Đạo Trading

299 ĐẠO TRADING 6. Trước tiên, đừng lúc nào cũng đầu tư vào thị trường. Có những lần tôi giữ tiền mặt hoàn toàn, đặc biệt khi không chắc về hướng đi của thị trường và đang chờ xác nhận về chuyển động tiếp theo. Thứ hai, giai đoạn thay đổi của xu hướng chính thường gây thiệt hại cho hầu hết nhà đầu cơ. 7. Đợt giao dịch rướn sức cuối cùng với khối lượng lớn tạo ra một cơ hội tốt để bán hết các danh mục lớn, hàng thanh khoản kém. Bán khối lượng lớn khi thị trường đang tăng điểm với khối lượng cao sẽ luôn luôn tốt hơn. Tương tự đối với mua lại hàng sau một cú giảm điểm mạnh và nhanh. 8. ... thị trường thường đi ngược lại những dự đoán của nhà đầu cơ. Khi đó, nhà đầu cơ thành công phải từ bỏ các dự báo của mình và đi theo hành động của thị trường. Các nhà đầu tư khôn ngoan không bao giờ cãi lại thị trường. Chỉ có ý kiến là thường sai chứ thị trường thì không bao giờ. 9. Qua mọi thời kỳ thì con người về cơ bản hành động giống nhau khi tham gia thị trường, là kết quả của sự tham lam, sợ hãi, ngu dốt và hy vọng. Đây là lý do tại sao các mẫu hình lập đi lập lại thường xuyên. 10. Mỗi cổ phiếu giống như một con người: nó có cá tính rất riêng biệt. Xông xáo, dè dặt, dễ xúc động, dễ dao động, buồn tẻ, dẫn dắt, duy lý, dễ đoán hoặc khó đoán. Tôi thường nghiên cứu cổ phiếu giống như nghiên cứu con người vậy, và sau một thời gian thì phản ứng của chúng trong một số tình huống nhất định trở nên dễ đoán biết hơn. 11. Tôi tin rằng điều quan trọng là có kỷ luật để tuân theo các qui tắc của mình. Nếu không có các qui tắc riêng, rõ ràng và đã được kiểm chứng, nhà đầu cơ không có cơ may để thành công. Tại sao? Bởi vì nó giống như vị tướng không có chiến lược và không có kế hoạch tác chiến. 12. Nếu bạn mất ăn mất ngủ vì số cổ phiếu đang nắm giữ, bạn đã đi quá xa. Khi đó, bạn nên bán bớt số cổ phiếu đi, giảm đến mức độ bạn có thể ngủ ngon. 13. Tôi tin rằng bất kỳ ai đủ thông minh, tỉnh táo và chịu bỏ ra thời gian cần thiết đều có thể thành công trên Wall Street. Chỉ cần nhận thức đây là một công việc kinh doanh như các công việc khác, họ sẽ có cơ hội tốt để phát đạt. 14. Hãy ghi nhớ thị trường được thiết kế để lừa gạt hầu hết mọi người trong hầu hết mọi lúc. 15. Tôi luôn luôn hiểu rằng tôi không phải là người duy nhất nhận biết thị trường chứng khoán là mỏ vàng lớn nhất thế giới đặt ở Manhattan. Một mỏ vàng mở cửa mỗi ngày mời tất cả mọi người vào để khám phá và ra đi với các xe đầy thỏi vàng nếu họ có đủ khả năng- và tôi đã thực hiện được điều đó.

300 ĐẠO TRADING 16. Tôi tin rằng các cảm xúc cơ bản không được kiểm soát là kẻ thù đích thực và chết người của nhà đầu cơ; sự hy vọng, sợ hãi, tham lam luôn luôn hiện diện, ngồi trên bờ mép của tâm lý, chầu chực ở bên ngoài, chờ nhảy vào để kích hoạt, cày xới trong trò chơi này. 17. Các thuật ngữ thị trường giá lên, giá xuống (bullish, bearish) không nằm trong vốn từ của tôi vì tôi tin rằng chúng tạo ra ý nghĩ mang tính cảm xúc về hướng đi của thị trường trong đầu người ta. 18. Tôi không bao giờ cố gắng dự báo thị trường. Tôi chỉ cố gắng phản ứng với điều mà thị thị trường mách bảo cho tôi biết thông qua hành vi của nó. 19. Tôi tin rằng không có cổ phiếu tốt hoặc cổ phiếu xấu mà chỉ có cổ phiếu làm ra tiền. Tương tự, không có hướng giao dịch tốt, mua hay bán, mà chỉ có hướng giao dịch kiếm ra tiền. 20. Sự tham lam, sợ hãi, thiếu kiên nhẫn và hy vọng luôn tranh giành để làm chủ tinh thần của nhà đầu cơ. 21. Sự thỏa mãn của tôi luôn đến từ việc đánh bại thị trường giống như khi giải được câu đố. Tiền thắng là phần thưởng nhưng đó không phải lý do chính mà tôi yêu thị trường. Thị trường chứng khoán là thị trường to lớn nhất, nơi có những câu đố phức tạp nhất – và nó cho món lợi lớn nhất… Tiền không bao giờ thúc đẩy được tôi mà là trò chơi giải các câu đố, đánh bại một thị trường đã từng gây bối rối và làm thất bại bao nhiêu bộ óc vĩ đại nhất trong lịch sử. Đối với tôi, niềm đam mê, hứng khởi, vui thú là đánh bại trò chơi, một sinh vật bí ẩn, năng động, một câu đố hắc búa đối với mọi người ở Wall Street. 22. Hãy luôn ghi nhớ là bạn có thể thắng trong một cuộc đua ngựa nhưng bạn không thể đánh bại các cuộc đua. Bạn có thể thắng một cổ phiếu nhưng không thể lúc nào cũng đánh bại Wall Street. Không ai có thể. 23. Chính xác là tôi đã phạm sai lầm. Giao dịch bông sợi làm cho tôi thua lỗ nhưng tôi cứ giữ nó. Giao dịch ngũ cốc cho tôi lợi nhuận nhưng tôi đã bán hết đi. Trong số tất cả cái sai lầm đầu cơ ngớ ngẩn, ít cái nào nghiêm trọng bằng trung bình giá một giao dịch đang thua lỗ. Hãy luôn luôn bán đi cái làm cho bạn thua lỗ và giữ lại cái đang cho bạn lợi nhuận. 24. Nếu tôi chỉ có tất cả là 10$ và chấp nhận rủi ro toàn bộ số tiền đó, tôi đang liều lĩnh hơn nhiều so với chấp nhận rủi ro một triệu đô nhưng vẫn còn một triệu khác để dành. 25. Tôi có những người bạn nhưng công việc giao dịch của tôi luôn luôn là công việc chỉ của một người.

301 ĐẠO TRADING 26. Điều đánh bại tôi là khi tôi không có sự chú tâm bám sát vào cuộc chơi của mình - nghĩa là tham gia thị trường chỉ khi các điều kiện tiên quyết ủng hộ mình. Có những kẻ ngốc ngoài đời làm điều sai lầm mọi lúc, mọi nơi, nhưng cũng có kẻ ngốc Wall Street cho rằng lúc nào cũng cần phải giao dịch. 27. Khi mức vay (margin) đã đạt đến giới hạn, việc đóng tự động các giao dịch của bạn là một loại lệnh cắt lỗ tốt nhất. 28. Trò chơi dạy tôi về trò chơi. Và nó không tiếc gì roi vọt cho tôi trong lúc dạy. 29. Nếu ai đó bảo tôi là phương pháp của tôi không hiệu quả, tôi sẽ thử kiểm tra nó để thêm chắc chắn, nhưng chỉ có một thứ thuyết phục tôi bị sai là sự thua lỗ mất tiền. 30. Tôi chỉ đúng khi tôi kiếm được tiền. 31. Tôi không bao giờ cho phép sự vui thú xen vào công việc. Thua lỗ xảy ra là do tôi sai chứ không do tôi đang phung phí sức lực, ăn chơi quá độ. Tôi không cho phép bất kỳ thứ gì lôi kéo tôi ra khỏi sự khỏe mạnh về tinh thần và thể chất. 32. Tôi cho rằng một bước tiến dài trong quá trình học hỏi của tôi khi tôi nhận ra lão Partridge liên tục bảo các khách hàng, “Ồ, bạn biết đây là một thị trường trong xu hướng tăng!”, ông ta thực sự muốn bảo họ rằng đồng tiền lớn nằm trong các chuyển động lớn chứ không nằm trong các dao động đơn lẻ, có nghĩa là không phải trong việc đọc bảng điện mà trong việc đánh giá tổng thể thị trường và xu hướng của nó. 33. Thị trường không đánh bại họ. Họ đánh bại chính họ bởi vì họ không thể ngồi im mặc dù họ thông minh. 34. Đối với tôi, sẽ là hiểm họa nếu không chú trọng vào xu hướng lớn mà cứ cố nhảy ra nhảy vào. Không ai có thể bắt được tất cả các dao động. Khi thị trường trong xu hướng tăng, cuộc chơi là mua và nắm giữ cho đến khi bạn tin rằng xu hướng tăng đã đến hồi kết thúc. 35. Hãy nhớ rằng cổ phiếu không bao giờ có giá quá cao để mua hay quá thấp để bán. 36. Giả sử ai đó mua vào 100 cổ phiếu và giao dịch bị thua lỗ ngay. Tại sao anh ta tiếp tục nghiên cứu và mua thêm nữa? Anh ta phải ngay lập tức hiểu rằng anh ta đang sai, ít nhất là tạm thời. 37. Tôi mua cổ phiếu chính bởi vì nó hội đủ các điều kiện làm tôi tin rằng giá lên. Nhưng bạn thấy rằng nhiều người mang tiếng là thông minh tin rằng giá lên chỉ vì họ đang giữ cổ phiếu. Tôi không cho phép sự sở hữu cổ phiếu hoặc sự sở hữu trước kia tác động vào suy nghĩ của tôi. Đó là lý do tại sao tôi muốn nhắc lại là tôi không bao giờ cãi lại thị trường.

302 ĐẠO TRADING 38. Rõ ràng điều cần làm là chỉ mong giá lên trong thị trường tăng giá và mong giá xuống trong thị trường giảm giá. 39. Dĩ nhiên, nếu một người khôn ngoan và may mắn, anh ta sẽ không mắc lại sai lầm đó lần thứ hai, nhưng anh ta sẽ mắc phải sai lầm bất kỳ trong số hàng chục ngàn họ hàng (anh em, cô chú) của nó. 40. Một vụ thua lỗ không bao giờ làm tôi rối loạn sau khi chấp nhận nó. Tôi quên nó chỉ sau một đêm, nhưng sai lầm “không chịu cắt lỗ” sẽ là điều hủy hoại cả về tiền bạc lẫn tinh thần. 41. “Tôi giữ quá nhiều bông sợi đến nỗi tôi không ngủ được vì nghĩ đến nó. Nó làm tôi kiệt sức. Tôi có thể làm gì?”. Người bạn trả lời: “ Hãy bán để giảm xuống mức bạn có thể ngủ ngon (sleeping point)”. 42. Anh ta chịu rủi ro nửa gia tài trong thị trường chứng khoán mà không cân nhắc nhiều bằng khi lựa chọn một chiếc xe hơi hạng trung. 43. Thoạt nghe có vẻ dễ dàng khi nói rằng tất cả việc bạn phải làm là theo dõi bảng điện, vẽ ra các mức cản và sẵn sàng giao dịch theo hướng ít cản lực nhất. Nhưng trong thực tế, bạn phải cảnh giác nhiều thứ, mà hầu hết lại là xuất phát từ chính bạn, có nghĩa là đề phòng bản tính con người. 44. Một nhà đầu cơ phải luôn chú tâm đến rút tiền ra khỏi thị trường và không đòi hỏi bảng điện phải theo ý anh ta. Không bao giờ cãi lại nó hay yêu cầu phải có lý do hay lời giải thích nào. 45. Sự sợ hãi ngăn bạn không kiếm được nhiều tiền như đáng ra bạn nhận được. 46. Cuộc chơi không thay đổi và bản chất con người cũng vậy. 47. Sau khi thanh toán hết nợ, tôi dành riêng một khoản khá lớn cho chi tiêu hàng năm. Tôi quyết định sẽ không để bị hành hạ, lo lắng và bị âm tài sản lần nào nữa. 48. Giữa các mối nguy hiểm trong đầu cơ, sự xảy ra của điều không mong đợi – ngay cả có thể g là điều không thể chấp nhận - chiếm thứ hạng cao. 49. Tôi giao dịch dựa vào thông tin riêng và phương pháp riêng của tôi. 50. Đồng thời, tôi đã nhận ra rằng bảng điện (tape) là người mách bảo tốt nhất trong tất cả, là thứ thuyết phục nhất giữa tất cả người bán hàng. 51. Những kẻ thù chết người của nhà đầu cơ là: sự ngu dốt, sự tham lam, sự sợ hãi và sự hy vọng. Tất cả quyển sách được “tôn sùng” nhất và tất cả các tài liệu qui định của tất

303 ĐẠO TRADING cả các sàn giao dịch trên trái đất đều không thể loại bỏ những điều này ra khỏi con người. 52. Bạn biết rằng một tay cờ bạc chuyên nghiệp không tìm kiếm những ván bài mạo hiểm (có thể thắng lớn) mà cần những đồng tiền chắc chắn. Dĩ nhiên, những cơ hội mạo hiểm mang lợi nhuận lớn cũng tốt khi chúng tự đến. 53. Mọi người phải luôn luôn ghi nhớ các điều cơ bản trong giao dịch cổ phiếu. Khi một cổ phiếu đang tăng giá, không cần sự giải thích chi tiết tại sao nó tăng giá. Rõ ràng phải có sự mua vào liên tục để giữ cho cổ phiếu tiếp tục tăng giá. 54. Nhưng nếu sau một đợt tăng dài ổn định, cổ phiếu quay lại và bắt đầu từ từ đi xuống, thỉnh thoảng có đợt phục hồi nhỏ, thì rõ ràng hướng ít cản trở nhất đã thay đổi từ hướng lên sang hướng xuống. Tại sao mọi người đòi hỏi những lời giải thích? 55. Sau khi lăn lộn nhiều năm ở Wall Street đã từng kiếm được và cũng thua lỗ hàng triệu dollars, tôi muốn bảo bạn điều này: Không bao giờ sự suy nghĩ mang lại món tiền lớn cho tôi cả. Nó luôn luôn là nhờ sự chờ đợi. 56. Chỉ có một bên của thị trường và không phải là bên tăng giá hay bên giảm giá mà là bên đúng. 57. Khi tôi mong giá xuống và bán ra cổ phiếu thì mỗi lần bán phải ở nấc giá thấp hơn so với lần bán trước đó; và ngược lại khi mua vào. Tôi phải mua vào ở các nấc giá tăng dần, không mua theo nấc giảm dần. 58. Mẫu hình giá nhắc bạn rằng mọi chuyển động giá quan trọng chỉ là sự lập lại tương tự; rằng ngay khi bạn quen thuộc với biến động trong quá khứ thì bạn có thể đoán trước và hành động một cách đúng đắn để thu được lợi nhuận từ các chuyển động sắp tới. 59. Người ta thường không mong được người khác bảo cho biết thị trường trong xu hướng tăng hay giảm. Điều anh ta mong muốn là biết chi tiết mua hay bán cổ phiếu cụ thể nào đó. Anh ta muốn lấy thứ gì đó mà không phải mất gì. Anh ta không muốn làm việc, ngay cả cũng không muốn suy nghĩ. 60. Tôi không bao giờ do dự khi bảo ai đó là tôi chờ giá lên hay chờ giá xuống. Nhưng tôi không bảo người ta mua hay bán bất kỳ cổ phiếu cụ thể nào. Trong một thị trường có xu hướng giảm, tất cả các cổ phiếu đi xuống và trong thị trường có xu hướng tăng thì tất cả đi lên. 61. Trong nhiều năm, tôi là nạn nhân của sự kết hợp đáng tiếc giữa sự thiếu kinh nghiệm, (tính khí) tuổi trẻ và không đủ vốn. 62. Trong nghề đầu cơ, sự mơ tưởng không thực tế là tai họa.

304 ĐẠO TRADING 63. Thông điệp từ bảng điện là như nhau và hoàn toàn đơn giản cho bất kỳ ai chịu khó suy nghĩ. Nếu anh ta tự đặt các câu hỏi và xem xét các điều kiện thì câu trả lời sẽ tự tìm đến. 64. Người ta bị đánh bại thường xuyên đến nỗi phải kinh ngạc về sự dai dẳng không chịu học bài học của mình. 65. Trong một thị trường mà giá chỉ đi ngang trong biên độ hẹp, việc cố gắng đoán hướng đi mạnh tiếp theo sẽ không có ý nghĩa. Điều cần làm là theo dõi thị trường và đọc bảng điện để xác định các mức cản giới hạn mà giá dao động trong đó và quyết định sẽ không bận tâm cho đến khi giá phá vỡ mức giới hạn về một phía nào đó. 66. Bạn muốn đánh bạc mù quáng với hy vọng thu được một món lợi lớn hay bạn muốn đầu cơ một cách thông minh và kiếm lợi nhuận tuy ít hơn nhưng có xác suất cao hơn nhiều? 67. Thị trường luôn luôn trả tiền cho người nào đúng vào đúng thời điểm. 68. Người ta có thể đánh bại một cổ phiếu hay nhóm cổ phiếu vào một thời gian nhất định, nhưng không ai có thể đánh bại cả thị trường chứng khoán! 69. Tôi phải mất hàng triệu đô la để hiểu rằng một kẻ thù nguy hiểm khác của trader là dễ bị xúc động trước sự thôi thúc muốn tỏa sáng khi được tâng bốc một cách khéo léo. 70. Bạn phải hiểu thấu đáo chính mình nếu muốn giao dịch tốt trong các thị trường đầu cơ. 71. Wall Street luôn luôn như vậy, chỉ có các túi tiền là thay đổi. 72. Khi thị trường đi ngược với bạn, bạn hy vọng mọi ngày đây sẽ là ngày cuối cùng như vậy - và bạn sẽ mất mát nhiều hơn so với trường hợp bạn không nghe theo sự hy vọng. Và khi thị trường đi theo hướng của bạn, bạn trở nên sợ hãi rằng ngày tiếp theo sẽ lấy đi lợi nhuận của bạn và bạn thoát lệnh quá sớm. Một trader thành công phải đấu tranh chống lại hai bản năng sâu kín này. 73. Trải qua suốt thời gian đi theo nghề đầu tư, tôi thấy rằng món tiền lớn không bao giờ kiếm được trong việc mua đi bán lại. Nó có được là từ sự chờ đợi. 74. Thị trường không bao giờ sai, chỉ có quan điểm là sai. 75. Trò chơi đầu cơ là trò chơi luôn hấp dẫn nhất trên thế giới. Nhưng nó không phải trò chơi cho kẻ ngốc, kẻ lười suy nghĩ, kẻ kém cân bằng về cảm xúc, kẻ mạo hiểm muốn làm giàu nhanh.

305 ĐẠO TRADING 76. Không được thực hiện giao dịch cho đến khi chính thị trường xác nhận nhận định của bạn. Hãy chậm một chút để bảo đảm nhận định của bạn là đúng. Nói cách khác, đừng là một trader thiếu kiên nhẫn. 77. Nếu giao dịch thứ nhất của bạn đang thua lỗ, việc thực hiện giao dịch thứ hai là liều lĩnh dại dột. Không bao giờ được bình quân giá các giao dịch đang thua lỗ. Hãy khắc ghi điều này vào tâm trí bạn. 78. Hãy nhớ điều này: Khi bạn đang không làm gì thì những nhà đầu cơ cảm thấy cần phải giao dịch hàng ngày đang đặt nền móng cho cuộc chơi tiếp theo của bạn. Bạn sẽ thu được lợi nhận từ các sai lầm của họ. 79. Khi bạn bị yêu cầu nộp tiền bổ sung (margin call), hãy đóng tài khoản lại. Không bao giờ được để tình trạng như vậy, bạn đang bị sai trong thị trường. Hãy dành tiền cho một ngày khác. 80. Các trader thành công luôn luôn đi theo hướng ít trở lực nhất. Hãy đi theo xu hướng. Xu hướng là người bạn. 81. Một nhà đầu cơ khôn ngoan không bao giờ tranh cãi với bảng điện. 82. Tôi hoàn toàn tin rằng các mẫu hình vận động của giá được lập lại. Chúng là các mẫu hình tái diễn với vài biến thể nhỏ xuất hiện hết lần này đến lần khác. Lý do là thị trường được dẫn dắt bởi con người - và bản chất con người thì không bao giờ thay đổi. 83. Khi mua vào, bạn phải xác định một mức giá mục tiêu rõ ràng để bán đi (mức cắt lỗ) nếu thị trường đi ngược lại với bạn. Và bạn phải tuân thủ các qui tắc của mình! Không bao giờ chịu đựng một giao dịch thua lỗ quá 10% số vốn của bạn. 84. Tôi luôn luôn đặt lệnh cắt lỗ trước khi thực hiện giao dịch. 85. Tôi thấy rõ là trong số hàng triệu người đầu cơ trong thị trường, chỉ một ít người dành toàn bộ thời gian chú tâm vào nghệ thuật đầu cơ. Đối với tôi, nó là một công việc trọn thời gian – có lẽ còn hơn là một công việc. Có lẽ nó là một nghề cần năng khiếu trong đó có nhiều người tham gia nhưng chỉ vài người phù hợp để thành công. 86. Các khoản tiền lớn kiếm được trong trading là do ngồi yên và chờ đợi, không phải do suy nghĩ. Hãy đợi cho đến khi tất cả các điều kiện của bạn được đáp ứng trước khi thực hiện giao dịch. (nguồn:trade2win.com) ***

306 ĐẠO TRADING AMOS HOSTETTER Amos Hostetter (8/27/1902 - 1/30/1977) là người đồng sáng lập công ty Commodities Corporation, ở Princeton, RightPane. Công ty này là một trong những tổ chức trading có tầm ảnh hưởng và thành công nhất kể từ trước đó và được Goldman Sachs mua lại toàn bộ vào năm 1997. Đây là lò đào tạo mà nhiều trader giỏi nhất ngày nay đã từng học hỏi các tuyệt kỹ như Ed Seykota, Michael Marcus, Bruce Kovner, Paul Tudor Jones, Louis Bacon,... Họ là những trader giỏi nhất và thành công nhất trên thế giới mà đã từng được biết. Amos Hostteter được xem như là người thầy tư vấn thông thái đã truyền đạt sự khôn ngoan và kiến thức của mình cho các trader này giúp họ vươn tới đỉnh cao trong nghề trading. Sau cái chết đột ngột của ông vì tai nạn ô tô vào năm 1977, ban giám đốc công ty Commodities Corporation đã giao cho một trong số các trader của họ, Morris Markovitz tập hợp và ghi chép lại các nguyên lý vượt thời gian về thị trường và trading của Hostetter. NHỮNG NGUY HIỂM TRONG TRADING DO BẢN TÁNH CON NGƯỜI 1. Nỗi sợ hãi – lo sợ về lợi nhuận khiến người ta hành động quá sớm. 2. Sự hy vọng – hy vọng một sự thay đổi các áp lực chống lại mình. 3. Thiếu tự tin vào sự đánh giá của riêng mình. 4. Không bao giờ ngừng suy nghĩ của riêng mình.

307 ĐẠO TRADING 5. Một nhà đầu tư không phải trung thành với bên mua hay bên bán. Mối quan tâm của anh ta là bên đúng. 6. Sự lười biếng làm cho trader không theo dõi sát sao (thị trường) được. 7. Mang tính cá nhân thì không gắn với sự kiện thực được! 8. Con ngưởi tin vào cái làm vừa lòng họ. ĐỪNG 1. Đừng hy sinh vị thế bởi các dao động. 2. Đừng kỳ vọng thị trường kết thúc trong ánh hào quang. Hãy canh chừng những cảnh báo. 3. Đừng kỳ vọng bảng điện là người diễn thuyết. Thấy ra điều gì đó không ổn là đủ. 4. Đừng bao giờ cố gắng bán ngay đỉnh. Đó không phải khôn ngoan. Hãy bán sau một cú đập xuống mà không thấy có sự phục hồi. 5. Đừng tưởng tượng rằng một thị trường đã từng bán ở mức150 thì phải là rẻ ở mức 130. 6. Đừng đối nghịch với xu hướng thị trường. 7. Đừng tìm kiếm sự sập gãy đột ngột. Hãy tìm kiếm những cảnh báo. 8. Đừng cố bình quân giá cho vị thế thua lỗ. 9. Đừng bao giờ giữ lại hàng thua lỗ và bán đi hàng có lợi nhuận. Hãy thoát ra với thua lỗ ít nhất và ngồi im để có lợi nhuận lớn hơn. ĐỀ NGHỊ 1. Hãy nghe theo kinh nghiệm của bạn. Nghe thường xuyên. 2. Sự quan sát cho những mách bảo tốt nhất. Hãy quan sát hành vi thị trường và kinh nghiệm sẽ chỉ bạn cách kiếm lợi nhuận. 3. Mua vào lúc thị trường đang lên sẽ yên tâm. Điều quan trọng là không phải mua càng rẻ càng tốt hay bán khống được giá đỉnh, mà mua đúng lúc và bán đúng lúc.

308 ĐẠO TRADING 4. Hãy nhớ là thị trường không bao giờ quá cao để bắt đầu mua hoặc quá thấp để bắt đầu bán. Hãy để bảng điện chỉ cho bạn khi nào bắt đầu. Sau giao dịch đầu tiên, đừng thực hiện giao dịch thứ hai trừ phi giao dịch trước đã có lãi. 5. Khởi đầu đúng là thỏa thuận tốt trong mọi chuyện làm ăn. 6. Khi điều gì đó xảy ra ngoài kế hoạch của bạn thì phải tận dụng ngay cơ hội đó. 7. Trong một thị trường giá xuống, nếu sự sập giảm xảy ra đột ngột thì chốt lệnh luôn là khôn ngoan. 8. Chỉ bám vào sự kiện có thực và kiểm soát hành động tương ứng. 9. Điều gì có tính bất thường thì ít khi là một yếu tố mong muốn trong tính toán của trader. Nếu một thị trường không hành xử đúng, đừng chạm vào nó. *** MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CHUNG VÀ CHÂM NGÔN THỊ TRƯỜNG A. Một qui luật chung rất quan trọng là Hãy chăm sóc các khoản thua lỗ của bạn và các khoản lợi nhuận của bạn sẽ tự chăm sóc chúng. Theo cách của Mr. Hostteter thì phải cảm thấy dễ dàng khi từ bỏ vị thế thua lỗ và phải cảm thấy khó khăn mới thoát ra khỏi vị thế đang thắng. Đây vừa là châm ngôn trading vừa là một công cụ quản lý vốn. Một trader cần các lệnh thắng lớn để bù trừ cho các thua lỗ và anh ta sẽ không có được các lệnh thắng lớn nếu không bám lấy xu hướng đến cùng. Không bao giờ để có bất kỳ phản đối nào khi nhận một thua lỗ nhưng luôn phải có một lý do tốt trước khi bạn cho phép mình chốt lợi nhuận. B. Khi nghi ngờ, hãy thoát ra. Đừng chơi đánh bạc. Tuy nhiên, hãy chắc chắn rằng sự nghi ngờ của bạn dựa trên điều gì đó thực tế (yếu tố cơ bản, hành động của thị trường, vv…) và không phải chỉ dựa vào sự lo lắng của bạn về giá cả. Nếu chỉ có mức giá làm cho bạn lo lắng, hãy bám chặt lấy vị thế đang thắng hoặc tệ nhất thì chọn mức cắt lỗ nhạy cảm hơn. Hãy dành cho xu hướng mọi cơ hội có thể để tăng lợi nhuận. C. Tất cả xu hướng chính đều cần thời gian để diễn ra. Có những lúc mà cách giao dịch tốt nhất là chỉ ngồi yên mà không làm gì cả và để cho sức mạnh của xu hướng đứng sau lưng thực thi cho bạn trong khi những người khác tranh cãi nhau về các tin tức ngày qua ngày. Hãy kiên nhẫn.

309 ĐẠO TRADING D. Phản ứng gây ngạc nhiên của giá đối với tin tức là một trong những yếu tố dự báo đáng tin cậy nhất. Phản ứng tăng giá đối với các tin xấu, hoặc ngược lại, có nghĩa là tin tức đã phản ánh vào giá và chuyển động tiếp theo có lẽ sẽ theo hướng khác. Thực sự thì đây là một ví dụ của một nguyên tắc rộng hơn: Khi thị trường không làm điều mà nó “nên” làm thì nó có lẽ sẽ làm điều mà nó “không nên” và làm khá sớm. (Lưu ý là sự bứt phá giả, dù tăng hay giảm, cũng được gộp vào nguyên tắc chung này. Lấy ví dụ là khi các mức thấp mới (new low) xuất hiện trong một thị trường giá xuống dài hạn, thị trường “nên” đi tiếp với sự yếu ớt – bởi nó là thị trường giá xuống. Nếu thay vì vậy, nó lao lên nhanh chóng thì điều này là bằng chứng chống lại giả thuyết của thị trường giá xuống.) E. Khối lượng, số lượng hợp đồng mở (open interest), các chỉ báo ý kiến, vv… không có nhiều giá trị (theo Mr Hostteter). Trong khi chúng có thể cung cấp thêm một chút xác nhận cùng với các yếu tố xem xét khác nhưng chúng không phải là bằng chứng tốt nhất và đôi khi sẽ gây bối rối hơn thay vì làm rõ nét ra. F. Mr Hostteter là người tin tưởng vào công việc đánh dấu trên các đồ thị giá hàng ngày. Đây là một công việc cần thiết giúp ông có được khả năng cảm nhận thị trường. Tất cả traders biết rằng họ đôi khi có cảm giác mạnh gần như chắc chắn mà một số người cho là trực giác và có lẽ nó đến từ sự kết hợp giữa các dấu hiệu quan trọng đã được học hỏi và hấp thụ nhưng không bao giờ họ tự nhận diện được rõ ràng. Công việc đánh dấu trên đồ thị hàng ngày sẽ cung cấp “đầu vào” quan trọng để sinh ra loại cảm giác này. Nếu một người lắng nghe tin tức trong ngày, anh ta cũng phải chú ý đến điều mà thị trường nghe và cách phản ứng của nó. Sử dụng mắt, tay, giấy, bút trong công việc ghi dấu sẽ giúp hình thành “cảm giác thị trường”, giúp nó từ từ ngấm vào. Lấy ví dụ như nếu có một tin tức tích cực và thị trường đóng cửa cao hơn thì điều này thường đủ để ngăn chặn sự nghi ngờ. Tuy nhiên, nếu giá đóng cửa không thể vượt qua mức giá tuần trước đó thì điều gì được rút ra trong trường hợp tăng giá kém như vậy? Điều này thật đáng nghi ngờ, nhưng một trader không ghi dấu đồ thị thì có thể bỏ lỡ thông tin phản hồi tinh tế này của thị trường. *** MỘT SỐ QUAN SÁT VỀ GIAO DỊCH TRÊN THỊ TRƯỜNG HÀNG HÓA TƯƠNG LAI Người ta có thể cho rằng giao dịch hàng hóa có lợi nhuận thì cần phải đoán đúng hơn một nửa thời gian. Dĩ nhiên, bắt đầu với một ý tưởng giao dịch đúng đắn là bước đầu quan trọng, nhưng bước tiếp theo mới khó hơn, nghĩa là chuyển đổi ý tưởng này thành lợi nhuận trên tài khoản. Đây là chỗ mà hầu hết bị thất bại. Tôi thấy rất ngạc nhiên là bao nhiêu traders bắt

310 ĐẠO TRADING đầu với một ý tưởng đúng đắn nhưng lại kết thúc không có lợi nhuận, ngay cả khi thị trường đi như kỳ vọng. Bởi họ vi phạm một số nguyên tắc giao dịch cơ bản đã được phổ biến rộng rãi nhưng lại chưa được áp dụng phù hợp. Để buộc trader phải áp dụng các nguyên tắc trading tốt đối với một vị thế hàng hóa, tôi làm một bảng câu hỏi cần phải trả lời trước khi mở vị thế và đóng vị thế khi đang nắm giữ. Các câu hỏi trước khi mở vị thế: 1. Bạn có nghĩ rằng xu hướng chính đã bắt đầu hay chuẩn bị bắt đầu với loại hàng đang xem xét? 2. Giao dịch dự kiến có thuận theo chiều của xu hướng này không? 3. Bạn có nghĩ rằng chuyển động này sẽ là một chuyển động có giá trị (ít nhất 10% của giá hiện tại) và kéo dài trong khoảng thời gian đáng kể (từ 3 đến 9 tháng)? 4. Bạn đã chọn được điểm cắt lỗ thực sự hay dự tính chưa, mức giá bạn thừa nhận sai và chấp nhận lỗ? (Ở câu này, hãy tóm tắt ý tưởng bạn như sau: Tôi tin tưởng rằng XAU (ví dụ) bây giờ đang bán ở giá 1390$ sẽ giảm xuống giá 1300$ trong 02 tháng. Đồng thời, tôi sẽ dừng lỗ tại 1410$.) 5. Có phải chuyển động tiềm năng mà bạn dự kiến sẽ đạt lợi nhuận gấp đôi khoản lỗ phải chịu nếu cắt lỗ? 6. Có phải khoản lỗ bạn phải chịu nếu bị cắt lỗ (tính trên số hợp đồng đang xem xét) ít hơn 25% số vốn của tài khoản giao dịch? Nếu tất cả câu trả lời là “Có” thì hãy giao dịch. Chỉ một câu trả lời “Không” thì bỏ qua nó. Các câu hỏi trước khi đóng vị thế: 1. Vị thế có đang bị lỗ không? 2. Giá đã đạt đến vùng mục tiêu mà bạn kỳ vọng khi mở vị thế chưa? 3. Bạn đã nắm giữ nó đủ thời gian như đã nêu ở trên chưa? 4. Bạn đã bị thuyết phục rằng xu hướng chính đã thay đổi kể từ khi bạn dự đoán chưa? Nếu tất cả câu trả lời là “Không” thì bạn phải nắm giữ vị thế của mình; nếu câu trả lời cho bất kỳ câu hỏi nào là “Có” thi bạn có thể đóng vị thế, nhưng bạn không bắt buộc phải làm như vậy. Bây giờ là vài dòng giải thích cho lý do phía sau các câu hỏi này. Nếu bạn theo đuổi sự phấn khích, hãy nhảy ra nhảy vào liên tục như bạn muốn. Nhưng tôi giả sử động cơ của bạn là lợi nhuận. Nếu vậy, bạn chỉ nên giao dịch khi tồn tại xu hướng chính và chỉ thuận theo chiều của xu hướng. Không bao giờ bán khống để bắt một

311 ĐẠO TRADING nhịp lùi trong một thị trường tăng giá hay mua theo một đợt phục hồi trong thị trường xuống giá. Không bao giờ giao dịch trong một thị trường đi ngang không có xu hướng. Hãy hoàn toàn để thị trường ở yên đó cho đến khi bạn cảm nhận có một xu hướng bắt đầu – rồi hãy chơi với xu hướng và điều rất khó làm là ở lại cùng với nó! Đừng vội chốt lãi. Khi một vị thế đã đi đúng hướng, hãy bám thật chắc cho đến khi bạn nghĩ là toàn bộ xu hướng đã đến cuối đường. Đừng suy nghĩ về các chuyển động ở cấp thấp hơn. Thực ra, đừng thèm theo dõi nó sát sao. Chỉ nắm giữ. Nếu khoản lợi nhuận 4 điểm giảm xuống còn 2 điểm – đừng hốt hoảng. Hãy để dành sự sợ hãi và hốt hoảng của bạn cho trường hợp vị thế bắt đầu thua lỗ 2 xu. Trong trường hợp đó, hãy nhảy ra thật nhanh, càng sớm càng tốt. Hàng hóa là các thị trường chuyển động nhanh với đòn bẩy (thấp). Vì thế bạn phải quyết định trước là tại mức giá nào bạn sẽ giới hạn khoản lỗ của mình và phải tuân thủ quyết định đó. Cũng vậy, mức “hở sườn” trong bất kỳ giao dịch nào không được vượt qua 25% số vốn trong tài khoản của bạn. Nếu khoản lỗ lớn bằng 50% số vốn của bạn thì rõ ràng là chỉ cần 2 thua lỗ liên tiếp sẽ xóa sổ bạn khỏi công việc kinh doanh này. Đối với quyết định đóng một giao dịch, bạn cần lưu ý là các nguyên tắc của chúng tôi đã nói rằng bạn “có thể” hành động tùy theo các điều kiện nhất định. Lấy ví dụ như mục tiêu giá của bạn có thể đã đạt tới nhưng mục tiêu về thời gian thì chưa. Nếu bạn muốn giữ lệnh lâu hơn thì có thể chấp nhận được. Một vị thế đang đi cùng bạn có khuynh hướng tiếp tục đi cùng bạn và các đánh giá ban đầu của bạn về chuyển động này có thể là bảo thủ. Một thua lỗ do giữ lệnh quá lâu trong thị trường không phải là một trong các lỗi thông thường. Thực tế, nắm giữ một vị thế đang có lợi nhuận lâu hơn một chút thì thường sẽ thắng hơn là thua. Rủi ro lớn là khi bạn đóng một vị thế tốt quá sớm. Thế nên các câu hỏi của phần đóng vị thế ở trên sẽ “khóa” bạn vào vị thế để chờ một khoản lợi nhuận đáng kể hoặc cho đến khi được chứng minh là sai. (trích từ Amos Hostetter; A Successful Speculator’s Approach to Commodities Trading by Morris Markovitz) ***

312 ĐẠO TRADING NHỮNG NGUYÊN TẮC TRADING KINH ĐIỂN 50 nguyên tắc giao dịch ngắn gọn dưới đây mang tính chất kinh điển của Wall Street đã được minh chứng qua thời gian được tổng hợp bởi bà Linda Bradford Raschke - một trader nổi tiếng trong quyển The new market wizards của Jack D. Schwager. 1. Lập kế hoạch giao dịch. Giao dịch theo kế hoạch. 2. Ghi chép lại các kết quả giao dịch. 3. Giữ thái độ tích cực cho dù thua lỗ thế nào đi nữa . 4. Đừng mang thị trường về nhà. 5. Tiếp tục đặt ra các mục tiêu giao dịch cao hơn. 6. Các trader thành công mua khi tin xấu ra và bán khi tin tốt ra. 7. Các trader thành công không ngại mua cao và bán thấp. 8. Các trader thành công luôn dành khoảng thời gian rõ ràng để nghiên cứu thị trường. 9. Các trader thành công tự tách biệt họ ra khỏi ý kiến của những người khác.

313 ĐẠO TRADING 10. Liên tục phấn đấu để đạt được sự kiên nhẫn, kiên trì, kiên quyết và hành động sáng suốt. 11. Hãy giới hạn thua lỗ - dùng lệnh cắt! 12. Không bao giờ hủy lệnh cắt lỗ sau khi đã đặt nó! 13. Đặt lệnh cắt ngay khi mở lệnh mua bán. 14. Không bao giờ nhảy vào thị trường bởi vì bạn lo lắng do chờ đợi. 15. Tránh nhảy ra vào thị trường quá thường xuyên. 16. Thua lỗ chứ không phải lợi nhuận mới làm cho trader bỏ thời gian ra học hỏi. Hãy tận dụng mọi thua lỗ để nâng cao hiểu biết về qui luật vận động của thị trường. 17. Nhiệm vụ khó khăn nhất trong đầu cơ là sự tự chủ chứ không phải là dự đoán. Trading thành công là khó khăn và dễ làm nản lòng. Bạn là yếu tố quan trọng nhất trong phương trình đi đến thành công. 18. Luôn luôn giữ kỷ luật cho mình bằng cách tuân theo một bộ qui tắc đã lập từ trước. 19. Luôn nhớ rằng một thị trường giá xuống sẽ trả về trong một tháng tất cả cái gì mà một thị trường giá lên phải mất ba tháng để tạo dựng. 20. Đừng bao giờ cho phép một giao dịch đang thắng lớn biến thành thua lỗ. Hãy tự thoát ra nếu thị trường di chuyển ngược lại 20% tính từ mức lợi nhuận cao nhất. 21. Bạn phải có một kế hoạch, bạn phải biết kế hoạch của bạn, và bạn phải tuân theo kế hoạch của bạn. 22. Hãy mong chờ và chấp nhận các thua lỗ một cách nhẹ nhàng. Những ai đắm chìm về các thua lỗ luôn luôn bỏ lỡ cơ hội tiếp theo mà có nhiều khả năng mang lại lợi nhuận. 23. Hãy chia tách các khoản lợi nhuận của bạn xuống mức giữa và đừng bao giờ rủi ro chúng hơn 50% một lần nữa trong thị trường. 24. Chìa khóa đối với trading thành công là biết chính mình và biết mức chịu đựng của mình. 25. Sự khác nhau giữa kẻ thắng người thua không phụ thuộc nhiều vào khả năng bẩm sinh mà là sự rèn luyện tính kỷ luật để tránh sai lầm.

314 ĐẠO TRADING 26. Trong trading cũng như trong đấu kiếm, có người sống và kẻ chết. 27. Lời nói có thể là bạc nhưng im lặng là vàng. Trader mà chạm được vàng không nói về thành công của họ. 28. Hãy mơ giấc mơ lớn và suy nghĩ rộng. Rất ít người đặt mục tiêu cao lên. Một người sẽ trở thành thứ mà anh ta nghĩ về nó suốt ngày. 29. Chấp nhận thất bại là một bước tiến đến thành công. 30. Bạn vừa cắt lỗ? Hãy quên nó nhanh chóng. Bạn vừa chốt lời? Hãy quên nó nhanh hơn nữa! Đừng để cái tôi và lòng tham ngăn che sự suy nghĩ sáng suốt và sự làm việc chăm chỉ. 31. Con người không thể làm bất kỳ thứ gì về ngày hôm qua. Khi một cánh cửa đóng lại thì cánh cửa khác mở ra. Cơ hội lớn hơn luôn nằm qua cánh cửa mở. 32. Bí mật sâu nhất đối với trader là hãy làm cho ý muốn của mình phụ thuộc vào ý muốn của thị trường. Thị trường là sự thật bởi vì nó phản ánh tất cả các lực tác động liên quan đến nó. Chừng nào mà anh ta nhận ra điều này thì anh ta được an toàn, và khi bỏ qua điều này, anh ta sẽ thua lỗ và bất hạnh. 33. Vào lệnh mua bán thì dễ dàng hơn nhiều so với thoát ra khỏi nó. 34. Nếu thị trường không làm điều bạn nghĩ nó sẽ làm, hãy thoát ra. 35. Hãy nhận biết độ lớn của lệnh giao dịch mà bạn có thể kiểm soát cảm xúc của mình. Đừng quá hăng với thị trường mà hãy xử sự với nó nhẹ nhàng bằng cách để cho tài khoản của bạn tăng ổn định hơn là tăng bộc phát. 36. Không bao giờ gia tăng vị thế đang thua. 37. Cảnh giác với mọi cố gắng bắt đỉnh hay đáy. 38. Bạn phải tin vào bản thân và phán đoán của mình nếu bạn muốn mưu sinh bằng nghề này. 39. Trong một thị trường hẹp (thanh khoản kém), sự cố gắng dự đoán chuyển động mạnh tiếp theo - đi lên hay xuống là không có ý nghĩa. 40. Một thua lỗ không bao giờ làm tôi bận tâm sau khi nó xảy ra. Tôi quên ngay nó qua đêm. Nhưng khi sai lầm và không thừa nhận thua lỗ là thứ hủy hoại tinh thần và tiền bạc.

315 ĐẠO TRADING 41. Không bao giờ tự nguyện đi khuyên ai khác và không bao giờ khoe khoang chiến thắng của mình. 42. Các sai lầm ngớ ngẩn nhất trong đầu cơ là bán đi cái đang cho lợi nhuận và giữ lại cái đang bị lỗ. 43. Đứng ngoài thị trường cũng là một vị thế. 44. Quan tâm đến phản ứng của thị trường đối với tin tức sẽ tốt hơn nhiều so với quan tâm đến bản thân tin tức đó. 45. Nếu bạn không biết mình là ai thì thị trường sẽ là nơi đắt giá để bạn tìm ra nó. 46. Trong thế giới đồng tiền, một thế giới được định hình qua hành vi con người thì không ai có ý niệm mù mờ nhất về cái sẽ xảy ra trong tương lai. Hãy khắc ghi từ này - không ai cả! Bởi thế một người thành công không giao dịch dựa trên các chuyển động được giả sử sẽ xảy ra mà anh ta phản ứng với cái đang xảy ra. 47. Ngoại trừ các tình huống bất thường, hãy làm quen với việc chốt lãi sớm. Đừng tra tấn chính mình nếu giá tiếp tục chạy mà không có bạn. Các cơ hội không tiếp diễn lâu mà giả sử nếu có thì hãy tự an ủi mình vì có nhiều lần nhờ chốt lệnh sớm mà bảo vệ được lợi nhuận thay vì bị thua lỗ. 48. Khi con tàu bắt đầu chìm, đừng cầu nguyện mà hãy nhảy ra! 49. Hãy để mất quan điểm chứ đừng để mất tiền. 50. Hãy khắc ghi tận xương tủy một bộ nguyên tắc giao dịch mà hiệu quả tốt cho bạn. (nguồn: tischendorf.com) * * *

316 ĐẠO TRADING TRADING VÀ VÕ THUẬT Bruce Lee (Lý Tiểu Long) đã vận dụng tư tưởng thiền vào võ thuật và sáng tạo ra môn võ Jeet Kune Do (Triệt Quyền Đạo) và thật thú vị là chúng rất tương đồng với tinh thần Đạo Trading về thị trường tài chính. Tôi xin "diễn dịch" lại tư tưởng của Bruce Lee dưới đây qua ngôn ngữ trading. (Tham khảo thêm @ Tao of Jeet Kun Do by Bruce Lee) 1. Hãy để tâm rỗng lặng, không hình, không dạng, giống như nước! (Empty your mind, be formless. shapeless, like water! ) 2. Sự ý thức của cái tôi là một trở ngại lớn nhất cho sự mua bán cùng nhịp với thị trường. (The consciousness of self is the greatest hindrance to the proper execution of all physical action.) 3. Nghệ thuật đạt đến đỉnh cao khi không còn bản ngã. Khi bạn không còn quan tâm phải tạo ấn tượng thông qua công việc trading, nghề này mang lại sự tự do thực sự. (Art reaches its greatest peak when devoid of self-consciousness. Freedom discovers man the moment he loses concern over what impression he is making or about to make.) 4. Tâm hồn của người nghệ sĩ được thấy rõ qua sự bộc lộ của anh ta. Quá trình giao dịch của một trader cho thấy sự phát triển về tâm thức của anh ta (An artist’s expression is his soul made apparent. Behind every motion, the music of his soul is made visible.) 5. Hãy tiếp cận trading với mục đích rèn luyện tâm thức. Hãy quên đi thắng và thua, kiêu hãnh và tủi nhục. (Approach Jeet Kune Do with the idea of mastering the will. Forget about winning and losing; forget about pride and pain.) 6. Thua lỗ là công cụ để diệt trừ bản ngã. (Punches and kicks are tools to kill the ego.)

317 ĐẠO TRADING 7. Khi một người không bộc lộ ra được, anh ta không được tự do. Vì thế, anh ta bắt đầu vật lộn và đặt ra các cách thức mang tính phương pháp. Sau đó, anh ta phản ứng bằng các cách thức này chứ không phải phản ứng với cái đang là. (When one is not expressing himself, he is not free. Thus, he begins to struggle and the struggle breeds methodical routine. Soon, he is doing his methodical routine as response rather than responding to what is.) 8. Chấp nhận, chối bỏ và kết tội ngăn cản sự hiểu biết. Hãy hòa hợp tâm trí của bạn với của người khác trong hiểu biết và nhạy cảm. Để đọc thị trường, bạn phải ở trạng thái nhận thức không phân biệt hoặc phán xét, không chờ đợi lý do để tranh cãi và hơn hết, đừng bắt đầu từ một kết luận. (Acceptance, denial and conviction prevent understanding. Let your mind move together with another’s in understanding with sensitivity. Then, there is a possibility of real communication. To understand one another, there must be a state of choiceless awareness where there is no sense of comparison or condemnation, no waiting for a further development of discussion in order to agree or disagree. Above all, don’t start from a conclusion.) 9. Để hiểu chính mình, bạn hãy quan sát bản thân trong khi đang tham gia thị trường. (To know oneself is to study oneself in action with another person.) 10. Dấu hiệu của sự “nửa mùa” là màu mè, rối rắm. Dấu hiệu của sự hoàn hảo là đơn giản. (The height of cultivation runs to simplicity. Half-way cultivation runs to ornamentation.) 11. Thị trường luôn luôn chuyển động, luôn luôn thay đổi. Nếu trader bị dính mắc vào một quan điểm, anh ta sẽ không thể theo kịp biến chuyển của thị trường đang xảy ra. (“What is” is constantly moving and constantly changing. If one is anchored to a particular view, one will not be able to follow the swift movement of “what is”) 12. Nếu không thường xuyên rèn luyện kiểm soát cảm xúc, trader sẽ dễ mất sáng suốt vào những thời khắc quyết định khi áp lực giao dịch tăng cao. (If emotional control is not welllearned, critical moments in the fight when the emotional tension is highest will result in loss of skill by the fighter.) 13. Hiểu về tâm thức mình thông qua trading rất có giá trị không chỉ đối với thành công trong nghề nghiệp mà còn trong cuộc đời. (Self-knowledge is the basis of Jeet Kune Do because it is effective, not only for the individual’s martial art, but also for his life as a human being.) 14. Một trader phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về bản thân và chấp nhận mọi hậu quả do việc làm của mình gây ra. (A martial artist has to take responsibility for himself and accept the consequences of his own doing.) 15. Chính bản ngã kháng cự lại một cách cứng nhắc với những tác động từ bên ngoài và chính cái bản ngã cứng nhắc này làm cho trader không chấp nhận thực tế của thị trường đang diễn ra trước mặt. (It is the ego that stands rigidly against influences from the outside, and it is this “ego rigidity” that makes it impossible for us to accept everything that confronts us.) 16. Thị trường không phải đối thủ của tôi vì ‘cái tôi’ không tồn tại. (Question: What are your thoughts when facing an opponent? Bruce: There is no opponent. Question: Why is that? Bruce: Because the word ''I'' does not exist.)

318 ĐẠO TRADING 17. Mỗi cá nhân có tính cách khác nhau và cần được huấn luyện theo cách thức khác nhau. Bạn phải tìm kiếm phương pháp giao dịch phù hợp nhất với khả năng của mình và phát triển nó. (I believe that the only way to teach anyone proper self-defence is to approach each individual personally. Each one of us is different and each one of us should be taught the correct form. By correct form I mean the most useful techniques the person is inclined toward. Find his ability and then develop these techniques.) 18. Trưởng thành là nhận biết về cái bản chất sâu thẳm trong mình. (Maturity is the realization of what lies in our innermost selves.) 19. Trading không nên nhắm đến sự giàu có mà nên là con đường để mở ra các bí mật của cuộc sống. Bạn có thể hiểu thấu người khác chỉ khi nào bạn nhìn thấu chính mình và trading là một bước để hướng đến hiểu biết đó. (Jeet Kune Do is not to hurt, but is one of the avenues through which life opens its secrets to us. We can see through others only when we can see through ourselves and Jeet Kune Do is a step toward knowing oneself.) 20. Nếu bạn muốn hiểu sự thật trong trading, bạn phải bỏ đi bằng cấp, kiểu cách, định kiến, sự yêu ghét. Khi đó, tâm trí bạn sẽ ngừng mọi xung đột và dừng lại, bạn sẽ thấy một cách toàn thể và tươi mới. (If you want to understand the truth in martial arts, to see any opponent clearly, you must throw away the notion of styles or schools, prejudices, likes and dislikes, and so forth. Then, your mind will cease all conflict and come to rest. In this silence, you will see totally and freshly.) 21. Sử dụng không phương pháp như là một phương pháp, dùng không giới hạn làm giới hạn. (Using no way as a way, having no limitation as limitation.) 22. Học hỏi là quan trọng nhưng đừng trở thành nô lệ của nó… Bất kỳ kỹ thuật nào dù hấp dẫn và đáng giá đến đâu cũng trở thành bệnh tật khi tâm trí bị ám ảnh vào nó. (Learning is important but do not become its slave… Any technique, however worthy and desirable, becomes a disease when the mind is obsessed with it.) 23. Dù bạn làm bất kỳ công việc gì mà vẫn chưa thư thái được thì bạn chưa đạt đến mức độ nhuần nhuyễn. (Everything you do, if not in a relaxed state will be done at a lesser level than you are proficient.) 24. Khi đối diện thị trường, trader chỉ sẵn sàng mà không căng thẳng, chỉ linh hoạt mà không suy nghĩ cũng không mơ màng, không cứng nhắc. Anh ta phải hoàn toàn tĩnh lặng và tỉnh giác, sẵn sàng cho bất cứ điều gì có thể xảy ra. (Do not be tense, just be ready, not thinking but not dreaming, not being set but being flexible. It is being "wholly" and quietly alive, aware and alert, ready for whatever may come.) 25. Hãy là chính mình, tin vào bản thân, không sao chép tính cách từ các trader thành công khác. (Always be yourself, express yourself, have faith in yourself, do not go out and look for a successful personality and duplicate it.) 26. Không bản ngã, không suy nghĩ, không dính mắc. Hãy hòa nhập với thị trường theo những kỹ thuật đã luyện thuần thục. (Turn into a doll made of wood: it has no ego, it thinks nothing,

319 ĐẠO TRADING it is not grasping or sticky. Let the body and limbs work themselves out in accordance with the discipline they have undergone.) 27. Đừng bao giờ chủ quan… ngay cả khi bạn lên kế hoạch kỹ lưỡng. (Never take your eyes off your opponent... even when you bow.) 28. Đừng giao dịch quá độ; cần phải có lý do thích đáng cho mỗi giao dịch. (Don’t waste motion. Have a purpose in every action of deception, defense or attack.) 29. Hãy nhớ rằng các giao dịch thành công nhất bao gồm đúng thời điểm, đúng vùng giá và dụng tâm sáng suốt. (Remember, the whole secret of hard hitting lies in accurate timing, correct placement and mental application.) 30. Mẫu hình, mẫu nến, loại sóng, vv… chỉ là phương tiện giúp trader tiếp cận thị trường. Khi đã hiểu được thị trường, trader nên bỏ nó đi và đừng vác nó trên lưng. (Again let me remind you Jeet Kune Do is just a name used, a boat to get one across, and once across it is to be discarded and not to be carried on one's back.) 31. Không có đường tắt để thành công trong trading. Bạn phải cọ xát với thị trường, lúc thắng lúc thua để tiến về đích. (The control of our being is not unlike the combination of a safe. One turn of the knob rarely unlocks the safe; each advance and retreat is a step toward one’s final achievement.) 32. Sai lầm to lớn là suy nghĩ về thành công hay thất bại của giao dịch sắp tới. Hãy để nó tự nhiên và công việc của bạn là vào đúng nhịp. (The great mistake is to anticipate the outcome of the engagement; you ought not to be thinking of whether it ends in victory or defeat. Let nature take its course, and your tools will strike at the right moment.) 33. Nguyên tắc vàng là không bao giờ xét đoán, phân tích phức tạp nhiều hơn mức cần thiết để đạt kết quả mong muốn… Để đạt cùng một kết quả thì một biện pháp phức tạp sẽ cho sự thỏa mãn và thể hiện được trình độ cao của cá nhân, còn biện pháp đơn giản là dấu hiệu của sự tuyệt vời. (A golden rule is never to use more complex movements than are necessary to achieve the desired result... To hit a worthy opponent with a complex movement is satisfying and shows one’s mastery of technique; to hit the same opponent by a simple movement is a sign of greatness.) 34. Trading là trò chơi của thời điểm, chiến thuật và sự lừa phỉnh. (Fighting is a game of timing, tactics and bluff.) 35. Mỗi thời điểm của thị trường đòi hỏi tâm trí nhạy cảm mà liên tục thay đổi và thích ứng. (Each moment requires a sensitive mind that is constantly changing and constantly adapting.) 36. Phần lớn trader ham thích giao dịch quá độ (overtrade) trong khi để hiệu quả thì cần phải kén chọn giao dịch. (So many fighters put down the failure of an offensive stroke to a lack of speed rather than to the incorrect choice of stroke. The pro knows better.)

320 ĐẠO TRADING 37. Nếu muốn học trading thực sự, hãy giao dịch bằng tài khoản thật (số vốn nhỏ), theo dõi giao dịch và mổ xẻ các sai lầm (J.Livermore). (If you want to learn to swim jump into the water. On dry land no frame of mind is ever going to help you.) 38. Khi một người đã chín muồi trong nghệ thuật, anh ta sẽ không câu nệ về hình thức. Người trader sẽ không còn chấp vào định nghĩa, khái niệm, tên gọi… khi đã hiểu bản chất thị trường. (When one has reached maturity in the art, one will have a formless form. It is like ice dissolving in water. When one has no form, one can be all forms; when one has no style, he can fit in with any style.) 39. Sự tĩnh lặng trong môi trường tĩnh lặng không thực sự là tĩnh lặng. Sự tĩnh lặng của trader sẽ được thể hiện khi anh ta đang đối diện trước các biến động của thị trường. (The stillness in stillness is not the real stillness; only when there is stillness in movement does the universal rhythm manifest.) 40. Nếu trader tuân theo các phương pháp một cách mù quáng, suy nghĩ của anh ta sẽ trở nên máy móc, phản ứng của anh ta sẽ cứng nhắc. (The second-hand artist blindly following his sensei or sifu accepts his pattern. As a result, his action is and more importantly, his thinking becomes mechanical. His responses become automatic, according to set patterns, making him narrow and limited.) 41. Bạn hãy quên đi kiến thức và các lệnh thắng thua để có thể trôi theo dòng chảy của thị trường. (The knowledge and skills you have achieved are meant to be forgotten so you can float comfortably in emptiness, without obstruction.) 42. Trader cần linh hoạt để nương theo sóng thị trường chứ không phải thần kinh thép để chống lại nó. (Notice that the stiffest tree is most easily cracked, while the bamboo or willow survives by bending with the wind.) 43. Hãy để thị trường cho thấy nó muốn đi hướng nào và điều chỉnh theo nó chứ không bám lấy kế hoạch giao dịch cứng nhắc. (The moment is freedom. — I couldn’t live by a rigid schedule. I try to live freely from moment to moment, letting things happen and adjusting to them.) 44. Thị trường đang ở trạng thái nào thì áp dụng chiến thuật giao dịch phù hợp với trạng thái đó. (Take things as they are. Punch when you have to punch. Kick when you have to kick.) 45. Rèn luyện tinh thần là bắt buộc trong trading. Các kỹ thuật và phương pháp sẽ vô dụng nếu trader không có tâm lý giao dịch tốt. (Training for strength and flexibility is a must. You must use it to support your techniques. Techniques alone are no good if you don’t support them with strength and flexibility.) 46. Đối với tôi, điểm đặc biệt của nghệ thuật trading là tính đơn giản của nó. Càng đi gần đến sự thật, càng có ít chiêu thức. (To me, the extraordinary aspect of martial arts lies in its simplicity. The easy way is also the right way, and martial art is nothing at all special; the closer to the true way of martial arts, the less wastage of expression there is.)

321 ĐẠO TRADING 47. Sự bứt phá (breakout) tương tự như khi năng lượng được tích lũy từ từ dưới mức cản đột nhiên phun trào ra ngoài. (True hitting may be likened to the snap of a whip–all the energy is slowly concentrated and then suddenly released with a tremendous outpouring of power.) 48. Đừng chối bỏ phương pháp giao dịch kinh điển đã tồn tại theo thời gian để tạo ra các phương pháp mới và mắc kẹt trong đó. (Do not deny the classical approach simply as a reaction, for you will have created another pattern and trapped yourself there.) 49. Nếu ngưng bặt mọi so sánh phân tích, trader sẽ cảm nhận được "cái đang là" của thị trường và khi đó anh ta có được sự bình an. (Reality is apparent when one ceases to compare. — There is “what is” only when there is no comparison at all, and to live with what is, is to be peaceful.) 50. Kỹ thuật cao nhất là không có kỹ thuật. Động thái của trader đến từ động thái của thị trường. (The highest technique is to have no technique. My technique is a result of your technique; my movement is a result of your movement.) 51. Hãy học cách sẵn sàng hành động tại vùng cản quan trọng đến khi bắt được sóng. (Learn to hold your fire until you can hit your opponent.) 52. Hãy biết sợ khi người khác tham lam và tham lam khi người khác sợ hãi. Khi một cơ hội xuất hiện, tôi không xông vào nó mà tự nó hút tôi vào. (When the opponent expands, I contract. When he contracts, I expand. And when there is an opportunity... l do not hit...it hits all by itself.) 53. Vị trí vào lệnh là tại mức giá mà thị trường sẽ phá vỡ khi nó bắt đầu chạy, chứ không phải vị trí trước khi nó chạy. (An attack should be aimed at the distance where the opponent will be when he realizes he is being attacked and not at the distance prior to the attack.) 54. Không suy nghĩ. Hãy cảm nhận. Bạn đừng quá tập trung vào dấu hiệu cục bộ mà bỏ qua sự sống động của toàn bộ thị trường. (Don't think. FEEL. It's like a finger pointing at the moon. Do not concentrate on the finger, or you will miss all of the heavenly glory!) 55. Mối nguy hiểm của giao dịch demo là không đối diện với vấn đề tâm lý và đôi khi dẫn đến thiếu suy nghĩ. Nếu sự luyện tập bất cẩn trở thành thói quen thì trader sẽ gặp nhiều khó khăn khi giao dịch bằng tài khoản thật. (The danger of training with the heavy bag is that it doesn't react to one’s attack and sometimes there is a tendency to thoughtlessness. One will punch the bag carelessly, and would be vulnerable in a real situation if this became a habit.) 56. Áp dụng các mẫu hình, mẫu nến mà không có tính linh hoạt, thích nghi thì chỉ trói buộc trader. Sự thật nằm ngoài tất cả chúng. (Set patterns, incapable of adaptability, of pliability, only offer a better cage. Truth is outside of all patterns.) 57. Không có kỹ thuật hoàn hảo cho mọi tình huống của thị trường; chỉ có từng đối sách phù hợp cho mỗi tình huống. (There is no fixed teaching. All I can provide is an appropriate medicine for a particular ailment.) 58. Làm sao để có phương pháp và hệ thống nào đạt đến được cái đang sống? Có thể có con đường rõ ràng đi tới cái cố định, bất động nhưng không phải đến cái đang sống. Đừng hiểu thị

322 ĐẠO TRADING trường như một thứ bất động rồi nghĩ ra phương pháp để nắm bắt sự sống động của nó. (How can there be methods and systems to arrive at something that is living? To that which is static, fixed, dead, there can be a way, a definite path, but not to that which is living. Do not reduce reality to a static thing and then invent methods to reach it.) 59. Kinh nghiệm của ngày hôm qua sẽ trở nên khô cứng vào ngày mai và mọi sự mô tả lại là không chân thực. Hãy chứng kiến sự thật của thị trường khi nó đang xảy ra, không có quá khứ hay tương lai. (This evening I see something totally new and that newness is experienced by the mind, but tomorrow that experience becomes mechanical if I try to repeat the sensation, the pleasure of it. The description is never real. What is real is seeing the truth instantaneously, because truth has no tomorrow.) 60. Bởi trader không muốn bị nhiễu loạn trong trạng thái luôn biến động của thị trường, anh ta thiết lập một hệ thống giao dịch, tạo khuôn mẫu hành động cho mình. Sau đó, anh ta bám vào khuôn mẫu đó và xem đó là sự thật của thị trường. (Because one does not want to be disturbed, to be made uncertain, he establishes a pattern of conduct, of thought, a pattern of relationships to man. He then becomes a slave to the pattern and takes the pattern to be the real thing.) 61. Traders nên quan tâm nhiều hơn đến sự biến động giá đang diễn ra của thị trường mà không phải là các thông tin, các báo cáo phân tích. Sẽ có nhiều tranh luận phù phiếm về các thông tin, dò xét các báo cáo… nhưng chúng không phải là là chính bản thân thị trường. (I hope martial artists are more interested in the root of martial arts and not the different decorative branches, flowers or leaves. It is futile to argue as to which single leaf, which design of branches or which attractive flower you like; when you understand the root, you understand all its blossoming.) 62. Trader cảm nhận được biến động giá có thể giao dịch bất kỳ thị trường nào mà không phụ thuộc vào các dạng thông tin của thị trường bởi biến động giá thuộc về bản chất và nó đã mang tính hiệu quả (lý thuyết thị trường hiệu quả). (Jeet Kune Do favors formlessness so that it can assume all forms and, since it has no style, Jeet Kune Do fits in with all styles. As a result, Jeet Kune Do uses all ways and is bound by none and, likewise, uses any technique or means which serves its end. In this art, efficiency is anything that scores.) 63. Trước khi tôi nghiên cứu về nghệ thuật price action, nến pin bar (p/b) là p/b, nến outside bar (o/b) là o/b. Sau khi tôi nghiên cứu nó, nến p/b không còn là p/b, nến o/b không còn là o/b. Bây giờ, khi tôi đã hiểu nó, nến p/b chỉ là p/b, nến o/b chỉ là o/b. (Before I studied the art, a punch to me was just a punch, a kick was just a kick. After I’d studied the art, a punch was no longer a punch, a kick no longer a kick. Now that I understand the art, a punch is just a punch, a kick is just a kick.) 64. Tấn công tốt là cách phòng thủ tốt nhất. Bám theo xu hướng (trend) đến tận cùng là cách tốt nhất để bảo vệ tài khoản. (In boxing, it is a correct maxim that a good offense is the best defense. A good offense consists of leads, false moves and counterpunches supported by mobility, pressure and generalship.)

323 ĐẠO TRADING 65. Tôi không nể phục người có kiến thức về hàng trăm kỹ thuật giao dịch khác nhau, nhưng tôi nể người đã luyện tập một kỹ thuật hơn 10,000 giờ. (I fear not the man who has practiced 10,000 kicks once, but I fear the man who has practiced one kick 10,000 times.) 66. Thời điểm ra vào thị trường phải được xem xét và rèn luyện dưới góc độ tâm lý hơn là dưới góc độ kiến thức và phân tích. (Timing has to be felt and mastered as a psychological problem, even more than as a fighting problem.) 67. Hãy chọn thời khắc ra vào hòa hợp với nhịp điệu thị trường, nó có thể đến từ một cảm giác bất ngờ dưới góc độ tâm lý hay từ vị trí cắt lỗ (stoploss) dưới góc độ kỹ thuật. (From a psychological point of view, the moment of surprise and, from the physical point of view, the moment of helplessness are the right moments to attack. This is the true conception of tempo– choosing the exact psychological and physical moment of weakness in an opponent.) 68. Khi quan sát chuyển động của thị trường, hãy hình dung các tình huống khác nhau và biện pháp thích hợp để phản ứng với từng tình huống. (When performing the movements, always use your imagination. Picture your adversary attacking, and use Jeet Kune-Do techniques in response to this imagined attack.) 69. Không phải tích lũy thêm mà phải xả bỏ dần. Hãy xả bỏ các kiến thức không cần thiết về thị trường! (It’s not daily increase but daily decrease–hack away the unessentials!) 70. Thấu hiểu những điều cơ bản và vận dụng chúng như một bậc thầy là bí mật thành công trong trading. (The mastery of proper fundamentals and their progressive application is the secret of being a great fighter.) 71. Sự phát triển chiêu thức không được tách rời khỏi các nguyên lý cơ bản. (The chief consideration in developing form is to make sure that no fundamental, mechanical principles are violated.) 72. Thời điểm ra vào thị trường chuẩn là bí quyết để gia tăng tài khoản. (Timing a blow is the secret of powerful hitting.) 73. Phương pháp càng có nhiều ràng buộc và phức tạp, cơ hội thể hiện tính tự do ban đầu càng ít đi. Các kỹ thuật giao dịch không nên quá máy móc, phức tạp và nhiều ràng buộc. Nếu bám lấy chúng một cách mù quáng, ta sẽ bị trói buộc trong sự hạn chế của chúng. (The more complicated and restricted the method, the less the opportunity for expression of one's original sense of freedom. Though they play an important role in the early stage, the techniques should not be too mechanical, complex or restrictive. If we cling blindly to them, we shall eventually become bound by their limitations.) 74. Nếu bạn phân tích quá nhiều về thị trường, bạn sẽ không thể giao dịch. (If you spend too much time thinking about a thing, you'll never get it done.) ***

324 ĐẠO TRADING Đọc thêm NHÌN VÀO NỖI ĐAU Đôi khi cuộc sống sẽ giáng xuống đời bạn những cú đánh đau đớn, nhưng điều đó cũng không hẳn là tồi tệ. Chỉ cần bạn có cách nhìn nhận đúng đắn, mọi kinh nghiệm đều ẩn chứa những cơ may. Thông điệp trên cũng là lời nhắn nhủ của tỷ phú, chuyên gia tài chính Ray Dalio. Trong một bài đăng trên Facebook, ông viết: “Dù bạn là ai, thì cũng không có cách nào tránh khỏi những đau đớn, tổn thương trong cuộc sống, đặc biệt nếu bạn đang theo đuổi các mục tiêu đầy tham vọng. Có thể bạn không tin nhưng những nỗi đau mà bạn phải vượt qua sẽ trở thành điềm may mắn nếu bạn tiếp cận nó đúng cách. Bởi vì khi phải tìm cách giải quyết những rắc rối, bạn sẽ tiến bộ và trưởng thành”. Chìa khóa thành công, theo Dalio, nằm ở chỗ bạn cần rèn luyện thói quen phân tích tình hình: Nguyên nhân nào đã đem nỗi đau đến với bạn? Ông viết: “"Nếu bạn có thể phát triển khả năng phản xạ nhanh nhạy trước những tổn thương về mặt tinh thần, nó sẽ giúp bạn trở nên mạnh mẽ vô cùng. Mọi sự sai lầm đều đem lại hậu quả. Nhưng khi bạn dám đối mặt, chịu trách nhiệm và tìm cách khắc phục hậu quả, tôi tin rằng sẽ chẳng còn trở ngại nào có thể ngăn bạn gặt hái thành công”. Đó có thể là một thử thách lớn khi bạn đang chịu đựng những nỗi đau nhưng vẫn phải chiêm nghiệm nó. Do đó, cũng trong bài đăng của mình, vị tỷ phú đã đưa ra những điều nên làm khi bạn đang phải chịu đựng những rắc rối. "Hầu hết mọi người đều sẽ trải một khoảng thời gian cực kì khó khăn khi những vấn đề ập đến. Chúng ta vừa phải kháng cự lại nỗi đau, vừa phải chú đến những thứ khác trong cuộc

325 ĐẠO TRADING sống nên đôi khi sẽ bỏ lỡ những bài học về cách phản ứng lại với thử thách. Nếu bạn có thể phản ứng nhanh nhạy trước các vấn đề gây ra đau khổ thì bạn thật tuyệt. Nhưng còn tuyệt vời hơn nếu chúng ta ghi nhớ nó như là một kinh nghiệm cho những lần thử thách sau này", là một chuyên gia tài chính sở hữu khối lượng tài sản trị giá 19 tỷ USD, Dalio khẳng định mọi thành công của ông đều đến từ kinh nghiệm. Quỹ đầu tư Bridgewater Associates mà ông thành lập, hiên đang là quỹ đầu tư lớn nhất thế giới, với số tiền lên tới 160 tỷ USD. Mặc dù cực kì thành công trong thời điểm hiện tại, nhưng công việc kinh doanh của Dalio trong những năm đầu không hề suôn sẻ. Dalio ra mắt Bridgewater Associates vào năm 1975 và đã tương đối thành công trong thời kì đầu. Nhưng ông gần như mất hết tất cả tiền bạc vào năm 1982 sau khi đánh giá sai hướng của nền kinh tế toàn cầu. Chia sẻ về quãng thời gian đầy đen tối đó, Ray Dalio nói: “Lúc đó tôi đã túng quẫn đến nỗi số tiền hóa đơn cho gia đình 4.000 USD cũng phải vay từ bố”. Với một người đang trên đà thành công như Dalio khi ấy, có lẽ đó là điều đau khổ nhất cuộc đời. Nhưng hóa ra ông lại coi đó là một cơ may. “Tôi hoàn toàn khốn khổ và tuyệt vọng. Nhưng thất bại cũng dạy cho tôi – một kẻ liều lĩnh và táo bạo phải biết khiêm nhường. Nó giúp tôi biết lắng nghe những quan điểm khác mình để nhìn nhận vấn đề sâu sắc, toàn diện hơn". Trải nghiệm đau đớn đó đã khiến Dalio phát triển một chính sách được gọi là "sự minh bạch triệt để", mà ông đã áp dụng tại Bridgewater. Ông nói rằng chính sách này tạo ra một môi trường dân chủ, một nền văn hóa mà trong đó những ý tưởng tốt nhất luôn thắng thế cho dù nó được đưa ra bởi ai. Như vậy, thất bại đau đớn đã không quật ngã được Ray Dalio mà ngược lại nó giúp ông mạnh mẽ hơn và thành công như ngày hôm nay. Trên trang cá nhân của mình, Dalio viết: “Những thử thách trong cuộc sống chính là bài kiểm tra hoàn hảo nhất cho sức mạnh của con người. Nếu bạn chưa từng thất bại, bạn cũng sẽ chưa từng đẩy bản thân mình đến giới hạn. Và nếu không thúc đẩy giới hạn của mình, bạn sẽ không đạt được mức năng lượng tối đa”. Dalio cũng thừa nhận rằng học cách nắm lấy nỗi đau không phải là điều dễ dàng, nhưng nếu bạn có thể làm được, chắc chắn bạn sẽ thành công, như chính ông từng nhận định: “Nếu bạn chọn thúc đẩy bản thân bằng quá trình vấp ngã đầy đau đớn, bạn sẽ không ngừng tiến bộ, không ngừng hoàn thiện và sớm muộn cũng sẽ trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân”. "Tôi có một nguyên tắc: Nỗi Đau + Nhìn lại = Tiến Bộ. Tôi là bậc thầy tạo ra những sai lầm. Tôi may mắn khi có hai phần ba số sự nghiệp của mình là đúng... Mỗi khi tôi mắc sai lầm - chúng trở thành những sai lầm đau đớn - nhưng qua thời gian tôi nhận ra rằng nhìn lại những sai lầm đó giúp cho tôi thêm kinh nghiệm", Dalio nói với Business Insider. (nguồn: cafef.vn)

326 ĐẠO TRADING NGƯỜI ƯA PHẢN BIỆN (phỏng vấn George Soros) Ông mô tả thế nào về phong cách đầu tư riêng của mình? Sự riêng biệt của tôi là ở chỗ tôi chẳng có phong cách đầu tư riêng nào cả, hay chính xác hơn, tôi cố gắng thay đổi phong cách của tôi cho phù hợp với hoàn cảnh. Nếu bạn nhìn vào lịch sử của Soros Quantum Fund, nó đã thay đổi tính chất nhiều lần. Trong mười năm đầu tiên, nó hầu như không sử dụng tới những công cụ lớn. Sau đó, đầu tư macro trở thành chủ đạo. Nhưng rồi gần đây, chúng tôi bắt đầu đầu tư vào các tài sản công nghiệp. Tôi có thể tóm lược lại thế này: Tôi không chơi theo một bộ luật nào đặt ra trước cả; tôi tìm kiếm những thay đổi trong luật của trò chơi. Ông nói rằng trực giác là thứ quan trọng trong những thành công về đầu tư của mình, vậy chúng ta hãy cùng thảo luận về trực giác. Ông có hàm ý gì khi nói rằng ông sử dụng trực giác như một công cụ đầu tư? Tôi làm việc với những giả thiết. Tôi lập ra một luận án về những chuỗi sự kiện được dự đoán trước và rồi so sánh diễn tiến thực sự của những sự kiện đó với luận án của mình; điều đó cho tôi một tiêu chuẩn để đánh giá giả thiết của mình. Việc này đòi hỏi một chút yếu tố trực giác. Nhưng tôi chắc rằng vai trò của trực giác là cực kì lớn, bởi vì tôi cũng có một nền tảng về lý thuyết. Trong công việc đầu tư của mình, tôi có xu hướng lựa chọn những tình huống phù hợp với nền tảng đó. Tôi cũng cố khám phá ra những điều kiện của sự mất cân bằng. Chúng sẽ tạo ra những dấu hiệu nhất định có thể thúc đẩy tôi hành động. Vì vậy những quyết định của tôi thực ra là được thực hiện dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết và bản năng. Nếu anh thích, anh có thể gọi đó là trực giác cũng được.

327 ĐẠO TRADING Thông thường thì mọi người nghĩ đến những nhà quản lý tiền nong như những người sở hữu sự kết hợp giữa trí tưởng tượng và khả năng phân tích. Nếu như ông chỉ chia tất cả các kỹ năng ra thành hai dạng đó, thì cái gì sẽ là thế mạnh nổi trội của cá nhân ông, trí tưởng tượng hay khả năng phân tích? Tôi nghĩ rằng khả năng phân tích của tôi hơi kém cỏi, nhưng tôi thực sự có một khả năng phản biện rất tốt. Tôi không phải là một nhà phân tích chuyên nghiệp về sự an toàn. Tôi thích tự gọi mình là nhà phân tích về “sự bấp bênh”. Đó là một tuyên bố khiêu khích. Ý của ông là gì? Tôi thừa nhận rằng tôi có thể sai. Điều này khiến tôi trở nên bất an. Cảm giác bất an sẽ cảnh báo cho tôi, luôn luôn phải sẵn sàng để sửa sai. Tôi làm việc này ở hai mức: Ở mức trừu tượng, tôi đã biến niềm tin về khả năng sai lầm của tôi trở thành nền tảng của một triết lý sống phức tạp. Ở mức cá nhân, tôi là một người ưa phản biện, luôn tìm ra những lỗi lầm trong bản thân mình cũng như ở những người khác. Mặc dù hay phản biện như vậy, nhưng tôi cũng khá khoan dung. Tôi không thể thừa nhận lỗi lầm của mình nếu như tôi không tự tha thứ cho bản thân. Với những người khác, mắc sai lầm là nguồn gốc của sự xấu hổ; với tôi, tự thừa nhận sai lầm của mình là xuất phát cho sự tự hào. Một khi chúng ta nhận ra rằng những hiểu biết thiếu hoàn thiện của mình là ước định của con người, không có gì xấu hổ nếu ta sai, chỉ đáng xấu hổ khi nào ta thất bại trong việc sửa chữa những sai lầm của mình thôi. Ông có nói về bản thân mình rằng ông thừa nhận những sai lầm của mình nhanh hơn là những người khác. Nghe như có vẻ đó là một đặc điểm của nghề đầu tư. Ông trông đợi mình sẽ thấy điều gì nếu như ông sai? Như tôi đã nói với anh trước đây, tôi làm việc với những giả thiết trong đầu tư. Tôi sẽ xem liệu diễn biến thực sự của những sự kiện có tương ứng với những kỳ vọng của tôi hay không. Nếu có gì sai, tôi thừa nhận rằng tôi đã đi sai hướng. Nhưng đôi khi mọi thứ đi chệch hướng một thời gian ngắn rồi sau đó lại trở về đúng hướng. Làm sao ông biết được đó là trường hợp nào? Chính điều đó mới làm nên tài năng. Khi có sự trái ngược giữa những kỳ vọng của tôi với diễn biến thực sự của sự kiện, không có nghĩa rằng tôi sẽ bán đổ cổ phiếu của mình đi. Tôi sẽ kiểm tra lại luận án và cố gắng xác định lại xem đã có vấn đề gì không ổn. Tôi có thể điều chỉnh dự án của mình hoặc có thể tìm ra một nhân tố ảnh hưởng khác lạ nào đó vừa mới xuất hiện trong toàn cảnh. Rốt cuộc tôi có thể sẽ lao vào cuộc hơn là quẳng nó đi. Nhưng tôi chắc chắn sẽ không ngồi yên một chỗ và cũng không bỏ qua sự trái ngược đó. Tôi sẽ bắt đầu xem xét lại với đầu óc phản biện. Và nói chung, tôi cũng khá láu cá trong việc thay đổi luận án của mình cho phù hợp với hoàn cảnh đã thay đổi, mặc dù tôi cũng không hoàn toàn loại bỏ luận án đó. Ông cũng có nói về “thú vui đi ngược lại tâm lý đám đông”. Ông mong đợi dấu hiệu nào để xác định rằng liệu đã đến lúc để đi ngược xu thế?

328 ĐẠO TRADING Là người hay phản biện như vậy, tôi thường xuyên được coi là người đi trái chiều. Nhưng tôi cũng rất thận trọng khi đi ngược lại xu thế đám đông, những lúc đó tôi đứng trước nguy cơ bị đè bẹp. Theo lý thuyết của tôi về “việc tự củng cố bản thân” lúc đầu, nhưng cuối cùng thành ra là “những xu hướng tự chuốc lấy thất bại”, thì xu hướng là khi bạn anh hầu hết đều đi theo một hướng; những người đi theo xu hướng đó sẽ bị thương tại điểm uốn (inflection point), tức là thời điểm mà xu hướng thay đổi. Hầu hết những lần trước đây tôi là người đi theo xu hướng, nhưng lúc nào tôi cũng nhận thức một điều rằng tôi là một thành viên của đám đông và tôi luôn trông chừng điểm uốn. Một kiến thức chiếm ưu thế bây giờ là “thị trường luôn luôn đúng”. Tôi đứng ở vị thế đối diện. Tôi giả định rằng thị trường luôn luôn sai. Ngay cả khi giả định của tôi thi thoảng mới sai, tôi sử dụng nó như một giả thuyết để làm việc. Nó không dẫn đến việc một người nên đi ngược với xu thế chủ đạo. Ngược lại, hầu hết mọi lúc xu hướng đều chủ đạo, chỉ có thi thoảng có sai lầm được sửa chữa. Chỉ những dịp đó người ta mới nên đi ngược lại xu hướng. Nguyên nhân này dẫn dắt tôi tìm kiếm những kẽ hở (flaw: sai lầm, thiếu sót) trong mọi giả thiết về đầu tư. Cảm giác bất an của tôi được thoả mãn khi tôi tìm ra kẽ hở đó là gì. Điều đó không làm tôi loại bỏ giả thiết của mình mà ngược lại, tôi có thể tiếp tục cuộc chơi với sự tự tin vững chắc hơn bởi vì tôi biết điều gì sai trong khi thị trường đúng. Tôi đi trước đường cong. Tôi trông chừng những dấu hiệu mách nước cho tôi thấy rằng xu hướng có thể trở nên kiệt quệ. Sau đó tôi sẽ tách khỏi đám đông và tìm một luận án đầu tư khác. Hoặc, nếu tôi nghĩ rằng xu hướng đã bị đẩy đi quá mức, tôi sẽ thử dò theo hướng ngược lại. Hầu hết mọi lần chúng ta sẽ bị trừng phạt nếu đi ngược lại xu hướng. Chỉ ở điểm uốn của xu hướng chúng ta mới được tưởng thưởng. (nguồn: gocnhinalan.com) ***

329 ĐẠO TRADING LỜI KẾT Bạn đọc thân mến! Tôi chỉ là người “góp nhặt cát đá” để biên soạn tài liệu này nên rất mong bạn bỏ qua lối hành văn thiếu mạch lạc để cảm nhận tinh thần xuyên suốt của Đạo Trading. Trading là một nghề hết sức đặc biệt và khắc nghiệt đã đến với mỗi trader chúng ta theo kiểu thuốc đắng giã tật vậy! Nếu chúng ta xem thị trường tài chính như một ‘lò rèn’ tinh thần với lòng biết ơn thì quả thật đây là nơi để học hỏi SỰ THẬT VỀ CHÍNH MÌNH với những vị thầy xuất sắc nhất. Tôi thực sự rất vui khi bạn đọc đến những dòng cuối này bởi bạn đã là đồng đạo của tôi, cùng hiểu biết và đồng cảm với tôi trên con đường đi từ công việc trading để đến mục tiêu khám phá bản thân mình. Tôi đã bắt đầu với nghề trading và trải nghiệm cùng nó qua bao nhiêu vui buồn ngày tháng, và giờ đây... tôi đang từng bước trở về chính mình. Tâm thức tôi đang dần trưởng thành mỗi ngày. Tôi cũng từng bỏ lỡ quá nhiều thời gian rồi, các bạn ạ! Thấy Thấy Tiếp tục Thấy Chỉ cần Thấy để lại Thấy tiếp Bừng sáng! ***

330 ĐẠO TRADING

331 ĐẠO TRADING PHỤ LỤC “Tâm thức tôi trưởng thành từ nghề trading.” – Vô Vi.

332 ĐẠO TRADING Phần này bao gồm một số bài đọc hữu ích cho trader theo quan điểm của Đạo Trading: o Kinh Tứ niệm xứ (Satipatthàna sutta) o Thấy thực tánh pháp (Dhamma) o Làm việc cùng pháp (Dhamma) o Thiền siêu việt là "giải pháp sức sống" (Ray Dalio) o Doanh nhân cần biết tri túc và điểm dừng (Lâm Hoàng Lộc) o Cần “tĩnh” trong “động” (Phạm Minh Hương) o Ma vàng

333 ĐẠO TRADING KINH TỨ NIỆM XỨ (Satipatthàna sutta) (Bài kinh này là cơ sở cho thiền vipassana được trình bày trong tài liệu này) Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở xứ Kuru (Câu-lâu), Kammassadhamma (Kiềm-ma sắt đàm) là đô thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - Này các Tỷ-kheo. Các Tỷ-kheo vâng đáp Thế Tôn: -- Bạch Thế Tôn. Thế Tôn thuyết như sau: - Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Ðó là Bốn Niệm xứ. Thế nào là bốn? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh

334 ĐẠO TRADING niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. (Quán thân) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt. Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra. Thở vô dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay thở ra dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở ra dài"; hay thở vô ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô ngắn"; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở ra ngắn". "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập. Này các Tỷ-kheo, như người thợ quay hay học trò người thợ quay thiện xảo khi quay dài, tuệ tri: "Tôi quay dài" hay khi quay ngắn, tuệ tri: "Tôi quay ngắn". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thở vô dài, tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay thở ra dài, tuệ tri: "Tôi thở ra dài"; hay thở vô ngắn, tuệ tri: "Tôi thở vô ngắn"; hay thở ra ngắn, tuệ tri: "Tôi thở ra ngắn". "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập. Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy không nương tựa, không chấp trước vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi, tuệ tri: "Tôi đi", hay đứng, tuệ tri: "Tôi đứng", hay ngồi, tuệ tri: "Tôi ngồi", hay nằm, tuệ tri: "Tôi nằm". Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân như thế ấy. Vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay vị ấy sống quán thân trên ngoại thân; hay vị ấy sống quán thân trên nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷkheo sống quán thân trên thân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, khi bước tới bước lui, biết rõ việc mình đang làm; khi ngó tới ngó lui, biết rõ việc mình đang làm; khi co tay, khi duỗi tay, biết rõ việc mình đang làm; khi mang áo Sanghati (Tăng già lê), mang bát, mang y, biết rõ việc mình đang làm; khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ việc mình đang làm; khi đại tiện, tiểu tiện, biết rõ việc mình đang làm; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, biết rõ việc mình đang làm. Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống

335 ĐẠO TRADING quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: "Ðây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, niêm dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu". Này các Tỷ-kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống đựng đầy các loại hột như gạo, lúa, đậu xanh, đậu lớn, mè, gạo đã xay rồi. Một người có mắt, đổ các hột ấy ra và quán sát: "Ðây là hột gạo, đây là hột lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu lớn, đây là mè, đây là hột lúa đã xay rồi". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo quán sát thân này dưới từ bàn chân trở lên trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: "Ðây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, niêm dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu". Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân, hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về các vị trí các giới và sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". Này các Tỷ-kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đổ tể giết một con bò, ngồi cắt chia từng thân phần tại ngã tư đường. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về vị trí các giới và về sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày, hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh đen lại, nát thối ra. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú

336 ĐẠO TRADING chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, bị các loài quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các chim kên ăn, hay bị các loài chó ăn, hay bị các loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản chất là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Này các Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, với các bộ xương còn liên kết với nhau, còn dính thịt và máu, còn được các đường gân cột lại... với các bộ xương còn liên kết với nhau, không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn được các đường gân cột lại... với các bộ xương không còn dính thịt, dính máu, còn được các đường gân cột lại, chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rải rác chỗ này chỗ kia. Ở đây là xương tay, ở đây là xương chân, ở đây là xương ống, ở đây là xương bắp vế, ở đây là xương mông, ở đây là xương sống, ở đây là xương đầu. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân. Lại nữa này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ còn toàn xương trắng màu vỏ ốc... chỉ còn một đống xương lâu hơn ba năm... chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

337 ĐẠO TRADING (Quán thọ) Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống quán thọ trên các thọ? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo khi cảm giác lạc thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc thọ"; khi cảm giác khổ thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác khổ thọ"; khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ". Hay khi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất"; hay khi cảm giác lạc thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc thọ không thuộc vật chất". Hay khi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất"; hay khi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất". Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất"; hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không thuộc vật chất". Như vậy, vị ấy sống quán thọ trên các nội thọ; hay sống quán thọ trên các ngoại thọ; hay sống quán thọ trên các nội thọ, ngoại thọ. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các thọ, hay sống quán tánh diệt tận trên các thọ; hay sống quán tánh sanh diệt trên các thọ. "Có thọ đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy Tỷkheo sống quán thọ trên các thọ. (Quán tâm) Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống quán tâm trên tâm? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo, với tâm có tham, tuệ tri: "Tâm có tham"; hay với tâm không tham, tuệ tri: "Tâm không tham". Hay với tâm có sân, tuệ tri: "Tâm có sân"; hay với tâm không sân, tuệ tri: "Tâm không sân". Hay với tâm có si, tuệ tri: "Tâm có si"; hay với tâm không si, tuệ tri: "Tâm không si". Hay với tâm thâu nhiếp, tuệ tri: "Tâm được thâu nhiếp". Hay với tâm tán loạn, tuệ tri: "Tâm bị tán loạn". Hay với tâm quảng đại, tuệ tri: "Tâm được quảng đại"; hay với tâm không quảng đại, tuệ tri: "Tâm không được quảng đại". Hay với tâm hữu hạn, tuệ tri: "Tâm hữu hạn". Hay với tâm vô thượng, tuệ tri: "Tâm vô thượng". Hay với tâm có định, tuệ tri: "Tâm có định"; hay với tâm không định, tuệ tri: "Tâm không định". Hay với tâm giải thoát, tuệ tri: "Tâm có giải thoát"; hay với tâm không giải thoát, tuệ tri: "Tâm không giải thoát". Như vậy vị ấy sống quán tâm trên nội tâm; hay sống quán tâm trên ngoại tâm; hay sống quán tâm trên nội tâm, ngoại tâm. Hay sống quán tánh sanh khởi trên tâm; hay sống quán tánh diệt tận trên tâm; hay sống quán tánh sanh diệt trên tâm. "Có tâm đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán tâm trên tâm.

338 ĐẠO TRADING (Quán pháp) Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷkheo nội tâm có ái dục, tuệ tri: "Nội tâm tôi có ái dục"; hay nội tâm không có ái dục, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có ái dục". Và với ái dục chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với ái dục đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với ái dục đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm tôi có sân hận"; hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có sân hận". Và với sân hận chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với sân hận đã sanh, nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có hôn trầm thụy miên, tuệ tri: "Nội tâm tôi có hôn trầm thụy miên"; hay nội tâm không có hôn trầm thụy miên, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có hôn trầm thụy miên". Và với hôn trầm thụy miên chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với hôn trầm thụy miên đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có trạo hối, tuệ tri: "Nội tâm tôi có trạo hối"; hay nội tâm không có trạo hối, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có trạo hối". Và với trạo hối chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với trạo hối đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với trạo hối đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có nghi, tuệ tri: "Nội tâm tôi có nghi"; hay nội tâm không có nghi, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có nghi". Và với nghi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với nghi đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với nghi đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn. Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn? Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo suy tư: "Ðây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc diệt. Ðây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt. Ðây là tưởng, đây là tưởng tập; đây là tưởng diệt. Ðây là hành, đây là hành tập, đây là hành diệt. Ðây là thức, đây là thức tập, đây là thức diệt". Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn.

339 ĐẠO TRADING Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo tuệ tri con mắt và tuệ tri các sắc, do duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Tỷ-kheo tuệ tri tai và tuệ tri các tiếng... tuệ tri mũi và tuệ tri các hương... tuệ tri lưỡi... và tuệ tri các vị... tuệ tri thân và tuệ tri các xúc, tuệ tri ý và tuệ tri các pháp; do duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi. Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo nội tâm có niệm giác chi, tuệ tri: "Nội tâm tôi có niệm giác chi"; hay nội tâm không có niệm giác chi, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có ý niệm giác chi". Và với niệm giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy, và với niệm giác chi đã sanh, nay được tu tập viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay Tỷ-kheo nội tâm có trạch pháp giác chi... (như trên)... hay nội tâm có tinh tấn giác chi... (như trên)... hay nội tâm có hỷ giác chi... (như trên)... hay nội tâm có khinh an giác chi... (như trên)... hay nội tâm có định giác chi... (như trên)... hay nội tâm có xả giác chi, tuệ tri: "Nội tâm tôi có xả giác chi"; hay nội tâm không có xả giác chi, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có xả giác chi". Và với xả giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy, và với xả giác chi đã sanh nay được tu tập viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy. Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị ấy sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế. Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như thật tuệ tri: "Ðây là Khổ"; như thật tuệ tri: "Ðây là Khổ tập"; như thật tuệ tri: "Ðây là Khổ diệt"; như thật tuệ tri: "Ðây là Con đường đưa đến Khổ diệt".

340 ĐẠO TRADING Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế. (Kết luận) Này các Tỷ-kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong bảy năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến bảy năm, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong sáu năm, trong năm năm, trong bốn năm, trong ba năm, trong hai năm, trong một năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến một năm, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong bảy tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, không cần gì bảy tháng, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong sáu tháng, trong năm tháng, trong bốn tháng, trong ba tháng, trong hai tháng, trong một tháng, trong nửa tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, không cần gì nửa tháng, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong bảy ngày, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hai là nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Ðó là Bốn Niệm xứ. Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn. ***

341 ĐẠO TRADING THẤY THỰC TÁNH PHÁP (DHAMMA) (Lời của một số người “thấy ra” theo sự hướng dẫn của Thiền sư Viên Minh) Thưa thầy, vừa qua do một duyên khiến con đau khổ, lúc này những lời của thầy cứ trôi về trong trí óc con khiến con an trú trọn vẹn ngay nơi tâm phiền não, con dần dần phát hiện bản ngã thật đáng sợ. Trạng thái hỉ lạc khinh an đã ẩn rồi, hiện tại bây giờ là khổ đau, vậy mà cứ ôm sở đắc, thấy mình đạt được thiền này chứng đắc pháp kia. Khi tánh biết thấy ra con vẫn trọn vẹn với đang là, thì hoắt nhiên trong một sát-na con hòa trong biển rực sáng, đau khổ phiền não liền biến mất chứng minh lời thầy. Đây là thực tánh pháp, là cõi Phật, cõi của 10 phương chư Phật, cũng là thực tánh của vũ trụ. Thực tánh của đất, nước, gió, lửa, hư không… và con kịp nhận ra rằng trong kinh các bậc tiền bối có chứng đắc thật đã miêu tả cảnh định đó không gì so sánh được, nên mượn tạm những thứ đẹp quý báu hữu vi mà ví như lưu ly, xa cừ, xích châu, mã não, san hô, hổ phách, trân châu… tất cả chỉ là danh ngôn chứa những ẩn ý của nội tâm sâu thẳm, chứ không có cõi Phật riêng lẻ toàn là những thứ báu như vậy, lúc đó hiển hiện trong con thầy dạy đúng quá những văn tự ngôn thuyết rỗng tuếch. Đọc thơ cầu ý, đọc sách cầu minh, chứ không có đức Phật A-di-đà thân tướng cao lớn, trang nghiêm, phóng quang tiếp dẫn như mọi người đã tưởng tượng. *** Sáng sớm khi vừa tỉnh dậy, 5.26 am, hiện thể đột ngột phơi bày! Một cái tâm trong suốt hồn nhiên tương thông với bao la vô tận. Vạn vật tinh khôi linh động khôn cùng ẩn chứa năng lượng đất trời. Tất cả đều hoàn hảo tương giao, cùng con hòa đồng vẹn toàn trong biển từ vĩnh

342 ĐẠO TRADING hằng tịch tịnh. Hạnh phúc quá tuyệt vời! Con soạn đồ đi tắm. Hòa mình với dòng nước tinh khôi an lạc, vẫn quang cảnh bao năm quen thuộc cũ càng, thế mà mọi vật chung quanh con lại mới toanh phát sáng. Đến 7 am, trên tay chiếc phone, con gọi Phụng Thương hẹn bạn trưa nay để bát ở nhà sư huynh Chánh Trí, trạng thái chân đế vụt tan, dẫu trong con, nói nghe hay nhìn thấy chỉ là như thị. Thế là vòng hoa nguyện lực được vút tận hư không, cho kiếp lai sinh chỉ là những nhịp điệu trong ngần hoang sơ thân thiết, là thi vị muôn đời tĩnh lặng của uyên nguyên tuyệt đối. Và hiện tại, Pháp đến thế nào chỉ là trò chơi trải nghiệm của bổn xứ quy nguyên, là cuộc lữ thuần khiết chưa bao giờ có hơn-thua, được-mất. *** Thầy ơi chiều nay với tâm tự nhiên rỗng lặng con thấy được pháp sanh diệt nơi thân con thật là tuyệt vời nó sanh lên nhẹ nhàng và cũng diệt 1 cách nhẹ nhàng. Trong tâm tự nhiên không có 1 chút gì sợ hãi cả tâm hồn nhiên vô cùng. Từ đó con chiêm nghiệm vậy cái chết cũng không đáng sợ lắm vì mỗi phút giây thân này đang sinh diệt đó mà. Con thật lòng kính phục Thầy đã chỉ cho chúng con pháp hành thật tuyệt vời làm sao để cho chúng con khám phá rồi từ đó học ra bài hoc cho chính mình. Con vô cùng cảm ơn Thầy rất nhiều lắm. Con sẽ tinh tấn hơn trên con đường tu học của mình. *** Đó là lúc trời rất nắng, biển xanh trong và đẹp lộng lẫy, đó là lúc chỉ có con, biển và trời. Con thích không khí bình lặng ấy, cái bao la vô tận của trời, mây, nước, con người như quá bé nhỏ và tan hòa vào cái bao la tận cùng của đất trời. Khi buông hết tất cả, khi chỉ còn lại cái thân, trời đất, thiên nhiên, vạn vật… thì mình cũng là cùng khắp và cùng khắp cũng là mình. Thế mà đẹp, chao ôi con thích để tâm hồn mình lặng lẽ và rộng mở như thế, rộng mở đến tận cùng của đất trời. Những lúc con trở về với chính mình, nhắm mắt lại con lại mong mình được chết đi, chết đi cái bản ngã, chết đi cái còn cho là mình, của mình, chết để được sống, sống với cái nhìn chân thực mọi thứ đang diễn ra, chết đi để có thể ung dung trong mọi sự, chẳng có mình, chẳng phải chịu gì cả, chẳng đau khổ gì cả cũng chẳng hạnh phúc gì cả, chẳng có buộc ràng cũng chẳng có tự do mà bản ngã cho là. Chết đi để được sống, sống trọn vẹn, chân thực với từng khoảnh khắc sống. ***

343 ĐẠO TRADING Đây không phải là câu hỏi nữa mà là những lời tri ân của con kính dâng lên Thầy. Con vô cùng xúc động về tấm lòng từ bi của Thầy, thấy con vẫn u mê không hiểu, nên Thầy đã tận tường cặn kẽ chỉ dạy cho con. Nay con đã hiểu rồi Thầy ạ. Những lời chỉ dạy của Thầy như ánh thái dương rực chiếu quét sạch những mảng tăm tối trong tâm hồn con, làm cho tâm trí con bừng sáng tỉnh ngộ như người vừa qua một cơn mê. Ơn khai thị của Thầy con không biết lấy gì để đền đáp, con cảm thấy như mình vừa được hồi sinh trở lại, nhìn thấy mọi sự chung quanh thật là tươi đẹp và đáng yêu và trong lòng dâng lên một niềm an lạc vô vàn. Bây giờ niềm nguyện ước của con là được gặp Thầy để được quỳ dưới chân Thầy nghe Thầy dạy dỗ. *** Sáng nay, lúc con đang đi đường, bất chợt con thấy tâm con mở ra như đón nhận tất cả, con không diễn tả được chính xác trạng thái tâm con lúc đó, tự dưng con thấy tất cả mọi vạn vật muôn loài bừng sáng và mở rộng ra trước mặt con, con như hòa nhập vào trong tất cả, tất cả mọi vật, muôn loài với con chỉ là một, tất cả đều đang reo vui, con không còn thấy có kẻ thương, người ghét (kể cả những người mà trước đây đã từng làm con cực kỳ đau khổ), cành cây, ngọn cỏ, giọt mưa, tất cả đang cùng nhau hòa một khúc nhạc tuyệt vời, và tất cả đều là người ân của con đang cùng nhau góp sức để giúp con học ra được bài học giác ngộ của mình. *** Hôm qua con gặp một trải nghiệm nhỏ, con xin được trình Sư xem giúp con là con đang thực hành đúng không. Con sau thời thiền chiều, con vào phòng nằm ngã lưng cho thoải mái chút, rồi con lấy điện thoại ra xem, bất giác con thấy mọi hình ảnh rất rõ, âm thanh cũng rõ ràng. Trong con dâng lên một phấn khích lạ, là tâm mình nó rộng rãi, rõ ràng chiếu lên từng đồ vật, từng âm thanh. Và con thấy rõ ràng là tâm mình nó vô niệm tự niệm, rõ ràng thường biết, chiếu rõ từng chiếc lá rơi, xe máy qua lại, âm thanh nào phân biệt rõ âm thanh nấy. *** Đúng vậy thưa thầy, ánh sáng phủ khắp không gian và thời gian, không tìm đâu ra đầu mối quá khứ, hiện tại hay tương lai, kết thúc hay khởi đầu, dường như như bất động, từ vô thỉ vô chung mãi mãi vẫn là vậy, đó là thực tánh pháp, không phải quả sở chứng để ôm chấp. Vọng thì thực tánh ẩn, không vọng thì thực tánh hiển bày, từng giây phút mà con thực nghiệm liên tục, trong con thốt nhẹ rằng, thầy dạy đúng quá thầy ơi! Không ai có thể lấy hay bỏ được cái gì, nó không thực mà cũng không hư, trọn vẹn với đang là thì ngay đó, những gì xưa kia Đức Phật nói ra, những văn tự ngôn thuyết mà những bậc cao tăng thạc đức viết lại, những tư tưởng bát nhã ba-la-mật mà ngày nay thầy đang giảng nói nghe không thấy Trời Trời Phật Phật gì cả mà bao nhiêu bộ tạng kinh điển đều gói gọn trong pháp thoại của thầy như nó đang là. Li văn,

344 ĐẠO TRADING li ngôn, tức khắc sẽ thấy liền, biết liền tại đây ngay bây giờ. Không, vô tướng, vô tác, vô cầu, buông hết ý niệm phân biệt năng sở đó ra... *** Cho đến tháng tám năm 2014, do một nhân duyên nào đó mà Viên Hướng tặng con băng giảng của Hòa Thượng tại Châu Âu. Thưa Hòa Thượng, con đã ngồi suốt 6 tiếng đồng hồ để vừa nghe vừa ghi chép say mê. Một niềm an lạc bất ngờ chợt trùm phủ thân tâm như một người vừa vào được Sơ thiền mặc dù con chưa bao giờ tọa thiền cả (...) Giờ đây, sau khi đã ghi chép tất cả lời chỉ dẫn của Hòa Thượng từ câu Hỏi Đáp số 1 đến câu cuối cùng, con tiếp tục theo dõi mục Thư Thầy Trò 36 của Viên Hướng và Hòa Thượng ơi, thêm lần nữa con đã rúng động rồi khóc ròng như đứa trẻ thơ đã lạc đường quá lâu, nay mới tìm ra lối trở về mái nhà yêu dấu (...) *** Và hôm nay, chiêm nghiệm lại những lời Thầy chỉ dạy, con tự thấy rõ nữa về tâm mình nó vốn sẵn trong lành, định tĩnh, sáng suốt và khi ứng ra thì tuỳ trường hợp mà là thận trọng, chú tâm, quan sát ạ. Khi thư giãn buông xả, tâm về lại trạng thái bình thường, như tấm gương trong vắt, vật qua thì chiếu rõ vật, tiếng thì soi rõ tiếng, gió mát biết rõ ràng không hề lầm lẫn ạ. Con bị hiểu lầm về thiền là phải trong trạng thái phi thường nào đó và bị lạc trong định nên không biết đường ra, may là con đã tìm được hướng ra nhờ qua pháp không phương pháp của Thầy ạ. Con không biết nói gì hơn nữa ngoài sự chân thành đảnh lễ tri ân Thầy đã cứu giúp được con. *** … và nhiều lời tri ân khác, có thể đọc thêm tại : https://sites.google.com/site/trovethuctaidangla/tri-an-thay ***

345 ĐẠO TRADING LÀM VIỆC CÙNG PHÁP (DHAMMA) (Thiền sư Sayadaw U Jotika) Công việc Công việc của chúng ta phải là sự thể hiện khả năng tốt nhất và thái độ tốt nhất của chúng ta. Công việc của chúng ta chứng tỏ chúng ta là loại người như thế nào. Công việc của bạn cho thấy bạn là ai. Tại sao tôi lại làm việc? Có nhiều lý do. Tôi làm một số việc nào đó vì tôi thích làm chúng. Một số trong những việc đó tôi gọi chúng là công việc và một số khác thì tôi gọi chúng là trò chơi hay sở thích. Đối với tôi, không có ranh giới rõ ràng giữa sở thích và công việc. Đọc sách là sở thích của tôi, và nó cũng là công việc. Viết lách là sở thích của tôi và viết lách cũng là công việc. Tôi viết về những điều mà tôi thực sự yêu thích. Tôi bày tỏ những gì tôi thực sự cảm nhận, những gì tôi thực sự tin tưởng và thực hành theo. Vì vậy nó là là một sự tự bày tỏ. Nếu chúng ta không thể hiện chính mình trong những việc chúng ta làm, công việc sẽ trở nên rất nhàm chán. Công việc sẽ trở nên nhàm chán nếu chúng ta đơn thuần chỉ làm nó để kiếm tiền . Khi tôi thực sự thể hiện bản thân trong công việc của mình, tôi cảm thấy hạnh phúc. Tôi có được năng lượng. Tôi cảm thấy thoải mái sau khi làm việc.

346 ĐẠO TRADING Khi bạn làm việc với khả năng và thái độ tốt nhất của bạn, bạn sẽ chẳng mất điều gì cả. Bạn cống hiến bản thân mình một cách tốt nhất và do đó bạn sẽ có được cái tốt nhất. Và bằng cách cho đi cái tốt nhất, bạn sẽ trở thành một con người tốt hơn, đó thực sự là những gì bạn nhận được. Những gì bạn nhận được là "con người thực của chính mình" Bất cứ điều gì bạn làm, bạn làm nó để tự tôn vinh chính mình. Công việc của bạn phải là một cách để thể hiện sự tôn trọng đối chính bản thân bạn. Chỉ cần nhìn vào cách bạn làm việc tôi có thể nói lòng tự trọng của bạn nhiều, ít ra sao. Và bạn tôn trọng chính mình nhiều hoặc ít như thế nào . Nếu bạn lừa đảo, bạn sẽ đánh mất lòng tự trọng. Nếu bạn đánh mất lòng tự trọng, bạn sẽ mất tất cả mọi thứ. Cuộc sống của chúng ta có nhiều điều bất hạnh, nhưng cái tồi tệ nhất trong số những điều bất hạnh mà chúng ta gặp phải trong đời đó là đánh mất lòng tự trọng. Nếu bạn không đem hết khả năng của mình ra để làm việc, bạn đang tự làm hổ thẹn chính mình. Rèn luyện tinh thần Công việc của bạn sẽ mang đến cho bạn niềm vui khi nó trở thành một phần của công việc rèn luyện tinh thần của bạn. Làm việc như một sự rèn luyện tinh thần? Đúng vậy, chúng ta có thể làm được điều đó. Mọi thứ chúng ta làm đều có thể trở thành sự rèn luyện về mặt tinh thần của chúng ta. Công việc là một cơ hội để thể hiện bản chất cao quý của chúng ta. Nó là cơ sở để chúng ta kiểm tra, đánh giá chính mình. Công việc có thể là một sự rèn luyện về mặt tinh thần Tennessee Williams nói, "Tôi thực sự sống khi tôi đang làm việc." Nếu bạn nói được như vậy, bạn đang sống một cuộc sống tuyệt vời. Chúng ta làm việc nhiều giờ mỗi ngày. Trung bình, con người hiện nay làm việc tối thiểu 10 tiếng một ngày bao gồm bàn bạc về công việc qua điện thoại và đọc các tài liệu liên quan đến công việc. Nếu chúng ta không tìm thấy ý nghĩa qua những gì chúng ta làm thì cuộc sống của chúng ta sẽ sự lãng phí biết bao . Nếu chúng ta không trở nên sống động trong khi chúng ta làm việc, chúng ta coi như đang dở sống dở chết.

347 ĐẠO TRADING Làm việc có nghĩa tôi đang làm bất cứ điều gì có giá trị. Làm bất cứ điều gì đem lại sự lợi lạc. Vì vậy, ngay cả hoạt động thiện nguyện cũng là một loại công việc. Nó không phải là việc làm. Nhưng nó là công việc. Việc làm và công việc không phải lúc nào cũng giống nhau. Nếu chúng ta thể hiện bản thân mình trong những gì chúng ta làm, đó chính là công việc của chúng ta. Nếu chúng ta không thể hiện chính mình trong những gì chúng ta làm, đó chỉ là việc làm. Đó là cách tôi hiểu vấn đề. Có những điều bạn làm vì đó là nhiệm vụ của bạn phải làm. Ví dụ, các nhân viên an ninh tại sân bay đang làm phận sự khi họ kiểm tra tất cả hành lý và mọi hành khách. Nếu họ làm điều đó với sự tôn trọng đối với hành khách và quan tâm đến sự an toàn của hành khách, đó là công việc của họ. Nếu họ làm điều đó để cho thấy quyền lực của họ, thì đó chỉ là việc làm của họ. Ba người thợ xẻ đá Tôi sẽ cho bạn một câu chuyện về ba người thợ xẻ đá. Một người đi đến một mỏ đá. Ông nhìn thấy ba người thợ đang xẻ đá. Ông hỏi người thợ thứ nhất, "Anh đang làm gì vậy?" Người thợ trả lời, "Tôi đang xẻ đá. Công việc thật là mệt, chán và cực nhọc. Làm việc này đối với tôi là một sự bắt buộc. Tôi cần tiền." Sau đó ông ta hỏi người đàn thợ thứ hai, "Anh đang làm gì vậy?" Người ấy đáp, "Tôi kiếm sống. Tôi kiếm đủ tiền để nuôi sống gia đình tôi. Rồi ông ta hỏi người thợ thứ ba, "Anh đang làm gì vậy?" Người thợ này trả lời, "Tôi đang xây một ngôi đền tráng lệ. Tôi đang làm nên lịch sử. Tôi là một thành viên của đội xây dựng những ngôi đền đẹp nhất châu lục này và tôi rất tự hào về điều đó. Đá mà tôi xẻ sẽ được dùng để xây ngôi đền." Hãy xem sự khác nhau trong cách nhìn của ba người thợ xẻ đá và cảm nhận những gì họ đang làm. "Không có sự bận rộn thì cũng hệt như không đang hiện hữu" (Voltaire) Bận rộn không có nghĩa là làm cái gì đó để kiếm tiền. Nó có nghĩa là làm điều gì đó mà bạn thích. Nếu bạn không đang làm điều bạn thích thì bạn không đang hiện hữu Đó là cách tôi hiểu vấn đề

348 ĐẠO TRADING Nếu bạn muốn cảm thấy mình đang sống, hãy làm cái điều gì đó bạn thích. Khoảnh khắc mà bạn làm điều bạn thích, bạn trở nên sống động. Và càng chú tâm vào những gì bạn đang làm, bạn càng trở nên sống động hơn. Vì vậy, yêu thích và chú ý đến là hai yếu tố quan trọng nhất khiến cho bạn cảm thấy mình đang sống. Điều này cũng áp dụng vào việc thiền tập của bạn nữa. Nó áp dụng cho tất các mọi thứ bạn làm. Người ta thực sự muốn gì? Những người khác nhau sẽ có câu trả lời khác nhau cho câu hỏi này. Bạn hãy tự tìm câu trả lời cho chính mình trước! Đây là câu trả lời của tôi: Mọi người muốn cảm thấy mình đang sống. Công việc hay việc làm của bạn? Uể oải, thiếu hứng thú , chán nản, buồn bực, là những cảm giác làm cho chúng ta cảm thấy mình như chết. Chúng ta không thích những cảm giác đó. Đặc biệt là những người trẻ tuổi, họ không thích điều đó bởi vì họ phát ra quá nhiều năng lượng. Chúng ta cố gắng tránh những cảm xúc đó bằng cách cố gắng để mình bận bịu vào một cái gì đó, một cái gì đó đem lại sự thú vị. Thể thao là một. Xem TV. Xem phim kinh dị hoặc phim hài. Nhưng có những việc tốt hơn mà chúng ta có thể làm. Thảo luận một điều gì đó với một ai đó cũng biết về chủ đề. Học để làm một điều gì đó. Ngắm những con chim, nghiên cứu thiên nhiên, vẽ tranh, chơi nhạc, ca hát, (thay vì nghe một bài hát, hãy hát bài hát đó, hoặc hát theo nó) Nghiên cứu về một cái gì đó bạn muốn biết. Tôi thấy điều đó rất thú vị. Và hành thiền Hành thiền có nghĩa là quan sát các tiến trình của tâm và thân của bạn. Bạn có quan tâm đến chính mình không? Bạn muốn người khác quan tâm đến bạn, phải không? Nhưng bạn có quan tâm đến bản thân mình không? Nếu bạn quan tâm đến bản thân mình, hãy chú ý đến những gì đang diễn ra trong tâm và thân của bạn.