เทคโนโลยีน ยี วัต วั กรรมสกัด กั ธรรมชาติ สำ หรับ รั ระบบไฮโดรโปนิกนิส์ (Hydroponic) เพิ่มพิ่การอนุรั นุ ก รั ษ์พืช พื เพิ่มพิ่ผลผลิตลิและ ค่า ค่ โภชนาการอาหาร ลดสารอัน อั ตรายสะสมและปนเปื้อ ปื้ น ในผลผลิตลิเกษตร
คำ นำ ปัจ ปั จุบั จุ น บั นี้มั นี้ ก มั มีส มี ารพิษพิอัน อั ตรายปนเปื้อ ปื้ นในผัก ผั ค่อ ค่ นข้า ข้ งสูง สู มาก ซึ่ง ซึ่ ถ้า ถ้ หากมนุษ นุ ย์เ ย์ รารับ รั ประทาน ผัก ผั ที่มี ที่ ส มี ารพิษพิ ปนเปื้อ ปื้ นเสม่ำ เสมอ ก็อ ก็ าจจะก่อ ก่ ให้ เกิดกิ โรคต่า ต่ ง ๆ ได้แ ด้ ก่ โรคมะเร็ง ร็ ลำ ไส้ โรคความ ดัน ดั โลหิตสูง สู โรคเครีย รี ด เป็น ป็ ต้น ต้ ดัง ดั นั้น นั้ ผู้คผู้ นจึง จึ นำ นวัต วั กรรมชีว ชี ภาพธรรมชาติ ผ่า ผ่ นเทคโนโลยีก ยี ารปลูก ลู ผัก ผั ระบบไฮโดรโปนิกนิส์ เพื่อ พื่ เพิ่มพิ่การปลูก ลู ผัก ผั ปลอดสารพิษพิอัน อั ตรายที่มี ที่ มี ผลต่อ ต่ สุข สุ ภาพเพิ่มพิ่ โภชนาการอาหารเพิ่มพิ่ยก ระดับ ดั คุณ คุ ภาพผลผลิตลิเกษตรเพิ่มพิ่มูล มู ค่า ค่ ทาง เศรษฐกิจกิและลดค่า ค่ ใช้จ่ ช้ า จ่ ยในการซื้อ ซื้ ผัก ผั ปลอด สารพิษพิมารับ รั ประทานในครัว รั เรือ รื น คณะผู้จัผู้ ด จั ทำ
สารบัญ บั หัวข้อ หน้า ปัญหาการเกษตรและที่มา ประโยชน์การปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ อุปกรณ์ที่ใช้ในการ ปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ การเตรียมปลูกผักระบบไฮโดรโปนิกส์ เทคโนโลยีการเพาะต้นกล้าด้วยเมล็ดพันธุ์ เทคนิคการหมักและผลิตอาหารเสริมสูตร 1-4 นวัตกรรมสกัดธรรมชาติสูตรปุ๋ยชุด A นวัตกรรมสกัดธรรมชาสูตรปุ๋ยชุดB อายุเก็บเกี่ยว ข้อควรระวัง ในฤดูฝน ค่าความเป็นกรด-เบส ของสารละลาย 1 2 3 15 16 19 23 25 27 27 28
สารบัญ บั หัวข้อ เครื่องวัด EC การพรางแสงเพื่อลดอุณหภูมิ การเก็บเกี่ยวผักไฮโดรโปนิกส์ การจำ หน่าย ข้อดีระบบไฮโดรโปนิกส์ด้วยเทคโนโลยี นวัตกรรมสกัดธรรมชาติ เพิ่มการอนุรักษ์พืช เพิ่มผลผลิตและค่า โภชนาการอาหาร ลดสารอันตรายสะสมและ ปนเปื้อนผลผลิตเกษตร เอกสารอ้างอิง 29 30 30 31 33 37
ปัญ ปั หาการปลูก ลู ผัก ผั ระบบไฮโดรโปนิกนิส์ มัก มั มี สารไนเตรตสะสมในผัก ผั สูง สู กว่า ว่ 2500 mg/kg ซึ่ง ซึ่ เป็น ป็ สารอัน อั ตรายที่ก่ ที่ อ ก่ ให้เกิดกิ โรคมะเร็ง ร็ ลำ ไส้ อื่น อื่ ๆ ปัญ ปั หาการระบาดของ “โรครากเน่า น่ และโรคใบ จุด จุ ” ในช่ว ช่ งฤดูร้ ดู อ ร้ นและในช่ว ช่ งเปลี่ย ลี่ นฤดู โรคนี้ จะสามารถเข้า ข้ ทำ ลายได้ทุ ด้ ก ทุ ระยะการเจริญริ เติบติ โตของพืช พื ผัก ผั เกษตรกรจึง จึ มัก มั นำ สารเคมี กำ จัด จั ศัต ศั รูพื รู ช พื มาใช้ จึง จึ ส่ง ส่ ผลให้ปริมริาณและ คุณ คุ ภาพของผัก ผั ไฮโดรโปนิกนิส์มั ส์ ก มั มีส มี ารพิษพิ ตกค้า ค้ งสะสมในผลผลิตลิสูง สู เกินกิค่า ค่ มาตรฐาน ดัง ดั นั้น นั้ ปัจ ปั จุบั จุ น บั เกษตรกรจึง จึ นิยนิมใช้หั ช้ หั วเชื้อ ชื้ จุลิ จุ นลิทรีย์ รี ย์ สารสกัด กั อาหารเสริมริธรรมชาติ ทดแทนการใช้ปุ๋ช้ ย ปุ๋ เคมีชุ มี ด ชุ A ชุด ชุ B และสารสกัด กั ธรรมชาติคติวบคุม คุ ศัต ศั รูพื รู ช พื และสามารถควบคุม คุ โรคได้อ ด้ ย่า ย่ งมีปมี ระสิทสิธิภธิาพ ปัญ ปั หาการเกษตรและที่ม ที่ า 1
ประโยชน์ก น์ ารปลูก ลู ผัก ผั ระบบไฮโดรโปนิกนิส์ พืช พื ผัก ผั สวนครัว รั เป็น ป็ แหล่ง ล่ รวมสารอาหารที่เ ที่ป็น ป็ ประโยชน์ต่ น์ อ ต่ ร่า ร่ งกายอย่า ย่ งยิ่งยิ่ โดยเฉพาะ เกลือ ลื แร่ และวิตวิามินมิการบริโริภค 1. ลดค่า ค่ ใช้จ่ ช้ า จ่ ยในการซื้อ ซื้ ผัก ผั มาประกอบอาหารใน ชีวิ ชี ตวิ ประจำ วัน วั 2. มนุษ นุ ย์ไย์ ด้รั ด้ บ รั ประทานผัก ผั ที่มี ที่ คุ มี ณ คุ ค่า ค่ ทางอาหารครบ ถ้ว ถ้ นและปลอดภัย ภั จากสารเคมี 3. ใช้พื้ ช้ น พื้ ที่ส่ ที่ ว ส่ นที่ว่ ที่ า ว่ งเปล่า ล่ ให้เกิดกิ ประโยชน์ 4. สามารถใช้ปช้ ระดับ ดั ตกแต่ง ต่ บริเริวณบ้า บ้ น เช่น ช่ จัด จั สวน ผัก ผั สวนครัว รั การปลูก ลู ต้น ต้ แคเป็น ป็ รั้ว รั้ กินกิ ได้ การนำ ผัก ผั สวนครัว รั ที่ปที่ ลูก ลู ในกระถางแบบแขวน-ห้อยมาตกแต่ง ต่ บริเริวณรอบ ๆ บ้า บ้ น 5. สร้า ร้ งรายได้เ ด้ สริมริหรือ รื สามารถทำ เป็น ป็ อาชีพ ชี หลัก ลั ได้ 2
อุป อุ กรณ์ที่ ณ์ ใที่ ช้ใช้ นการปลูก ลู ผัก ผั ไฮโดรโปนิกนิส์ 1. ท่อ ท่ PVC ขนาด 2 นิ้วนิ้เท่า ท่ จำ นวนรางที่ ต้อ ต้ งการ 2. ท่อ ท่ PVC ขนาด 6 หุนเท่า ท่ จำ นวนรางที่ ต้อ ต้ งการ (1 ท่อ ท่ นยาว 4 เมตร ลอง คำ นวณดูค ดู รับ รั ว่า ว่ จะใช้กี่ ช้ ร กี่ าง ยาว เท่า ท่ ไร) 3. ท่อ ท่ เชื่อ ชื่ ม 3 ทาง ขนาด 2 นิ้วนิ้และ 6 หุน ตามจำ นวนที่อ ที่ ยากทำ (บางท่า ท่ นถ้า ถ้ ทำ ชุด ชุ เล็ก ล็ ๆ อาจจะไม่ต้ ม่ อ ต้ งคุม คุ น้ำ ไหล สามารถทำ เป็น ป็ ข้อ ข้ ต่อ ต่ ไล่ร ล่ ะดับ ดั ลงมาได้ 4. บอลวาล์ว ล์ 2 นิ้วนิ้ 1 ตัว ตั อัน อั นี้ในี้ ช้คุ ช้ ม คุ ระดับ ดั น้ำ ในท่อ ท่ 5. บอลวาล์ว ล์ 6 หุน เท่า ท่ จำ นวนรางที่ใที่ ช้ 6. กาวทาท่อ ท่ 3
อุป อุ กรณ์ที่ ณ์ ใที่ ช้ใช้ นการปลูก ลู ผัก ผั ไฮโดรโปนิกนิส์ 7. อุป อุ กรณ์ตั ณ์ ด ตั อาจจะเป็น ป็ ใบเลื่อ ลื่ ย ธรรมดาก็ไก็ ด้ 8. สว่า ว่ น+โฮลซอว์ ขนาด 38 ½ 9. เครื่อ รื่ งวัด วั ค่า ค่ น้ำ 4
5 แบบ ใช้ท่อ 6 หุนเป็นตัวเชื่อมเข้ากับ 3 ทางและ ใช้เชื่อมกัน
6 เมื่อต่อกันเสร็จแล้ว จะมีเมนน้ำ เข้า 8 ทางลักษณะ เริ่มประกอบทางน้ำ ออก ซึ่งใช้ท่อ 2 นิ้วเป็นตัวเชื่อม 3 ทางเข้าด้วยกันแต่จะไม่มีวาล์วคุม เหมือนน้ำ เข้า
7 ใช้ท่อ PVC 2 นิ้วมาเชื่อมต่อทั้งชุดเข้าด้วยกัน โดยเริ่มจากทางน้ำ เข้าก่อน
8 ประกอนทางน้ำ ออก วัดระยะ เพื่อการเจาะรู
9 เ ริ่ ม เ จ า ะ รู
10 หลังจากเจาะแล้วก็ทำ การตัดปีก และ เอาเศษ ที่ไม่เรียบร้อยออกโดยใช้คัตเตอร์ตัดออก
11 จะ ได้ชุดปลูกดังภาพ
12 จากนั้นมาต่อกันด้วยการใส่วาล์วน้ำ ในขาออก จะ เลือกใส่ในแนวเอียงแบบในภาพเพื่อจะได้ ให้ตัว วาล์วเป็นตัวคุมระดับน้ำ ในชุดปลูก หากต้องการ น้ำ มากหน่อยเพื่อขังเอาไว้ ในชุดปลูก ป้องกัน ปัญหาในกรณีไฟดับจะได้มีน้ำ เลี้ยงในชุดปลูก
13 เครื่องวัดค่าน้ำ
14 ตัวอย่างเมล็ดผัก
* เตรียมโรงเรือน ภาชนะที่ใช้ในการปลูกให้เรียบร้อย จัดเตรียมโรงเรือน สำ หรับเป็นสถานที่เพาะปลูกให้ เรียบร้อย โดยเลือกสถานที่โล่งแจ้ง ถ่ายเทอากาศได้ดี พร้อมกับ ติดแสลน หรือ มุ้ง เพื่อป้องกันแดดและฝนให้ เรียบร้อย ในขณะที่ภาชนะที่ใช้ในการปลูก ก็ให้เตรียม เจาะรู แล้วติดตั้งเป็นรางปลูก ตามวิธีนั้น ๆ เช่น NFT ติดตั้งเป็นรางยาว ในส่วนของรางสำ หรับให้สารละลาย ธาตุอาหาร ทำ เป็นแนวลาดเอียงให้น้ำ ไหลผ่านได้ง่าย ส่วนวิธี DFT ให้ทำ รางยกสูง ขณะที่ DRFT นำ แผ่นโฟม มาเจาะรู แล้วรองด้วยแผ่นพลาสติกใส่น้ำ การเตรีย รี มปลูก ลู ผัก ผั ระบบไฮโดรโปนิกนิส์ 15
1. การเพาะเมล็ด การเพาะเมล็ด คือ การนำ เมล็ดที่คัดเลือกไว้ไปหว่าน บนดินในแปลงเพาะกล้า เพื่อให้เมล็ดงอกเป็นต้นกล้า แล้วจึงย้ายไปปลูกในแปลงเพาะปลูก ประโยชน์ของการเพาะเมล็ด คือ ทำ ให้ได้ต้นพืชเพิ่ม ขึ้น อย่างสะดวก รวดเร็ว ทำ ได้ง่าย และประหยัด เทคโนโลยีก ยี ารเพาะต้น ต้ กล้า ล้ ด้ว ด้ ยเมล็ด ล็ พัน พั ธุ์ 2. เครื่องมือเพาะเมล็ด มีดังนี้ - เสียม ใช้ขุดหลุมขนาดเล็ก หรือใช้ย่อยดิน พรวนดินก็ได้ - จอบ ใช้สำ หรับขุดดิน ถากหญ้า ขุดหลุม หรือย่อยดิน - คราด ใช้สำ หรับย่อยดิน เกลี่ยดิน และเก็บเศษ วัชพืชไปทิ้ง - ปุ้งกี๋ ใช้สำ หรับขนดิน ปุ๋ย เศษวัชพืช - พลั่ว ใช้สำ หรับตักวัสดุต่าง ๆ หรือใช้ผสมดิน - ช้อนปลูก ใช้สำ หรับขุดหลุม ขุดย้ายต้นกล้า ตักดิน ตักปุ๋ย - ส้อมพรวน ใช้สำ หรับพรวนให้ดินร่วนซุย 16
3.การเพาะเมล็ด การเตรียมเมล็ดพันธุ์ มีดังนี้ – คัดเลือกเมล็ดพันธุ์ที่แก่จัดและเป็นเมล็ด สมบูรณ์ – เมล็ดเปลือกบางให้นำ ไปแช่น้ำ ธรรมดา ส่วนเมล็ดเปลือกหนาให้นำ ไปแช่น้ำ ร้อนก่อน ปลูก วิธีการเพาะเมล็ด แบ่งเป็น 2 วิธี ดังนี้ 1.การเพาะเมล็ดในภาชนะ เป็นวิธีที่ได้ต้นกล้า น้อยแต่เคลื่อนย้ายได้สะดวก ดูแลรักษาง่าย ควรเตรียมภาชนะที่หาได้ง่าย เช่น กระป๋อง 2.การเพาะเมล็ดในแปลงเพาะกล้า มักทำ ใน กรณีที่ต้องการต้นกล้าจำ นวนมาก 17
4.การดูแลแปลงเพาะกล้า วิธีการดูแลแปลงเพาะกล้า ทำ ได้ดังนี้ – รดน้ำ ให้ความชุ่มชื้น – การคลุมดิน โดยใช้ฟางหรือหญ้า แห้ง – การใส่ปุ๋ย เพื่อให้เจริญเติบโตเร็วขึ้น – การกำ จัดศัตรูพืช ทำ ได้โดยหมั่นถอนหญ้า และ จับแมลงหรือระวังสัตว์เลี้ยง มาจิกต้นกล้า 18
เทคนิคการหมักและผลิตอาหารเสริมสูตร 1 ระบบไฮโดรโปนิกส์ สูตร1 อาหารเสริมสำ หรับปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ : เคล็ดลับในการทำ น้ำ หมักสำ หรับผักไฮโดรโพนิกส์ สูตรที่ 1 น้ำ หมักแบบพืชสด เก็บผักสดๆ เป็นวิธีการหมักแบบไม่ใช้น้ำ ต้องเก็บ ผักสดโดยไม่ให้ถูกแดด เก็บช่วงเช้า ขั้นตอนการทำ นำ ผักสดที่เก็บมา 90 กิโลกรัมกากน้ำ ตาล 15 กิโลกรัมน้ำ ตาลทราย 15 กิโลกรัมน้ำ มะพร้าว 200 ลิตรหมักรวมกันไว้ 1 เดือน ก็สามารถนำ ไปใช้ได้ อัตราการใช้ ให้กรองเอาน้ำ หมัก 1-2 ช้อน ผสมกับน้ำ 20 ลิตร นำ ไปฉีดพ่น ช่วยเร่งการเจริญเติบโต 19
สูตรที่ 2 การหมักผลไม้สุกและสด ต้องหมักผลไม้ที่ยังคงความสดและสุกผลไม้ที่ใช้ คือ มะละกอ สับปะรด มะเฟือง(เป็นฮอร์โมนย่อย สลายที่ดี) มะยม ขั้นตอนการทำ นำ ผลไม้ทุกชนิดมาสับละเอียดรวมกัน 90 กิโลกรัม น้ำ ตาลทราย 15กิโลกรัม กากน้ำ ตาล 15 กิโลกรัม น้ำ มะพร้าว 200 ลิตร หมักทิ้งไว้ 1เดือน แล้วจะได้น้ำ หมักออกมา(หัวเชื้อ) อัตราการใช้ หัวเชื้อ 1-2 ช้อน ผสมกับ น้ำ เปล่า 20 ลิตรช่วยใน การบำ รุงต้นแข้งแรง ผักที่บำ รุงโดยน้ำ หมัก อินทรีย์ชีวภาพช่วยเร่งการเจริญเติบโตให้ผักได้ อย่างดี เทคนิคการหมักและผลิตอาหารเสริมสูตร 2 ระบบไฮโดรโปนิกส์ 20
หอยเชอร์รี่ 1 ส่วน สูตรที่3 วิธีการหมักซากสัตว์ไล่แมลง วัตถุดิบที่ใช้ 1. 2. ปลา 1 ส่วน 3. กุ้ง 1 ส่วน 4.หมู 1ส่วน 5.เศษเนื้อ 1ส่วน ขั้นตอนการทำ เอาวัสดุทั้งหมดมาสับให้ละเอียด 50กิโลกรัมเท กากน้ำ ตาล 50 กิโลกรัมลงไป หมักทิ้งไว้ 1 เดือน อัตราการใช้ 1-2 ช้อนโต๊ะ กับน้ำ เปล่า 20 ลิตรช่วยไล่แมลงศัตรู พืช เทคนิคการหมักและผลิตอาหารเสริมสูตร 3 ระบบไฮโดรโปนิกส์ 21
สูตรที่ 4 รวม 3 สูตร ขั้นตอนการทำ นำ หัวเชื้อของน้ำ หมักทั้ง 3สูตร มาหมักผสมรวม กันอีก 3 เดือน อัตราส่วน 1:1:1 จะช่วยในการย่อย สลายซากพืช ตอซังข้าว ตอซังพืช ราดลงให้ทั่ว แปลงนาและไถกลบไปพร้อมกับตอซังข้าวจะเป็น สูตรที่เร่งบำ รุงดินอย่างดี และช่วยย่อยสลายตอ ซังข้าวได้เร็วขึ้น อัตราการใช้ 1-2 ช้อนโต๊ะ กับน้ำ เปล่า 20 ลิตร เทคนิคการหมักและผลิตอาหารเสริมสูตร 4 ระบบไฮโดรโปนิกส์ 22
นวัตกรรมสกัดธรรมชาติสูตรปุ๋ยชุด A นำ มูลใส่เดือนมาใส่กระสอบ แล้วนำ ไปแช่ในถัง น้ำ 100 ลิตร ที่เราเตรียมไว้ (ถ้านำ ที่ใช่แช่เป็นน้ำ ประปา ควรพักน้ำ ไว้ 5 วัน ) แล้วเติมออกซิเจน เข้าไป เติมด้วยปั้มเติมออกซิเจนเป็นเวลา 3 วัน จากนั้นยกกระสอบมูลใส่เดือนออก อุปกรณ์ – มูลไส้เดือน 20 กก – ถังน้ำ 100 ลิตร – กลูโคส 400 กรัม – น้ำ ตาลทรายแดง 1 กก วิธีทำ 1. 2. เติมกลูโคสที่เราเตรียมไว้ลงในลงในถังน้ำ 100 ลิตร (กลูโคสหาซื้อได้จากร้านขายยา) 3. เติมน้ำ ตาลทรายแดงลงไป 1 กิโลกรัม แล้ว เติมออกซิเจนอีกประมาณ 4-5 วัน สามารถ นำ ไปใช้ได้ (ไม่ควรใช้กากน้ำ ตาลทรายแดง เพราะน้ำ ที่ได้จะไม่ใส และกากน้ำ ตาลจะไป จับ กับระบบรากพืช ทำ ให้รากรับออกซิเจนไม่เพียงพอ ) 23
วิธีใช้ ใช้ในการเป็นสารละลายตั้งต้น สำ หรับท่านที่ใช้ สารละลาย AB อยู่ก่อนแล้ว ลองค่อยปรับดู เช่น ปรับในอัตรส่วน 60/40 (น้ำ หมักมูลไส้เดือน 60 สารละลาย AB 40 ) ท่านใดที่จะใช้เต็ม 100 ควรเติมปุ๋ยสูตรเสมอในอัตรา 200 กรัม/นำ หมักมูลไส้เดือน 100ลิตร โดยการแบ่ง เติมเป็น 2 ครั้ง ห่างกัน 7 วัน ถ้าผักมีลักษณะใบ เหลืองให้เติมปุ๋ยสูตรเสมอครั้งละ 100 กรัม ห่างกัน 5 วัน เมื่อใบเขียวปกติให้หยุดเติม น้ำ หมักมูลไส้เดือนทีได้ ควรฉีดพ่นทางใบทุกๆ 3-5 วันก่อนนำ ไปใช้ ก่อนใช้ต้องผสมให้เจือจาง ใน อัตราส่วน น้ำ หมักมูลไส้เดือน 1 ลิตร ต่อ น้ำ เปล่า 20 ลิตร ถ้าใช้กับพืชใบบอบบางใช้อัตรา 1 ลิตร/น้ำ 30 ลิตร 24
2.สูตรน้ำ หมักมูลสุกร วัสดุอุปกรณ์ -ถังพลาสติก 200 ลิตร -ขี้หมูแห้ง 30 กก. วิธีทำ 1.เติมน้ำ ประมาณ 150 ลิตร ลงในถังที่เราเตรียมไว้ 2.ใส่ขี้หมูแห้งในถุงตาข่าย แล้วนำ ไปแช่ในถังน้ำ ที่ เตรียมไว้ หาวัสดุมากดทับให้มิด ทิ้งไว้ 24 ชม. (อย่า เกิน 24 ชม. เพราะจะกลายเป็นน้ำ ขี้หมูเน่า) เมื่อครบ 24 ชม.นำ ขี้หมูออกจากถัง 3.จากนั้นหมักน้ำ ในถังต่ออีกประมาณ 5-7 วันก็จะ ได้สารละลายขี้หมู ปลูกผักไฮโดรโปรนิกส์ นวัตกรรมสกัดธรรมชาติสูตรปุ๋ยชุด B 25
วิธีใช้ 1.เตรียมสารละลายที่ได้จากการหมัก (น้ำ ขี้หมูหมัก) จำ นวน 50 ลิตร และน้ำ เปล่าจำ นวน 50 ลิตร * เติมปุ๋ยเคมีสูตรเสมอเช่น 16-16-16 จำ นวน 100 กรัมสำ หรับกวางตุ้ง ผักกาด * เติมปุ๋ยเคมีสูตรเสมอเช่น 16-16-16 จำ นวน 200 กรัมสำ หรับคะน้า ผักบุ้ง 3. ถ้าสารละลายในถังยุบเนื่องจากการละเหยให้เติม น้ำ ขี้หมูหมักเท่าที่น้ำ ยุบ 4.กรณีใช้ฉีดทางใบ ใช้สารละลายขี้หมูหมัก 1 ลิตร/ น้ำ 10 ลิตร ฉีดพ่นทุกๆ 5-7 วัน 5.กรณีที่ใบผักเหลือง ไม่สมบูรณ์ให้เติม ปุ๋ย เคมี สูตรเสมอเช่น 16-16-16 จำ นวน 100 กรัม 26
ข้อควรระวัง ในฤดูฝน เก็บเกี่ยวก่อนผักสลัดโตเต็ม ที่ 2 – 3 วัน เพราะเน่าง่าย เก็บซากต้นนำ ไปเผา หรือ ฝังลึกประมาณ 1 ฟุต ป้องกันการระบาดและสะสม โรคในแปลงปลูก ระยะกล้า 20 – 25 วัน โรคโคนเน่า ระยะย้ายปลูก – ตั้งตัว 25 – 30 วัน โรคใบจุด, โรคหัวเน่า, โรครากปม, หนอนชอนใบ, หนอนกระทู้ ดำ , หนอนกินใบ, ระยะห่อ หัว 30 – 35 วัน โรคใบจุด, โรคหัวเน่า, โรครากปม, หนอนชอนใบ, หนอนกินใบ, ระยะเก็บเกี่ยว 50 – 55 วัน โรคใบจุด, โรคหัวเน่า, โรครากปม, หนอนชอนใบ, หนอนกินใบ อายุเก็บเกี่ยว นับจากวันเพาะเมล็ด(วัน) กรีนโอ๊ค บัตเตอร์เฮด กรีนคอส 35-40 28-30 เรดโอ๊ค เรด คอรัล 35-45 30-35 อายุการเก็บเกี่ยว และค่า EC ที่เหมาะสม สลัด อายุ 40-45 วัน / ค่า EC 1.2-1.8 27
ค่าความเป็นกรด-เบส ของสารละลาย การปลูกพืชด้วยระบบไฮโดรโพนิกส์นั้นจะมีการ กำ หนดค่า pH ของการปลูกพืชเป็น 2 ระยะ คือ - ระยะที่ 1 (ระยะเจริญเติบโต) อยู่ในช่วงวันที่ 1 - 28 กำ หนดค่า pH อยู่ที่ 5.8 - 6.5 - ระยะที่ 2 (ระยะสร้างผลผลิต) อยู่ในช่วงวันที่ 29 ขึ้นไป กำ หนดค่า pH อยู่ที่ 6.5 - 7.0 การลดค่า pH นิยมใช้ กรดไนตริก (Nitric Acid) มีสูตรทาง เคมี คือ (HNO3) ซึ่งกรดชนิดนี้เมื่อผสมกับน้ำ จะ แตกตัวเป็นอนุมูลย่อย เป็นไนโตรเจน ซึ่งเป็นธาตุ อาหารหลักของพืช และกรดที่นิยมใช้อีกชนิดหนึ่ง คือ กรดฟอสฟอริก (Phosphoric Acid) มีสูตร ทางเคมี คือ H3PO4 ซึ่งกรดชนิดนี้เมื่อผสมกับน้ำ จะแตกตัวเป็นอนุมูลย่อย เป็นฟอสฟอรัส ซึ่งเป็น ธาตุอาหารหลักของพืชเช่นกัน การใช้กรดทั้ง สองชนิดนี้จึงมีผลพลอยได้จากการปรับลดค่า pH แล้วยังได้ธาตุอาหารพืชเพิ่มขึ้นมาในระบบอีก ด้วย การเพิ่มค่า pH นิยมใช้ โพแทสเซียม คาร์บอเนต (Potassium Carbonate) หรือ โพแทสเซียมไฮดรอกไซต์ (Potassium Hydroxide) ซึ่งเคมีทั้ง 2 ชนิดนี้เมื่อผสมกับน้ำ จะ แตกตัวเป็นอนุมูลย่อย ได้โพแทสเซียม ซึ่งเป็นธาตุ อาหารหลักของพืชเช่นกัน 28
หลังจากให้น้ำ เปล่า 1 วัน จะเริ่มให้ปุ๋ยโดยถ้าปลูกผัก คะน้า กวางตุ้ง ผักกาดขาว ฮ่องเต้ จะเริ่มจากใส่ปุ๋ยถัง A 2ลิตร ลงในถังสารละลาย หลังจากนั้นประมาณ 10 นาทีจะใส่ปุ๋ยถัง B อีก 2 ลิตรลงในถังสารละลาย (สิ่งที่ สำ คัญในการใส่ปุ๋ย A และ B จะต้องใส่ปริมาณเท่าๆ กัน ทุกครั้ง) ในช่วงแรก ผักอายุน้อยจะเริ่มจากให้ สารละลายเจือจางก่อน เมื่อผักอายุ 10 วัน จะเติมปุ๋ย A อีก 3 ลิตร ปุ๋ย B 3 ลิตรโดยเติมห่างกัน 10 นาที หลัง จากนั้นประมาณ 10-15 นาทีให้ใช้เครื่องวัด EC วัดค่า ปริมาณปุ๋ยในสารละลาย (EC) และปรับค่า EC ให้ถูก ต้องตามชนิดของพืชดังตัวอย่างต่อไปนี้ อายุผักและค่า EC ที่เหมาะสมของพืช เครื่องวัด EC 29
ในช่วงที่แสงแดดจัดอุณหภูมิจะสูงขึ้น โดยเฉพาะในโรง เรือน อุณหภูมิอาจสูงขึ้นถึง 40 องศาเซลเซียส ซึ่งผัก ไฮโดรโปนิกส์จะแสดงอาการเหี่ยว การเจริญเติบโตช้า หรืออาจตายในที่สุด โดยเฉพาะกล้าผักที่เพิ่งย้ายปลูกใหม่ๆ ดังนั้น ต้องมี การพรางแสงเพื่อลดอุณหภูมิโดยเฉพาะผักไฮโดรโปนิ กส์ที่มีอายุน้อย ต้องมีการพรางแสงเมื่อแสงแดดจัดๆ การพรางแสงอาจใช้ซาแรน 50% มุงหลังคาโรงเรือน การพรางแสงเพื่อลดอุณหภูมิ ใหลังจากผักได้อายุเก็บเกี่ยวแล้ว ก็จะต้องทำ การเก็บ เกี่ยวผักการเก็บเกี่ยวอาจทยอยเก็บผักบางส่วนหรือ พร้อมกันทั้งหมด ขึ้นอยู่กับความต้องการของตลาด การเก็บเกี่ยวควรเก็บในตอนเช้าหรือเย็นขึ้นอยู่กับการ ขาย หลังเก็บเกี่ยวผักไฮโดรโปนิกส์แล้วต้องทำ การ แต่งผักโดยเด็ดใบเหลืองหรือใบไม่สมบูรณ์ออก หลัง จากนั้นจึงทำ การชั่งน้ำ หนัก และใส่ถุงพลาสติกเพื่อนำ ไปขาย การเก็บเกี่ยวผักไฮโดรโปนิกส์ 30
การจำ หน่าย การจำ หน่ายเองในตลาดในพื้นที่ ถ้าเป็นการจำ หน่าย ตรงควรปลูกผักไฮโดรโปนิกส์หลายชนิดในโต๊ะ เดียวกัน โดยเลือกผักที่มีความต้องการ EC ใกล้เคียง กัน เพื่อจะได้มีผักหลายชนิดออกสู่ตลาดพร้อมกัน ผู้ ซื้อจะได้สามารถซื้อผักได้หลายชนิดหรืออาจมีการ วางแผนการผลิตผักร่วมกันในกลุ่มเกษตรกรตาม ชนิดและปริมาณความต้องการของตลาด การจำ หน่ายตามตลาดในพื้นที่ ตามสถานที่ราชการ และโรงพยาบาลก็เป็นแหล่งที่มีความต้องการผัก ปลอดสารพิษที่สำ คัญในช่วงแรกๆ ที่ผักออกสู่ตลาด ผู้ขายควรต้องพยายามอธิบายถึงข้อดี ของการ บริโภคผักไฮโดรโปนิกส์ 31
ความอร่อยของผัก การเก็บไว้ได้นานเนื่องจากผักไฮ โดรโปนิกส์มีรากติดอยู่ด้วย และความเป็นเอกลักษณ์ ของผัก ปลูกโดยไม่ใช้ดินที่มีฟองน้ำ ติดอยู่ ซึ่งไม่ สามารถลอกเลียนแบบจากผักในดินได้ แต่หลังจากนั้น ประมาณ 2-3 เดือน เมื่อมีผักไฮโดรโปนิกส์ออกตลาด อย่างสม่ำ เสมอ การจำ หน่ายจะง่ายขึ้นเรื่อยๆ • การจำ หน่ายผ่านพ่อค้าคนกลางมารับซื้อถึง แปลงปลูก แต่ราคารับซื้อจะถูกกว่าการนำ ผักไป จำ หน่ายเอง นอกจากนี้ถ้าแปลงปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ เป็นทางผ่าน เช่น อยู่ริมถนน ก็จะมีผู้บริโภคมาซื้อถึง แปลงปลูก โดยเฉพาะในหน้าฝน ผักที่ปลูกโดยไม่ใช้ดิน จะขายได้ดีมาก เนื่องจากผักที่ปลูกบนดินผลผลิตจะ ลดลงมาก ราคาผักดินก็จะสูง ทำ ให้คนหันมากินผักใน ระบบไม่ใช้ดินมากขึ้น • การจำ หน่ายออนไลน์ผ่าน TIKTOK เพจ Face book อื่นๆ 32
ข้อดีระบบไฮโดรโปนิกส์ด้วยเทคโนโลยี นวัตกรรมสกัดธรรมชาติ “เพิ่มการอนุรักษ์พืช เพิ่มผลผลิตและค่า โภชนาการอาหาร ลดสารอันตรายสะสมและปน เปื้อนผลผลิตเกษตร” ช่วยอนุรักษ์ทรัพยากรพืช ลดภาวะ ปรากฏการณ์ยูโทรฟิเคชั่น ลดมลพิษน้ำ ด้วย เทคโนโลยีนวัตกรรมสกัดธรรมชาติ “เพิ่มการ อนุรักษ์พืช เพิ่มผลผลิตและค่าโภชนาการ อาหาร ลดสารอันตรายสะสมและปนเปื้อน ผลผลิตเกษตร” เนื่องจากสารสกัดธรรมชาติ ชุด A ชุด B ประกอบด้วยธาตุอาหารหลัก อาหาร รองและอาหารเสริม และสารต้านอนุมูลอิสระฟ ลาโวนอยด์ ฮอร์โมน เอนไซม์ วิตามินและเกลือแร่ ที่ช่วยกระตุ้นการเจริญเติบโต การยับยั้งการ สะสมสารอันตรายสะสมปนเปื้อนในผลผลิต เกษตรได้ดีนั้นเอง เพิ่มการจัดแบ่งสิ่งแวดล้อมให้เป็นมิติ ในการ จัดการครอบคลุมอย่างเป็นระบบมากยิ่งขึ้น โดย คำ นึงถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และสิ่ง แวดล้อมที่อยู่รอบๆ ใน 4 มิติคือ1.ทรัพยากร 2. เทคโนโลยี 3.ของเสียและมลพิษ 4.มนุษย์ 33
1.1 ทรัพยากรธรรมชาติ (resources) -การดำ รงชีวิต มีความปลอดภัย -ใช้สร้างอาชีพได้ -ใช้แล้วทดแทนได้ (renewable) เช่น พืช สัตว์ ป่าไม้ ดิน ทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ อื่นๆ 1.2 ทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น -มีคุณค่าต่อการใช้ประโยชน์ของมนุษย์ (human use values) เช่น เกษตร อุตสาหกรรม การใช้ที่ดิน คมนาคม ขนส่ง การป้องกันอุทกภัยและความแห้งแล้ง -มีคุณค่าทางคุณภาพชีวิต (life quality values) เป็น ทรัพยากรที่ไม่สามารถมองเห็นเป็นรูปธรรม เช่น สุขภาพอนามัย เศรษฐกิจ 2. มิติเทคโนโลยี -คือกระบวนการ หรือวิธีการและเครื่องมือที่นำ เอาความรู้ ทางวิทยาศาสตร์และศาสตร์อื่น ๆ มาผสมผสานประยุกต์ เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อมนุษย์ -การพัฒนาเทคโนโลยี เพื่อต้องการเลียนแบบและควบคุม ธรรมชาติ เช่น เพิ่มผลผลิตพืชโดยการใช้ปุ๋ย ยาฆ่าแมลง รถไถ รถหว่าน รถเก็บเกี่ยว -เทคโนโลยี ทำ ให้เกิดการใช้ทรัพยากร และเกิดของเสียและ มลพิษตามมา เพราะไม่มีประสิทธิภาพ 100% 34
3. มิติของเสียและมลพิษ -ของเสีย (waste) = material, food etc that is no longer needed and is (to be) thrown away. -มลพิษ (pollution) = dirty or no longer pure, harmful or unpleasant substances. -ของเสียและมลพิษที่เกิดจากการใช้เทคโนโลยี เพื่อ กำ จัด/บำ บัด/ฟื้นคืนสู่สภาพที่ไม่เป็นพิษกับสิ่งแวดล้อม ของเสียและมลพิษสิ่งแวดล้อม แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม 1.ของแข็ง เช่น ขยะมูลฝอย ฝุ่นละออง กากสารพิษ เศษของ เหลือใช้ 2.ของเหลว เช่น น้ำ ทิ้ง น้ำ เสีย 3.แก๊ส เช่น อากาศที่ปนเปื้อนสารพิษ ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ คาร์บอนมอนอกไซด์ 4.มลพิษทางฟิสิกส์ เช่น ความร้อน แสง เสียง ความสั่น สะเทือน ทัศนอุจาด (visual pollution) 4. มิติมนุษย์ -ทำ ให้ชีวิตมีความปลอดภัย มั่นคง มีความสุข โดยมนุษย์มี ความสัมพันธ์กับระบบเศรษฐกิจอย่างกลมกลืน -ระบบเศรษฐกิจ เกี่ยวข้องกับการผลิตและการบริโภค มี การนำ เทคโนโลยีเพื่อลดและแปรสภาพเสียและมลพิษ สิ่งแวดล้อม 35
มิติสังคม -ประชาชนมีความเมตตาเอื้ออาทรช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ไม่ใช่ต่างคนต่างอยู่ -มุ่งให้เกิดความสามัคคีร่วมมือกัน -ประชาชนอยู่ร่วมกันได้โดยปราศจากการเบียนเบียนกัน การเอารัดเอาเปรียบกัน -สร้างความเข้มแข็งให้ครอบครัวและชุมชน มิติเศรษฐกิจ -สร้างรายได้จากการนำ ผักที่มีคุณภาพจำ หน่าย -ลดรายจ่ายค่าปุ๋ยในการปลูกพืชผักรับประทานเอง -การนำ เทคโนโลยีนวัตกรรมช่วยยกระดับปริมาณและ คุณภาพ เพิ่มและสร้างรายได้ -การยึดหลักเศรษฐกิจพอเพียง -สร้างงานอาชีพเสริมสำ หรับคนที่มีอาชีพหลักอยู่แล้ว มิติทางวัฒนธรรม -สามารถและพัฒนาการปลูกในเชิงพาณิชย์ได้ ผักสะอาด สด คุณภาพดี และที่สำ คัญคือ ปลอดสารพิษ เพิ่มรายได้ให้กับ ผู้ปลูก สร้างอาชีพให้กับบุคคลทั่วไป ผู้ด้อยโอกาสทาง ร่างกาย เช่น ผู้พิการแต่กำ เนิด ทหารผ่านศึกที่ได้รับความ พิการจากการสู้รบ เป็นต้น -ผักไฮโดรโปนิกส์เป็นผักที่ปลูกได้ง่ายเจริญเติมโตได้ดี ดูแล ได้ทั่วถึง เนื่องจากเป็นระบบที่ง่ายต่อการควบคุมและป้องกัน โรคและแมลง ไม่ใช้สารเคมีกำ จัดแมลง 100% และไม่มีปัญหา ในการกำ จัดวัชพืชในพื้นที่ปลูก จึงเหมาะกับชีวิตที่เรียบง่าย 36
เอกสารอ้างอิง “บทเรียนออนไลน์ วิชาการงานอาชีพและเทคโนโลยี เรื่อง เติบโตจากเมล็ด, ” [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/3 0779. [สืบค้นเมื่อ 15 มกราคม 2566]. “สอนปลูกผักไฮโดรโปนิกส์, ”[ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก: https://www.sgethai.com/article/สอน-ปลูกผักไฮโดร โปนิกส์/. [สืบค้นเมื่อ 15 มกราคม 2566]. “ประโยชน์ของการปลูกผักไฮโดรโปนิกส์, ” [ออนไลน์]. เข้า ถึงได้จาก: https://www.scimath.org/articlescience/item/2172-hydroponics-house //2553. [สืบค้นเมื่อ 15 มกราคม2556]. “เครื่องผสมปุ๋ยหมักไฮโดรโปนิกส์, ”[ออนไลน์].เข้าถึงได้ จาก: https://nia3portal.emworkgroup.co.th/info/innovati on/item/22904. [สืบค้นเมื่อ 15 มกราคม 2566 ] . “ความหมายของการปลูกผักไฮโดรโปนิกส์, ” [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.h2ohydrogarden.com// 2554. [สืบค้นเมื่ิอวันที่15มกราคม]. 37
1. Rattanaloeadnusorn S., Buddhakala N. and Rattanalernusorn A. 2023. Biofertilizer containing Trichoderma and Bacillus mixed with an organic catalyst for inducing growth and reducing nitrate Accumulation in Lactuca sativa var. crispal, Environmental and Sustainability Indicators. 1-16. (in process) Q1 2. Rattanaloeadnusorn S. 2019. Efficiency of Using Trichoderma, Mucor and Aspergillus Antimicrobial Pellets to Rhizophora mucronataPoir. Planting at Abandoned Shrimp Farm in Khanom District, Nakhon Si Thammarat Province, Thailand, Naresuan University Journal:Science and Technology. l27(4) :10-19. (TCI1) http://www.journal.nu.ac.th/NUJST/index 3. Rattanaloeadnusorn S. 2017. Inoculants Fungal Trichoderma, Mucor and Bacillus for Community Development based on sufficiency economy philosophy. International Journal of GEOMATE, Special Issue on Science, Engineering & Environment, 13(40):16 – 23. (Dec) (Scopus Q3) ISSN: 2186-2990, Japan. DOI: https://doi.org/10.21660/2017.40.2517 38
4. สุกาญจน์ รัตนเลิศนุสรณ์ และอัชฌานัท รัตนเลิศนุสรณ์. 2566. การปลูกข้าวปทุมธานี 1 อินทรีย์แบบใหม่ ร่วมกับสารชีวภาพผสมหัวเชื้อจุลินทรีย์นาโน นา แปลงใหญ่ของเครือข่ายชุมชน กรณีศึกษาอำ เภอ หนองเสือ จังหวัดปทุมธานี New Organic-Based Phathum Rice1 Planting with Bio FertilizerMixed Nano Microbe for Large Plot with Community Network: A Case Study in Nong Suea District, Pathumthani Province. วารสาร วิทยาศาสตร์ศรีวิชัย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยี ราชมงคลศรีวิจัย. 13(3):. ธันวาคม (TCI1) ทุนสกอ62 5. สุกาญจน์ รัตนเลิศนุสรณ์. 2563. จุลินทรีย์ปฏิปักษ์ดิน ปาล์มน้ำ มัน เพื่อการผลิตพีจีพีอาร์ผสม หัวเชื้อจุลินทรีย์ วารสารวิทยาศาสตร์ศรีวิชัย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิจัย 12(2) :240-243. (TCI1) ทุน ABC 61 6. สุกาญจน์ รัตนเลิศนุสรณ์. 2562. ประสิทธิภาพการใช้สาร ชีวภาพเคลือบผสมหัวเชื้อจุลินทรีย์นาโนเพื่อการปลูกข้าว อินทรีย์ เพิ่มผลผลิต ลดต้นทุน Effective of Bio-fertilizer Coating Nano-microbe for Organic Rice Growing Increase Productivity Reduce Cost วารสารวิชาการรับ ใช้สังคม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา. ปีที่ 3 ฉบับที่ 1; หน้าที่ 1-6. (TCI2) 39
7. สุกาญจน์ รัตนเลิศนุสรณ์. 2561.การปลูกข้าวหอมมะลิ ปทุมธานี 1 ด้วยสารชีวภาพเคลือบหัว เชื้อจุลินทรีย์นาโน เพิ่มผลผลิต เพิ่มกำ ไร ลดต้นทุน และอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม PATHUMTHANI RICE 1 CULTIVATION WITH NANO- MICROORGANISM OR PGPR ENCAPSULATION INCREASE PRODUCTIVITY, INCREASE PROFITS, REDUCE COSTS AND CONSERVE ENVIRONMENT การประชุมวิชาการชมรมคณะปฏิบัติงาน วิทยาการ อพ.สธ. ครั้งที่ 8 “ทรัพยากรไทย : ศักยภาพมาก ล้นมีให้เห็น” 8th Academic Conference of RSPG Club "Thai Resources: Abundant Potential" วันที่ 29 พฤศจิกายน - 1 ธันวาคม พ.ศ. 2560 ภาคนิทัศน์ หน้า 398- 410. 40
คณะผู้จัดทำ นางสาวจุฑาภรณ์ ถาน้อย 116510194011-1 นางสาวธัญญฐิตา เจริญงามกวีวงษ์ 116510104015-2 นางสาววรุฒศิรา หนูคง 116510104016-0 นางสาวแคทลียา กรีผล 116510104017-8 นางสาวณัฏฐชา รอดพุ่ม 116510104031-9 นางสาวกมลเนตร ชิตบุตร 116510104051-7 ที่ปรึกษาและเสนอแนะข้อมูลวิชาการ ผศ. ดร. สุกาญจน์ รัตนเลิศนุสรณ์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี 41