Best Practice โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ 2-2564

Best Practice

การพฒั นาคุณภาพชีวติ ผู้สงู อายุ เพอื่ คงพัฒนา ทางกาย
จติ และสมอง ของผสู้ ูงอายุ

กศน.ตำบลบา้ นเหลา่

ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัยอำเภอสูงเมน่
สำนักงานส่งเสริมการศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัยจงั หวัดแพร่

บันทกึ ข้อความ

สว่ นราชการ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอสงู เมน่

ที่ ศธ.๐๒๑๐.๕๕๐๗/346 วนั ที่ 14 เดือน มนี าคม พ.ศ. ๒๕๖5

เร่อื ง รายงาน การปฏบิ ัติงานทเี่ ป็นเลิศ (Best Practice) ตำบลบา้ นเหล่า เรอื่ ง การพัฒนาคณุ ภาพชีวิตผสู้ งู อายุ

เพ่อื คงพัฒนาทางกาย จติ และสมอง ของผสู้ ูงอายุ

เรียน ผู้อำนวยการศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสงู เม่น

๑.เร่ืองเดมิ
ตามแผนปฏิบัติงานประจำปี ๒๕๖5 กศน.ตำบลบ้านเหล่า ครู กศน.ตำบล ปฏิบัติงานใน

พื้นที่ซึ่งเป็นการดำเนินงานตามนโยบายของสำนักงาน กศน.เพื่อจัดส่งเสริมกิจกรรมให้แก่ประชาชนและ

ตรวจเสนอ กลุ่มเป้าหมาย ในพื้นท่ี นัน้

..../........../..... ๒.ขอ้ เท็จจรงิ
ข้าพเจ้า นายยุทธนา ปัญญาใจ ครู กศน.ตำบลบ้านเหล่า ได้ปฏิบัติงานในพื้นที่ตำบล
. บ้านเหล่า และงานที่ได้รับผิดชอบเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จึงขอส่ง การปฏิบัติงานที่เป็นเลิศ (Best Practice)

ของ กศน.ตำบลบ้านเหล่า เรื่อง การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เพื่อคงพัฒนาทางกาย จิตและสมอง ของ

ผสู้ ูงอายุ ตำบลบ้านเหลา่ ตามรายละเอียดดงั แนบ

๓. ขอ้ เสนอเพื่อพิจารณา จึงเรียนมาเพื่อโปรด
๓.๑ ทราบ

๓.๒ พิจารณา

(นายยทุ ธนา ปญั ญาใจ)
ครู กศน.ตำบล

คำนำ

รายงานผลการปฏิบัตงิ านทเ่ี ป็นเลิศ (Best Practice) เร่ือง การพฒั นาคุณภาพชีวติ ผู้สงู อายุ เพอื่ คงพฒั นา
ทางกาย จติ และสมอง ของผู้สูงอายุ ตำบลบ้านเหล่า ของ กศน.ตำบลบา้ นเหล่า เป็นการรายงานผลการปฏิบัติงาน
ปีงบประมาณ ๒๕๖5 ดำเนินการจัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสรุปผลการดำเนินงานการศึกษานอกระบบและ
การศึกษาตามอัธยาศัยทุกรูปแบบ ที่ได้ดำเนินการให้แก่ประชาชนและภาคีเครือข่าย ผู้จัดทำรายงานฉบับนี้ ได้
รวบรวมสาระและประเดน็ สำคัญเพือ่ บนั ทึกผลการปฏิบตั งิ านทสี่ ะทอ้ นทัง้ คุณภาพและปริมาณของสถานศึกษา

กศน.ตำบลบ้านเหล่า ขอขอบคุณผู้บริหาร คณะครู กศน.อำเภอสูงเม่น กลุ่มโรงเรียนผู้สูงอายุ องค์การ
บริหารส่วนตำบลบ้านเหล่า โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเหล่า หน่วยงานเครือข่าย และผู้ที่เกี่ยวข้องทุก
ท่าน ที่ให้การสนับสนุนร่วมวางแผน ร่วมปฏิบัติงาน ส่งผลให้งานประสบความสำเร็จ บรรลุตามเป้าหมายที่วางไว้
และทำให้การจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย เกิดประโยชน์ต่อประชาชนในพื้นที่ตำบล
บา้ นเหลา่

กศน.ตำบลบ้านเหลา่

ความเปน็ มาของผสู้ งู อายุ

ด้วยปัจจุบันสัดส่วนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ลักษณะการพึ่งพิงทางเศรษฐกิจระหว่าง
ประชากรวัยต่างๆ เปลี่ยนไป เดิมมีประชากรวัยเด็กที่ต้องพึ่งพิง ประชากรวัยแรงงานมากกว่าผู้สูงอายุ แต่ใน
อนาคตอนั ใกล้นี้ จะมีผสู้ ูงอายุที่ต้องพึ่งพิงประชากรวันแรงงานมากกว่าเด็กอัตราสว่ นระหวา่ งประชากรวัยแรงงาน
ต่อผสู้ งู อายุจะลดลงจนเหลือเพียง 2 ตอ่ ผู้สูงอายุ 1 คน ในอกี 30 ปีขา้ งหน้า ซึง่ การเปลี่ยนแปลงประชากรไทยใน
อนาคต ได้ก่อให้เกิดนัยยะเชิงนโยบายหลายประการ นับได้ว่าเป็นจุดอ่อนของประเทศ สามารถจำแนกเป็น
ประเด็นต่างๆ ดังนี้ 1.) การที่เด็กเกิดใหม่ในแต่ละปีมีแนวโน้มลดน้อยลงในอนาคต จะทำให้รัฐไม่ต้องกังวลเรื่อง
ปริมาณ และสามารถมุ่งเน้นที่คุณภาพของเด็กเกิดใหม่ โดยเฉพาะงานอนามัยแม่และเด็กไ ด้มากยิ่งขึ้น 2.)
ประชากรเด็ก ประชากรในวยั ศกึ ษาเล่าเรียนมีแนวโน้มลดลง รัฐบาลจะสามารถเนน้ คณุ ภาพของการศึกษาไดด้ ีขึ้น
3.) แม้จำนวนประชากรวัยแรงงานมีแนวโน้มที่จะไม่เปลี่ยนแปลงมากนักในอนาคต แต่ความต้องการแรงงานใน
ระบบเศรษฐกิจของประเทศอาจมีเพ่ิมขึ้น การนำเข้า แรงงานจากตา่ งประเทศ อาจเปน็ สิง่ จำเป็น ดังนัน้ การจัดการ
แรงงานข้ามชาติ ให้เป็นระบบที่ดีจึงเป็นเรื่องราวที่ควรได้รับการสนใจเป็นอย่างยิ่ง 4.) ประชากรยิ่งมีอายุมากข้ึน
อย่างรวดเร็ว ทำให้สังคมไทยกำลังกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุ มาตรการและโครงสร้างการที่จะเป็นสวัสดิการให้
ประชากรผู้สูงอายุ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ทั่วไป หรือเรื่องสุขภาพอนามัย อาหารการกิน เครื่องนุ่งห่ม
ตา่ งๆ และจะตอ้ งพฒั นาไปให้ทันกับการเพ่ิมอยา่ งรวดเรว็ ของประชากรผูส้ ูงอายุในอนาคต

ตามข้อมูล ของผู้สูงอายุตำบลบ้านเหล่า มีจำนวนผู้สูงอายุทั้งสิ้น 1,033 คน โดยประมาณ ซึ่งถือว่ามี
จำนวนมากในชมุ ชน ดงั นน้ั การพัฒนาให้ผสู้ ูงอายสุ ามารถพึ่งพิงตนเองได้อยา่ งมีศักยภาพ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง
ทจ่ี ะใหผ้ สู้ งู อายใุ นชมุ ชนตา่ งๆ โดยเฉพาะท่ีอยูอ่ าศยั ในเมอื ง ใหค้ วามสนใจในการศึกษา และเรียนรู้ การทำกจิ กรรม
ในเรอ่ื งตา่ งๆ ทีจ่ ำเป็นตอ่ การดำรงชีวิตของผู้สูงอายุ เพื่อใหเ้ กดิ ความรู้ ความเขา้ ใจ มีทกั ษะ และนำมาประยุกต์กับ
ตนเองตามวิถีชีวิตของแต่ละบุคคล ตามสภาพความเป็นจริงที่ปรากฏในสังคม ส่งผลให้ผู้สูงอายุจำนวนหนึ่งเกิด
ความตระหนักในการศึกษา และเรียนรู้เพื่อให้มีชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข มีศักดิ์ศรี และมีคุณค่า ทุกคน
อยากเหน็ ผสู้ ูงอายุมีชีวติ แหง่ การเรียนรู้ ดว้ ยการศึกษาตลอดชีวติ เพราะกระบวนการเรียนรทู้ ำใหผ้ ูส้ ูงอายุเกิดความ
กระตอื รือร้น ท่ีจะขวนขวายหาความรู้ใหม่ๆ เพอื่ การดแู ลตนเองได้ ดงั นนั้ การส่งเสรมิ ให้ผู้สูงอายุเกิดความใฝ่รู้ ใฝ่
เรียน ทำให้เกิดการคิดเป็น ทำเปน็ และแกไ้ ขปัญหาเป็น เป็นส่ิงที่บง่ บอกถงึ ศักยภาพของผ้สู งู อายุ และเมอ่ื ผู้สูงอายุ
มีความสามารถในการเรียนรู้ จะช่วยกระตุ้นให้เกิดการแสวงหาความรู้ขึ้น มีการรวมตัวกันในชุมชน ชุมชนนั้นก็
สามารถผนึกกำลังแก้ไขปัญหาต่างๆ ไดด้ ี การพฒั นาการเรยี นรู้ และอาชพี ของผ้สู ูงอายจุ ะทำใหผ้ ู้สงู อายสุ ามารถทำ
ประโยชน์ให้แก่ครอบครัว สังคม และประเทศชาติต่อไปได้ หากสามารถสร้างรูปแบบการเรียนรู้ของผู้สูงอายุที่ยัง
ประกอบอาชีพได้ จะเป็นการสร้างองค์ความรู้ใหม่ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ที่เกิดจากการ พัฒนา
กระบวนทัศนท์ างความคดิ และการทำงานของผู้คนท่ีมีส่วนเกีย่ วข้องในการดำเนนิ งาน โดยเสรมิ ความเข้าใจในมิติ
ของความเป็นมนุษย์ท่เี ข้าใจสังคม วัฒนธรรม ของบริบทที่ศึกษาได้อย่างครอบคลุม อนั สง่ ผลโดยตรงต่อการนำเอา
ข้อมลู มาวางแผนในการดำเนนิ งานด้านการพัฒนาสุขภาพ และคุณภาพชีวติ ของผู้สงู อายไุ ด้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความหมายของสขุ ภาวะ

องค์การอนามัยโลก ไดน้ ยิ ามไวว้ ่า “สุขภาพ หมายถึงสขุ ภาวะทสี่ มบูรณท์ ง้ั ทางกาย จติ ใจ สงั คม
และปัญญา มิใช่เพียงการปราศจากโรคหรือความพิการเท่านั้น” (ตามนิยาม “สุขภาพ” ขององค์การอนามัยโลก
และ พ.ร.บ.สุขภาพแหง่ ชาติ พ.ศ.2550)” หรือสุขภาวะท่ีสมบรู ณ์ทุกๆ ทางเช่อื มโยงกัน สะท้อนถึงความเป็นองค์
รวมอย่างแทจ้ ริงของสุขภาพท่ีเกื้อหนุนและเชื่อมโยงกนั ท้ัง 4 มิติ นำมาสู่วิสัยทศั นข์ องสำนกั งานกองทนุ สนบั สนุน
การสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) คือ “คนไทยมีสุขภาวะยั่งยืน หมายถึงคนไทยมีสุขภาวะดีครบทั้งสี่ด้าน ได้แก่ กาย
จติ สังคม และปญั ญา อนั ไดแ้ ก่

1.สุขภาวะทางกาย หมายถึง การมีร่างกายที่สมบูรณ์แข็งแรง มีเศรษฐกิจพอเพียง มีสิ่งแวดล้อมดี ไม่มี
อุบัติภัย เปน็ ตน้

2. สุขภาวะทางจิต หมายถึง จิตใจทเ่ี ปน็ สขุ ผ่อนคลาย ไม่เครยี ด คล่องแคล่ว มคี วามเมตตา กรุณา มี
สติ มสี มาธิ เปน็ ต้น

3. สุขภาวะทางสังคม หมายถึง การอยู่ร่วมกันด้วยดี ในครอบครัว ในชุมชน ในที่ทำงาน ในสังคม ใน
โลก ซ่ึงรวมถงึ การมบี รกิ ารทางสงั คมที่ดี และมสี ันติภาพ เปน็ ตน้

4. สุขภาวะทางปัญญา (จิตวิญญาณ) หมายถึง ความสุขอันประเสริฐที่เกิดจากมีจิตใจสงู เข้าถึงความ
จริงทั้งหมด ลดละความเห็นแก่ตัว มุ่งเข้าถึงสิ่งสูงสุด ซึ่งหมายถึงพระนิพพาน หรือพระผู้เป็นเจ้าหรือความดีสูงสุด
สดุ แลว้ แต่ความเช่ือมท่ีแตกตา่ งกันของแต่ละคน

สุข ภาวะ หมายถึง การดำรงชีพของบุคคลอย่างมสี ุขทั้งกาย และ จิต อาจกล่าวได้ว่ามิใช่เพียงไม่มีโรคภัย
ไข้เจ็บ แต่รวมถึงการมีชีวิตที่มีร่างกายแข็งแรง จิตแข็งแรง มีความสุขอยู่ในสังคม โลกในปัจจุบัน ซึ่งมีการ
เปลี่ยนแปลงต่าง ๆ เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว บางอย่างที่เกิดขึ้นก่อให้เกิดภาวะคุกคามต่อสุขภาวะคนไทยเกิดเป็น
ปัญหาด้าน สุขภาพ มลภาวะที่เกิดขึ้น การเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวกับอาหาร วิถีชีวิต ค่านิยมและวัฒนธรรมที่
เปลี่ยนไปล้วนแลว้ แต่ก่อใหเ้ กิดปัญหาสขุ ภาพตามมาทัง้ สิ้นก่อให้เกิดโรคภัยไข้เจ็บเช่นเกิดโรคเอดส์ เกิดโรคความ
ดันโลหิตสงู โรคหัวใจขาดเลอื ด เกิดอุบัติภัยสูงข้ึน เป็นต้น มีโรคหลายโรคที่อาจป้องกันหรือสามารถลดอัตราเส่ยี ง
ลงได้ ซ่งึ ตอ้ งการความร่วมมือรว่ มใจจากหลายๆฝ่ายช่วยการสร้างเสริมสุขภาพให้กบั สังคม

ความหมายและความสำคญั

การวางแผนดูแลสุขภาพ หมายถึง การกำหนดแนวทางในการเลือกรูปแบบของการปฏิบัติเพื่อการดูแล
สขุ ภาพท่ีนำมาสสู่ ุขภาวะท่ีสมบูรณท์ ้ังร่างกาย , จติ ใจ, อารมณ์ และสงั คม

การวางแผนดูแลสุขภาพ หมายถึง การกำหนดแนวทางในการเลือกรูปแบบของการปฏิบัติเพื่อการดูแล
สขุ ภาพที่นำมาสู่สุขภาวะทีส่ มบูรณ์ทงั้ ร่างกาย , จติ ใจ, อารมณ์ และสังคม

การวางแผนดแู ลสุขภาพของบคุ คลในชุมชน หมายถึง การะบวนการคดิ ทีส่ ่งผลต่อการเลือกปฏิบัติท่ีทุกคน
ในชมุ ชนตอ้ งร่วมกันปฏบิ ตั ิ เพอื่ ใหม้ สี ุขภาวะทีส่ มบูรณท์ งั้ รา่ งกาย จติ ใจ อารมณแ์ ละสังคม

การวางแผนดแู ลสขุ ภาพของบุคคลในสงั คม หมาย ถึง กระบวนการในการวางแผนเพื่อให้ทุกคนในสังคมมี
สุขภาวะที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ อารมณ์และสังคม ซึ่งการที่บุคคลในสังคมจะมีสุขภาพที่สมบูรณ์ได้น้ัน

จำเป็นต้องเริ่มมาจากหน่วยที่เล็กที่สุด นั่นคือการดูแลสุขภาพบุคคลและสมาชิกในครอบครัว จากนั้นจึงออกไปสู่
ชมุ ชนและสังคม ซ่ึงการปฏิบตั ดิ งั กล่าวในทส่ี ดุ ก็จะนำไปสกู่ ารมสี ุขภาพดถี ้วนหน้าได้

การส่งเสริมสุขภาพ เป็นทั้งกระบวนการ กิจกรรม และแนวทาง สำหรับการดำเนินงาน เกี่ยวกับสุขภาพ
เพื่อส่งเสริม และเกื้อหนุนให้บุคคล ได้พัฒนาศักยภาพของตนเอง ครอบครัว และชุมชนในทุกด้าน แบบองค์รวม
อยา่ งเป็นระบบ เนอื่ งจากสขุ ภาพนนั้ เป็นองคร์ วม ที่มาจากส่วนประกอบหลายๆ ประการ อาทิ สงั คม สิ่งแวดล้อม
ระบบบริการสุขภาพ และวิถีการดำเนินชีวิตของบุคคล เพื่อสนับสนุน ยับยั้ง หรือกำหนดพฤติกรรมสุขภาพ ไปสู่
การปฏิบัติ จึงต้องอาศัยความร่วมมือ และการระดมพลังจากทุกฝ่าย ในการดูแลสุขภาพของตนเอง และการ
ปรับปรุงสังคมด้านต่างๆ เช่น สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ การเมือง การศึกษา และอื่นๆ โดยใช้กลยุทธ์การถ่ายโอน
อำนาจจากรัฐ มาสู่ประชาชน ให้มีพลังอำนาจที่จะดูแลสุขภาพ และจัดการกับชุมชนของตนเอง อย่างเหมาะสม
สอดคล้องกับความต้องการ และความเป็นไปได้ ในแต่ละท้องถิ่น โดยคำนึงถึง ระบบสังคม วัฒนธรรม และ
เศรษฐกจิ ทีแ่ ตกต่างกันของชุมชน และเน้นการทำงานรว่ มกัน ทงั้ ภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนอย่างเต็มที่

การประชุมแพทยศาสตร์ (2542) ได้ เล็งเห็นถึงความสำคัญ ของการมีส่วนร่วม ของประชาชน ในการ
ส่งเสริมสุขภาพ จึงเสนอแนะระบบบริการสขุ ภาพ ท่จี ะสนบั สนุน การมสี ่วนรว่ มของประชาชน ไว้ 3 ประการ คือ

1) การ สร้างความเข้มแข็งให้กับบุคคล ชุมชน ในการควบคุมปัจจัย ที่จะมีผลกระทบต่อสุขภาพ เพราะ
ความเข้มแข็งของประชาชน และชมุ ชน จะเกิดขึ้นได้ ก็ต่อเม่ือ ประชาชนเข้ามามสี ่วนรว่ ม ในการจัดบรกิ ารสุขภาพ
มากขึน้

2) การจัดบริการในชุมชน (community-based health services) เป็นบริการระดับปฐมภูมิ (primary
care) ให้ชมุ ชนเข้ามามีสว่ นร่วมไดม้ ากที่สดุ และ

3) การประสานงาน กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อการพัฒนานโยบายเพื่อสุขภาพ (public health
policy) ท่ีจะมีผลกระทบต่อ การเปลย่ี นแปลงระบบสุขภาพ

บทบาท ของประชาชน มีวามสำคัญอย่างยิ่ง ต่อการส่งเสริมสุขภาพของตนเอง และชุมชน โดยประชาชน
จะต้องเห็นคุณค่า และผลของสิ่งแวดลอ้ ม ต่อภาวะสุขภาพ ช่วยกันรักษา และสร้างสิ่งแวดล้อมที่เก้ือกูล ต่อการมี
พฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพที่ดี เช่น การรวมตัวกันของชุมชน เพื่อออกกำลังกาย การณรรงค์ต่อต้านการสูบบุหร่ี
หรือสิ่งเสพติด การรณรงค์ป้องกันอุบัติเหตุ และการจัดโครงการ โรงเรียนสุขภาพดี ที่ทำงานสุขภาพดี หรือชุมชน
สุขภาพดี เป็นต้น องค์กรชุมชน จึงต้องมีการพัฒนาโครงสร้าง และกลไกการจัดการ ที่มีประสิทธิภาพ มีความคิด
สร้างสรรค์ และตระหนักในสุขภาพของชุมชน และมีเจ้าหน้าที่สุขภาพ ทำหน้าที่ให้ความรู้ และสนับสนุนให้เกิด
ทักษะ การส่งเสริมสุขภาพ สอดคล้องกับแนวคิด การส่งเสริมพลังอำนาจชุมชน ที่สนับสนุนให้ชุมชนเกิดความ
สำนึก และพันธสัญญาต่อส่วนรวม และการเสริมสร้างให้ชุมชน ลงมือทำด้วยตนเอง อย่างต่อเนื่อง เป็นการสะสม
ความรู้ และประสบการณ์ จากการปฏิบตั ิจริง (learning by doing) และเป็นกระบวนการเรียนรู้ แบบปฏิสมั พันธ์
(interactive learning process) โดย เร่มิ ต้งั แต่ การสร้างทีมงาน เขยี นโครงการ จดั ทำแผน ดำเนนิ งาน ควบคู่ไป
กบั กระบวนการสะทอ้ นความรูส้ กึ ของประชาชน สำหรบั ข้อมลู ย้อนกลับ ในการปรับปรงุ แผนงาน และกจิ กรรมใน
โครงการ จนเกิดความรู้สึก เป็นเจ้าของโครงการร่วมกัน ซึ่งมีส่วนเกื้อหนุนองค์กรชุมชน ให้มีความแข็งแกร่ง และ
ม่ันคงยง่ิ ขึน้ สำหรับ การพฒั นาโครงการส่งเสรมิ สขุ ภาพ แบบย่ังยืนตอ่ ไป

1. ขนั้ ตอนการสร้างทมี งาน มีการจัดการดังน้ี

การ สร้างความสัมพันธ์กับชุมชน เพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดี ระหว่างเจ้าหน้าที่สุขภาพ กับเจ้าหน้าที่ของ
รัฐในสาขาต่างๆ เช่น ครู พัฒนาชุมชน เกษตรชุมชน และองค์กรต่างๆ ในชุมชน โดยการเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ
ของชุมชน เช่น ทำบุญทอดกฐิน ปลูกต้นไม้ในชุมชน งานวันเด็กของโรงเรียน งานบวช และงานศพ เป็นต้น เพื่อ
แสดงออกถงึ ความจริงใจ ที่มตี อ่ ชาวบา้ นในชุมชน และถา้ หากเป็นคนในท้องถน่ิ และสามารถพูดภาษาท้องถน่ิ ได้ ก็
จะยิ่งเป็นการดี ที่จะทำให้เกิดความรู้สกึ คุ้นเคย กับชาวบ้านมากขึ้น จนกลายเป็นความไว้วางใจ ที่จะเข้ามามีส่วน
ร่วม ในกิจกรรมตา่ งๆ ของสถานีอนามยั

การสร้างแกนนำของชาวบ้าน หรอื "ทีมส่งเสรมิ สุขภาพชมุ ชน" ด้วยการจัดประชุม อาสาสมคั รสาธารณสุข
กรรมการชุมชน กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มเยาวชน หรือกลุ่มอื่นๆ ที่มีอยู่ในชุมชน รวมทั้งชาวบ้าน เพื่อเปิด
กว้างให้กับคนในชมุ ชนทุกคน ได้เข้ามามีส่วนร่วม ซึ่งมิได้จำกัดอยู่แต่เฉพาะ อาสาสมัครสาธารณสุขเท่านั้น ดังนัน้
จงึ ตอ้ งชแี้ จงจุดประสงค์ ของโครงการ บทบาท และความสำคัญของแกนนำชาวบ้าน คอื ต้องเปน็ ผู้ท่ีมีความสมัคร
ใจ เสียสละ สามารถอุทิศเวลาให้กับส่วนรวมได้ และที่สำคัญ ต้องมีความสนใจในเรื่องของสุขภาพ ทั้งของตนเอง
ครอบครัว และชุมชน เพื่อเป็นตัวอย่างด้านสุขภาพ ของคนในชุมชน สามารถกระตุ้น ชักจูงชาวบ้าน ให้เห็นถึง
ความสำคัญของสุขภาพ และยินดีร่วมมือกัน แก้ไขปัญหาของชุมชน และเป็นผู้นำในกิจกรรม การส่งเสริมสุขภาพ
ของชมุ ชนได้

การให้ความรู้แก่กลมุ่ แกนนำชาวบ้าน เพอื่ ใหก้ ลุ่มแกนนำได้เกิดแนวคิด เกย่ี วกบั การส่งเสริมสุขภาพ และ
การแก้ไขปัญหาชมุ ชน โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม ของชุมชน และเปน็ พ้ืนฐานในการทำงานต่อไป

2. ขั้นตอนการสร้างความตระหนัก ถึงปัญหาสุขภาพของชุมชน สามารถทำได้หลายรูปแบบ แต่ในที่นี้ขอ
เสนอดว้ ยวิธีการ ใช้ปญั หาเปน็ หลัก (problem based) ในการศึกษาวเิ คราะหป์ ญั หาชุมชน โดยเร่ิมจาก การมีส่วน
ร่วมสำรวจชมุ ชน เพ่อื ให้ชุมชนได้ร้สู ภาพของ ปัญหาของชมุ ชนดว้ ยตนเอง ตงั้ แตก่ ารสร้างแบบสำรวจ การกำหนด
พื้นที่ และทีมงานสำรวจ การสำรวจ และการนำข้อมูลมาสรุป และมีเจ้าหน้าที่สุขภาพ เป็นพี่เลี้ยง ช่วยตรวจสอบ
ความครบถว้ นของข้อมูล การระบุปญั หา และสาเหตุของปัญหา โดยกลมุ่ แกนนำเป็นผู้นำเสนอข้อมลู ท่ีได้จากการ
สำรวจ ต่อที่ประชุมชาวบ้าน และเปิดโอกาสให้ชาวบ้าน เสนอความคิดเห็น และปัญหาเพิ่มเติม เพื่อสรุปออกมา
เป็นปัญหาของชุมชนอย่างแท้จริง และนำปัญหาสำคัญ มาค้นหาสาเหตุ สำหรับเป็นแนวทางในการแก้ไขต่อไป

และการจัดลำดับความสำคัญ ของปัญหา ด้วยการให้ที่ประชุมร่วมกัน จัดลำดับความสำคัญของปัญหา ตามความ
รนุ แรง และความต้องการของชุมชน เพอ่ื นำมาวางแผนต่อไป

3. ขั้นตอนการวางแผน แก้ไขปัญหาสุขภาพของชุมชน ชาวบ้านร่วมกันเสนอความคิด และกำหนด
กิจกรรม เพ่ือแก้ไขปัญหาของชุมชน ร่วมกับเจ้าหน้าทสี่ ุขภาพ บนพ้นื ฐานของชมุ ชน และภูมิปัญญาท้องถิน่ ซ่ึงการ
กำหนดกิจกรรม และวางแผนนั้น ไม่จำเป็นต้องทำให้เสร็จสิ้นในครั้งเดียว แต่อาจกำหนดอย่างค่อยเป็นค่อยไป ที
ละกิจกรรม เช่น การทอดผ้าป่าสามัคคี เพื่อจัดหาทุนมาใช้ในการดำเนินงาน การจัดตั้งชมรมสุขภาพชุมชน การ
นวดแผนไทย การส่งเสริมการปลูกต้นไม้ และสมุนไพรในชุมชน ส่งเสริมการผลิต และบริโภคข้ามซ้อมมือ และ
กิจกรรมวนั ผู้สูงอายุ เป็นต้น เพราะเมอ่ื ส้นิ สุดในแตล่ ะกิจกรรม ทมี งานจะได้นำประเดน็ ข้อเสนอตา่ งๆ มาใช้ในการ
วางแผนงานกิจกรรมตอ่ ไป

4. ขั้นตอนการดำเนินการของชุมชน โดยการจัดตั้งกลุ่มทำงาน ของแต่ละกิจกรรม และดำเนินงานตาม
แผน โดยมีเจ้าหน้าที่สุขภาพ เป็นผู้ให้การสนับสนุน และช่วยประสานงาน ให้คณะทำงานสามารถดำเนินการได้
และมีการประชุม และประเมนิ ผลการทำงานเป็นระยะ เพอ่ื ปรบั ปรงุ แผนงานอย่างตอ่ เนอ่ื ง

5. ขั้นตอนการประเมินผล และการดำเนนิ การอย่างต่อเนื่อง คือ หลังจากการดำเนินงานไปแลว้ 1 ปี ควร
มีการประเมนิ ภาวะสุขภาพของชุมชน ในประเด็นต่างๆ เช่น อัตราการเจบ็ ป่วยเพิ่มข้ึน หรือลดลงมากน้อยเพยี งใด
การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพเป็นอย่างไร และสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ ของชุมชน เกิดขึ้นหรือไม่ และ
จัดทำรายงานการประเมินผล พร้อมทั้งชี้แจง และเผยแพร่ให้ชาวบ้าน ได้รับทราบถึงผลการดำเนินงาน เพื่อให้
ชาวบ้านดำเนนิ งานตอ่ ไป ได้อย่างม่นั ใจ

บทบาทของเจา้ หน้าท่สี ขุ ภาพ ต่อการส่งเสริมสขุ ภาพ

การแสดงออกของเจ้าหน้าที่ สุขภาพ มีส่วนทำให้ชาวบ้านเกิดความรู้ และจิตสำนึกในการดูแลสุขภาพ
และรจู้ ักแสวงหาความรู้ เพ่ือการตดั สินใจ และปฏบิ ัติการสง่ เสรมิ สุขภาพตนเอง และชมุ ชน ดงั มบี ทบาทตอ่ ไปน้ี

1. สรา้ งความมั่นใจให้กบั ชุมชน การใหช้ าวบา้ น เกดิ ความมั่นใจน้นั นับเปน็ จดุ เร่มิ ต้นที่สำคัญอย่างยิ่ง ใน
การร่วมงานกับชุมชน เพราะทำให้ชาวบ้านเกิดความไว้วางใจ ที่จะทำงานร่วมกันต่อไป วิธีการที่ช่วยให้ชาวบ้าน
เกดิ ความเข้าใจ และไว้วางใจ คือ การแสดงออก ถงึ ความจริงใจ ท่ตี อ้ งการดแู ลสขุ ภาพชาวบ้าน อยา่ งสมำ่ เสมอ

2. เสริมสร้างพลังอำนาจแก่ชุมชน เป็นการเพิ่มสมรรถนะ (enabling) ให้ ชาวบ้าน สามารถควบคุม
สภาวะสุขภาพ และสิ่งแวดล้อมด้วยตนเอง รู้จักคิด รู้จักแก้ปัญหา โดยมีเจ้าหน้าที่สุขภาพ ทำหน้าที่กระตุ้นให้เกิด
การเรยี นรู้ ด้วยวธิ กี ารตา่ งๆ ได้แก่

การใหข้ อ้ มูลข่าวสาร ทเี่ อื้อตอ่ สุขภาพคน ในชุมชน เช่น การประชมุ ชี้แจง การจัดอบรม และการประกาศ
ทางหอกระจายข่าว เป็นต้น การพัฒนาการทำงานเป็นทีม ด้วยการกระตุ้นให้ชาวบ้าน ร่วมกันคิด และร่วมกันลง
มือทำกิจกรรม ด้วยตนเอง (Community Action) โดยยึดหลักการพึ่งตนเอง (Self Reliance) และใช้ภูมิปัญญา
ทอ้ งถนิ่ (Local Wisdom)

การพัฒนาทักษะสุขภาพตนเอง โดยจัดกิจกรรมให้ความรู้ และฝึกทักษะสุขภาพ ให้แก่ชาวบ้าน ในวันพบ
กล่มุ ของสมาชิก ชมรมสง่ เสรมิ สุขภาพ อาทิ การสนทนาแลกเปลีย่ นความคดิ เห็น และเลา่ ประสบการณ์ของสมาชิก
แต่ละคน การให้ความรเู้ ก่ียวกับสุขภาพ และการฝกึ ออกกำลงั กาย นงั่ สมาธิ หรือการผลิตนมถว่ั เหลือง เป็นต้น

การศึกษาดูงาน โดยการนำชาวบ้านไปดูงาน ตามเครือข่ายต่างๆ เช่น ชมรมผู้สูงอายุ กลุ่มออมทรัพย์
หมู่บ้านดีเด่นในเรื่องต่างๆ เช่น การผลิตสมุนไพร การผลิตข้าวซ้อมมือ หรือการบริหารจัดการ เป็นต้น เพื่อการ
เรยี นรู้ ทำให้ชาวบ้านเกดิ ความรู้ แนวคิด และกำลงั ใจในการทำงาน พัฒนาชุมชนอย่างตอ่ เน่ืองตอ่ ไป

3. ส่งเสริมสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพชุมชน เป็นการช่วยให้ชุมชนเรียนรู้ การอยู่ร่วมกับสิ่งแวดล้อมได้
อย่างเก้ือกูล และสมดลุ ท้ังทางด้านกายภาพ ชวี ภาพ และสงั คม ซง่ึ ถอื ว่า เปน็ หน้าที่ของทุกคน ดงั เช่น

การ ส่งเสริมอาชีพที่เอื้อต่อ สุขภาพ เช่น การผลิตนมถั่วเหลือง การนวดแผนไทย การปลูก และผลิต
สมุนไพรในชมุ ชน และการผลติ ขา้ วซ้อมมอื เปน็ ตน้

การ ส่งเสรมิ การปลกู ป่าสวนผสม โดยการแนะนำใหป้ ลูกต้นไม้ยนื ตน้ ไมผ้ ล และสมุนไพรผสมผสานกันไป
เพราะนอกจากจะเป็นการอนุรกั ษ์ ทรัพยากรธรรมชาติ และเปน็ แหลง่ ของพืชสมุนไพรแลว้ ยังช่วยเพมิ่ รายได้ให้แก่
ครอบครัวได้ ทัง้ ระยะสั้น โดยการขายพืชสมุนไพร และในระยะยาว การปลูกไมย้ ืนตน้ เปรยี บเสมือน "ต้นไม้บำนาญ
ชวี ติ " ไวใ้ ช้จา่ ยยามแก่เฒ่าได้ดว้ ย เน่อื งจากการขายต้นไมข้ นาดใหญ่ จะมีราคาสูงมาก

การส่งเสริมสัมพันธภาพ และมิตรไมตรีที่ดีต่อกัน ภายในชุมชน เป็นการส่งเสริมสิ่งแวดล้อม ด้านสังคม
โดยเน้นให้ชุมชนเห็นถึงความสำคัญ "ความสามัคคี" ซึ่งสามารถช่วยให้เกิดพลัง ในการทำงานและแก้ปัญหาได้ทุก
อย่าง ใหล้ ลุ ่วงไปได้ดว้ ยดี

4. ปรับเปลี่ยนระบบบริการสุขภาพ โดยส่งเสริมการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม ด้วยการผสมผสานความรู้
ทางด้านการแพทย์ มาให้เข้ากับภูมิปัญญาท้องถิ่น และการกระตุ้นให้ชาวบ้านมาร่วมคิด และทำกิจก รรมกับ
เจ้าหนา้ ที่สุขภาพ เช่น การเปิดบริการแพทยแ์ ผนไทย การนวด การอบ และการจำหนา่ ยยาสมุนไพร เป็นตน้

5. ประสานความร่วมมือ โดยการประสานงานกับองค์กรต่างๆ ทง้ั ใน และนอกชมุ ชน เชน่ องค์การบริหาร
สว่ นตำบล ชมรมสขุ ภาพต่างๆ คลนิ กิ แพทยแ์ ผนไทย และชุมชนเครอื ขา่ ยต่างๆ ท่ีประสบความสำเร็จ ในการพัฒนา
ชมุ ชน สำหรบั เป็นที่ศกึ ษาดูงาน และเปน็ ท่ีปรึกษา ให้กับองคก์ รในชุมชน

บทบาท ของเจ้าหน้าที่ สุขภาพดังกล่าว เป็นปัจจัยที่สำคัญ ทำให้ชาวบ้านเกิดความมั่นใจ และรู้สึกว่า
เจา้ หน้าทสี่ ขุ ภาพให้อสิ ระ และยอมรับในความคดิ ของตน จึงเกิดบรรยากาศของการ ปรึกษาหารือรว่ มกัน เพื่าการ
สร้างพลังอำนาจ และความแข็งแกร่งแก่ชุมชน นอกจากนั้น การเปลี่ยนแปลงบทบาท ของเจ้าหน้าที่สุขภาพ จาก
การมุ่งเน้นการรักษาพยาบาล เป็นการดูแล และส่งเสริมสุขภาพ แบบองค์รวม โดยการผสมผสานความรู้ ทางด้าน
การแพทย์ ให้เข้ากับภูมิปัญญาท้องถ่ิน ร่วมคิด ร่วมทำกับชาวบ้านมากขึ้น ทำให้ชาวบ้านเกิดการเรียนรู้ จากการ
ไดร้ บั การแก้ไข ใหผ้ ่านพ้นไปได้ดว้ ยดี โดยการพูดคุย และการใหก้ ำลงั ใจ จนเกดิ เปน็ ความรู้สึกท่ดี ี และเอ้ืออาทรต่อ
กนั ทำให้เกิดพลังในการแก้ปัญหาชมุ ชน ให้ลุล่วงไปได้

บทบาทของประชาชนในชมุ ชน

การ มีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ ของชุมชน เป็นการแสดงออกถึงความรับผิดชอบ ของชาวบ้าน ต่อการ
ดแู ลสขุ ภาพของชุมชน ซึ่งปัจจยั ท่มี ีอิทธิพล ตอ่ การมสี ่วนรว่ ม คือ สมั พันธภาพที่ดี ความไวว้ างใจ และการยอมรับ
ซึ่งกันและกัน รวมทั้งการแสดงออก ถึงความจริงใจ ของเจ้าหน้าที่สุขภาพ ก็มีส่วนทำให้ชาวบ้าน อยากเข้าร่วมใน
โครงการ ดว้ ยความสมัครใจ บรรยากาศในการทำงานรว่ มกัน จึงเปน็ ไปอย่างราบรน่ื ดังตวั อยา่ งกจิ กรรมต่อไปน้ี

1. การทอดผ้าป่าสามัคคี เพื่อสุขภาพ เพื่อหาเงินทุนมาดำเนินงาน เพื่อสุขภาพต่อไป และกระตุ้นให้เกิด
การมีส่วนร่วมของชาวบ้าน เน่ืองจากเป็นงานบุญ ทำให้ชาวบ้านให้ความร่วมมือ ทั้งการร่วมคิด ร่วมทำ และร่วม
ทุนทรัพย์ ให้งานบรรลุเป้าหมาย เพราะนอกจากชาวบ้าน จะได้รับความสนุกสนานรื่นเริง จากการจัดงานแล้ว
รายได้จากการร่วมทำบุญ ยังสามารถนำมาเป็น "กองทุนสุขภาพชุมชน" ในการนำมาพัฒนาชุมชน ด้านสุขภาพ
ต่อไปอกี ด้วย

2. ชมรมส่งเสริมสุขภาพชุมชน สำหรับผู้สูงอายุ หรือผู้สนใจสุขภาพ ได้มาทำกิจกรรมร่วมกัน โดยมี
เจ้าหน้าที่สถานีอนามัย เป็นผู้ให้คำปรึกษาแนะนำ และดูแลสุขภาพ มีอาสาสมัครสาธารณสุข ช่วยวัดความดัน
โลหิต และร่วมกิจกรรม การสวดมนต์ไหว้พระ และนั่งสมาธิ การให้ความรู้สุขภาพ การออกกำลังกาย การจัด
กิจกรรมบันเทิงตา่ งๆ เชน่ ร้องเพลง รำวง เปน็ ตน้

3. ส่งเสริมการบริโภค และผลิตนมถั่วเหลืองในชุมชน เพื่อส่งเสริมให้ชาวบ้าน ได้ดื่มนมถั่วเหลืองอย่าง
ทั่วถึง ด้วยการส่งเสริมการปลูกถ่ัวเหลือง และสอนวิธีการทำนมถั่วเหลือง บริโภคในครอบครัว พร้อมทั้งสนับสนนุ
อุปกรณ์ต่างๆ ให้กับชาวบ้าน ผู้สนใจที่จะทำอาชีพเสริม ทำให้ชุมชนสามารถมียมถั่วเหลืองให้กับเด็ก ที่ขาด
สารอาหาร ทั้งผ้สู งู อายุไดบ้ รโิ ภคในราคาทถ่ี ูก

4. ส่งเสริมการนวดแผนไทย เพื่อช่วยลดปัญหาการปวดเมื่อยกระดูก และกล้ามเนื้อของผู้สูงอายุ และ
ชาวบ้านทั่วไป ทำให้เป็นอุปสรรคต่อการประกอบอาชีพ และการดำเนินชีวิต การนวดเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง ของ
ชาวบ้าน แทนการรับประทานยาแก้ปวด หรือยาสมุนไพร ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ ดังนั้น การจัดอบรมการนวด
ให้คนในชุมชน เพื่อมาเปิดให้บริการนวด แก่ชาวบ้านในชุมชน จึงน่าจะเป็นวิธีหนึ่ง ที่จะช่วยลดปัญหาการบรโิ ภค
ยา ทีเ่ กินความจำเป็น ของชาวบา้ นลงได้

5. ส่งเสรมิ การปลูก และใช้สมุนไพรในชุมชน โดยเรม่ิ ตน้ จากการแปรรูปสมุนไพร ท่มี วี ตั ถดุ บิ มากในชุมชน
เช่น ขมน้ิ และฟ้าทะลายโจร อัดแคปซูล ขีผ้ ึง้ ไพล เปน็ ต้น พรอ้ มกบั การส่งเสริมให้ปลกู สมุนไพรเหล่าน้ัน ควบคู่ไป
กับไม้ยืนต้น และไม้ผล เป็น "สวนผสม" และมีการขุดบ่อเลี้ยงปลาดุกในสวนด้วย จากนั้นควรนำคณะทำงานไปดู
งานที่ต่างๆ เช่น ศูนย์การแพทย์แผนไทย หรือหมู่บ้านอื่นๆ ที่ประสบความสำเร็จในการผลิตสมุนไพร ทำให้กลุ่ม
สามารถพฒั นา การผลิตสมนุ ไพร ทำใหก้ ลุม่ สามารถพัฒนาการผลิตสมุนไพรดีขน้ึ และเจา้ หน้าทสี่ ุขภาพต้องมีส่วน
ร่วม ในการควบคุมความสะอาด และช่วยประชาสัมพันธ์ เป็นการส่งเสริมการใช้สมุนไพร และช่วยให้ชาวบ้านบาง
คน มอี าชีพเสรมิ และมรี ายไดเ้ พ่ิมขน้ึ

6. กิจกรรมวันผู้สูงอายุ ควรจัดเป็นงานประเพณีประจำปี ของชุมชน ในวันสงกรานต์ เรื่องจากเป็นวัน
ครอบครัว ลูกหลานได้มีโอกาสแสดงมุทิตาจิต แก่ญาติผู้ใหญ่ และให้เด็กรุ่นหลังของชุมชน ได้เห็นประเพณี
สงกรานต์ที่ดีงาม จะได้สืบทอดต่อกันไป โดยเชิญชวนให้ชาวบ้าน นำปิ่นโตมาถวายพระ และรับพร และเชิญ

ผู้สูงอายุทกุ ท่าน มาให้ลูกหลานไดร้ ดน้ำ เพื่อแสดงมุทิตาจติ และขอพรจากท่าน พร้อมทั้งมอบของท่ีระลึกต่าง ทำ
ใหเ้ ดก็ ๆ ภายในชุมชนได้เหน็ ตวั อย่างประเพณีสงกรานต์ ทด่ี ีงาม มิใช่การสาดนำ้ ใส่กนั อย่างที่ปรากฎตามท้องถนน
ตา่ งๆ

การ มีส่วนรว่ มส่งเสริมสุขภาพ ชุมชนนั้น เจ้าหน้าท่ีสุขภาพมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง ในการกระตุ้นให้เกิด
กิจกรรมความร่วมมือ ซึ่งจะเห็นว่า กิจกรรมต่างๆ ที่เกิดขึ้น มิได้มุ่งเน้นแต่เพียงการแก้ปัญหาสุขภาพเท่านั้น หาก
เป็นการพัฒนาชุมชนแบบองค์รวม โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน ในการพัฒนา และประชาชนเองก็เป็นตัวจักรสำคัญ ใน
การรว่ มดำเนนิ งาน ใหบ้ รรลุเป้าหมาย ดงั นนั้ ท้งั ในส่วนของประชาชน และเจ้าหน้าทีส่ ุขภาพ จึงต้องมีการส่งเสริม
กระบวนการเรียนรู้ ในชุมชนอย่างต่อเนือ่ ง (Community Learning) เพราะ เมื่อเกิดการเรียนรู้ แลกเปลี่ยน และ
เรียนรู้ จนเป็นวงจรตอ่ เน่ืองไม่รู้จบ ทำให้เกิดพลงั มหาศาล ในการดำเนินกิจกรรมร่วมกนั ในสังคม ผลที่ได้จะทำให้
บุคคลสามารถ นำความรู้ไปสู่การตัดสินใจ เลือกแนวทางการแก้ปัญหา ให้สอดคล้องกับวัฒนธรรม และวิถีการ
ดำเนินชีวติ ต่อไป และที่สำคัญ ควรมรการพัฒนาแนวคิด ที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานความเช่ือ ที่ว่า บุคคลมีศักยภาพ และ
สามารถเรียนร้ทู จี่ ะดแู ล และพึ่งพิงตนเองไดเ้ พราะจะเปน็ หนทาง นำไปสู่การพฒั นาชุมชน ใหเ้ ขม้ แขง็ และคุณภาพ
ชีวิตท่ดี ขี องชุมชนตอ่ ไปได้

1. ความสำเร็จของผลงาน / นวัตกรรมที่นำเสนอ

ช่ือผลงาน : เร่อื ง การพัฒนาคุณภาพชวี ติ ผสู้ ูงอายุ เพ่ือคงพฒั นาทางกาย จิตและสมอง ของผสู้ งู อายุ

2. หนว่ ยงาน : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัยอำเภอสูงเม่น

3. ผู้จัดทำ Best Practice : นายยทุ ธนา ปญั ญาใจ ครู กศน.ตำบลบา้ นเหลา่ อำเภอสูงเม่น

4. สอดคลอ้ งกบั นโยบายเรง่ ดว่ นเพอ่ื ขับเคลอื่ นยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาประเทศ

สอดคล้องกับนโยบาย สำนักงาน กศน.ข้อที่ ๒ ส่งเสริมการจัดการศึกษาและการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับ
ประชาชนที่เหมาะสมกับทุกชว่ งวัย ข้อย่อยที่ ๒.๓ ส่งเสริมการเรียนการสอนท่ีเหมาะสมสาํ หรับผู้ที่เข้าสู่สังคมสูง
วยั อาทิ การฝกึ อบรมอาชีพ ท่ีเหมาะสมรองรับสังคมสูงวยั หลกั สูตรการพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสริมสมรรถนะ
ผูส้ ูงวัย และหลักสตู ร การดแู ลผสู้ ูงวัย โดยเน้นการมีสว่ นรว่ มกบั ภาคีเครือขา่ ยทกุ ภาคส่วนในการเตรยี มความพร้อม
เขา้ สสู่ งั คมสงู วัย

5. ที่มาและความสำคญั ของผลงาน

ด้วยศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสูงเม่นได้รับมอบนโยบายจากสำนักงาน
กศน. ให้ดำเนินงานการจัดกิจกรรมตามนโยบายและจุดเน้นการดำเนินงานประจำปี งบประมาณ พ.ศ.๒๕๖๔ ใน
การสง่ เสรมิ การจัดการศึกษาและการเรียนรตู้ ลอดชีวิตสำหรับประชาชนท่ีเหมาะสมกบั ทุกช่วงวยั ส่งเสรมิ การเรียน
การสอนที่เหมาะสมสำหรับผู้ที่เข้าสู่สังคมสูงวัย อาทิ การฝึกอบรมอาชีพ ที่เหมาะสมรองรับสังคมสูงวัย หลักสูตร
การพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตและสง่ เสริมสมรรถนะผู้สงู วยั และหลกั สูตร การดแู ลผ้สู ูงวยั โดยเนน้ การมสี ่วนร่วมกับภาคี
เครือขา่ ยทกุ ภาคส่วนในการเตรียมความพรอ้ มเข้าส่สู งั คมสงู วยั

จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID - 19) ซึ่งรัฐบาล และกระทรวง
ศกึ ษาธิการ ได้ออกประกาศและมมี าตรการเฝ้าระวงั เพ่ือป้องกันการแพร่กระจายของเช้ือไวรัสดังกลา่ ว ซ่ึงจำเป็นท่ี
จะต้องมีการจัดการศึกษาที่สอดคล้องกับสถานการณ์ และตรงตามความต้องการของประชาชน จำเป็นจะต้องจัด
กระบวนการเรียนรู้ การสรา้ งความรู้ความเข้าใจ การสนับสนนุ กจิ กรรมสุขภาวะ และสร้างเครือขา่ ยภาคประชาชน
ในการเฝ้าระวงั ปอ้ งกนั และควบคุมโรค ใหก้ บั ประชาชนทุกชว่ งวัย การปอ้ งกันโรคท่เี กดิ ขน้ึ ในสภาวะปัจจุบัน เช่น
การแพร่ระบาดของเชื้อไววัสโคโรนา2019 (COVID - 19) การป้องกันหมอกควัน ไฟป่า ฝุ่นPM.๒.๕ และการ
ป้องกันโรคติดตอ่ และโรคไมต่ ดิ ต่อในฤดฝู นเป็นต้น โดยประสานงานเจ้าหน้าทโี่ รงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ให้
ความร้เู กยี่ วกบั การป้องกนั ภาวะซมึ เศรา้ การดูแลสขุ ภาวะอนามยั ใหก้ บั ประชาชนอยา่ งถกู ต้องและเหมาะสม

ดงั นน้ั กศน. อำเภอสูงเมน่ จึงไดจ้ ัดทำโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตผูส้ ูงอายุ เพือ่ คงพัฒนาการทางกาย จิต
และสมองของผู้สูงอายุ ประจำปี ๒๕๖๔ ให้กับประชาชนเพื่อส่งเสริมการจัดการศึกษาตลอดชีวิตและพัฒนา
คุณภาพชีวิตด้านทักษะชีวิตในเรื่องสุขภาพอนามัยสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนโดยจัดกระบวนการเรียนรู้ทักษะชีวิตบน
พื้นฐานการดำเนินชีวิต การป้องกันโรคที่เกิดขึ้นในสภาวะปัจจุบัน เน้นการนำทักษะการปฏิบัติตนมาใช้ในการ
ยกระดับคุณคุณภาพชีวิต รวมถึงตอบสนองความต้องการกลุ่มเป้าหมายในชุมชนให้สามารถนำความรู้ที่ได้รับไป
ปรับใชใ้ นชวี ิตประจำวันได้

6. วัตถุประสงค์

เพื่อส่งเสริมการจัดการศึกษาตลอดชีวิตและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เกี่ยวกับการป้องกัน
ภาวะซึมเศรา้ ใหม้ สี ขุ ภาพกายและสุขภาพจติ - สมอง ทีด่ ี มที กั ษะในการปอ้ งกันโรคอุบตั ใิ หม่และนำความรทู้ ี่ได้รับ
ไปปรับใช้ในการดูแลสุขภาพของตนเอง ครอบครวั และชมุ ชนได้

7. วิธีปฏิบตั ทิ ่เี ป็นเลิศ

ในการจัดกิจกรรมผ้สู งู อายขุ องศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัยอำเภอสูงเมน่
หวั ใจการทำงานคือ ระบบทมี
1. มีเป้าหมายเดียวกนั มุง่ ม่นั รว่ มแรงรว่ มใจบรรลเุ ปา้ หมายให้ได้
2. มีระบบการทำงานท่ชี ัดเจน ทุกคนร้หู นา้ ท่ี ปฏบิ ัตภิ ารกิจให้ดีทส่ี ดุ
3. สามัคคี ใหค้ วามรว่ มมอื ช่วยเหลือเกื้อกลู ผลักดนั กนั และกัน
4. ชื่นชมความสำเรจ็ รว่ มกัน ร่วมภาคภมู ิใจด้วยกัน
การบริหารจัดการในการลงปฏิบัติงานในพื้นที่ สิ่งสำคัญที่ผู้ปฏิบัติไม่ควรลืม คือการประสานงาน ซ่ึง
กลุม่ เปา้ หมายทีจ่ ะมาเข้าร่วมโครงการ ตามวันเวลาท่นี ัดหมาย ถือวา่ มคี วามสำคญั ไมแ่ พก้ นั ในพนื้ ทค่ี รกู ศน.ตำบล
ครูอาสาสมัครฯ ต้องรู้จักการประสาน บริหารจัดการด้านเครือข่าย เช่น กลุ่มผู้สูงอายุ ผู้นำหมู่บ้าน ผู้นำชุมชน
อสม.หัวหน้าหน่วยงานราชการ เช่นผู้อำนวยการโรงเรียน ผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล นายก
และปลัดองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล เปน็ ตน้
จากหวั ใจการทำงานขา้ งต้น ทำใหก้ ารดำเนนิ โครงการจัดการศึกษาตลอดชีวติ เพ่ือคงพัฒนาทางกายและ
สมองของผู้สูงอายุ ขับเคล่ือนการดำเนนิ งานให้มีประสิทธภิ าพ มอี งคป์ ระกอบดงั นี้
1.การประสานงาน

1.1 ครูกศน.ตำบล
1.2 ครอู าสาสมคั รฯ
1.3 ประธานกลมุ่ ผู้สูงอายุ และคณะกรรมการ

1.4 ผนู้ ำชุมชน ไดแ้ ก่กำนัน ผ้ใู หญ่บ้าน ผชู้ ว่ ยผ้ใู หญ่บา้ น และคณะกรรมการหม่บู า้ น
1.5 ผนู้ ำท้องถนิ่ ไดแ้ ก่ นายกอบต. ปลัดอบต. เจ้าหน้าท่ี อบต. และสมาชกิ อบต.
1.6 สถานที่ เช่น วัด อบต. ศาลาอเนกประสงค์ประจำหมูบ่ า้ น
1.7 จิตอาสา ข้าราชการบำนาญ
2. การกำหนดวันเวลาและสถานที่ ให้ชดั เจน
3. กลุ่มเปา้ หมาย ทแ่ี นน่ อน และชดั เจน
4. กิจกรรมท่ีจะใหค้ วามรู้แกผ่ เู้ ข้าร่วมอบรม ทีต่ รงประเด็น
5. การบรหิ ารจดั การอาหารกลางวัน อาหารว่าง
6. การจดั เตรียมวสั ดอุ ปุ กรณ์
7. บคุ ลากรเตรียมพรอ้ มด้านความรใู้ นแตล่ ะช่วงเวลา ของแต่ละวชิ า
8. การลำดบั ขนั้ ตอน วิธกี ารนำเสนอใหเ้ ปน็ ไปตามกำหนดการ
9. การจดั เตรียมสถานท่ี
10.ฝ่ายลงทะเบียน ประชาสมั พันธ์
สิ่งเหล่าน้เี ป็นเร่ืองสำคัญในการบริหารจัดการโครงการพฒั นาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เพ่ือคงพัฒนาการทาง
กาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ ประจำปี ๒๕๖๔ ที่ได้เข้าร่วมกิจกรรม ให้ได้ทั้งความรู้ ความสุข สนุกสนาน การ
ได้รบั สิ่งของจากการปฏิบัติดว้ ยตนเองทำให้เกดิ ความภูมิใจ และได้นำไปใช้อยา่ งมีความสุข และผลการจัดกิจกรรม
ทำให้ผู้เข้ามีความสขุ ที่ได้มาพบปะพูดคุยแลกเปล่ียนความคิดเหน็ กนั ได้สอบถามความเปน็ อยู่ ทำให้เกิดความคดิ
ถงึ กนั และไดค้ ลายความเหงา ท่ีได้มาร่วมกิจกรรมเป็นกลุ่มแบบนี้

8. ตัวชี้วัดความสำเร็จ

1. ผูส้ ูงอายไุ ดร้ บั ความรู้ มที กั ษะในการปอ้ งกันโรคอบุ ตั ใิ หม่ การดแู ลสขุ ภาพกาย จติ -สมองท่ีดี
2. ผู้สูงอายุมีความห่วงใยไม่ทอดทิ้งกันมีการรวมกลุ่มช่วยเหลือกันและกันและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกัน
และกัน
3. ผสู้ ูงอายุมสี ุขภาพรา่ งกายแข็งแรงอย่ใู นสงั คมได้อย่างมีความสขุ
4. ผู้สูงอายุมคี วามสุข มีรอยยมิ้ มีกำลงั ใจไม่เปน็ โรคซมึ เศรา้

9. การประเมนิ ผลและเคร่ืองมือประเมินผล

ประเมินจากแบบสอบถาม ก่อนเข้าร่วมกิจกรรม หลังเข้าร่วมกิจกรรม การสังเกต การสัมภาษณ์
ผู้เขา้ ร่วมกิจกรรม และความยงั่ ยืนของกจิ กรรมพร้อมท้งั นำไปใชป้ ระโยชน์ได้จรงิ

10. ผลการดำเนนิ งาน

โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เพื่อคงพัฒนาการทางกาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ ประจำปี
๒๕๖๔
มีกระบวนการดำเนนิ งาน มงุ่ ใหก้ ลุ่มเป้าหมายได้มคี วามรู้ มีทกั ษะ มกี ารดแู ลสุขภาพกาย จิตและสมอง เพ่ือปอ้ งกัน
โรคภาวะซมึ เศร้า สามารถอยู่ในสงั คมได้อย่างมีความสุข โดยมีกจิ กรรมดังน้ี

๑. กจิ กรรมนนั ทนาการสำหรับผสู้ ูงอายุ
๒. ให้ความรเู้ ก่ยี วกบั การแพรร่ ะบาดของเชอ้ื ไวรสั โคโรนา่ ๒๐๑๙ (โควดิ - ๑๙)
๓. ใหค้ วามรูก้ ารปอ้ งกันหมอกควัน ไฟป่าและฝุน่ PM.๒.๕
๔. การปอ้ งกนั โรคทตี่ ดิ ต่อในชว่ งฤดูฝน

๕. กิจกรรมฝึกปฏิบัตแิ ละสาธิต ดงั น้ี
- การทำน้ำยาทำความสะอาดมอื (ทำเจลล้างมอื )
- การทำสายคล้องหนา้ กากอนามยั

จากการที่ดำเนินกิจกรรมทำให้ผู้สูงอายุมีความรู้ มีความเข้าใจ มีทักษะในการป้องกันตนเองจากโรคอุบัติ
ใหม่ มีสขุ ภาพกาย สุขภาพจิต ทดี่ ี สามารถนำความรทู้ ไี่ ดร้ บั ไปประยุกตใ์ ชก้ ับตนเอง ครอบครวั สังคมได้

11. บทสรุป

วิธีปฏิบัติเพื่อให้เกิด Best Practice จากการดำเนินโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เพื่อคง
พัฒนาการทางกาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ ประจำปี ๒๕๖๔ สำเร็จได้จากการทำงานเป็นทีม ของคณะครูที่ได้
รบั ผดิ ชอบรว่ มกนั การบริหารจัดการทดี่ ีของเนอ้ื หาการนำเสนอ การแบง่ หนา้ ทกี่ นั รบั ผิดชอบ การประสานงานกับ
ภาคีเครือขา่ ย ในการหากลมุ่ เป้าหมาย อาคารสถานทใี่ นการจัดกจิ กรรม

ผลของการใช้แนวปฏิบัติที่ดีทำให้เกิดการพัฒนาระดับบุคคล คณะครูมีการพัฒนาด้านการถ่ายทอดองค์
ความรู้ ผู้เรียนที่เป็นผู้สูงอายุมีความรู้ มีทักษะ มีสุขภาพกาย สุขภาพจิต จิตสังคมและจิตวิญญาณดีขึ้น ระดับ
ครอบครวั ครอบครัวมีส่วนร่วมในการดูแล ผสู้ งู อายมุ ากขึ้น ใหค้ วามใส่ใจ หว่ งหาอาทร ระดับชมุ ชน เกิดการมีส่วน
รว่ ม การมจี ติ อาสา สร้างความสามคั คี คนในชุมชนเกดิ การชว่ ยเหลือกัน

12. กลยุทธห์ รอื ปจั จัยท่ีทำใหเ้ กิดความสำเร็จ

1. การประสานงาน ผู้นำกลุ่มที่ชัดเจน เป็นผู้ที่มีความสามารถในการโน้มน้าวกลุ่มผู้สูงอายุ ให้มาร่วม
กิจกรรมได้ตามความสามารถของแต่ละคน

2. มเี ปา้ หมายชดั เจน ซ่งึ เปน็ ผูส้ งู อายุท่ีอยู่ในชุมชน
3. การมสี ่วนร่วม ของหน่วยงานภาคเี ครอื ข่ายต่างๆในชุมชน และของประชาชนในพนื้ ที่
4. มีเครอื ข่ายทางสงั คมทีเ่ ขม้ แขง็ ทง้ั ผนู้ ำชุมชน ผู้นำทอ้ งถิน่ และหน่วยงานภาครฐั
5. มีการเรียนรู้และพัฒนาการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง กิจกรรมสามารถนำไปถ่ายทอดให้กับคนใน
ครอบครัวของตนเองและเป็นทักษะท่ที ุกคนสามารถนำไปฝกึ ฝนได้ทกุ ช่วงวัย

13. ขอ้ เสนอแนะ

การดำเนนิ งาน โครงการพฒั นาคุณภาพชีวิตผสู้ งู อายุ เพื่อคงพฒั นาการทางกาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ
ประจำปี ๒๕๖๔ จะประสบผลสำเร็จได้ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนได้แก่ คณะครูกศน.อำเภอสูงเม่น
ทุกท่าน คณะกลุ่มผู้สูงอายุ ทุกท่าน คณะผู้นำชุมชน คณะผู้นำท้องถิ่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น รวมถึงการจัดสรร
งบประมาณที่ใช้ในการดำเนินการต้องมีการจัดสรรอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง จะทำให้โครงการฯ ผู้สูงอายุมี
พฒั นาการทีด่ ขี ้นึ

14. การอา้ งองิ

คมู่ ือการดำเนินงานกจิ กรรมสำหรับผสู้ งู อายุของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนษุ ย์(พม.)

นางสาวอรุณี พันธุ์พาณิชย์ ผอ.กศน.อำเภอสงู เม่น มอบหมายให้ นายยทุ ธนา ปญั ญาใจ ครู กศน.
ตำบลบ้านเหล่า และ นางวรรณี กันฉิ่ง ครูอาสาสมัครฯ ผู้เข้าร่วมจัดกิจกรรม โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ผู้สูงอายุ การจัดการศกึ ษาตลอดชีวิตเพื่อคงสมรรถนะทางกาย จติ สมอง ของผ้สู งู อายุ ประจำปี 2565 วันท่ี
23 มีนาคม 2565 ณ ศาลาเอนกประสงค์ หมู่ท่ี 4 ตำบลบา้ นเหล่า อำเภอสูงเม่น จงั หวัดแพร่



โครงการเสริมสร้างสุขภาวะและสุขอนามัยที่ดีของประชาชนในชุมชน ตำบลบ้านเหล่า ให้ความรู้
เกย่ี วกับโรคโคโรน่า โควิด - ๑๙ และใหค้ วามร้กู ารป้องกันฝนุ่ PM.๒.๕ กิจกรรมการทำน้ำยาทำความสะอาด
มือวันที่ 8 กรกฎาคม ๒๕๖๔ ณ ศาลาเอนกประสงค์ หมทู่ ่ี 4 ตำบลบ้านเหล่า อำเภอสงู เม่น จงั หวดั แพร่



นางสาวอรุณี พันธุ์พาณิชย์ ผอ.กศน.อำเภอสูงเม่น มอบหมายให้ นายยุทธนา ปัญญาใจ ครูกศน.
ตำบลบ้านเหล่า และ นางวรรณี กันฉิ่ง ครูอาสาสมัครฯ ร่วมดำเนินการจัดกิจกรรมโครงการพัฒนาคุณภาพ
ชีวติ ผู้สงู อายุเพ่ือคงพัฒนาการทางกาย จิตและสมองของผสู้ ูงอายุ ประจำปี 2564 กิจกรรมการบรรยายให้
ความรู้กับผู้สูงอายุเพื่อคงพัฒนาการทางกาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ และกิจกรรมผ่อนคลายสำหรับ
ผ้สู ูงอายุ โดยนางวรรณี กันฉิ่ง ครูอาสาสมคั รฯ

นายยุทธนา ปัญญาใจ ครูกศน.ตำบลบ้านเหล่าให้ความรู้ในเรื่องการดูแลคุณภาพชีวิตของ
ผู้สูงอายุ การดูแลสุขภาพ และการป้องกันตนเองในช่วงโควิด-19 การออกกำลังกายของผู้สูงอายุ การดูแล
ตนเองเพ่ือลดความเส่ียง

นายยุทธนา ปัญญาใจ ครูกศน.ตำบลบ้านเหล่า นางสาววรรณา ล้ำเลิศ ครูกศน.ตำบลสูงเม่น
ให้ความรใู้ นเรอ่ื งการเตรยี มวัสดุ/อปุ กรณ์ วิธกี ระบวนการทำสเปย์แอลกอฮอล์ การนำไปใช้ และสาธติ การทำ
โดยให้ผู้เข้าร่วมอบรมได้ฝึกปฎิบตั ิจริง ณ ศาลาเอนกประสงค์ หมู่ที่ 6 ตำบลบ้านเหล่า อำเภอสูงเม่น จังหวัด
แพร่

นางสาวอรุณี พันธุ์พาณิชย์ ผอ.กศน.อำเภอสูงเม่น มอบหมายให้นายยุทธนา ปัญญาใจ ครูกศน.
ตำบลบ้านเหล่า และนางวรรณี กันฉิ่ง ครูอาสาสมัครฯ ร่วมดำเนินการจัดกิจกรรมโครงการพัฒนาคุณภาพ
ชีวิตผู้สูงอายุเพื่อคงพัฒนาการทางกาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ ประจำปี 2564 กิจกรรมบรรยายให้
ความรู้กับผู้สูงอายุเพื่อคงพัฒนาการทางกาย จิตและสมองของผู้สูงอายุ กิจกรรมการผ่อนคลายสำหรับ
ผสู้ ูงอายุ โดยนายภิญโญ โออไุ ร ครผู ูช้ ่วย

นางวรรณี กันฉิ่ง ครูอาสาสมัครประจำพื้นที่ ให้ความรู้ในเรื่องการดูแลคุณภาพชีวิตฯ ของ
ผ้สู งู อายุ การดูแลสขุ ภาพ การออกกำลงั กายของผู้สูงอายุ การดแู ลตนเองเพอ่ื ลดความเสีย่ ง

นายยุทธนา ปัญญาใจ ครูกศน.ตำบลบ้านเหล่า นางสาววรรณาล้ำเลิศ ครูกศน.ตำบลสูงเม่น
และนางสาวเฟอ้ื งฟา้ เพื่อนฝงู ครูกศน.ตำบลดอนมูล ให้ความรใู้ นเรือ่ งด้านกระตุ้นสมองดา้ นความใส่ใจและ
ความจำการทำสายคลอ้ งแมส ณ ศาลาเอนกประสงค์ หมทู่ ่ี 1 ตำบลบา้ นเหล่า อำเภอสูงเม่น จงั หวัดแพร่

ลงช่ือ........................................................ผู้รายงาน
(นายยทุ ธนา ปัญญาใจ)
ครู กศน.ตำบล

ลงชื่อ........................................................ผู้ตรวจเสนอ
(นางวรรณี กนั ฉิ่ง)
ครูอาสาสมัครฯ

ขอ้ เสนอแนะ
......................................................................................................................................... ...........................................
....................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .......................................................
....................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................................

ลงช่อื ........................................................
(นางสาวอรุณี พันธ์ุพาณชิ ย์)
ผอู้ ำนวยการ กศน.อำเภอสงู เม่น

กศน.อำเภอสูงเมน่ โทรศัพท/์ โทรสาร : 054-544157
Website : www.sungmennfe.go.th
E-mail : [email protected]

Facebook : กศน.ตำบลบา้ นเหล่า อำเภอสูงเม่น จงั หวดั แพร่