SEJARAH PERKEMBANGAN SISTEM TULISAN BAHASA MELAYU

BMMB1074

SEJARAH
PERKEMBANGAN
BAHASA MELAYU

ISI KANDUNGAN

Tulisan Tulisan
Palawa & Jawi

Kawi

TAJUK 1

Tulisan TAJUK 2
Rumi

TAJUK 3

TAJUK 1
TULISAN PALAWA &

TULISAN KAWI

TULISAN
PALAWA

Tulisan yang Menurut Chhabra
berasal dari Selatan (1965) dan Casparis
India. (1975), skrip Palawa
Terbahagi kepada tertua yang dijumpai
dua iaitu Palawa pada inskripsi di
Awal dan Palawa Kepulauan Melayu ialah
Kemudian Mulayarman di Kutau,
Kalimantan Timur
Skrip Palawa Awal
mempunyai ciri yang Skrip Palawa Kemudian
dikaitkan dengan skrip merupakan skrip yang
yang wujud di India tertulis pada inskripsi
Selatan dan Sri Langka. di Kepulauan Melayu.
Skrip Palawa Kemudian Bentuk skrip Palawa
serupa dengan skrip Awal berbeza dengan
Kawi Awal. skrip Palawa Kemudian,

Skrip Palawa berbentuk Batu bersurat yang
monument atau tugu. ditulis menggunakan
Inskripsi Canggal tulisan Palawa.
merupakan inskripsi 1. Batu Bersurat Talang
terakhir yang dijumpai Tuwo
menggunakan skrip 2. Batu Bersurat Kedukan
Palawa di Kepulauan Bukit
Melayu. 3.Batu Besurat Kota Kapur

Bukti Batu
Bersurat

Batu Bersurat Kedukan Bukit

Ditemukan di Palembang
Bertarikh 605 Tahun Saka bersamaan 683 Masihi.
Menggunakan huruf Palawa

Batu Bersurat Talang Tuwo

Ditemukan di Palembang
Bertarikh 606 Tahun Saka bersamaan 684 Masihi.

Batu Bersurat Kota Kapur

Ditemukan di Bangka
Bertarikh 608 Tahun Saka bersamaan 686 Masihi.
Menggunakan huruf Palawa

TULISAN Menurut Jensen (1970) skrip
KAWI
1 Kawi bersumberkan skrip Pali
yang dinamakan Pali Kyoktsa

2 Istilah Kawi berasal dari
perkataan Sanskrit "kavi" yang
bererti penyair.

3 H. Kern (1882) menyatakan
bahawa skrip Kawi bukan
turunan daripada skrip Palawa.
Skrip Kawi ditemui pada inskrip
di tanah besar Asia Tenggara.

4 Skrip Kawi berbentuk kursif yang
pada awalnya merupakan skrip
yang ditulis pada daun lontar
seterusnya diubah suai diukir
kepada batu

5 Menurut Casparis terdapat pada
batu tetapi ada juga ditulis pada
[pinggan tembaga dan payung
perak.

6 Terdapat satu inskripsi yang
menggunakan jenis skrip Melayu
yang tertulis pada batu nisan di
Minye Tujuh Aceh. Bentuk
tulisannya dipengaruhi oleh
bentuk skrip Arab yang mula
meresap ke sistem tulisan di
Kepulauan Melayu.

TULISAN JAWI

1 2

Wahana yang Menurut Zulkefley
sangat penting Hamid perkataan Jawi
dalam sistem
komunikasi bertulis berasal daripada
bahasa Arab "al-
masyarakat jawah" seperti dalam
Nusantara catatan Ibn Batutah

3 4

Menurut Hamdan Sejarah sistem ejaan
(1992) sistem tulisan Jawi pertama kali
Jawi merupakan satu
digunakan di Nusantara
proses yang pada akhir abad ke-12
diubahsuai daripada
sistem tulisan Arab pada zaman
kegemilangan empayar
5 kerajaan Melayu Islam

Kerajaan Melayu Islam Samudera-Pasai
pada ketika itu menjadi
pusat perdagangan yang
termasyur. Pedagang dari
Tanah Arab, Cina, India
dan Eropah singgah untuk

berdagang

Perkembangan
Aksara Jawi

Tahap 1

Tulisan Jawi digunakan mengikut ejaan Arab.

Menggunakan tanda baris.

Tiada lambang vokal e pepet. Tahap 2

Penggunaan tulisan Jawi tanpa baris.
Penerapan tulisan Arab gondol.
Menghasilkan perkataan homograf iaitu perkataan yang
mempunyai ejaan yang sama.

Tahap 3 Tahap 3

Mempunyai pengaruh Huruf-huruf saksi bebas
bahasa Melayu. digunakan dalam suku
Menggunakan huruf-hurud kata pertama dan juga
saksi atau vokal iaitu suku kata kedua.
alif,wau dan ya.

Diletakkan pada suku kata
pertama sahaja.

BUKTI-BUKTI
PERKEMBANGAN TULISAN

JAWI

Dijumpai di Acheh. Ditulis menggunakan tulisan
Ditulis dengan huruf India Jawi dan mempunyai banyak
tetapi banyak terdapat perkataan Arab.
kata Arab. Bukti yang menandakan
Masih menggunakan bahasa bermulanya kedatangan Islam
Melayu kuno dan sanskrit. ke Tanah Melayu.
Mengandungi undang-undang
Batu Bersurat Minye Islam.
Tujuh (1380M)
Batu Bersurat Sungai
Ditemui di Parsi dan Teresat (1303M)
menggunakan bahasa Arab.
Diukir nama dan tarikh Disusun semasa pemerintahan
kemangkatan Sultan Malik al- Sultan Muhammad Syah.
Salleh. Dikanunkan secara bertulis.
Terkandung dalam surah al- Kandungan berasaskan hukum
Hasyar (22-24) Islam merangkumi undang-
Puisi Sufi Arab undang jenayah, muamalat
dan juga keluarga.
Batu Nisan Sultan Malik
al-Salleh Hukum Kanun Melaka

Surat kiriman para raja Melayu Dihasilkan pada zaman
kepada raja-raja Melayu yang Kesultanan Melaka.
lain, pedagang atau tokoh Menggunakan tulisan Jawi
barat. Diwujudkan di Melaka
Dua pucuk surat Sultan Ternate, semasa pemerintahan
Sultan Abu Hayat kepada raja Sultan Mahmud Shah.
Portugal.
Menggunakan tulisan Jawi. Sejarah Melayu /
Sulalatus Salatin
Surat Awal

Tulisan

Rumi

Sejarah Kedatangan Tulisan Rumi ke Kepulauan Melayu

Tulisan Rumi datang ke Kepulauan Melayu bersama
dengan kedatangan orang Eropah.
Orang Eropah pertama yang pernah datang ke
Kepulauan Melayu ialah Marco Polo.
Ketika dalam perjalanan balik ke Eropah setelah
melawat China, beliau diikuti pula oleh paderi Franciscan
dan pedagang Itali yang lain.
Menurut Tate (1971) orang Portugis yang mula bertapak
dan berkuasa di Kepulauan Melayu.
Orang Portugis muncul di Kepulauan Melayu setelah kapal
mereka berjaya mengelilingi Cape Of Good Hope pada
tahun 1487M.
Orang Sepanyol mula sampai ke Kepulauan Melayu
apabila Magellan dengan lima buah kapal dari Seville
(1521M), setelah meninggalkan Sepanyol pada tahun
1519M.
Sebuah buku catatan pelayaran oleh Antonio Pigafetta
memuatkan catatan pertama tentang bahasa Melayu
dalam tulisan Rumi.

Ejaan Rumi Za'ba

Za'ba merupakan orang Melayu pertama yang telah
menyusun sistem ejaan Rumi bahasa Melayu pada tahun
1933 dan tersiar dalam Daftar Ejaan Melayu Jawi-Rumi 1949.

Pada ketika itu sistem ejaan Rumi yang dipakaidi sekolah ialah
Sistem Ejaan Wilkinson.
Penggunaan ejaan Rumi pada ketika itu kerap kali timbul
kekacauan sama ada kerana kesalahan ataupun tidak sekata
dalam mengikut peraturan.

Pada Pada bunyi
segelintir suku diftong
kata tertutup
(i,e,u dan o) (ai,ae,ui,ue)

Penggunaan Pada
sempang dan perkataan
dialek yang
huruf besar berbeza

sebutan

Pada ejaan Pada kata Pada ejaan
awalan se dan pinjaman Arab yang
ke sama ada
hendak dieja dan Inggeris menggunakan
sedemikian atau hendak dieja dua abjad 'g;
ikut sebutan
sa dan ka
Melayu

Kaedah
Penyelesaian

Huruf saksi yang
merupakan vokal

yang terdiri
daripada enam
abjad a,e,i,o, dan

u

Huruf benar iaitu
konsonan yang
terdiri daripada
21 abjad

FONEM DIFTONG CONTOH KATA
/ai/
/au/ GRAFEM
/oi/
ai murai, kedai, tapai

au kanchau, surau,
pisau

oi kaloi, amboi,
tampoi

HURUF RUMI h‫ﺡ‬ ‫ﻫ‬
YANG SEMPADAN k‫ک‬ ‫ﻕ‬
s‫ﺹ‬ ‫ﺹ‬
DENGAN DUA t‫ﺕ‬ ‫ﻁ‬
HURUF JAWI
z‫ﻅ‬ ‫ﺯ‬

ny ‫ﺙ‬

ch ‫ﺝ‬

HURUF RUMI
kh ‫ ﺥ‬YANG SEMPADAN

DENGAN HURUF
th ‫ ﺙ‬JAWI TUNGGAL

sh ‫ﺵ‬

EJAAN RUMI
KONGRES

Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu III diadakan di
Singapura dan Johor Bahru pada 16 hingga 21 September
1956.
Membincangkan beberapa kertas kerja yang berkaitan
dengan sistem ejaan dan tulisan bahasa Melayu, pelajaran
Melayu, perkembangan bahasa dan kesusasteraan Melayu
serta peranan bahasa Melayu dalam bidang kehidupan.

Satu daripada prinsip ejaan yang ditetapkan ialah
menggunakan sistem fonologi iaitu melambangkan satu
fonem dengan satu grafem atau huruf sahaja.

Antara ketetapan daripada ejaan Za'ba ialah:

1.Pertukaran huruf atau abjad
2.Perbezaan dari keserasian vokal dalam suku kata awal

dan suku akhir tertutup
3.Tanda sempang dihapuskan penggunaannya kecuali

pada kata gandaan, kata majmuk dan digunakan untuk
memisahkan bahagian yang tidap dapay ditulis
sepenuhnya.
4.Perkataan dieja berdasarkan sebutannya yang asal
yang menghampiri ejaan Indonesia.
5.Kata partikel dipisahkan ejaannya daripada perkataan
yang mengikutinya tanpa sempang.

Ejaan Rumi Baru
Bahasa Malaysia

Perjumpaan antara pihak Indonesia dan Malaysia, Ejaan Malindo
terus diteliti dan pihak Indonesia telah mengemukakan satu
kertas kerja tentang ejaan baru.
Setelah kedua-dua pihak membuat penelitian yang menyeluruh,
pembaikan dan pertimbangan yang mendalam terhadap syor
telah dikemukakan berdasarkan tiga prinsip iaitu praktis, ekonomi
dan ilmiah.
Pada tahun 1972 satu Kenyataan Bersama telah ditandatangani
oleh Menteri Pelajaran Malaysia dan Menteri Pendidikan dan
Kebudayaan Indonesia.
Pada 16 Ogos 1972 sistem ejaan tersebut telah rasmi digunakan
di kedua-dua buah negara.
Risalah Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia diterbitkan
oleh Dewan Bahasa dan Pustaka pada tahun 1972 sebagai
panduan ejaan untuk kegunaan umum.
Buku Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia (PuEBM) telah
diterbitkan untuk menyelaraskan penggunaan ejaan Rumi dalam
kalangan semua masyarakat di Malaysia.

SUMBER
RUJUKAN

Alieva N.F. et al. (1991). Bahasa Indonesia: Deskripsi dan Teori. Yogyakarta:
Penerbit Kanisius.

Asmah Haji Omar (2015). Kampar dalam geolinguistik dan geobudaya Melayu.
Jurnal Bahasa, 15(2), 201-218.

Casparis. J.G de (1975). Indonesian Palaeography: A History of Writing in
Indonesia from The Beginning to C.A.D. 1500. Leiden/ Koln: E.J. Brill.

Chhabra, B. Ch. (1965). Expansion of Indo-Aryan Culture (during Pallava Rule
as Evidenced by Inscriptions). Delhi: Oriental Publishers.

Dani A.H (1963). Indian Palaeography. Oxford: Oxford University Press.

Hashim Musa (2003). Epigrafi Melayu: Sejarah Sistem Tulisan dalam Bahasa
Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Hooykaas C. (1953). Printis Sastra. Jakarta/Griningen: J.B. Wolters

Jensen Hans (1970). Sign, Symbol, and Script. London: George Allen and
Unwin.

Othman Mohd. Yati, Abd. Halim Nasir. (1990). Epigrafi Islam Terawal di
Nusantara. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka

Zulkefley Hamid et al. (2007). Linguistik Melayu. Bangi: Penerbit Universiti
Kebangsaan Malaysia.