3.พระพุทธศาสนา ป.4 หน่วยที่ 3

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๑. พระรัตนตรยั

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีที่ ๔

พระรัตนตรัย หมายถึง แก้วอันประเสริฐ ๓ ประการ เป็นส่ิงที่เคารพบูชา
และเป็นหลักความเช่ือสูงสุดในพระพุทธศาสนา คือ พระพุทธ พระธรรม และ
พระสงฆ์

พระพุทธ หมายถึง พระธรรม หมายถงึ พระสงฆ์ หมายถึง
พระพุทธเจา้ ศาสดา หลักธรรมคาสอนใน ผู้ปฏิบตั ิตามหลักธรรม
คาสอนแล้วนามาเผยแผ่
ผู้กอ่ ตั้งศาสนา พระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

ศรัทธา ๔ หมายถงึ หลกั ความเช่ือในทางพระพทุ ธศาสนามี ๔ ประการ คือ
๑. เช่ือกรรม คือ เช่ือวา่ การกระทาทุกอยา่ งยอ่ มมีผลตามมา
๒. เช่อื ผลของกรรม คอื เช่อื ว่าทาอย่างไรย่อมไดร้ ับผลอยา่ งน้ัน
๓. เช่ือว่าสตั วท์ ุกชีวิตมีกรรมเป็นของตน คอื เช่ือว่าส่งิ ท่ีทานัน้ จะตดิ ตัวเราตลอดไป
๔. เช่ือการตรสั ร้ขู องพระพุทธเจา้ คอื เช่ือว่าพระพทุ ธเจา้ มีจริง ส่ิงท่พี ระองค์
ตรัสร้สู ามารถนามาปฏบิ ตั ิไดจ้ ริง

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

เช่ือวา่ การทาความดไี ด้ดี เช่อื ว่าพระพทุ ธเจา้ มจี ริง
มีผลเป็นสุข และเป็นผูค้ น้ พบหลักธรรมจริง

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีท่ี ๔

๑.๑ พระพทุ ธ

พระพุทธคุณ หมายถงึ คณุ ความดีของพระพทุ ธเจา้ ๙ ประการ คอื

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีที่ ๔

๑.๑ พระพทุ ธ

พระพุทธคุณ ๓ หมายถึง คุณของพระพุทธเจ้าท่ีมีต่อมวลมนุษย์

มี ๓ ประการ คอื
๑) พระปัญญาคุณ คือ ปัญญาท่ีทาให้

พระพทุ ธเจา้ ตรสั รู้และทรงสอนใหผ้ ู้อ่นื รตู้ าม

๒) พระวิสุทธิคุณ คือ พระพุทธเจ้า

ทาลายกเิ ลส เป็นผทู้ บี่ ริสทุ ธ์ิ สะอาด ปราศจาก

ส่ิงมวั หมอง ซ่งึ เป็นผลมาจากพระปัญญาคุณ

๓) พระกรณุ าคณุ คอื ความกรณุ าของ

พ ร ะ พุ ท ธ เ จ้ า ท่ี ท ร ง ส ่ั ง ส อ น พุ ท ธ ศ า ส นิ ก ช น

เพ่ือใหห้ ลดุ พ้นจากกเิ ลส พระพทุ ธเจ้านาหลักธรรมท่ีตรสั รู้
มาสงั่ สอนมวลมนษุ ย์

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๑.๑ พระพุทธ

พุทธคุณ ๓ อย่างนี้ นักเรียนสามารถนามาปฏิบัติในชีวิตประจาวันได้ โดย
การปฏิบัติตนให้เป็นผู้มีความรู้ดี ความรู้ชอบท้ังทางกาย วาจา และใจ มีความ
เอ้อื เฟ้ ือเผ่อื แผ่ และมีเมตตาตอ่ ผูอ้ ่นื

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๑.๒ พระธรรม

พระธรรม คือ คาสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ในระดับช้ันนี้นักเรียนจะได้
ศึกษาเร่อื ง หลักกรรม

กรรม หมายถึง การกระทาทป่ี ระกอบด้วยเจตนา คือ ทาดว้ ยความจงใจหรือ
ต้งั ใจทา ผลของกรรมหรือผลจากการกระทาจะเกิดข้ึนกับผู้กระทาในลักษณะท่ีเป็น
เหตุเป็นผลกันตามธรรมชาติ การกระทาท่ีส่งผลดี เรียกว่า กรรมดี การกระทาท่ี
สง่ ผลไม่ดี เรยี กว่า กรรมช่ัว

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ ๔

๑.๒ พระธรรม

ผลของการกระทาจะเกิดกบั ผูก้ ระทา ๒ ลกั ษณะ คอื
ไดร้ บั ผลทันที เชน่ นกั เรียนทาดดี ้วยการตั้งใจเรียนหนังสือ ผลคือ สอบได้

คะแนนดี เรียนเก่ง ได้รับการชมเชย นักเรียนหนีโรงเรียน ผลคือ ถูกครูลงโทษ
ผลการเรยี นตกต่า

ได้รับผลภายหลัง เช่น นักเรียนท่ีตั้งใจเรียนจะมีความรู้และสามารถนาไป
ประกอบอาชีพภายภาคหนา้ ได้ และประสบความสาเร็จในการทางาน นักเรียนท่ีไม่
ตั้งใจเรียนจะทาใหไ้ มม่ คี วามร้ทู ่จี ะนาไปประกอบอาชีพ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ี่ ๔

๑.๒ พระธรรม

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๑.๓ พระสงฆ์

พระสงฆ์ คือ ชายท่ีอุปสมบทเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา รักษาศีล
๒๒๗ ข้อ เผยแผ่หลักธรรมแก่พุทธศาสนิกชนและสืบทอดพระพุทธศาสนาให้คง
อยู่สบื ตอ่ ไป

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีที่ ๔

๑.๓ พระสงฆ์

๑) การอุปสมบท

พุทธศาสนิกชนที่เป็นเพศชาย มีอายุ ๒๐ ปีบริบูรณ์ สามารถอุปสมบทเป็น
พระภิกษุได้ การอุปสมบทถือเป็นวัฒนธรรมที่สาคัญของพุทธศาสนิกชน ซ่ึงเป็น
การแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดา และเป็นการศึกษาหลักธรรม
ทางพระพุทธศาสนาท่ีจะนามาปฏิบัติในการดาเนินชีวิต นอกจากน้ียังเป็นการ
สบื ทอดพระพทุ ธศาสนาให้คงอยู่สบื ตอ่ ไป

การอุปสมบทเป็นพระภกิ ษใุ นพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี ๔

๑.๓ พระสงฆ์

๒) วตั รปฏบิ ตั ิ

พระสงฆ์มวี ตั รปฏบิ ัติ ดังน้ี

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๒. ไตรสกิ ขา

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๓. โอวาท ๓

โอวาท ๓ เป็นหลักคาสอนอันเป็นหัวใจหลักของพระพุทธศาสนา คือ ไม่ทา
ความชัว่ ทาความดี ทาจติ ใจให้ผ่องใสบรสิ ุทธ์ิ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี ๔

๓.๑ ไม่ทาความชัว่

หลกั ธรรม ทเ่ี กยี่ วกบั การไม่ทาความชั่ว คอื เบญจศลี หรอื ศลี ๕ และทุจริต ๓
๓.๑.๑ เบญจศีล คือ ข้อหา้ ม หรอื ส่งิ ทค่ี วรงดเว้น ๕ ประการ คอื

๑) ไมฆ่ ่าสัตว์ รังแกสัตว์ หรอื เบยี ดเบยี นชีวิตสตั ว์
๒) ไม่ลกั ทรพั ย์หรือส่งิ ของทีเ่ จา้ ของไมไ่ ดใ้ ห้
๓) ไมป่ ระพฤตผิ ดิ ในกาม
๔) ไม่โกหกหรือหลอกลวงผูอ้ ่ืน
๕) ไม่ด่มื ของมึนเมา และเสพสารเสพติดให้โทษ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี ๔

๓.๑ ไม่ทาความช่ัว

๓.๑.๒ ทุจริต ๓ คือ การประพฤติช่ัวทางกาย (กายทุจริต)การประพฤติชั่ว
ทางวาจา (วจที ุจริต) และการประพฤตชิ ่วั ทางใจ (มโนทุจรติ )

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ ๔

๓.๒ การทาความดี

ชาวพุทธท่ีดีนอกจากไม่กระทาความช่ัวแล้ว ต้องทาความดีควบคู่กันไปด้วย
หลกั ธรรมทีเ่ กยี่ วกับการทาดีในพระพุทธศาสนา มีดงั นี้

๓.๒.๑ เบญจธรรม คือ หลักปฏบิ ตั ิในการทาความดีมี ๕ ประการ คือ
๑. การมีเมตตากรณุ าตอ่ ผู้อ่ืนหรอื ส่ิงมีชีวิตต่าง ๆ
๒. การประกอบอาชีพสจุ ริต
๓. การยินดีในค่คู รองของตน
๔. การพูดความจรงิ และพดู แตส่ ่ิงทม่ี ีประโยชน์
๕. การมีสติสัมปชัญญะ ไม่ประมาทในทกุ ๆ ดา้ น

การประกอบอาชพี สจุ ริต

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีที่ ๔

๓.๒ การทาความดี

๓.๒.๒ สุจริต ๓ คือ การประพฤติชอบทางกาย (กายสุจริต) การประพฤติชอบ
ทางวาจา (วจสี ุจรติ ) และการประพฤติชอบทางใจ (มโนสจุ รติ )

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๓.๒ การทาความดี

๓.๒.๓ พรหมวิหาร ๔ คือ คุณธรรมท่ีทาให้ผู้ประพฤติปฏิบัติเป็นผู้ประเสริฐ
มี ๔ ประการ

๑. เมตตา คอื ความรกั ความปรารถนาดที ม่ี ีตอ่ ผู้อ่ืน
๒. กรณุ า คอื ความสงสาร คิดจะช่วยเหลอื ให้ผ้อู ่ืนพ้นทกุ ข์
๓. มทุ ติ า คอื ความมีจิตช่นื บาน ความยินดเี ม่อื ผอู้ ่ืนได้ดมี คี วามสขุ
๔. อเุ บกขา คอื การวางเฉย เป็นกลาง ไม่ลาเอียงข้างใดข้างหน่ึง
มีความยุตธิ รรม

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีท่ี ๔

๓.๒ การทาความดี

๓.๒.๔ กตัญญูกตเวทีต่อประเทศชาติ หมายถึง การสานึกและรู้จักตอบแทน
คุณของประเทศชาติ ซ่ึงเป็นแผ่นดินท่ีเราอยู่อาศัย เช่น การปฏิบัติตนตามบทบาท
หนา้ ท่ีของตนเอง การเคารพกฎหมายของบ้านเมือง มีความเสียสละ และบาเพ็ญตน
ให้เป็นประโยชนแ์ กป่ ระเทศชาติ

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีที่ ๔

๓.๒ การทาความดี

๓.๒.๕ มงคล ๓๘ มงคลชีวิต มี ๓๘ ประการ เป็นหลักปฏิบัติเพ่ือชีวิตท่ีเป็น
สุข เป็นมงคลที่ดีงามแกช่ ีวิต ในชั้นนี้นักเรียนจะได้ศกึ ษา ๓ ขอ้ ดังน้ี

๑) ความเคารพ คอื การแสดง
คว า ม นับถือในบุคคลหรื อว ัตถุ ที่
ยกย่องทั้งต่อหนา้ และลับหลัง เช่น
การแสดงความเคารพพระพุทธรูป
พอ่ แม่ ครอู าจารย์ โดยการกราบไหว้
การแสดงความเคารพพระพุทธรูปโดยการกราบ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีที่ ๔

๓.๒ การทาความดี

๒) ความถ่อมตน คือ การแสดง
ความอ่อนนอ้ มถ่อมตน มีกิริยาที่น่มุ นวล
อ่อนหวาน มีจติ ใจทอ่ี ่อนโยน

๓) การทาความดีให้พร้อมไว้
ก่อน คือ การทาความดีเตรียมพร้อมไว้
สาหรับภายภาคหนา้

การแสดงความอ่อนนอ้ ม ถอ่ มตนของนักเรยี น

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีที่ ๔

๓.๒ การทาความดี

การทาความดี คือ การทาบุญกุศลเพ่ือให้จิตใจสะอาด การทาความดีแบ่ง
ออกเป็น ๒ ประเภท ได้แก่

การทาความดีในอดีตชาติ หมายถึง การทาความดีท่ีส่ังสมมาแต่ชาติปาง
ก่อน ส่งผลให้เห็นในปั จจุบัน เช่น การเกิดมาในครอบครัวที่มีฐานะร่ารวย
มีสติปัญญาดี หรือมรี า่ งกายทแี่ ข็งแรง

การทาความดีในชาติปัจจุบัน หมายถึง การทาความดีมาตั้งแต่ เกิด
เช่น ต้งั ใจศกึ ษาเลา่ เรียน มคี วามขยันหมั่นเพียร ปฏิบัติตนเป็นคนดี ส่ิงเหล่านี้ส่งผล
ให้เกดิ ความเจริญก้าวหนา้ และประสบความสาเร็จในชีวติ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีที่ ๔

๓.๓ การทาจติ ใจให้ผ่องใสบริสุทธ์ิ การฝึกสมาธิ

ก า ร ท า จิ ต ใ จ ใ ห้ ผ่ อ ง ใ ส บ ริ สุ ท ธ์ิ คื อ
ก า ร ฝึ ก ฝ น อ บ ร ม จิ ต ใ จ ใ ห้ ส ง บ น่ิ ง อ ยู่ ก ั บ ส่ิ ง ใ ด
ส่ิงหน่ึง โดยไม่เปลี่ยนแปลง สามารถปฏิบัติได้
โดยการฝึกสมาธิ การบริหารจิตเจริญปัญญา
ช่วยให้จิตใจเกิดสมาธิ ไม่ฟุ้งซ่าน มีอารมณ์
ผ่องใส มีความจาดี และทาให้ดาเนินชีวิตได้
อย่างมีความสุข

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๔. พทุ ธศาสนสภุ าษิต

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

พทุ ธศาสนสุภาษติ คอื ขอ้ คดิ เตือนใจชาวพุทธท่ีพระพุทธเจา้ ตรสั ไว้
๔.๑ สุขา สงฺฆสสฺ สามคฺคี

อ่านว่า สุ-ขา-สัง-คัด-สะ-สา-มัก-คี แปลว่า ความพร้อมเพรียงของ
หมคู่ ณะทาให้เกดิ สุข

ความสามัคคี หมายถึง การให้ความ ความสามัคคีช่วยใหส้ งั คมสงบสุข
ช่วยเหลือกันหรือการร่วมมือกัน ในการทา
กิจกรรมต่าง ๆ เพ่ือให้บรรลุจุดหมายปลายทาง
ท่ีดีร่วมกัน ความสามัคคีทาให้สังคมเกิดความ
สงบสุข

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๔.๒ โลโกปตถฺ มภฺ ิกา เมตฺตา
อา่ นว่า โล-โก-ปัด-ถัม-พิ-กา-เมด-ตา แปลว่า เมตตาธรรมค้าจุนโลก
เมตตา หมายถึง ความปรารถนาให้ผู้อ่ืนมีความสุขทั้งทางกายและจิตใจ

ความมีเมตตา สามารถแสดงออกได้ท้ังทางกาย วาจา และใจ ความมีเมตตาต่อกันจะ
ทาใหอ้ ยูร่ ว่ มกันในสงั คมได้อย่างมคี วามสขุ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๕. หลกั ธรรมเพ่ือการอย่รู ่วมกันอย่างสมานฉนั ท์

พระพุทธศาสนา มีหลักเมตตากรุณาที่มีเปา้ หมายเพ่ือการแสดงความห่วงใย
ต่อกันในสังคม มีความเอ้ืออาทร ให้ความช่วยเหลือซ่ึงกันและกัน หรือการให้ (ทาน)
การเสยี สละแบ่งปัน (จาคะ) จะทาให้คนไทยอย่รู ่วมกันอย่างสันติสุข สมานฉันท์

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปีท่ี ๔

การมีความเมตตากรุณาตอ่ ผ้อู ่ืน การประพฤตชิ อบทางกาย วาจา และใจ
ตามหลักเบญจธรรม ตามหลักสุจรติ ๓

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี ๔

การนาหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาปฏิบัตินั้น ช่วยให้ผู้ปฏิบัติมีความ
เจริญก้าวหนา้ มีความสุขในการดาเนินชีวิต ส่งผลให้ประเทศชาติพัฒนาสังคม
เจรญิ ร่งุ เรอื ง

ความเป็นกลาง ยุตธิ รรม ไม่ลาเอียง
ไปข้างใดขา้ งหน่ึง ตามหลกั พรหมวิหาร ๔

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

๖. การทาความดขี องตนเอง บุคคลในครอบครัว
โรงเรยี น และในชมุ ชน

พุทธศาสนิกชนควรปฏิบัติตนตามหลักธรรมคาสอนทางพระพุทธศาสนา
เพ่อื การอยูร่ ว่ มกนั อย่างเป็นสขุ

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๔

แนวทางการปฏบิ ัติตนตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาในการดาเนินชวี ิต
การปฏิบัติตนตามหลักธรรม คือ การนาหลักธรรมคาสอนของพระพุทธเจ้า

ไปปฏิบัติในการดาเนินชวี ติ ประจาวัน สามารถปฏบิ ัตไิ ด้ ดังนี้

พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ ๔

นกั เรียนสามารถทาความดไี ด้โดยปฏบิ ัติ ดังนี้

ถ้าทุกคนในสังคมทาแต่ความดีและปฏิบัติตามหลักธรรมคาสอน
ของพระพทุ ธศาสนาก็จะทาใหส้ ังคมสงบสุข ทกุ คนอย่รู ว่ มกันอยา่ งมีความสขุ

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปที ี่ ๔

จดั ทำ E- book
โดย

นำงสำวอุดมลกั ษณ์ ลำเลิศ
เนอื หำจำก สถำบนั พฒั นำคุณภำพวชิ ำกำร (พว.)

พระพุทธศาสนา ชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี ๔