ความฉลาดทางดิจิทัล DQ

ใบความรู้ เรื่อง
ความฉลาดทางดิจิทัล (Digital intelligence)

จัดทาโดย
นางมณฏั ฐยา ป้ นั กาญจนโต
ครผู ชู้ ว่ ย กล่มุ สาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ความฉลาดทางดจิ ิทัล (Digital intelligence)

ความเป็นพลเมืองดิจิทัล (Digital Citizenship) เป็นพลเมืองท่ีมีความสามารถในการใช้
อินเทอร์เนต็ ในการบริหารจัดการ ควบคุม กากับตน ร้ผู ดิ รถู้ กู และรู้เท่าทัน เปน็ บรรทดั ฐานใน
การใช้เทคโนโลยดี จิ ทิ ลั อยา่ งเหมาะสม มคี วามรับผิดชอบ เรยี นรูท้ จี่ ะใชเ้ ทคโนโลยีอยา่ งชาญฉลาด
และปลอดภัย พลเมืองดิจิทลั จึงต้องตระหนกั ถึงโอกาสและความเสี่ยงในโลกดจิ ิทลั เขา้ ใจถึงสิทธิ
และความรับผิดชอบในโลกออนไลน์ ความเป็นพลเมืองดิจิทัล นับเป็นมาตรฐานหน่ึงด้านทาง
เทคโนโลยีการศึกษาที่เสนอโดยสมาคมเทคโนโลยีการศึกษานานาชาติ (ISTE : International
Society for Technology in Education) เพ่ือใหผ้ ู้เรียนสามารถแสดงความเข้าใจประเด็นทางสังคม
วัฒนธรรม และความเป็นมนุษย์ ท่ีเกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีสารสนเทศ และปฏิบัติตนอย่างมี
จริยธรรมและตามครรลองกฎหมายให้ใช้ข้อมูลข่าวสารได้อย่างปลอดภัย ถูกกฎหมาย ซึ่งมี
ความสาคัญในทักษะแห่งการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ทักษะสาคัญที่จะทาให้เป็นพลเมืองดิจิทัลท่ี
สมบรู ณ์

ความฉลาดทางดจิ ิทัล เป็นผลจากศึกษาและพัฒนาของ DQ institute หนว่ ยงานทเ่ี กิดจาก
ความร่วมมือกันของภาครัฐและเอกชนทั่วโลกประสานงานร่วมกับ เวิลด์อีโคโนมิกฟอร่ัม (World
Economic Forum) ท่ีมุ่งม่ันให้เด็ก ๆ ทุกประเทศได้รับการศึกษาด้านทักษะพลเมืองดิจิทัลที่มี
คุณภาพและใช้ชีวิตบนโลกออนไลน์อย่างปลอดภัยด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสมัยใหม่
ความฉลาดทางดิจิทัล เป็นกรอบแนวคิดท่ีครอบคลุมของความสามารถทางเทคนิคความรู้ความ
เข้าใจและความคิดทางสังคมที่มีพื้นฐานอยู่ในค่านิยมทางศีลธรรมท่ีช่วยให้บุคคลท่ีจะเผชิญกับ
ความท้าทายทางดิจิทัล ความฉลาดทางดิจิทัล มีสามระดับ 8 ด้าน และ 24 สมรรถนะที่
ประกอบด้วย ความรู้ ทักษะ ทศั นคตแิ ละค่านิยม โดยบทความน้ีจะกลา่ วถงึ ทกั ษะ 8 ด้านของความ
ฉลาดดิจิทัลในระดับพลเมืองดิจิทัล ซึ่งเป็นความสามารถในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและสื่อใน
รูปแบบทปี่ ลอดภัยรับผิดชอบ และมีจรยิ ธรรม ดังน้ี

ภาพที่ 1 DQ framework
ทม่ี า https://www.weforum.org/agenda/2018/01/why-children-should-be-taught-to-build-a-

positive-online-presence, DQ institute

1. เอกลกั ษณพ์ ลเมืองดิจทิ ัล (Digital Citizen Identity)

เอกลักษณ์พลเมืองดิจิทัล เป็นความสามารถสร้างและบริหารจัดการอัตลักษณ์ที่ดีของ
ตนเองไว้ไดอ้ ย่างดีทง้ั ในโลกออนไลน์และโลกความจริงอัตลกั ษณ์ท่ีดีคอื การทผี่ ใู้ ช้สื่อดจิ ทิ ัลสร้าง
ภาพลักษณ์ในโลกออนไลน์ของตนเองในแง่บวก ทั้งความคิดความรู้สึก และการกระทา โดยมี
วิจารณญาณในการรับส่งข่าวสารและแสดงความคิดเห็น มีความเห็นอกเห็นใจผู้ร่วมใช้งานใน
สังคมออนไลน์ และรู้จักรบั ผิดชอบตอ่ การกระทา ไม่กระทาการท่ีผดิ กฎหมายและจรยิ ธรรมในโลก
ออนไลน์ เช่น การละเมิดลิขสิทธ์ิ การกลั่นแกล้งหรือการใชว้ าจาที่สร้างความเกลียดชงั ผ้อู ่นื ทาง
ส่ือออนไลน์

2. การบรหิ ารจัดการเวลาบนโลกดจิ ิทลั (Screen Time Management)

การบริหารจัดการเวลาบนโลกดิจิทลั เปน็ ความสามารถควบคุมตนเอง ความสามารถในการ
จัดสรรเวลาในการ ใช้งานอุปกรณ์ดิจิทัลและอุปกรณ์เทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึง
การใช้งานส่ือสังคม (Social Media) และเกม ออนไลน์ (Online Games) ด้วยความรับผิดชอบต่อ
ตนเอง สามารถบรหิ ารเวลาที่ใชอ้ ุปกรณ์ยุคดิจิทัล รวมไปถึงการควบคุมเพื่อให้เกดิ สมดุลระหว่าง
โลกออนไลน์ และโลกความเป็นจรงิ อกี ทงั้ ตระหนักถงึ อนั ตราย และสุขภาพจากการใช้เวลาหนา้ จอ
นานเกินไป และผลเสียของการเสพตดิ สื่อดจิ ิทัล

3. การจดั การการกลั่นแกล้งบนไซเบอร์ (Cyberbullying Management)

การจัดการการกลั่นแกล้งบนไซเบอร์ เป็นความสามารถในการป้องกันตนเอง การมี
ภูมิคุ้มกันในการรับมือและจัดการกับ สถานการณ์การกล่ันแกล้งบนอินเทอร์เน็ตได้อย่างชาญ
ฉลาด การใช้อนิ เทอร์เน็ตเป็นเครื่องมือหรอื ชอ่ งทางเพ่ือกอ่ ใหเ้ กิดการคกุ คามล่อลวงและการกลั่น
แกล้งบนโลกอินเทอร์เน็ตและส่ือสังคมออนไลน์ โดยกลุ่มเป้าหมายมักจะเป็นกลุ่มเด็กจนถึง เด็ก
วัยรุ่น การกล่ันแกล้งบนโลกไซเบอร์คล้ายกันกับการกลั่นแกล้งในรูปแบบอ่ืน หากแต่การกลั่น
แกล้งประเภทนี้จะกระทาผ่านสื่อออนไลน์หรือส่ือดิจิทัล เช่น การส่งข้อความทางโทรศัพท์ ผู้กล่ัน
แกล้งอาจจะเป็นเพ่ือนร่วมชั้น คนรู้จักในส่ือสังคมออนไลน์ หรืออาจจะเป็นคนแปลกหน้ากไ็ ด้ แต่
ส่วนใหญ่ผู้ท่ีกระทาจะรู้จักผู้ท่ีถูกกลั่นแกล้งรูปแบบของการกลั่นแกล้งมักจะเป็นการว่าร้าย ใส่
ความ ข่ทู ารา้ ย หรอื ใชถ้ อ้ ยคาหยาบคาย การคุกคามทางเพศผ่านสื่อออนไลน์ การแอบอา้ งตัวตน
ของผอู้ ืน่ การแบล็กเมล์ การหลอกลวง การสร้างกลุ่มในโซเชียลเพื่อโจมตโี ดยเฉพาะ

4. การจดั การความปลอดภยั บนระบบเครือขา่ ย (Cybersecurity Management)

การจัดการความปลอดภัยบนระบบเครือข่าย เป็นความสามารถในการสารวจ ตรวจสอบ
การป้องกัน และ การรักษาความปลอดภัยของข้อมูลในระบบเครือข่าย ป้องกันข้อมูลด้วยการ
สร้างระบบความปลอดภัยท่ีเขม้ แข็ง และป้องกันการโจรกรรมข้อมลู หรือการถูกโจมตีออนไลนไ์ ด้
มที ักษะในการรักษาความปลอดภัยของตนเองในโลกออนไลน์การรกั ษาความปลอดภัยของตนเอง
ในโลกไซเบอร์ คือการปกป้องอุปกรณ์ดิจิทัลข้อมูลที่จัดเก็บและข้อมูลส่วนตัวไม่ให้เสียหาย สูญ
หาย หรอื ถกู โจรกรรมจากผไู้ ม่หวงั ดีในโลกไซเบอร์

5. การจัดการความเป็นส่วนตวั (Privacy Management)

การจัดการความเป็นส่วนตัว เป็นความสามารถในการจัดการกับความเป็นส่วนตัวของ
ตนเองและของผูอ้ นื่ การใช้ขอ้ มลู ออนไลน์รว่ มกัน การแบง่ ปนั ผา่ นส่ือดจิ ิทัล ซ่ึงรวมถึงการบรหิ าร
จดั การ รู้จกั ปอ้ งกนั ขอ้ มลู ส่วนบุคคลของตนเอง เช่น การแชรข์ อ้ มลู ตา่ ง ๆ ด้วยเครื่องมอื ดิจทิ ัล
การขโมยขอ้ มลู อตั ลักษณ์ เปน็ ต้น โดยตอ้ งมคี วามสามารถในการฝึกฝนใช้เครือ่ งมอื หรอื วธิ ีการ
ในการป้องกนั ข้อมลู ตนเองได้เป็นอย่างดี รวมไปถงึ ปกปิดการสืบค้นข้อมูลต่างๆ ในเวบ็ ไซต์ เพื่อ
รักษาความเป็นส่วนตัวความเป็นส่วนตวั ในโลกออนไลน์ คอื สิทธกิ ารปกปอ้ งขอ้ มูลความส่วนตัวใน
โลกออนไลน์ของผู้ใช้งานท่ีบุคคลหรือการบริหารจัดการข้อมูลส่วนตัว รวมถึงการใช้ดุลยพินิจ
ปกป้อง ข้อมลู ส่วนบุคคลและขอ้ มลู ทเ่ี ป็นความลบั ของผอู้ นื่

6. การคิดอย่างมวี จิ ารณญาณ (Critical Thinking)

การคดิ อย่างมวี จิ ารณญาณ หมายถึง ความสามารถในการตัดสินของบคุ คลว่าควรเชอ่ื ไม่
ควรเชอื่ ควรทา หรือไม่ควรทาบนความคดิ เชงิ เหตแุ ละผล มคี วามสามารถในการวิเคราะห์แยกแยะ
ระหว่างข้อมูลท่ีถกู ต้องและข้อมูลท่ีผิด ข้อมูลที่มีเนื้อหาเป็นประโยชน์และขอ้ มูลท่ีเข้าข่ายอันตราย
ขอ้ มลู ติดต่อทางออนไลน์ท่ีนา่ ตัง้ ข้อสงสัยและน่าเช่ือถอื ได้ เม่ือใช้อนิ เทอรเ์ น็ต ทราบว่าเนอ้ื หาใดมี
ประโยชน์ รู้เท่าทันส่ือและสารสนเทศ สามารถวิเคราะห์และประเมิน ข้อมูลจากแหล่งข้อมูลที่
หลากหลายได้ เข้าใจรูปแบบการหลอกลวงต่าง ๆ ในสื่อดิจิทัล เช่น ข่าวปลอม เว็บไซต์ปลอม
ภาพตดั ต่อ ขอ้ มูลอันทเี่ ท็จ เปน็ ต้น

7. รอ่ งรอยทางดิจิทัล (Digital Footprints)

รอ่ งรอยทางดิจทิ ลั เป็นความสามารถในการเขา้ ใจธรรมชาตขิ องการใช้ชีวิตในโลกดจิ ิทัลว่า
จะหลงเหลือร่องรอยข้อมูลทิ้งไว้เสมอ ร่องรอยทางดจิ ิทัล อาจจะส่งผลกระทบในชีวิตจริง ที่เกิด
จากรอ่ งรอยทางดิจทิ ลั เขา้ ใจผลลพั ธ์ทีอ่ าจเกดิ ข้ึน เพ่ือนามาใช้ในการจดั การกบั ชีวิตบทโลกดิจิทัล
ด้วยความรับผิดชอบ ข้อมูลร่องรอยทางดิจิทัล เช่น การลงทะเบียน อีเมล การโพสต์ข้อความ
หรือรูปภาพ ไฟล์งานต่าง ๆ เมื่อถูกส่งเขา้ โลกอินเทอร์เน็ตแลว้ จะท้ิงร่องรอยขอ้ มูลส่วนตวั ของ
ผใู้ ช้งานไว้ ให้ผู้อ่ืนสามารถตดิ ตามได้ และจะเป็นข้อมลู ทรี่ ะบตุ วั บุคคลได้อยา่ งง่ายดาย

8. ความเห็นอกเหน็ ใจและสรา้ งสัมพันธภาพทีด่ กี ับผูอ้ ื่นทางดิจิทลั (Digital Empathy)

ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสัมพันธภาพท่ีดีกับผู้อ่ืนทางดิจิทัล เป็นความสามารถในการ
เข้าใจผู้อ่ืน การตอบสนองความตอ้ งการของผอู้ ่ืน การแสดง ความเห็นใจและการแสดงน้าใจตอ่
ผู้อ่นื บนโลกดิจทิ ลั ได้อย่างเหมาะสม มีปฏสิ ัมพันธ์อันดีต่อคนรอบข้าง ไมว่ า่ พ่อแม่ ครู เพ่ือนทงั้ ใน
โลกออนไลน์และในชีวิตจริง ไม่ด่วนตัดสินผูอ้ ่ืนจากข้อมูลออนไลน์แต่เพียงอยา่ งเดียว และจะเป็น
กระบอกเสียงใหผ้ ู้ท่ีต้องการความช่วยเหลือในโลกออนไลน์

จะเห็นว่าความฉลาดดิจิทัลในระดับพลเมืองดิจิทัลเป็นทักษะท่ีสาคัญสาหรับนักเรียน และ
บุคคลท่ัวไปในการสื่อสารในโลกออนไลน์เป็นอย่างย่ิง ทั้งเอกลักษณ์พลเมืองดิจิทัล การบริหาร
จัดการเวลาบนโลกดิจิทัล การจัดการการกล่ันแกล้งบนไซเบอร์ การจัดการความปลอดภัยบน
ระบบเครือข่าย การจัดการความเป็นส่วนตัว การคิดอย่างมีวิจารณญาณ ร่องรอยทางดิจิทัล
ความเห็นอกเห็นใจและสร้าง สัมพั นธภาพที่ดีกับผู้อ่ืนทางดิจิทัล หากบุคคลมีทักษะแล ะ
ความสามารถทั้ง 8 ประการจะทาให้บุคคลน้ันมีความสามารถในการใช้อินเทอร์เน็ตในการบริหาร
จดั การ ควบคมุ กากบั ตน ร้ผู ิดรู้ถูก และรูเ้ ทา่ ทัน เป็นบรรทัดฐานในการใช้เทคโนโลยดี ิจิทัลอย่าง
เหมาะสม เรยี นรทู้ จ่ี ะใช้เทคโนโลยอี ย่างชาญฉลาด และปลอดภัย

แหลง่ ที่มา

สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2561). การจัดทา Fact Sheet‘ ความฉลาดทางดิจิทลั ’
(Digital Intelligence : DQ) และการศึกษาการรงั แกกนั บนโลกไซเบอรข์ อง
วยั รุ่น. กรุงเทพมหานคร : สถาบันส่ือเด็กและ เยาวชน

Yuhyun Park. (2016). 8 digital skills we must teach our children. Retrieved March 8, 2017,
https://www.weforum.org/agenda/2016/06/8-digital-skills-we-must-teach our-children

Yuhyun Park. (2016). 8 digital life skills all children need - and a plan for teaching them.
Retrieved Janury 22, 2019 from https://www.weforum.org/agenda/2016/09/8-digitallife-
skills-all-children-need-and-a-plan-for-teaching-
them?utm_content=buffer4422b& utm_medium=social& utm_source=facebook.com& utm_ca
mpaign=buffer.

Project DQ. (2017). Digital Intelligence (DQ). Retrieved Janury 22, 2019 from
https://www.projectdq.org

สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2561). ความฉลาดทางดิจติ อล (Digital Intelligence: DQ) และ
การศึกษาการรังแกกันบนโลกไซเบอรข์ องวยั รนุ่ . สืบค้นเมื่อ 21 เมษายน 2562, จาก
http://cclickthailand.com/contents/research/A2.-final.pdf.

สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2562). การพัฒนาพลเมือง MILD จุดเน้นตามชว่ งวัย. สืบค้นเม่อื
21 เมษายน 2562, จาก http://cclickthailand.com/ชดุ ความรสู้ าหรับครู/ความร้/ู การพัฒนา
พลเมือง-midl-จุดเนน้ ตามช่วงวัย.

ปณิตา วรรณพิรณุ . (2560). “ ความฉลาดทางงดจิ ิทลั ,” พัฒนาเทคนิคศึกษา. 29 (102), 12-20.