BAB 3keanjalan permintaan 20112012v1

BAB 3

KEANJALAN
PERMINTAAN
DAN
PENAWARAN

Objektif Pengajaran

Di akhir pengajaran ini, pelajar diharapkan dapat
• Mentakrifkan keanjalan permintaan harga, keanjalan

permintaan silang dan keanjalan permintaan
pendapatan
• Mentakrif keanjalan penawaran
3.1 Keanjalan Permintaan

3.1.1 Keanjalan Permintaan Harga
3.1.2 Keanjalan Permintaan Silang
3.1.3 Keanjalan Permintaan Pendapatan
3.2 Keanjalan Penawaran

Definisi keanjalan

Suatu konsep yang mengukur darjah
tindakbalas dalam kuantiti permintaan

dan penawaran kesan daripada
perubahan sesuatu pembolehubah

tertentu.

Keanjalan Permintaan

• Satu ukuran kadar atau darjah tindak balas
perubahan kuantiti diminta sesuatu barang kesan
perubahan dalam tingkat harga barang tersebut atau
harga barang lain atau tingkat pendapatan pengguna.

Terdapat tiga jenis keanjalan permintaan, iaitu:
1. Keanjalan permintaan harga (Ed)
2. Keanjalan pemintaan silang (Exy)
3. keanjalan permintaan pendapatan (Ey)

Keanjalan Permintaan Harga

• ukuran kadar atau darjah
tindakbalas perubahan kuantiti
yang diminta sesuatu barang
kesan daripada perubahan tingkat
harga barang tersebut.

Rumus Keanjalan Permintaan Harga
Ed = % Q
%P
= Q x Po
P Qo

Ed = Keanjalan permintaan harga
Q = Perubahan kuantiti diminta barang
P = Perubahan harga

Po = Harga asal
Qo = Kuantiti diminta barang asal

Contoh: Apabila harga barang X naik dari RM 2 ke RM 4,
kuantiti yang diminta terhadap barang X menurun dari 5 unit
ke 4 unit maka

Ed = % Qd

% Px
= Qd x Pxo

Px Qdo
= 4-5 x 2

4-2 5

= -0.2

-Ed bernilai negatif menunjukkan hubungan songsang

antara harga dan kuantiti diminta.
-nilai -0.2 bermakna apabila harga barang X naik 1%,
kuantiti barang A yang diminta akan menurun
sebanyak 0.2%

Keanjalan Lengkuk

keanjalan lengkuk mengukur keanjalan di antara

dua jarak atau titik pada keluk permintaan yang

sama atau apabila berlaku perubahan harga

yang sangat besar di atas satu keluk permintaan

yang sama.
Qd1 – Qd0
Ed = X 1/2 (P0 + P1)

1/2 (Qd0 + Qd1) P1 – P0

Ed = keanjalan permintaan harga
Q1 = kuantiti diminta baru
Q0 = kuantiti diminta asal
P1 = harga baru
P0 = harga asal

• Contoh: Rajah yang berikut menunjukkan keluk DD
untuk barang B. Hitung nilai keanjalan permintaan
harga jika:
a) harga barang X naik dari RM 2 ke RM 4
b) harga barang X turun dari RM 4 ke RM 2

Harga (RM)

D

4B
2A

D Kuantiti
(unit)
0 8 10

a) Jika harga barang X naik dari b) Jika harga barang X turun
Rm 2 ke RM 4 dari RM 4 ke RM 2

Ed = % Qd Ed = % Qd
% Px % Px

= Qd x Pxo = Qd x Pxo
Px Qdo Px Qdo

= 8 - 10 x 2 = 10 - 8 x 4

4- 2 10 2- 4 8

= -0.2 = -0.5

Daripada contoh di atas, dapat disimpulkan
bahawa pekali keanjalan permintaan harga
adalah berbeza walaupun harga berubah
dalam julat yang sama

-untuk mengatasi masalah ini, rumus titik tengah digunakan:

Ed = Qd1 – Qdo X ½ ( Po + P1)

½ ( Qdo + Qd1 ) ( P1- Po)

a) Jika harga barang X naik b) Jika harga barang X turun
dari Rm 2 ke RM 4 dari RM 4 ke RM 2

Ed = 8 – 10 X ½( 2 + 4 ) Ed = 10 – 8 X ½( 4 + 2 )

½( 10 + 8 ) 4-2 ½( 10 + 8 ) 2-4

= -2 X 3 = 2X 3
9 -2 9 -2

= - 0.33 = - 0.33

-berdasarkan contoh pengiraan dengan menggunakan keanjalan
lengkuk nilai keanjalan yang diperolehi adalah sama iaitu -0.33
walaupun harga naik dari RM 2 ke RM 4 atau harga jatuh dari RM 4
ke RM2

Keanjalan Titik

• mengukur darjah tindakbalas kuantiti
permintaan sesuatu barang apabila berlaku
perubahan harga yang sangat kecil ke atas
barang tersebut sehinggakan tidak
menampakkan kewujudan dua titik di atas

lengkuk permintaan yang sama.

Rumus keanjalan titik boleh dibina dan dinyatakan
berdasarkan rajah di bawah. Titik X merupakan titik
yang ingin dikira nilai keanjalannya dan ianya
merupakan titik tengah bagi keluk permintaan .
Keanjalan permintaan bagi titik X pada rajah 3.1 dapat
dikira berdasarkan rumus berikut:

a. Ed = Q1 – Q2
0 - Q2

b. Ed = 0 – P
P1 –P

c. Ed = Q1 – X
P1 - X

Rajah 3.1 : keanjalan titik kuantiti
Harga (RM)

P1
PX

Q2 Q1

Nilai keanjalan bagi titik-titik di sepanjang keluk
permintaan adalah berbeza-beza

1. Pada tingkat harga melebihi 0P, nilai keanjalan (Ed)
akan melebihi satu dan menuju infiniti

2. Pada tingkat harga 0P, nilai keanjalan (Ed) adalah
sama dengan satu

3. Pada tingkat harga yang kurang daripada harga 0P,
nilai keanjalan (Ed) adalah kurang daripada satu dan
menuju ke nilai kosong

3.1.1.c. Darjah-darjah keanjalan permintaan harga

Keanjalan permintaan harga dapat dibezakan kepada
lima darjah keanjalan yang berlainan.

Rajah : Darjah Keanjalan permintaan harga di
sepanjang keluk

P Ed = 

P1
Ed > 1
Ed = 1

P Ed < 1
Ed = 0

0 Q
Q2 Q1

Darjah Keanjalan 1. Anjal

P Peratus perubahan kuantiti
D diminta lebih besar daripada
peratus perubahan harga
Nilai keanjalan : 1< Ed < 

Q

P 2. Tidak anjal
D
peratus perubahan kuantiti
diminta lebih kecil daripada peratus
perubahan harga
Nilai keanjalan : 0 < Ed < 1
Q

PD 3. Anjal satu

Peratus perubahan kuantiti
diminta sama dengan peratus
perubahan harga
Nilai keanjalan : Ed = 1

Q

4. Anjal Sempurna

P
Tiada perubahan harga dan kuantiti
diminta tidak terhingga

D Nilai keanjalan : Ed = 

Q

5. Tidak Anjal Sempurna

P sebarang perubahan dalam harga
D tidak akan menyebabkan perubahan
dalam kuantiti diminta.
Nilai keanjalan : Ed = 0

Q

3.1.1 d. Penentu keanjalan permintaan harga

1. Kewujudan barang pengganti
- Semakin banyak pengganti semakin anjal

2. Kepelbagaian kegunaan sesuatu barang
- Semakin banyak kegunaan semakin anjal

3. Peratus perbelanjaan daripada pendapatan
- Semakin tinggi % perbelanjaan, semakin anjal

4. Kepentingan sesuatu barang
- Semakin penting barang itu semakin tak
anjal

3.1.1.e. Hubungan darjah keanjalan
permintaan harga dengan

jumlah hasil /jumlah perbelanjaan

Hubungan keanjalan Permintaan Harga dengan
Harga Keanjalan = ∞ jumlah hasil

A

Anjal ( keanjalan > 1)

P Anjal satu ( Keanjalan = 1)
Kurang anjal ( Keanjalan < 1)
0 Keanjalan = 0

Jumlah Hasil Q D Kuantiti

TR
Kuantiti

Jumlah hasil / Jumlah perbelanjaan diperoleh
dengan mendarabkan harga barang tersebut
dengan kuantitinya.

Jumlah Hasil/ jumlah perbelanjaan = Harga X Kuantiti

TR/TE = P X Q

Anjal Harga Jumlah Rumusan
Hasil
Harga Baru TR berkurangan
meningkat (TR) sebab
dari P0 ke
0P1AQ1 pertambahan TR
P1 (P0P1AC) <
P Pengurangan
D A B Harga jatuh 0P0BQ0 jumlah TR
C dari P1 ke (Q1CBQ0)
P1
P0 P0 TR meningkat
sebab
Q
pengurangan TR
(P0P1AC) <
Pertambahan
jumlah TR
(Q1CBQ0)

0 Q1 Q0

Harga Jumlah Rumusan
Hasil
Tidak Anjal Baru

(TR)

Harga 0P1AQ1 TR meningkat
meningka
P t dari P0 sebab pertambahan
D TR (P0P1AC) >
ke P1 Pengurangan TR
P1 A (Q1CBQ0)

P0 B Harga 0P0BQ0 TR menurun sebab
C jatuh dari pengurangan TR
P1 ke P0 (P0P1AC) >
Pertambahan TR
(Q1CBQ0)

Q

0 Q1 Q0

Harga Jumlah Hasil Rumusan
Baru

(TR)

Anjal Satu Harga 0P1AQ1 TR tetap
meningka 0P0BQ0
P t dari P0 sebab
D pertambahan
ke P1 TR (P0P1AC) =
P1 A Pengurangan
P0 B Harga TR (Q1CBQ0)
jatuh dari
C P1 ke P0 TR tetap sebab
pengurangan
0 Q1 Q0 TR (P0P1AC) =
Pertambahan
TR (Q1CBQ0)

Q

3.1.2.Keanjalan Permintaan Silang (Exy))

❑ Satu konsep keanjalan permintaan yang mengukur

darjah tindakbalas perubahan kuantiti diminta bagi
sesuatu barang (barang X) akibat daripada perubahan
harga barang lain (barang Y).

Rumus keanjalan silang

% Qx
Ec =

% Py

= Qx x Pyo

Py Qxo

QX = Perubahan Kuantiti diminta barang x
Py = Perubahan harga barang y

Qxo = Harga asal

Py0 = Harga baru

Hubungan barang X dan barang Y

• Perhubungan antara dua jenis barang dapat diketahui
sekiranya nilai keanjalan permintaan silang diperolehi
dengan menggunakan rumus keanjalan silang

Nilai Keanjalan Hubungan
Silang (Exy)
Penggenap
Negatif ( - ) Pengganti
Tiada hubungan (barang tidak
Positif ( + )
berkait)
Sifar ( 0 )

Contoh pengiraan :

Harga Kuantiti diminta

Barang X Barang S Barang T Barang U

26 12 9

34 13 9

Berdasarkan jadual di atas, cari nilai keanjalan
permintaan silang bagi barang S, T dan U apabila
harga barang X mengalami kenaikan dari RM2
kepada RM3. Tentukan perhubungan antara
barang X dengan barang S, T dan U.

Penyelesaian : Barang S

Ec = % QS (kenaikan harga barang X 1%
menyebabkan kuantiti diminta
% Px barang S berkurang 0.67%)

= QS x Pxo Oleh itu barang X dan barang
Px QSo S adalah barang penggenap
kerana nilai keanjalanya
= 4-6 x 2 adalah negatif
3-2 6

= -0.67

BARANG PENGGENAP

• Kereta dan petrol ialah barang penggenap
• Bila harga kereta mahal, permintaan

kereta akan berkurang
• Kesannya permintaan terhadap petrol

berkurang

Barang penggenap

Penyelesaian : Barang T (kenaikan harga barang T
1% menyebabkan kuantiti
Ec = % QT diminta barang S meningkat
0.17%)
%Y
Oleh itu barang X dan barang
= QT x Pxo S adalah barang penggenap
Px QTo kerana nilai keanjalanya
adalah positif
= 13 - 12 x 2
3 - 2 12

= 0.17

BARANG PENGGANTI

• Komputer & laptop ialah barang pengganti
• Bila harga komputer meningkat,permintaan

terhadap komputer akan berkurang
• Kesannya permintaan terhadap laptop

akan meningkat

Penyelesaian : Barang U

Ec = % QU (kenaikan harga barang X 1%
menyebabkan kuantiti diminta
% Px barang U tidak berubah)

= QU x Pxo

Px QUo Oleh itu barang X dan barang S
= 9-9 x 2 adalah barang tidak berkait

3-2 9 kerana nilai keanjalanya adalah 0

=0

BARANG TIDAK BERKAIT

• Kereta dan roti ialah barang tidak berkait
• Bila harga kereta naik atau turun,

tidak akan memberi apa-apa kesan
kepada permintaan roti.

3.1.3.a. Keanjalan Permintaan Pendapatan

• mengukur darjah tindak balas terhadap perubahan
kuantiti diminta sesuatu barang kesan daripada
perubahan tingkat pendapatan pengguna.

Rumus Keanjalan permintaan pendapatan

Ey = % Qx

%Y
= Qx x Yo

Y Qxo

Ey = Keanjalan permintaan pendapatan
Qx = Perubahan kuantiti diminta barang x
Y = Perubahan pendapatan
Yo = Pendapatan asal
Qx = Kuantiti diminta barang x asal

Keanjalan pendapatan dan jenis barang

Keanjalan permintaan pendapatan dapat
mengenalpasti jenis-jenis barang.

Nilai Keanjalan Jenis barang
Pendapatan
Barang normal
1. Positif Barang keperluan
i. 0 < Ey < 1 Barang mewah
ii. Ey > 1 Barang bawahan

2. Negatif Barang mesti
Ey < 0

3. Sifar
Ey = 0

Contoh pengiraan:

Pendapatan Kuantiti diminta

(RM) Barang Barang B Barang C
2,000 A

4 10 8

7,000 20 5 9

Berdasarkan jadual di atas, kirakan nilai keanjalan
pendapatan bagi barang A, B dan C apabila tingkat
pendapatan meningkat dari RM2,000 ke RM7,000.
Tentukan apakah jenis barang-barang tersebut.

Penyelesaian : Barang A

Ey = % Qx

%Y

= QA x Yo

Y QA

= 20 – 4 x 2,000

7,000 – 2,000 4

= 1.6

(kenaikan pendapatan 1% menyebabkan kuantiti diminta

barang A meningkat 1.6%)
Barang A adalah barang normal dalam kategori barang
Mewah kerana nilai keanjalan pendapatannya adalah
positif dan lebih besar dari 1

Penyelesaian : Barang B 2,000
10
Ey = % QB

%Y

= QB x Yo

Y QB
= 5 – 10 x

7,000 – 2,000

= -0.2

(kenaikan pendapatan 1% menyebabkan kuantiti diminta
barang B berkurang 0.2%)

Barang B adalah barang bawahan kerana nilai
keanjalan pendapatannya adalah negatif

Penyelesaian : Barang C

Ey = % QC

%Y

= QC x Yo

Y QC

= 9–8 x 2,000
8
7,000 – 2,000

= 0.05

kenaikan pendapatan 1% menyebabkan kuantiti diminta
barang C meningkat 0.05%)

Barang C adalah barang normal dalam kategori

barang keperluan kerana nilai keanjalan

pendapatannya adalah positif dan kurang daripada 1