพลาน ตนไมธรรมชาติจะไดรับ การรักษา ใหยืนยงคงอยู กุฏิเสนาสนะ ที่พํานักของพระปาจะปลูกสรางอยางเรียบงาย สมถะดวยวัสดุพื้น ๆ เวนแตบางแหง ที่มีคณะ ศรัทธา ญาติโยม สรางถวายก็อาจใชวัสดุหรือการกอสราง ที่พิถีพิถัน แตบางแหง ทานก็ไมยอมให สร าง ใหญโต หรือพิถีพิถัน เกินไป เพราะแกรงวาจะทําใหพระคุนกับความสบายจน "ติดสุข" ไมอยากออกไป เผชิญความลําบากในการออกเดินธุดงคซึ่งเปนภารกิจ ที่สําคัญ ของพระปา โดยทั่วไป ภายในกุฏิของพระปาจะมเพี ียงกลด พรอมดวยม ุงกลดเสื่อ ปูนอน เคร ื่ องอัฐบริขารผาหมนอน จีวร ตะเกยงีหรือเทียนไขและหนังสือ ที่หัวนอน อาจมีหิ้งพระรูปพระอาจารยตางๆ สวนของมีคาอุปกรณ อํานวยความสะดวกสบายนั้น ทานไมสะสม กุฏิแตละหลังผูพํานักอาศัย ตองรักษา ใหสะอาด ทั้งในกุฏิและ บริเวณ พวกชาวเมือง ที่ไดไปเย  ือนวัดปาคร ั้ งแรก มักจะแปลกใจวา นี่ทานทําอยางไรวัดจึงสะอาดฉะน ี้ทั้งๆ ที่ มีตนไมเต็มไปหมด ทุกแหง ทางเดินของทาน ก็โลงเตียน หองน้ําก็สะอาดศาลาก็สะอาดคําตอบคือ พระปา ทานปฏิบัติตามพระวินัย ทานตองรักษา เสนาสนะ ที่อยูอาศัยและบริเวณ ใหสะอาด ทุก ๆ วัน เวลาประมาณ บายสามโมง เปนเวลา ปดกวาดลานวัด ซึ่งปกติทาน สมภาร หรือ ประธานสงฆก็จะลงมือกวาดดวยยกเวน ก็ แตผูอาพาธเทานั้น งานปดกวาดน ี้ใชแรงมากเพราะไมกวาดหน ักและดามยาวกวาจะแลวเสร  ็จก็เหง ื่ อทวม ตัว ซึ่งเทากับ เปนการออกกําลังกายไปในตัว พระปาทาน เดินจงกรม เดินบิณฑบาต ทุกวัน ถูศาลา ทุกวัน และกวาดวัด ทุกวัน ทานจึงแข็งแรงและสุขภาพดี

พระพุทธศาสนา เปนตวอยั างของประชาธิปไตย ตั้งแตเรมเข ิ่ ามาบวช เปนสมาชิกของวัดก็ตองผานการลง มติของคณะสงฆเสียกอน ขาวของตางๆ ที่มีผูถวายแกวัดยอมเปนของกลาง ใครจะ นําไป เปนประโยชน สวนตัวไมไดทุกคน มีสวนท ี่ จะไดรับประโยชนจากของสงฆถามีการพิพาทกัน ก็ตอง ตั้งกรรมการ พิจารณา เหลาน ี้เปนตวอยั างของประชาธิปไตยแตเปนแบบพุทธคือเปนการสมัครใจไมบังคับ ถาไมพอใจ ก็ไปที่อื่นเสียแลวก็ยังมีคาราวะ มีอาวุโส มีบารมีมีกรรม มีวิบากไมใช ทุกคน เทากนหมดัอาหารที่บิณฑบาต มาไดจะนํามารวมกันกอน แลวจึงแจกไป ใหทั่วถึง พระปา ทานมคตี ิอีกอยางหนึ่งคือไมวาวนไหน ัจะบณฑบาติ ไดภัตตาหาร มากนอยเทาใด ตอง ฉันแตนอย แตพอดีแมจะมีอาหารลนเหลือก็จะไมฉัน จนอ ิ่ มตื้อเพราะถาทําเชนน ั้น จะงวงภาวนาไมได นอกจากระวัง ไมฉันมากแลว พระปา ทานยังระวังไมใหติดรสอาหารดวยโดยการหลีกเล ี่ ยงอาหารท ี่ อรอย ทั้งน ี้ เพราะ เกรงวาจะ "ติดสุข" นั่นเอง ในเวลาฉัน ตองพิจารณา ตามแบบ ที่พระพทธเจุา ทรงสอน พูดงาย ๆ คือวากินเพื่อ อยู เพ ื่อประทงชั ีวิต ประทังความหิว ทานจึงเงียบสงบ ระหวางฉัน ไมสนทนาพาท ีอะไรกัน เพราะทานตอง พิจารณาอาหาร ไปดวย กิจวัตรของพระปาคือ ตื่นนอน ตั้งแตตีสาม หรือตีสี่ เพ ื่อปฏิบัติภาวนา สวดมนตทําวัตรเชา ทํากจสิ วนตัว แลวเตรียมตัวออกบิณฑบาต คร ั้ นรุงอรุณ พระปาจากอรญญวาสั ีจะออกบิณฑบาต เปนแถว เปนแนว เปน ระเบียบ บรรยากาศยามรุงอรุณ กล ิ่นไอธรรมชาติความบริสุทธ ิ์ ของชนบท ดวงหนา ที่เอิบอมใน ิ่ บุญกุศลของ ชาวบาน เปนภาพช ีวิต อันประทับใจผูไดสัมผัส พระปาจะตองออกบณฑบาติทุกวัน นอกจากอาพาธ หรือ เดินไมไดตามปกติวัดปา ตองอยูหางหมูบาน เพ ื่อใหพนจากการรบกวน คน สัตวและเสียงอึกทึกแตตอง ไมไกลเกนไป ิจนเดนไปบ ิณฑบาติ ไมไหว  โดยมากเวนระยะหางจากหมูบาน ประมาณ 2-3 กิโลเมตร ซึ่ง พอจะเดินไปกลับ ไดภายใน หน ึ่ งช ั่วโมง การอบรม พระปา ตามวดตั างๆ ในสายทาน พระอาจารยมั่น ภูริทัตโต จะอาศัยหลักอยางเดียวกัน แตการ ปฏิบัติแตกตางกันไป ตามความเห็น และความถนัดของทานอาจารยทุกวัด มีการเนนเร ื่ องศีล พระปา ทุก องคจะตองรักษาศีลอยางบริสุทธ ิ์ ในการะบวนไตรสิกขาศีลเปนขอท ี่งายที่สุดและเทากับ เปนเครอง ื่ ทดสอบ พระภิกษุเพราะการรักษาศีล ตองการเพียงความต ั้งใจเทานั้น ถาผูใดรักษาศีลใหบริสุทธ ิ์ไมไดผู นั้น ก็ไมมีหวัง ที่จะกาวหนาไปถึงธรรมช ั้ นสูงศีลเปนเคร ื่ องรองรับ หรือเปนฐาน ของสมาธิทําใหสมาธิเกิด งายและต ั้ งอยูโดยมั่ นคงศีลตองดีกอน สมาธิจึงจะดไดี 

นอกจากนั้น ในการออกธุดงคแสวงหา ที่สัปปายะ สําหรับอบรมจิต จะตองฝาอันตราย ตาง ๆ นานา พระ ธุดงคกรรมฐาน หรือพระปา ทานมีความเชอม ื่ ั่ นวาศีลท ี่ บริสุทธ ิ์จะเปนเกราะกําบัง ที่ดีที่สุด พระอาจารยชั้น ผูใหญแตละองคมีประวัติบุกปาฝาดงไปในแดนสัตวรายเชน เสือ ชางและงูทนแดด ทนฝน ทนลมหนาว ตองผจญกับ มนุษยที่ถูกอวิชชาครอบงํา…. แตเพราะทาน รักษาศีลบริสุทธ ิ์สัตวราย หรือคนราย ตลอดจน สภาวอากาศ ที่แปรปรวน ก็ไมอาจ ทําอันตรายทานไดเพราะฉะนั้น พระปา ที่จะออกธุดงคจะตองแนใจวาศีล ของทาน บริสุทธ ิ์ จริง ๆ เพ ื่อใหมั่นใจในขอน ี้ และแนใจวาจะไมพล ั้ งเผลอ ทานจึงรักษาศีลใหบริสุทธ ิ์ อยู เสมอในวดปั าจะมีการไหวพระ สวดมนตรวมกัน การสวดมนตมีผลใหใจสงบลง เปนการเตร ียม สําหรับ การภาวนาตอไป ตามปกติเม ื่ อฉันเสร็จจัดการชําระลาง ทําความสะอาด บาตรเรียบรอยแลว พระปา ทานจะ กลับกุฏิมาลงมือภาวนา สวนมาก มักจะเรมด ิ่ วยการเดนจงกรมิเพ ื่ อแกอาการง วง ซึ่งอาจเกิดขึ้น ภายหลังฉัน อาหารใกลๆ กับกุฏิทุกหลังจะมีลานเดินจงกรม กวางประมาณ 1 เมตรยาวประมาณ 10-15 เมตรระหวาง เดิน อาจบริกรรมภาวนา หรอพื ิจารณา เก ี่ ยวกับสังขารรางกายจุดประสงคเพ ื่อใหเกดความสงบิเกดสมาธิ ิ หรือปญญา เม ื่ อหยุดเดิน ก็เขาท ี่นั่งภาวนา พอเม ื่ อย หรืองวงก็ออกมาเดินอีก สลับกนไป ั ในการภาวนา พระ ปา สายทาน พระอาจารยเสารกันตสีโลและ พระอาจารยมั่น ภูริทัตโต จะใชบรกรรมิ "พุทโธ" รวมกับอานา ปานสติเชน หายใจเขานึก พุท หายใจออกนึกโธ หายใจเขานึก พุท หายใจออกนึกโธ ซึ่งวิธีเหลาน ี้ใชกันโดย ทั่วๆ ไป ครูบาอาจารยจะคอยติดตาม การดําเนนของการปฏ ิ ิบัติอยูเสมอโดยการซักถาม ปรากฎการณทางจิต ของ ศิษยจึงสามารถดัดแปลงแกไข การปฏิบัติใหเหมาะสม กับภาวะของแตละคน ชวยใหไดผลดีขึ้น ไปเรื่ อย ๆ ถาหากมีอะไรแทรกแซงข ึ้ นมา เชน นิมิตเห็น ภูตผีปศาจ หรือยักษเหนมาร็อาจารยก็จะช ี้ แจง ใหทราบ ความหมายของนิมิตนั้น ๆ และบอกวิธีที่จะปองกัน ไมให เกิดขึ้น ตอไป หลักสําคัญ ประการหนึ่ง ซึ่งทาน อาจารยในสายของทาน พระอาจารยมั่น เนนอยูเสมอคือ "ธรรมะท ั้ งหลายอยภายในกาย ู ของเราเอง" ในการพิจารณา ใหสงจิต เขาภายในกายไมใหสงออกไปภายนอกเพราะนอกจากจะไมไดประโยชนแลวยัง จะเกิดการลองลอยของจิตอีกดวยการแสดงธรรมของ พระปาไมมีพิธีรีตองอะไร มากนักแตจะเนนท ี่ เน ื้ อหา สาระใชภาษา สํานวน ที่ฟงงายเขาใจงาย ตรงไปตรงมา การอบรมจิต แนะนําการเจริญภาวนาวิปสสนากรรมฐาน เปนภารกิจ ที่ครูอาจารยจะตองใหการอบรม แนะนําแกศิษยทั้งท ี่เปนพระภกษิุสามเณรอุบาสกอุบาสิกาและชาวบานท ั่วไป ปฏิปทาศีลาจารวัตรของครู บาอาจารยใหญพระอาจารยเสารกันตสีโล พระอาจารยมั่น ภูริทัตโต และสานุศิษยของท าน อีกหลายองคเปน ประทีปนําทาง ใหพระปา มีความวิริยะอุตสาหะในการบําเพ็ญ ความเพียรเพราะเหนแสงสว็ างขางหนาขอ เพียงใหเดนโดยถ ิูกทางถูกวิธีไมยอทอ ตอความยากแคน และอุปสรรคทั้ งมวล

พระปา พระธดงคุกรรมฐาน เปนผูชูธงชัยแหงกองทพธรรมัของพระพุทธองคเปนผูวีรอาจหาญ เปนนักรบ ที่จะสูกับกเลสติ ันหาความด ิ้ นรน ทะยานอยากเพ ื่ อมุงสูจุดหมายคือ ... มรรคผล นิพพาน ตามรอยพระยุคลบาท พระบรมศาสดา สัมมาสัมพุทธเจาผูรู. ผูตื่น. ผูเบิกบาน.