การบริหารทรัพยากรทางการศึกษา อเป้

การบริหารทรัพยากรทางการศึกษา

ผศ.ดร.นันธวชั นุนารถ
คณะครศุ าสตร์ มหาวิทยาลยั ราชภฏั นครสวรรค์

การบริหารทรัพยากรทางการศึกษา
Administration of Educational Resources.

การบริหารทรัพยากรทางการศึกษา

ทรัพยากร หมายถึง ส่ิงที่เป็นตวั กลางซ่ึงอาจจะอยใู่ นรูปของคน วสั ดุ เงิน
หรืออ่ีนๆที่จะเป็นเครื่องช่วยในการดาเนินงานขององคก์ ารสาเร็จได้

ทรัพยากรในการบริหาร ที่สาคญั คือ 4 Ms ไดแ้ ก่ คน(Man) เงิน (Money)
วสั ดุส่ิงของ ( Material) และการจดั การ ( Management)

ทรัพยากรทางการศึกษา กค็ ือ คน เงิน วสั ดุส่ิงของ และ การจดั การ ท่ี
นามาใชใ้ นการจดั การศึกษา

ความสาคญั ของทรัพยากรทางการศึกษา

1 ทาใหส้ ถานศึกษาดาเนินการเรียนการสอนหรือพฒั นาคนใหม้ ีคุณภาพ และ
ไดผ้ ลตามความมุ่งหมายของการจดั การศึกษา

2 เป็นการช่วยส่งเสริมงานวิชาการใหม้ ีคุณภาพ
3 ส่งเสริมการดาเนินงานดา้ นอื่นๆในสถานศึกษา
4 เป็นตวั กลางท่ีกระตุน้ ทาใหก้ ิจกรรมของสถานศึกษาดาเนินไปได้
5 มีบทบาทต่อการดาเนินภารกิจของสถานศึกษาท้งั ดา้ นปริมาณและคุณภาพ

แหล่งทรัพยากรทางการศึกษา

1 งบประมาณแผน่ ดิน
2 เงินนอกงบประมาณ
3 เงินจากการลงทุน
4 ทรัพยากรจากชุมชน

การบริหารทรัพยากรการศึกษา

การบริหารทรัพยากร : การใช้ทรัพยากรทมี่ อี ยู่ให้มปี ระสิทธิภาพ
และเกดิ ประสิทธิผลมากทส่ี ุด

กระบวนการบริหารทรัพยากรทางการศึกษา
1.กาหนดนโยบาย
2.เป้าหมาย
3.กาหนดความต้องการ
4.การแสวงหา
5.การจดั สรร
6.การควบคุม
7.การประเมนิ การใช้

หลกั การบริหารทรัพยากรทางการศึกษา

- ความเสมอภาค
- ความเป็ นธรรม
- ประสิทธิภาพ
- ประสิทธิผล

ผู้บริหารการศึกษากบั การบริหารการศึกษา

1. ภารกจิ และความรับผดิ ชอบ
- วางแผน
- การแสวงหา
- การจดั สรร
- การใช้
- การประเมนิ

2. ผู้บริหารการศึกษา ต้องรู้จกั แสวงหาแหล่งสนับสนุนทรัพยากร
- ภายใน : โรงเรียน หน่วยเหนือ
- ภายนอก : ชุมชน ห้างร้าน บริษทั ต่างประเทศ

แนวคดิ เกยี่ วกบั ทรัพยากรมนุษย์

1. ความหมาย
1.1 แนวกว้าง ประชากรท้งั หมดของประเทศ
1.2 แนวแคบ ประชากรทเ่ี น้นความต้องการ แรงงงาน ซึ่งมอี ายุ 15-60 ปี รวมถงึ
ผู้ประกอบการทม่ี คี วามคดิ ริเร่ิม

2. ปริมาณทรัพยากรมนุษย์
1) ขนาดของประชากร
- ประชากรมาก : ทรัพยากรมาก
- ประชากรน้อย : ทรัพยากรน้อย
2) ปัจจัยทม่ี ี สิทธิผลต่อ ปริมาณของประชากรและทรัพยากรมนุษย์
- การเกดิ - การตาย - การย้ายถ่นิ

แนวคดิ เกยี่ วกบั ทรัพยากรมนุษย์

3. คุณภาพของทรัพยากรมนุษย์
พจิ ารณาจาก
1) ด้านสุขภาพร่างกาย
2) การศึกษาอบรมทด่ี ี
3) ความสามารถด้านการบริหารจดั การ
4) มที ศั นคตแิ ละแรงจูงใจทเ่ี หมาะสม

4. ทุนทางด้านทรัพยากร
1) ทุนมนุษย์ : เป็ นนามธรรมไม่สามารถจับต้องได้ ไม่สามารถซื้อขายได้

ได้แก่ ความรู้ ความชานาญ ทกั ษะ ประสบการณ์ ลกั ษณะนิสัย สุขภาพอนามยั
2) ทุนทว่ั ไป ได้แก่ เคร่ืองจักร เงนิ เป็ นต้น

ประเดน็ ปัญหาการบริหารทรัพยากร
ทางการศึกษา

1.ด้านความเสมอภาค : ความเท่าเทยี ม
2.ด้านความเป็ นธรรม : ความมีโอกาสเท่ากนั
3.ด้านคุณภาพ : ร.ร.ในเมือง กบั ร.ร.ในชนบท

ร.ร.ขนาดใหญ่ กบั ร.ร.ขนาดเลก็
ร.ร.ทม่ี คี รูครบช้ัน กบั ร.ร.ทม่ี คี รูไม่ครบช้ัน
ร.ร.ทมี่ ที รัพยากร กบั ร.ร.ท่ไี ม่มที รัพยากร

ใหญ่ : เลก็
เลก็ : ใหญ่
4. การบริหารโดยไม่จดั ลาดบั ความสาคญั

การบริหารทรัพยากรของสถานศึกษา

ความหมาย
ทรัพยากร (Resource) หมายถึง ความรู้ เทคโนโลยี
อานาจ วสั ดุ อุปกรณ์ คน เวลา การประเมนิ ข้อมูลและเงนิ
(Bryan I. Caldwell and Jim shrink)

* การบริหารทรัพยากรเป็ นหัวใจ ของการบริหาร
และจดั การศึกษา

ประเภทของทรัพยากรระดบั โรงเรียน

ทรัพยากร มี 2 ประเภทได้แก่
1.ทรัพยากรทเี่ ป็ นตัวเงนิ (In Cash)
ได้แก่ เงินงบประมาณ เงนิ บริจาค เป็ นต้น
2.ทรัพยากรทไี่ ม่เป็ นตัวเงิน (In Kind)
ได้แก่ความคดิ คาแนะนา ความร่วมมือท่ีได้

จากภูมปิ ัญญาชาวบ้าน แหล่งเรียนรู้และวสั ดุต่างๆ ใน
ชุมชนทน่ี ามาใช้จดั การเรียนการสอน

ประสิทธิภาพของการบริหารทรัพยากรในสถานศึกษา

ประสทิ ธิภาพ : เปรยี บเทียบผลท่ีไดก้ บั ทรพั ยากรท่ีใชไ้ ป
: ผลผลิตไดม้ ากท่ีสดุ ใชท้ รพั ยากรนอ้ ยทส่ี ดุ

ประสิทธิผล : มงุ่ เนน้ การไดผ้ ลตามท่ีตอ้ งการซง่ึ กาหนด
ไวใ้ นนโยบายและวตั ถปุ ระสงคข์ องสถานศกึ ษา

ระบบการบริหารแบบมุ่งเน้นผลงาน

Performance – Base – Budgeting หรือ PBB มลี กั ษณะดงั นี้
1. ให้อสิ ระแก่ผู้บริหารในการบริหารจดั การ
2. ให้ความรับผดิ ชอบต่อความสาเร็จของผลงาน โดย

เช่ือมโยง ทรัพยากรทใ่ี ช้กบั ผลงานหรือผลผลติ ที่ได้รับ

ความสาเร็จ ตามนโนบาย ผลผลติ + ผลลพั ธ์

การบริหารงานบุคลากร

กระบวนการบริหารงานบุคลากร ดงั นี้
1.การวางแผนกาลงั คน
2.การสรรหา
3.คดั เลือก
4.บรรจุแต่งต้งั

การบริหารงานบุคลากร

กระบวนการบริหารงานบุคลากร ดงั นี้
5.การมอบหมายงาน
6.การพฒั นาหรือฝึ กอบรม
7.การให้ค่าตอบแทนและ
8.การประเมนิ ผลงาน

การบริหารบุคลากรทางการศึกษา

คือ การดาเนินการเกย่ี วกบั ตัวบุคคลในทางการศึกษา นับต้งั แต่การสรรหาบุคคล
มาปฎบิ ัตงิ าน การบรรจุและแต่งต้ัง การพฒั นาบุคคล การประเมนิ ผลการปฎบิ ัติงาน
การพจิ ารณาให้บุคคลพ้นจากงาน

ขอบข่ายการบริหารบุคคลากร

1 การวางแผนและการกาหนดอตั รากาลงั
2 การสรรหาและเลือกบุคลากรทางการศึกษา
3 การนิเทศงานและพฒั นาบุคลกรทางการศึกษา
4 การประเมินผลการการปฎบิ ัติงานและการให้บุคคลพ้นจากงาน

การบริหารงบประมาณเพื่อการศึกษา

1 ใชเ้ ป็นเครื่องมือในการบริหารสถานศึกษา ท้งั งานวิชาการ ธุรการ
กิจการนกั เรียน บุคลากร งานชุมชน

2 ช่วยใหก้ ารจดั สรรทรัพยากรที่มีอยจู่ ากดั ใหเ้ กิดประสิทธิภาพยงิ่ ข้ึน คือ
มีการวางแผนการใชจ้ ่ายใหส้ อดคลอ้ งกบั รายรับ รวมท้งั การจดั ลาดบั
ความสาคญั ของงาน โครงการกิจกรรมต่างๆ

3 เป็นประโยชนใ์ นการตรวจสอบดูแลการปฏิบตั ิงาน

การบริหารวสั ดุ อปุ กรณ์การศึกษา

• หมายถึง กระบวนการท่ีนามาใชก้ บั การดาเนินการตามวงจรพสั ดุ เช่นนา
กระบวนการบริหารมาใชเ้ พื่อจดั ซ้ือ จดั หา เพอ่ื การใชบ้ ารุงรักษา

• ปัญหาการบริหารวสั ดุอุปกรณ์การศึกษา เช่น การจดั ทาทะเบียนวสั ดไุ ม่ถูกตอ้ ง
ตามระเบียบและไม่เป็นปัจจุบนั การขาดแคลนเจา้ หนา้ ท่ี การจดั สรรไม่
สอดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของโรงเรียน หรือซ้ือมาแลว้ ไม่ไดใ้ ชห้ รือใชน้ อ้ ยมาก
ไม่มีการซ่อมแซมวสั ดุท่ีชารุด ขาดอุปกรณ์การศึกษาประเภทคอมพวิ เตอร์

การบริหารอาคารสถานท่ี

1 งานการจดั อาคารสถานที่
2 งานการใชอ้ าคารสถานที่
3 งานการบารุงอาคารสถานท่ี
4 งานควบคุมดูแลอาคารสถานที่
5 งานประเมินผล การใชอ้ าคารสถานท่ี

การบริหารเวลา

เวลา เป็นทรัพยากรท่ีแตกต่างไปจาก คน เงิน วสั ดุอุปกรณ์ และการจดั การ คือ
1 ไม่สามารถซ้ือ ขาย เช่า หยบิ ยมื เกบ็ รักษา สิ่งท่ีเราทาไดก้ บั เวลาคือการใชเ้ วลา
2 ทรัพยากรอ่ืนๆถา้ เราไม่ใชก้ อ็ าจคงอยู่ แตเ่ วลาถา้ ไม่ใชจ้ ะหมดไป
3 คุณภาพของทรัพยากรเวลาข้ึนอยกู่ บั การใชเ้ วลาคุม้ ค่าหรือไม่
4 เวลาใหค้ วามเท่าเทียมและเสมอภาคแก่ทุกคน
5 การบริหารเวลาเป็นการกระทาภายในเวลาท่ีเรามีอยู่ การบริหารเวลาคือคือการ
บริหารตนเอง

การบริหารเวลา หมายถึงการใชเ้ วลาอยา่ งมีประสิทธิภาพเพื่อก่อใหเ้ กิด

ประสิทธิผลในการบรรลเุ ป้าหมายท่ีสาคญั

การบริหารเวลาท่ดี ี

• ทาใหช้ ีวติ ไม่ยงุ่ เหยงิ
• ลดความเครียด วติ กกงั วล
• เพ่ิมประสิทธิภาพในการทางาน
• เพิ่มผลผลิตหรือผลงานใหก้ บั ตนเองและหน่วยงาน
• เพ่ิมความพึงพอใจในการทางาน
• มีเวลาท่ีเป็นของตวั เอง

ข้นั ตอนในการบริหารเวลา

• ตระหนกั
• วิเคราะห์
• ขจดั
• จดั ลาดบั
• จดั ระบบ

ปัญหาการใชเ้ วลา

• ขาดประสบการณ์
• ไม่จดั ระบบการใชเ้ วลา
• ธรรมชาติของงานท่ีทา
• ไม่กระจายความรับผดิ ชอบ

การใช้ทรัพยากรในท้องถนิ่

ขอบข่ายของทรัพยากรทอ้ งถ่ิน
1 เงิน
2 แรงงาน
3 ที่ดินและวสั ดุสิ่งของ
4 อื่นๆไดร้ ับความช่วยเหลือในรูปแบบความช่วยเหลือตา่ งๆ

แหล่งทรัพยากรในทอ้ งถิ่น

แยกไดเ้ ป็น บุคคล มูลนิธิ สมาคม ชมรม องคก์ รต่างๆ

ทรัพยากรอ่ืนๆในท้องถ่ินที่จะนาไปใช้ในการศึกษา

• ธรรมชาติ
• ภูมิปัญญาชาวบา้ น
• หตั ถกรรมพ้ืนบา้ นดา้ นเครื่องใชต้ ่างๆ
• หตั ถกรรมพ้ืนบา้ นดา้ นเครื่องมือจบั สตั วน์ ้า
• หตั ถกรรมพ้นื บา้ นเกี่ยวกบั เคร่ืองมือใชใ้ นการทานา
• สถาปัตยกรรมพ้ืนบา้ น
• อาหารพ้ืนบา้ น
• ยาพ้นื บา้ น
• เพลงพ้นื บา้ น การละเล่นพ้นื บา้ น
• ภาษาพ้ืนบา้ น นิทานพ้ืนบา้ น วรรณกรรมพ้ืนบา้ น
• ขนบธรรมเนียมประเพณี
• วดั
• คุณธรรม จริยธรรม
• สถานท่ีต่างๆ

การนาทรัพยากรอื่นๆในท้องถนิ่ ไปใช้ให้เกดิ
ประโยชน์กบั การศึกษา

• บุคคล เช่น ครู พระภิกษุ นกั เรียน ผปู้ กครอง อาสาสมคั ร
ในชุมชน ภูมิปัญญาชาวบา้ น
• มูลนิธิ สมาคม ชมรม เช่นมูลนิธิช่วยเหลือนกั เรียนท่ีขาด
แคลน สมาคมครู-ผปู้ กครอง สมาคมศิษยเ์ ก่า มูลนิธิไทยรัฐ
• องคก์ รต่างๆ เช่น องคก์ รภาคเอกชน และองคก์ รภาครัฐ

การนาเทคโนโลยไี ปใช้ในการบริหาร
ทรัพยากรทางการศึกษา

เทคโนโลยสี ารสนเทศ เป็นส่ิงท่ีจาเป็นและสาคญั ที่ช่วยใหผ้ บู้ ริหารปฏิบตั ิภารกิจได้
อยา่ งมีประสิทธิภาพ โดยมุ่งการพฒั นาการใชเ้ ทคโนโลยสี ารสนเทศในระดบั โรงเรียน
สนบั สนุนในดา้ นบุคลากร ดา้ นงบประมาณ ดา้ นวสั ดุครุภณั ฑ์ และดา้ นการจดั การศึกษา
ท่ีมีความจาเป็น การนิเทศ การประเมินผลเพ่อื ระบบสารสนเทศท่ีเป็นกระบวนการใน
ดา้ นคุณภาพการบริหาร
เป็นกระบวนการดาเนินงานดา้ นเทคโนโลยสี ารสนเทศในการเสาะแสวงหา การ
วเิ คราะห์ การจดั เกบ็ การจดั การ และการเผยแพร่ขอ้ มูลเพ่อื เพ่มิ ประสิทธิภาพในการ
บริหารงานท้งั ในปัจจุบนั และอนาคต

THE END…