ปลาทะเล

aquatic animals under the sea

คำ�นำ� หนังสือเล่มนี้จัดทำ�ขึ้น เพื่อให้ผู้อ่านได้รับความรู้เกี่ยวกับพันธ์ปลาต่างๆ และการขยายพันธ์ปลา และการอยู่อาศัยของปลาชนิดต่างๆ สิ่งที่ปลาต่างๆรับประทาน รวมถึงสัตว์ใต้ท้องทะเลที่มีหลากหลายชนิด การอยู่อาศัยของปลา

สารบัญ เรื่อง หน้า ปลานีโม่ 1-2 ปลาวาฬ 3-4 หมึกคราเคน 5-6 ปลาทู 7-8 ปูแมงมุม 9-10 ปลากระบอดเทา 11-12 แมงกะพรุน 13-14 ปลาตะเพียน 15-16 ปลาดาว 17-18 ปลาลิ้นหมา 19-20 ปลาจาระเม็ด 21-22 ปลาฉลาม 23-24 ปลากระพงเเดง 25-26 ปลากะตัก 27-28

ปลาการ์ตูนส้มขาว (อังกฤษ: ocellaris clownfish, clown anemonefish, clownfish, false percula clownfish; ชื่อ วิทยาศาสตร์: Amphiprion ocellaris) เป็นปลาการ์ตูนชนิด หนึ่ง ที่ลำ�ตัวตัวมีสีส้มเข้ม มีแถบสีขาว 3 แถบ พาดบริเวณส่วนหัว ลำ�ตัวและบริเวณหาง ขอบของแถบสีขาวเป็นสีดำ� ขอบนอกของ ครีบเป็นสีขาวและขอบในเป็นสีดำ� อาศัยในที่ลึก ตั้งแต่ 1-15 เมตร ขนาดตัวโตที่สุดประมาณ 10 เซนติเมตร อาศัยอยู่กับ ดอกไม้ทะเลชนิด Heteractis magnifica และ Stichodactyla gigantea เป็นต้น ในดอกไม้ทะเลแต่ละกออาจพบอยู่ ด้วยกัน 6-8 ตัว มีการกระจายพันธุ์ในแถบอินโด-แปซิฟิก, มหาสมุทรอินเดีย, หมู่เกาะอันดามันและนิโคบาร์, ทะเลฟิลิปปิน, อินโดนีเซีย หา ยากที่เกาะโอะกินะวะและเกาะไต้หวัน ส่วนในน่านน้ำ�ไทยจะไม่ พบในด้านอ่าวไทย แต่จะพบได้ในฝั่งทะเลอันดามัน โดยอาศัย อยู่เป็นครอบครัวใหญ่ ปลาการ์ตูนส้มขาวนับเป็นปลาการ์ตูนชนิดที่รู้จักกันดีและคุ้นเคย เป็นอย่างดี และถือเป็นตัวละครเอกในภาพยนตร์การ์ตูนเรื่อง Finding Nemo ของพิกซาร์ ในปี ค.ศ. 2003 จนได้รับการ เรียกขานเล่น ๆ ว่า “ปลานีโม”

5

วาฬ หรือที่นิยมเรียกกันติดปากว่า ปลาวาฬ เป็น สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่อาศัยอยู่แต่เฉพาะ ในทะเลหรือมหาสมุทร เป็นสัตว์ที่มีรูปร่าง คล้ายปลา คือ รูปร่างเพรียวยาว มีครีบและมีหาง เหมือนปลา แต่หางของวาฬจะเป็นไปในลักษณะ แนวนอน ไม่ใช่แนวตั้งเหมือนปลา วาฬไม่ใช่ ปลา[1] แต่เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีสายรก ที่ จัดอยู่ในอันดับฐานวาฬและโลมา Cetacea) ใน อันดับ Artiodactyla

หมึกคาเค้น เป็นสัตว์ทะเลที่ไม่มีกระดูกสันหลัง ที่ มีขนาดใหญ่ เคลื่อนที่ได้รวดเร็ว และว่องไว มี หนวดรอบปาก 4-5 คู่ บนหนวดมีปุ่มดูดเรียง เป็นแถว มีหน้าที่จับเหยื่อป้อนเข้าปาก เป็นสัตว์ที่มีอยู่ในไฟลัมมอลลัสกา ชั้นเซฟาโล พอดซึ่งเป็นชั้นของสัตว์ที่มีลำ�ตัวอ่อนนิ่ม ชั้น ย่อย Coleoidea ต่างจากกลุ่มสัตว์ที่ใกล้เคียงกัน คือ Nautiloidea ซึ่งมีเปลือกแข็งห่อหุ้มภายนอก ร่างกาย แต่หมึกส่วนใหญ่กลับมีกระดูกหรือ เปลือกอยู่ภายในเพื่อใช้ประโยชน์ในการเป็นทุ่น หรือพยุงร่างกาย ซึ่งเรียกว่า ลิ้นทะเล ยังมีบาง ชนิดที่ไม่มีกระดูก แต่มีกระดูกอ่อนทดแทนเพื่อ ใช้ในการพยุงโครงสร้างร่างกาย

สกุลปลาทู(Rastrelliger) เป็นสกุลปลาทะเล สกุลหนึ่งในวงศ์ปลาอินทรี (Scombridae) ซึ่ง เป็นวงศ์เดียวกับปลาอินทรี, ปลาโอ และปลาทูน่า มีพฤติกรรมมักอาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงบริเวณกลาง น้ำ�ถึงผิวน้ำ� ตั้งแต่บริเวณชายฝั่งจนถึงระดับความ ลึก 200 เมตร ในน่านน้ำ�ไทยพบทั้งหมด 3 ชนิด ปลาในสกุลนี้เป็นปลาที่ผูกพันกับวิถีชีวิตคน ไทยเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นอาหารทะเลหลัก ของคนไทยมาช้านาน

ปูแมงมุมญี่ปุ่น (ญี่ปุ่น โรมาจิ: ทะกะอะชิงะนิ) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่าMacrocheira kaempferi, เป็นสายพันธุ์ปูทะเลที่สามารถพบได้ทั่วไป ในน่านน้ำ�ของประเทศญี่ปุ่น มันถูกจับเพื่อนำ�มา ทำ�อาหารเนื่องจากเนื้อมีรสชาติดีและถือว่าเป็น อาหารอันโอชะของญี่ปุ่น[2] ลักษณะ ชื่อของมันในภาษาญี่ปุ่นแปลว่าปูขายาวซึ่งเป็นชื่อ ที่ตั้งตามลักษณะขาของมัน โดยปูแมงมุมญี่ปุ่นนี้มี ขายาวที่สุดในสัตว์จำ�พวกสัตว์ขาปล้องโดยมีขนาด ประมาณ5.5เมตรลำ�ตัวของมันจะมีลักษณะกลม คล้ายหัวใจซึ่งจะกว้างประมาณ 30-40 ซ.ม.และ ยาวประมาณ 20 ซ.ม. นำ�หนักเฉลี่ยของพวกมัน คือประมาณ 15-20 กิโลกรัมปูตัวเมียนั้นจะมีขา และก้ามสั้นกว่าปูตัวผู้ ลำ�ตัวของมันจะมีสีส้มและ มีจุดสีขาวๆแต้มเป็นจุดหรือลายตามลำ�ตัวพวกมัน มีรูปร่างที่ดุดันน่ากลัวแต่มีนิสัยอ่อนโยนและไม่ เป็นอันตรายต่อมนุษย์กระดองของมันสามารถใช้ ในการป้องกันตัวจากนัก

ปลากระบอกเทา (ชื่อวิทยาศาสตร์: Mugil cephalus) เป็นปลาน้ำ�กร่อยชนิดหนึ่ง จำ�พวก ปลากระบอก (Mugilidae) มีลักษณะทั่วไป คือ เป็นปลาที่มีลำ�ตัวยาวป้อมหัวแหลม ที่ตามีเยื่อไข มันคลุม ปากเล็ก ครีบหลังมีสองอัน ส่วนหลัง เป็นสีเทาหรือน้ำ�ตาล ด้านข้างเป็นสีเงินวาวท้อง ขาว ข้างลำ�ตัวมีแถบสีดำ�บาง ๆ พบมีอยู่ทั่วไปใน เขตร้อนและเหนือหรือใต้เขตร้อนในมหาสมุทร แปซิฟิก, มหาสมุทรแอตแลนติกและมหาสมุทร อินเดีย รวมทั้งในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน สำ�หรับในไทยมีรายงานว่าพบที่จังหวัดสงขลาแต่ ไม่มาก

แมงกะพรุน หรือ กะพรุน[1] จัดอยู่ในประเภทสัตว์ ไม่มีกระดูกสันหลัง ไฟลัมไนดาเรีย ไฟลัมย่อยเม ดูโซซัว แบ่งออกเป็นอันดับได้5 อันดับ (ดูใน ตาราง) ลักษณะลำ�ตัวใสและนิ่มมีโพรงทำ�หน้าที่ เป็นทางเดินอาหารมีเข็มพิษที่บริเวณหนวดที่อยู่ ด้านล่าง ไว้ป้องกันตัวและจับเหยื่อ เมื่อโตเต็มวัย ส่วนประกอบหลักในลำ�ตัวเป็นน้ำ�ร้อยละ 94-98 ด้านบนเป็นวงโค้งคล้ายร่ม ด้านล่างตอนกลางเป็น อวัยวะทำ�หน้าที่กินและย่อยอาหาร พบได้ในทะเล ทุกแห่งทั่วโลก แมงกะพรุนส่วนใหญ่จัดอยู่ในอันดับไซโฟซัว แต่ก็บางประเภทที่อยู่ในอันดับไฮโดรซัว อาทิ แมงกะพรุนไฟหมวกโปรตุเกส (Physalia physalis) ซึ่งเป็นแมงกะพรุนที่มีพิษร้ายแรงที่สุดใน โลก และแมงกะพรุนอิรุคันจิ (Malo kingi) ที่อยู่ ในอันดับคูโบซัว ก็ถูกเรียกว่าแมงกะพรุนเช่นกัน

วงศ์ปลาตะเพียน (ชื่อวิทยาศาสตร์: Cyprinidae, อังกฤษ: barb, carp, minnow, goldfish) โดยคำ�ว่า Cyprinidae มาจากคำ�ว่า kyprnos ในภาษากรีกโบราณ (แปลว่า “ปลาทอง”) ประกอบด้วยปลาจำ�พวกปลาไน, ปลาตะเพียน, ปลาทอง และปลาซิว ถือเป็นวงศ์ที่ใหญ่ที่สุดในปลาน้ำ�จืด ประกอบ ไปด้วยชนิด มากกว่า 2,000 ชนิดใน 200 สกุล แบ่งออกได้เป็นหลายวงศ์ย่อย โดยจัดอยู่ในอันดับ Cypriniformes เป็นวงศ์ที่มีชนิดและจำ�นวนปลามากที่สุดในปลา น้ำ�จืดของไทย และมีความหลากหลายเป็นอันดับ สามของโลก ปัจจุบันพบแล้วอย่างน้อย 204 ชนิด

ดาวทะเล หรือ ปลาดาว เป็นสัตว์ทะเลไม่มีกระดูก สันหลัง ที่อยู่ในชั้น Asteroidea[1] ลักษณะ ทั่วไป มีลำ�ตัวแยกเป็นห้าแฉกคล้ายรูปดาวเรียก ว่า แขน ส่วนกลาง มีลักษณะเป็นจานกลม ด้าน หลังมีตุ่มหินปูน ขนาดเล็กกระจายอยู่ทั่วไป มีปาก อยู่ด้านล่างบริเวณ จุดกึ่งกลางของ ลำ�ตัว ใต้แขน แต่ละข้างมีหนวดสั้น ๆ เรียงตามส่วนยาว ของ แขนเป็นคู่ ๆ มีลักษณะเป็นกล้ามเนื้อที่เหนียว และแข็งแรงเรียกว่า โปเดีย ใช้สำ�หรับยึดเกาะ กับเคลื่อนที่ มีสีต่าง ๆ ออกไป ทั้ง ขาว, ชมพู, แดง, ดำ�, ม่วง หรือน้ำ�เงิน เป็นต้น พบอยู่ตาม ชายฝั่งทะเล โขดหิน และบางส่วนอาจพบได้ถึงพื้น ทะเลลึก กินหอยสองฝา โดยเฉพาะ หอยนางรม, กุ้ง, ปูหนอน และ สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ เช่น ฟองน้ำ�หรือปะการัง เป็นอาหาร

ปลาลิ้นหมาน้ำ�จืด (อังกฤษ: Freshwater sole, River sole) เป็นปลาน้ำ�จืดชนิดหนึ่ง อยู่ใน วงศ์ปลาลิ้นหมา (Soleidae) มีชื่อวิทยาศาสตร์ ว่า Brachirus panoides มีรูปร่างเรียวเป็นรูป ไข่ ตาเล็กอยู่ห่างกัน ปากเล็กมีรูจมูกเห็นเป็น ท่อชัดเจน ครีบมีลักษณะเชื่อมต่อกันเกือบทั้ง ลำ�ตัว ครีบอกเล็กมาก มีเส้นข้างลำ�ตัวตรงตลอด แนวลำ�ตัว และมีแขนงสีล้ำ�ตัดเป็นแนวดิ่ง 67 เส้น ลำ�ตัวด้านบนเป็นสีน้ำ�ตาลเข้ม มีแต้มใหญ่ สีคล้ำ�หลายแต้มตามบริเวณใกล้กับครีบหลังและ ครีบก้น ครีบมีขอบสีจาง มีจุดประสีคล้ำ�กระจาย ลำ�ตัวด้านล่างสีขาว ขนาดลำ�ตัวประมาณ 15 เซนติเมตร ใหญ่สุดที่พบคื30 เซนติเมตร

ปลาจะละเม็ด (อังกฤษ: Pomfrets) เป็นสกุล ของปลาทะเลในสกุล Pampus (/แพม-พัส/) ในวงศ์ปลาจะละเม็ด (Stromatidae) มีรูปร่าง โดยรวม คือ รูปร่างป้อม ค่อนข้างสั้น ลำ�ตัวแบน ข้างมาก หัวเล็กมน ปากเล็ก เกล็ดเล็ก บริเวณ คอดหางไม่มีสันคม

ปลาฉลาม (ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Selachimorpha) เป็นปลาในชั้นปลากระดูกอ่อน จำ�พวก หนึ่ง มีรูปร่างโดยรวมเพรียวยาว ส่วนใหญ่มีซี่ กรองเหงือก 5 ซี่ ครีบทุกครีบแหลมคม ครีบ หางเป็นแฉกเว้าลึก มีจุดเด่นคือ ส่วนหัวและ จะงอยปากแหลมยาว ปากเว้าคล้ายพระจันทร์ เสี้ยวภายในมีฟันแหลมคม ปลาฉลาม ถูกแบ่งออกเป็น 2 ประเภทด้วยกัน คือ ปลาฉลามผิวน้ำ�และปลาฉลามหน้าดิน ซึ่งมี ลักษณะนิสัยแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ปลาฉลาม ผิวน้ำ�มีรูปร่างปราดเปรียวชอบว่ายน้ำ�อยู่ตลอด เวลา ลักษณะของฟันเป็นฟันที่มีความแหลมคม ดุจมีดโกน เรียงกันเป็นแถวอยู่ภายในปาก ส่วนฉลามหน้าดินมีนิสัยชอบกบดานอยู่นิ่ง ๆ มากกว่าเคลื่อนที่ ฟันมีลักษณะเป็นฟันขบ กิน ซากสัตว์ที่ตายแล้วเป็นอาหาร ไม่ค่อยดุร้ายและ ส่วนใหญ่มีนิสัยขี้เล่น

ปลากะพงแดง เป็นสกุลของปลากระดูกแข็งที่อยู่ ในสกุล Lutjanus ในวงศ์ปลากะพงแดง (Lutjanidae) คำ�ว่า Latjanus รวมถึง Lutjanidae ที่ใช้เป็น ชื่อวงศ์ด้วย มาจากคำ�ว่า ikan lutjan (อีกันลุตจัน) ซึ่งเป็นชื่อเรียกปลาจำ�พวกนี้ใน ภาษามลายู ปลากะพงแดงเป็นปลากินเนื้อ อาศัยอยู่ในทะเล หรือมหาสมุทรในเขตร้อนและเขตอบอุ่นทั้ง ในมหาสมุทรแปซิฟิก มหาสมุทรอินเดีย และ มหาสมุทรแอตแลนติก บางชนิดอาจปรับตัวให้อยู่ ในน้ำ�จืดหรือน้ำ�กร่อยได้และมีอยู่สองชนิดที่พบ ได้เฉพาะในน้ำ�จืดและน้ำ�กร่อยเท่านั้น

ปลากะตัก หรือ ปลาไส้ตัน เป็นปลาทะเลขนาด เล็กสกุลหนึ่ง ใช้ชื่อสกุลว่า Stolephorus จัดอยู่ ในวงศ์ปลาแมว (Engraulidae) ลักษณะโดยทั่วไปเป็นปลาผิวน้ำ�ขนาดเล็ก อาศัย อยู่รวมกันเป็นฝูง ลำ�ตัวเรียวยาว แบนข้างมีสัน หนามที่ท้อง ขากรรไกรบนยาวเลยหลังตา ครีบ หลังตอนเดียว ครีบหางเว้าลึก มีแถบสีเงินพาด ตามแนวความยาวของลำ�ตัว