การทำคลอดปกติ ในระยะ 2-3 ของการทำคลอด

การทำคลอดปกติ

ระยะที่ 2-3 ของการคลอด
Second-third stage of labour

บทนำ PAGE 1

การทำคลอดปกติเป็นระยะที่สั้นที่สุด ซึ่งเป็นระยะเวลาไม่เกิน 24 ชั่วโมง แต่เป็นช่วงที่สตรี
ตั้งครรภ์และสามี มีความตื่นเต้น และความคาดหวังมากที่สุด อีกทั้งยังเป็นช่วงที่มีความสำคัญมากที่สุด
เนื่องจากหลักฐานทางการแพทย์ในปัจจุบัน พบว่าการเสียชีวิตของทารก (fetal death) ถึง 1 ใน 3
เกิดขึ้นในระยะคลอด

ดังนั้นพยาบาลและผู้ดูแลต้องมีความรู้ความเข้าใจในกระบวนการคลอดเป็นอย่างดีและต้องสามารถ
ประเมินของการคลอดปกติออกจากการคลอดผิดปกติได้อีก

โดยในระยะคลอดนี้ ทางคณะผู้จัดทำขอนำเสนอ ระยะที่ 2-3 ในการทำคลอดปกติ ได้แก่
ระยะที่ 2 ของการคลอด (second stage of labor) เป็นระยะเวลาตั้งแต่ปากมดลูกเปิดเต็มที่
(10 ซม.) จนถึงการทำคลอดศีรษะ ไหล่ และลำตัว
ระยะที่ 3 ของการคลอด (third stage of labor) เป็นระยะเวลาตั้งแต่คลอดทารกจนถึงการทำคลอดรก

วัตถุประสงค์

เพื่อให้มีความรู้เข้าใจความหมาย และการพยาบาลที่เกี่ยวข้อง
กับระยะที่ 2-3 ของการทำคลอดปกติ
เพื่อใช้เป็นสื่อความรู้สำหรับผู้ปฎิบัติงานในห้องคลอด
รวมถึงตัวผู้คลอด
เพื่อลดความวิตกกังวลของมารดาในขณะคลอด

กลุ่มเป้าหมาย

ผู้ปฎิบัติงานในห้องคลอด สตรีตั้งครรภ์ และนักศึกษาพยาบาล

การทำคลอดปกติ PAGE 2

ความหมาย

ระยะที่ 2 ของการทำคลอดเป็นระยะตั้งแต่ปากมดลูกเปิด 10 ซม. จนกระทั่งทารกคลอด

หลักการพยาบาลของการคลอด

ช่วยให้ผู้คลอดเบ่งคลอดด้วยตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผู้คลอดและทารกในครรภ์ปลอดภัย
ไม่มีการติดเชื้อ และภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นจากการคลอด

การเตรียมสถานที่

สถานที่ ความสะอาดของห้องคลอดได้รับการดูแลอย่างสม่ำเสมอ เตียงคลอดมีการเช็ดความสะอาด
ด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ และปูผ้ายางให้เรียบร้อยก่อนย้ายผู้คลอดเข้ามาในห้องคลอด (อุณหภูมิ 25-26 องศา
เซลเซียส)

ชุดเตรียมคลอด

ชุดเตรียมคลอด ประกอบด้วยอุปกรณ์และเครื่องมือการทำคลอด ซึ่งจะมีการจัดเตรียมไว้บนโต๊ะ
วางเครื่องมือ (mayo) และคลุมปิดด้วยผ้าที่ผ่านเทคนิคการทำให้ปราศจากเชื้อ อุปกรณ์การทำคลอด
ทุกโรงพยาบาลจะเตรียมห่อไว้เป็นชุดสำเร็จรูปโดยผ่านการฆ่าเชื้อ (steriles) ได้แก่

ชุดทำคลอด อุปกรณ์ทำคลอด

1. ถ้วยสำหรับใส่สำลีและน้ำยาฆ่าเชื้อ
2. ชามกลมสำหรับใส่รก
3. กรรไกรตัดผีเย็บ (perineum scissors)
4. คีมคีบรัดสายสะดือ (cord clamp)
5. กรรไกรตัดสายสะดือ (Cord scissor)
6. ยางรัดสายสะดือ
7. ลูกสูบยางสีเทา/แดง
8. ยาชา
9. เข็มเย็บปลายกลม (Round)
10. ที่จับเข็ม (Needle holder)
11. ไหมเย็บ (cat gus No.2-1)
12. กรรไกรตัดไหม (scissor)

กระบวนการคลอดปกติ PAGE 3

ตรวจภายใน 2 จัดท่าในการคลอด
(ให้ผู้คลอดอยู่ในท่านอนหงายชันเข่า
พบปากมดลูกเปิดขนาด 10 เซนติเมตร หรือขึ้นขาหยั่ง)
จึงย้ายผู้คลอดเข้าห้องทำคลอด

ท่า Dorsal recumbent

ท่า lithotomy

3 ทำความสะอาดอวัยวะสืบพันธุ์ 4 ปูผ้าปราศจากเชื้อบริเวณท้อง
(SCRUP PERINIM และ FLUSHING)
ขาและรองก้น

5 ทำคลอดทารก 6 ทำความสะอาดทารก
(เช็ดตัว ดูดเสมหะ ประเมิน apgar scores)

7 ตัดสายสะดือ 8 9ให้คุณแม่ดูเพศลูก นำทารกไปให้การพยาบาล
และส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่และลูก
ใต้ radiant warmer

การทำคลอดศีรษะทารก PAGE 4

การทำคลอดศีรษะทารก หลังจากศีรษะทารกออกมาแล้ว บอกให้มารดาหยุดเบ่งและให้อ้าปาก
เช็ดตาทารกด้วยสำลีแห้ง หรือ สำลีชุบกรดโบริก (Boric acid 3%)
เพื่อให้ศีรษะทารกออกมาช้าๆ ตามที่ปฎิบัตในโรงพยาบาล บีบลมออกจากลูกยางแดง แล้วดูดสารคัด
คลอดศีรษะทารกเร็ว สมองกระทบกระเทือน หลั่งจากปากและจมูกทารกให้มากที่สุดก่อนที่ทารกจะหายใจครั้งแรก
เงยศีรษะทารกเร็ว OF,OM ออกก่อน ฝีเย็บมีโอกาสขาดมากขึ้น เพราะอาจเกิดการสูด สำลักได้
ศีรษะทารกก้ม SOB (เล็กลง) SOF SOM
สำลีเช็ดตา
ขั้นตอนการทำคลอดศีรษะ

ฉีดยาชาและตัดฝีเย็บ (ทำเฉพาะที่จำเป็น)

เมื่อมารดาเบ่งจนเห็นศีรษะทารกขนาดเท่าไข่ไก่หรือ 4-5 ซม. ใช้นิ้วโป้ง ผ้าเช็ดตัว
นิ้วชี้ นิ้วกลาง ข้างที่ไม่ถนัดแตะศีรษะทารก กดเบาๆ ให้ทารกก้มศีรษะ ลูกยางแดง
จะได้นำ Suboccipitobregmatic ออกมา มือข้างถนัดประคองฝีเย็บ
Safe perineum

ทำคลอดศีรษะทารกด้วยวิธี Modified rigen's maneuver เป็นการ การตรวจสายสะดือพันคอเด็ก
ผลักหน้าผากของทารก ศีรษะเงยขึ้น เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการฉีดขาด สอดนิ้วเข้าไปคลำรอบคอทารก เพื่อดูว่ามีสายสะดือพันคอทารก
ของปากช่องคลอด หรือไม่ หากคลำพบให้ช่วยเหลือ ดังนี้
หากสายสะดือพันคอหลวมๆ ให้คลายออก โดยดึงรูดผ่านทางท้ายทอย
และผ่านออกทางหน้าทารก
หากสายสะดือพันคอแน่นให้หนีบด้วยแคลมป์หนีบสายสะดือ 2 อัน
แล้วตัดสายสะดือระหว่างที่หนีบไว้ คลายสายสะดือให้หลุดจากคอ แล้ว
ทำคลอดไหล่

หลังจากเห็นคิ้วทารกแล้ว มือข้างที่แผ่คลุมศีรษะให้โกยหัวเงยขึ้น
มือข้างที่ถนัดรวบและรูดฝีเย็บหน้าทารกไปให้พ้นคาง

การทำคลอดไหล่ทารก PAGE 5

การทำคลอดไหล่ทารก ขั้นตอนการคลอดมี 2 ขั้นตอน

ไหล่อยู่ในแนว AP ทำคลอดไหล่หน้า

Complete Internal Rotation ไหล่อยู่ในท่าพร้อมคลอด

มือจับขมับ ห้ามดึงคาง
โน้มศีรษะทารกลง 45 องศา

ทำมุมกับพื้น
เห็นซอกรักแร้ไหล่หน้า

ทำคลอดไหล่หลัง

ข้อระวังการคลอดไหล่ทารก โน้มไหล่หลังทารกขึ้น
45 องศา
ห้ามดึงรั้งใต้คาง จะทำให้ทารกเกิด Facial never palsy (ปากตก)
สามารถหายเองได้ 1-3 week

ห้ามดึงรักแร้ ทำให้เกิด Erb-duchenne paralysis ยกแขนไม่ได้ ไหล่หน้าทารกจะตามมา
ทำให้ทารกพิการในบางราย
ห้ามดึงศีรษะทารกขึ้นและลงต่ำเกินหรือแรงเกินไปทำให้เกิด ดึงตัวทารกออกมาตรง ๆ
Congenital torticolis (คอเอียง) ในแนวราบจนเห็น
สายสะดือทารก โดย
รองรับคอ หัว ก้น ขา

จากนั้นตัดสายสะดือ
ทำความสะอาดทารก

แล้วนำทารกไป
ส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่-ลูก

ใน 30 นาที

การทำคลอดรก PAGE 6

การทำคลอดรก วิธีการคลอดรก 3 วิธี

หลักการทำคลอดรก modified credel meneuver
ตรวจเช็คการลอกตัวของรกและคลึงมดลูกให้แข็งทุกครั้งก่อนคลอด
คลึงมดลูกให้แข็ง จัดยอดมดลูก
รก ประเมินการลอกตัวของรกด้วยอาการแสดง 3 อย่าง ให้อยู่ในอุ้งมือ


UTERINE SIGN


Discoid shape ผลักมดลูกที่เอียงขวามาตรงกลาง


Globular shape


อยู่เหนือระดับสะดือ หรือ ดันมดลูก 30 องศา
เหนือสะดือเอียงขวา ถึง Promontary of sacrum





หากรกออกมา 2/3 ให้เปลี่ยนมือหมุนรก
ให้น้ำหนักหนักถ่วงแล้วหลุดเอง
โดยห้ามดึง

CORD SIGN brandt-andrews maneuver

ใช้มือกดรกไล่รกออกมาโดยตรง ใช้มือข้างที่ถนัด
กดที่บริเวณท้องน้อยเหนือกระดูก
สายสะดือเลื่อนต่ำลง 8-10 CM หัวเหน่าดันลงล่าง
สายสะดือจะเหี่ยวลง คลำชีพจร

ไม่ได้

ผลักไล่รกลงมาจนรกโผล่ที่ปากช่องคลอด
จึงหยุดดัน


VULVA SIGN

ให้เปลี่ยนมือไปดันมดลูกส่วนบนขึ้นไปเพื่อ
รั้งให้เยื่อหุ้มทารกลอกตัว




มีเลือดออกทางช่องคลอดขนาด 30-60 ML ใช้มือข้างที่ถนัดโกยมดลูกขึ้นบน มือข้างที่จับสาย
พบในการลอกตัวแบบ สะดือช่วยออกแรงดึงเล็กน้อย
Duncan's mechanism



มดลูกหดรัดตัวกลมแข็งเพื่อป้องกันการเกิด
มดลูกปลิ้น (inversion of uterus)


Controlled cord traction
การทดสอบรกลอกตัวสมบูรณ์ (Cord test)
คลึงมดลูกให้เป็นก้อนกลมแข็ง
ใช้มือข้างที่ไม่ถนัดกดที่บริเวณหัวหน่าว ผลักยอดมดลูกให้มาอยู่ตรงกลาง
หลังจากนั้นโกยมดลูกส่วนบนขึ้นมา
หากสายสะดือไม่ให้เลื่อนกลับไปหมายถึงรกลอกตัวสมบูรณ์ Toothชิeดdกับcปlaาmก

ชp่อsงหคนลีบอดCord
แล้ว ให้ทำคลอดรกได้




ใช้มือข้างที่ไม่ถนัดจับสายสะดือและปลาย
clamp ไว้แล้วออกแรงดึงสายสะดือ
ดึงสายสะดือลง
มา 55 องศา
รถก้อาารรใหกด้ึมยงัแงดไตล่มูล่กเะคหคลดื่รอัร


้ังนดคตตวั่วรำดลทีแงำมล้3าวใ0ดหึ-้ง4ห0ยุดวินดึงาแทีละ





เมื่อดึงจนเห็นรกที่ปากช่องคลอดให้ดึงสายสะดือขึ้น
ตามแนวโค้งขึ้นให้รกคลอดออกมาจนเห็นริมขอบรก

เปลี่ยนมือที่ผลักมดลูก
มารองรับรกแทนและ
ค่อยๆหมุนหุ้รมกทไาปรใกนคทลาองด
เดอียอวกกัมนาหจมนดกระทั่งเยื่อ

ข้อควรระวังในการทำคลอดรก PAGE 7

ห้ามคลึงก่อนรกลอก จะทำให้เกิด Cervical cramp แบบประเมินทารกแรกเกิด
ดังนั้น ก่อนคลอดรก สิ่งที่ต้องสังเกต ตรวจการลอก
ลอกสมบูรณ์หรือไม่ ตารางประเมินแอพการ์ (APGAR SCORES)
คลึงให้แข็ง ก่อนทำคลอด กลัวมดลูกปลิ้น
คลอดให้ถูกวิธี
หลังคลอดเสร็จ คลึงให้แข็งอีกรอบ
ตรวจรก เยื่อหุ้มทารก และสายสะดือ

ข้อมูลจาก : Nurse Soulciety

เอกสารอ้างอิง

ภัทรพร อรัณยภาค. (2559). การพยาบาลระยะคลอด. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: สถาบันวิศวกรรมการพิมพ์
ยุวดี วัฒนานนท์ และ ศิริวรรณ์ สันทัด. (2560). ปฏิบัติการพยาบาลสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: หจก.เอ็นพีเพรส
เยาวเรศ สมทรัพย์. (2558). การผดุงครรภ์ เล่ม 1. สงขลา: หาดใหญ่ เบส เซลส์ แอนด์ เซอร์วิส จำกัด
ศศิธร พุมดวง. (2559). สูติศาสตร์ระยะคลอด (ฉบับปรับปรุง). สงขลา: ชานเมืองการพิมพ์
วิธีการตัดสายสะดือทารก. (ม.ป.ป.). สืบค้นเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2565, จาก HTTPS://TH.WUKIHOW.COM/WIKI/CUT-THE-UMBI

LICAL-CORD-OF-A-BABY
F. Greary cunningham [et al]. (2010). Williams OBSTETTRICS. (23rd Edition). United State of America: The McGraw-

Hill Companies
Le, T., Bhushan, V. Chen, V. T. and King, M. R.(2016). FIRST AID FOR THE USMLE STEP 2 CK clinical Knowledge. (Ninth

edition). the United States of America:McGraw-Hill education
O' Meara Amy Mandeville. (2019). Meternity, Newborn, and Women's Health Nursing. China

คณะผู้จัดทำ

รหัสนักศึกษา 6413045 นางสาวพรนภา กันธุ
รหัสนักศึกษา 6413046 นางสาวพลอยชนก ตุ้ยบุญมา
รหัสนักศึกษา 6413048 นางสาวพิชชาพร พรหมสุข
รหัสนักศึกษา 6413091 นางสาวจุฑารัตน์ กรวยทอง

อาจารย์ที่ปรึกษา

อาจารย์ฐาพัชร์ลดา เกียรติเลิศเดชา

ภาควิชาการพยาบาลครอบครัวและการผดุงครรภ์

หลักสูตรพยาบาลศาสตรบัณฑิต (สำหรับผู้สำเร็จปริญญาตรีสาขาอื่น) คณะพยาบาลศาสตร์
วิทยาลัยวิทยาศาสตร์การแพทย์เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์ ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์