2 คำนำ หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ วิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัส 20102-2003 หลักสูตรประกาศนียบัตร วิชาชีพ (ปวช.) พุทธศักราช 2562 สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ จัดทำ ขึ้นเพื่อใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ประกอบการจัดการเรียนรู้สำหรับครูผู้สอนและผู้เรียน สาขาวิชาช่างกลโรงงาน สาขางานเครื่องมือกล ซึ่งได้มีการวิเคราะห์สาระการเรียนรู้ ให้สอดคล้องกับจุดประสงค์รายวิชา สมรรถนะ รายวิชา และคำอธิบายรายวิชาของหลักสูตร หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ วิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัส 20102-2003 หลักสูตรประกาศนียบัตร วิชาชีพ (ปวช.) พุทธศักราช 2562 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก มีเนื้อหาสาระการเรียนรู้ ภายในหนังสืออิเล็กทรอนิกส์นี้ประกอบด้วย เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง ชนิดของเครื่องมือขนาดเล็ก การเลือกใช้เครื่องมือขนาดเล็ก ข้อควรระวังในการใช้เครื่องมือขนาดเล็ก การบำรุงรักษาในการใช้ เครื่องมือขนาดเล็ก แบบฝึกหัด ใบมอบหมายงาน และแบบทดสอบหลังเรียน บรรณานุกรมตามลำดับ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ วิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัส 20102-2003 หลักสูตร ประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) พุทธศักราช 2562 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก ที่ผู้เรียบ เรียงจัดทำขึ้น จะเป็นประโยชน์โดยตรงต่อครูผู้สอนและผู้เรียนในวิชานี้ และนำไปเป็นแบบอย่างการจัดทำ หนังสืออิเล็กทรอนิกส์วิชาอื่นต่อไป หากมีข้อเสนอแนะใดๆ ผู้เรียบเรียงน้อมรับด้วยความยินดียิ่ง ลงชื่อ.............................................. (นายวิษณุ ชุมศรี) ตำแหน่ง ครูวิทยฐานะชำนาญการพิเศษ
3 สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ............................................................................................................................................ 2 สารบัญ................................................................................................................................... 3 สารบัญภาพ............................................................................................................................ 4 เอกสารประกอบการเรียนหน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก............................... 8 แบบฝึกหัด หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก..................................................... 45 ใบมอบหมายงานที่ 1 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก..................................... 47 แบบทดสอบหลังเรียนหน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก..................................... 49 บรรณานุกรม .......................................................................................................................... 55
4 สารบัญภาพ หน้า ภาพที่ 1.1 ปากกาจับชิ้นงาน............................................................................................................. 17 1.2 ปากกาที่ใช้กับเครื่องมือกล.............................................................................................. 17 1.3 ปากกาที่ใช้กับเครื่องมือกลที่ฐานหมุนและสามารถหมุนในแนวดิ่ง.................................... 18 1.4 ส่วนประกอบของปากกาจับชิ้นงาน.................................................................................. 18 1.5 ซี-แคล็มป์และส่วนประกอบ............................................................................................. 19 1.6 แคล็มป์ขนานและส่วนประกอบ....................................................................................... 20 1.7 ค้อนหัวกลม..................................................................................................................... 20 1.8 ค้อนหัวตรง...................................................................................................................... 21 1.9 ค้อนหัวขวาง.................................................................................................................... 21 1.10 ค้อนพลาสติก................................................................................................................. 21 1.11 ค้อนหัวยาง.................................................................................................................... 22 1.12 ค้อนไม้........................................................................................................................... 22 1.13 ค้อนทองเหลือง.............................................................................................................. 22 1.14 ค้อนอลูมิเนียม............................................................................................................... 22 1.15 ค้อนย้ำหมุด................................................................................................................... 23 1.16 ค้อนย้ำตะเข็บ................................................................................................................ 23 1.17 ค้อนหงอนและส่วนประกอบ.......................................................................................... 23 1.18 คีมปากแหลมปลายตรง ................................................................................................. 24 1.19 คีมปากแหลมปลายงอ................................................................................................... 24 1.20 คีมปากแบน................................................................................................................... 25 1.21 คีมปากผสม................................................................................................................... 25 1.22 คีมปากนกแก้ว............................................................................................................... 25 1.23 คีมตัด............................................................................................................................ 26 1.24 คีมปากขยายแบบปรับระยะขยับจุดหมุน....................................................................... 26 1.25 คีมปากขยายแบบปรับระยะเลื่อนตามแนวร่อง.............................................................. 26
5 สารบัญภาพ (ต่อ) หน้า ภาพที่ 1.26 คีมล็อคปากตรง............................................................................................................. 27 1.27 คีมล็อคปากโค้ง ............................................................................................................. 27 1.28 คีมล็อคแบบโซ่............................................................................................................... 27 1.29 คีมล็อคงานโลหะแผ่น .................................................................................................... 27 1.30 คีมหุบ............................................................................................................................ 27 1.31 คีมถ่าง........................................................................................................................... 27 1.32 ประแจปากตายด้านเดียว.............................................................................................. 28 1.33 ประแจปากตายสองด้าน................................................................................................ 28 1.34 ประแจแหวน ................................................................................................................. 29 1.35 ประแจแหวนหัวผ่า........................................................................................................ 29 1.36 ประแจปากผสม............................................................................................................. 29 1.37 ประแจเลื่อนและส่วนประกอบ ...................................................................................... 30 1.38 ประแจบล็อก................................................................................................................. 30 1.39 ประแจแอลหัวหกเหลี่ยม ............................................................................................... 30 1.40 ประแจแอลแบบหัวกลม ................................................................................................ 30 1.41 ประแจแอลแบบหัวทอร์ค.............................................................................................. 31 1.42 ประแจขันท่อขนาดเล็ก.................................................................................................. 31 1.43 ประแจขันท่อแบบโซ่ ..................................................................................................... 31 1.44 ประแจขันท่อขนาดใหญ่ ................................................................................................ 31 1.45 ประแจขอแบบปรับได้................................................................................................... 31 1.46 ประแจขอแบบปรับไม่ได้................................................................................................ 32 1.47 ไขควงปากแบนที่ตอกได้................................................................................................ 33 1.48 ไขควงปากแบนที่ตอกไม่ได้............................................................................................ 33 1.49 ไขควงปากแฉก.............................................................................................................. 33 1.50 ไขควงออฟเซต.............................................................................................................. 33
6 สารบัญภาพ (ต่อ) หน้า ภาพที่ 1.51 ไขควงชุด....................................................................................................................... 34 1.52 เลื่อยตัดเหล็ก................................................................................................................ 34 1.53 สกัดปากแบน ................................................................................................................ 35 1.54 สกัดปากจิ้งจก............................................................................................................... 35 1.55 สกัดปลายตัดรูปเพชร.................................................................................................... 36 1.56 สกัดปลายมน................................................................................................................. 36 1.57 ลักษณะของคมตัดตะไบ ................................................................................................ 37 1.58 ตะไบแบน...................................................................................................................... 37 1.59 ตะไบสี่เหลี่ยม................................................................................................................ 37 1.60 ตะไบสามเหลี่ยม............................................................................................................ 37 1.61 ตะไบกลมหรือตะไบหางหนู........................................................................................... 38 1.62 ตะไบครึ่งวงกลมหรือตะไบท้องปลิง............................................................................... 38 1.63 ดอกทำเกลียวใน............................................................................................................ 39 1.64 ดอกทำเกลียวนอกชนิดตายตัว....................................................................................... 40 1.65 ดอกทำเกลียวนอกชนิดปรับได้....................................................................................... 40 1.66 ด้ามจับแบบตัวที............................................................................................................ 40 1.67 ด้ามจับแบบปรับแต่งได้................................................................................................. 40 1.68 ด้ามจับดอกทำเกลียวนอก............................................................................................. 40 1.69 วี-บล็อก......................................................................................................................... 41 1.70 วงเวียนเหล็ก................................................................................................................. 42 1.71 คาลิปเปอร์วัดนอก......................................................................................................... 42 1.72 คาลิปเปอร์วัดใน............................................................................................................ 42 1.73 ฉาก............................................................................................................................... 42 1.74 ชุดฉากผสมและส่วนประกอบ........................................................................................ 43 1.75 เหล็กขีด......................................................................................................................... 43
7 สารบัญภาพ (ต่อ) หน้า ภาพที่ 1.76 เหล็กตอกนำศูนย์........................................................................................................... 43 1.77 เหล็กหาศูนย์หรือเหล็กทำรอย....................................................................................... 44
8 เอกสารประกอบการเรียน วิชาทฤษฎีเครื่องมือกล หลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) พุทธศักราช 2562 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก โดย นายวิษณุ ชุมศรี วิทยาลัยเทคนิคระนอง สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ
9 หัวข้อการเรียนรู้ 1. ชนิดของเครื่องมือขนาดเล็ก 2. การเลือกใช้เครื่องมือขนาดเล็ก 3. ข้อควรระวังในการใช้เครื่องมือ 4. การบำรุงรักษาในการใช้เครื่องมือ จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม 1. บอกชนิดของเครื่องมือขนาดเล็กได้ 2. เลือกใช้เครื่องมือขนาดเล็กได้ 3. บอกข้อควรระวังในการใช้เครื่องมือได้ 4. บอกการบำรุงรักษาในการใช้เครื่องมือได้
10 แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 วิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัสวิชา 20102-2003 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 20 ข้อ เวลา 15 นาที 1. ข้อใดคือกลุ่มเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน ก. คีม ข. ซี-แคล็มป์ ค. วี-บล็อก ง. ประแจปากตาย 2. ข้อใดคือกลุ่มเครื่องมือสำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน ก. ไขควง ข. คีมล็อค ค. ซี-แคล็มป์ ง. แคล็มป์ขนาน 3. ข้อใดคือกลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน ก. ค้อน ข. วี-บล็อก ค. ประแจแหวน ง. แคล็มป์ขนาน 4. จากภาพ เป็นเครื่องมือชนิดใด ก. จับชิ้นงาน ข. ร่างแบบชิ้นงาน ค. ขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน ง. ตอก ถอด ประกอบชิ้นงาน
11 5. ข้อใดคือเครื่องที่ใช้สำหรับจับยึดชิ้นงานมีโครงสร้างทำจากเหล็ก รูปร่างลักษณะคล้ายรูปตัวซี ก. วี-บล็อก ข. ซี-แคล็มป์ ค. แคล็มป์ขนาน ง. ปากกาจับชิ้นงานรูปตัวซี 6. จากภาพ ข้อใดคือชื่อของเครื่องมือ ก. ค้อนหัวยาง ข. ค้อนหัวกลม ค. ค้อนพลาสติก ง. ค้อนทองเหลือง 7. จากภาพ ข้อใดคือชื่อของเครื่องมือ ก. ค้อนย้ำหมุด (Riveting Hammer) ข. ค้อนย้ำตะเข็บ (Setting Hammer) ค. ค้อนหัวขวาง (Cross-Peen Hammer) ง. ค้อนหัวตรง (Straight Peen Hammer) 8. จากภาพ เป็นเครื่องมือที่เหมาะสำหรับงานใด ก. ดัด ม้วนสายไฟฟ้า ข. ตัดเส้นลวดขนาดเล็ก ค. หนีบบิดลวดและตัดลวด ง. ถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล
12 9. จากภาพ เป็นเครื่องมือที่เหมาะสำหรับงานใด ก. จับชิ้นงานเชื่อม ข. จับหรือบีบท่อประปา ค. จับหรือบีบเพลาเกลียว ง. ดึง ขัน คลาย บิด และดัดชิ้นงาน 10. ข้อใดคือขั้นตอนแรกในการเลือกใช้คีมชนิดต่างๆ ก. หยอดน้ำมันที่จุดหมุน ข. ชโลมน้ำมันที่ปากคีมให้มันแวว ค. นำคีมมาปรับ และลับให้มีความคม ง. นำคีมมาล้าง ทำความสะอาดพร้อมชโลมน้ำมัน 11. ข้อใดคือเครื่องมือที่ไม่เข้ากลุ่ม ก. Groove Joint Pliers ข. Chain Pipe Wrench ค. Large Pipe Wrench ง. Mini Pipe Wrench
13 12. ข้อใดคือเครื่องมือที่มีลักษณะปากของประแจสามารถเลื่อนปรับระยะห่างของปากได้พอดีกับหัวของ สกรูคล้ายกับปากของประแจปากตาย ก. คีมล็อค ข. ประแจเลื่อน ค. คีมปากขยาย ง. ประแจจับท่อ 13. ข้อใดคือเครื่องมือที่ใช้สำหรับขันหัวจับเครื่องกัดและเพลาหัวเครื่องกลึง ก. คีมล็อค (Locked Grip Pliers) ข. ประแจจับท่อ (Pipe Wrench) ค. ประแจขอหรือประแจคอม้า (Hook Spanner Wrench) ง. ประแจแอล (Allen Wrench & Hexagon Socket Head Screw) 14. ข้อใดคือลักษณะของ ไขควงปากแฉก (Phillips Screwdriver) ก. ปลายไขควงเป็นรูปตรง ข. ปลายไขควงเป็นรูปดาว ค. ปลายไขควงเป็นรูปแฉก ง. ปลายไขควงเป็นรูปหกเหลี่ยม 15. จากภาพ ข้อใดคือชื่อของเครื่องมือ ก. ประแจปอนด์ (Pound Wrench) ข. ประแจบล็อก (Socket Wrench) ค. ประแจปากผสม (Combination Wrench) ง. ประแจแอล (Allen Wrench & Hexagon Socket Head Screw)
14 16. จากภาพ การขันสกรูหัวฝังเพื่อยึด ถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกลต้องใช้เครื่องใด ก. ประแจบล็อก (Socket Wrench) ข. ประแจปอนด์ (Pound Wrench) ค. ประแจปากผสม (Combination Wrench) ง. ประแจแอล (Allen Wrench & Hexagon Socket Head Screw) 17. จากภาพ การขันสกรูหัวฝังเพื่อยึด ถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกลต้องใช้เครื่องใด ก. ประแจปอนด์ (Pound Wrench) ข. ประแจบล็อก (Socket Wrench) ค. ประแจเลื่อน (Adjustable Wrench) ง. ประแจปากตาย (Open Ended Wrench) 18. ข้อใดคือเครื่องมือที่มีลักษณะปากตัดแบนและกว้าง การใช้งานการใช้งานสำหรับตัด เซาะทำร่อง หรือ บากร่องบนชิ้นงาน ก. สกัดปากจิ้งจก (Cape Chisel) ข. สกัดปากแบน (Flat Chisel) ค. สกัดปลายมน (Round Nose Chisel) ง. สกัดปลายตัดรูปเพชร (Diamond Point Chisel)
15 19. ข้อใดคือลักษณะการใช้งานของไขควงออฟเซต (Offset Screwdriver) ก. ใช้ขันสลักเกลียวในที่แคบ ๆ ที่อยู่ในซอกมุม ข. ใช้ขันสลักเกลียวหัวหกเหลี่ยม ค. ใช้ขันสลักเกลียวที่เป็นหัวแฉก ง. ใช้ขันสลักเกลียวของเด็กเล่น 20. ข้อใดคือเครื่องมือที่ใช้สำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน ก. ตะไบ ข. เหล็กส่ง ค. ค้อน ง. เหล็กหาศูนย์
16 ใบความรู้ หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก ชนิดของเครื่องมือขนาดเล็ก สำหรับเครื่องมือขนาดเล็กเป็นเครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้กับงานเครื่องมือกล งานถอดประกอบ เพื่อซ่อมบำรุงรักษา งานผลิตชิ้นส่วนเครื่องมือกล งานโลหะแผ่น เป็นต้น โดยส่วนใหญ่เครื่องมือขนาดเล็ก จะใช้กับมือเป็นหลัก เช่น ปากกาจับชิ้นงานใช้อยู่บนโต๊ะงานเพื่อจับชิ้นงานโยใช้ผู้ปฏิบัติงานเป็นคนขันจับ ยึด ไขควงก็ใช้ขัน ถอดประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกลทั้งนี้ในการใช้ต้องใช้กำลังการขันจากผู้ปฏิบัติงาน เช่นเดียวกัน ดังนั้นถ้าแบ่งชนิดของเครื่องมือขนาดเล็ก สามารถแบ่งเป็นกลุ่มดังนี้ 1. กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน ได้แก่ ปากกาจับชิ้นงานแบบต่าง ๆ ซี-แคล็มป์ และแคล็มป์ ขนาน 2. กลุ่มเครื่องมือสำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงาน ได้แก่ ค้อนแบบต่าง ๆ ที่ใช้ในงานทั่วไปและ งานถอด ประกอบเครื่องมือกล เช่น ค้อนหัวกลม ค้อนหัวตรง เป็นต้น 3. กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับยึด งานตัด และงานดัดชิ้นงาน ได้แก่ คีมแบบต่าง ๆ ที่ใช้ในงาน ทั่วไป และงานถอด ประกอบเครื่องมือกล 4. กลุ่มเครื่องมือสำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน ประกอบด้วย ประแจและไขควงแบบต่าง ๆ ที่ใช้งานทั่วไป และงานเครื่องมือกล 5. กลุ่มเครื่องมือสำหรับตัด ปรับผิวชิ้นงาน ประกอบด้วย เลื่อยตัดเหล็ก สกัด และตะไบ 6. กลุ่มเครื่องมือสำหรับทำเกลียว ได้แก่ ชุดทำเกลียว ต๊าปและดาย ด้ามจับในการทำเกลียว 7. กลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน ประกอบด้วย เครื่องมือที่ใช้ในการร่างแบบชิ้นงาน เช่น วี-บล็อก ฉาก วงเวียน เหล็กขีด เป็นต้น การเลือกใช้เครื่องมือขนาดเล็ก กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน สำหรับเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน (Clamp) เป็นเครื่องมือที่ใช้สำหรับจับชิ้นงานเพื่อปรับแต่ง ขึ้น รูป หรือตอก ถอด ประกอบเพื่อบำรุงรักษาเครื่องมือกล ซึ่งมีอยู่หลายชนิด เช่น ปากกาจับชิ้นงาน ซี แคล็มป์ แคล็มป์ขนาน ดังนั้นผู้ปฏิบัติงานจะต้องมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับชนิด การเลือกใช้ ข้อควร ระวังในการใช้ และการบำรุงรักษาในการใช้เครื่องมือ รายละเอียดดังนี้ 1. ปากกาจับชิ้นงาน (Vise) เป็นอุปกรณ์ที่มีความสำคัญในการปฏิบัติงานช่างทุกสาขา ใช้ สำหรับจับหรือยึดชิ้นงานให้แน่นเพื่อสะดวกต่อการปฏิบัติงานประเภทอื่นต่อไป เช่น ใช้ปากกาจับชิ้นงาน ในการจับไม้ โลหะ พลาสติกอื่น ๆ ในการเจาะ ตัด ตอก ขัด หรือตะไบ เป็นต้น โดยปกติแล้วปากกาจับ ชิ้นงานที่ผ่านกระบวนการผลิตด้วยกรรมวิธีผลิตชิ้นส่วนโดยจะนำเหล็กมาเผาให้ได้อุณหภูมิที่พอเหมาะ
17 ก่อนนำไปกดอัดให้เป็นรูปร่างตามที่ต้องการ หรือเรียกว่า กรรมวิธีฟอร์จจิ้ง (Forging) จะมีความแข็งแรง และคงทนกว่าปากกาจับชิ้นงานที่ผลิตจากเหล็กหล่อเป็นอย่างมาก ชนิดของปากกาจับชิ้นงานมีดังนี้ 1.1 ปากกาจับชิ้นงาน (Bench Vise) เป็นปากกาที่ส่วนใหญ่จะถูกยึดแน่นบนโต๊ะสำหรับใช้ งาน ใช้สำหรับจับโลหะให้แน่นเพื่อตัด ขัด ลบคม เจาะ ตะไบ หรือขันชิ้นงานต่าง ๆ ดังรูปที่ 1.1 ภาพที่ 1.1 ปากกาจับชิ้นงาน 1.2 ปากกาที่ใช้กับเครื่องมือกล ซึ่งเป็นปากกาจับงานที่ใช้สำหรับจับยึดชิ้นงานบนเครื่องมือกล ต่างๆ เช่น การจับยึดชิ้นงานด้วยปากกาจับงานบนเครื่องเจาะ การจับยึดชิ้นงานกัดด้วยปากกาจับงานบน เครื่องกัด และการจับยึดชิ้นงานไสด้วยปากกาจับงานบนเครื่องไส ดังภาพที่ 1.2 ภาพที่ 1.2 ปากกาที่ใช้กับเครื่องมือกล อย่างไรก็ตามในงานเครื่องมือกลนั้นปากกาจับชิ้นงานยังมีการออกแบบมาเพื่อการจับชิ้นงานให้มี ความหลากหลาย จับงานให้สามารถปฏิบัติงานที่แตกต่างกัน เช่น ปรับทำมุม หมุนได้ ดังภาพที่ 1.3
18 ภาพที่ 1.3 ปากกาที่ใช้กับเครื่องมือกลที่ฐานหมุนและสามารถหมุนในแนวดิ่ง ส่วนประกอบของปากกาจับชิ้นงานจะมีอยู่ 5 ส่วนหลัก ประกอบด้วย ฐานจับยึดปากกา (Base Fixed to Bench) ปากอยู่กับที่ (Fixed Jaw) ปากเคลื่อนที่หรือปากเลื่อน (Movable Jaw) เกลียว (Screw) และแขนหมุน (Handle) ดังรูปที่ 1.4 ภาพที่ 1.4 ส่วนประกอบของปากกาจับชิ้นงาน ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาปากกาจับชิ้นงาน 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ชิ้นส่วนของปากกาจับชิ้นงาน ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ปากกาจับชิ้นงานนั้น ต้องคำนึงถึงความถูกต้อง ความเหมาะสมกับการใช้งาน 3. การขันจับยึดชิ้นงานด้วยปากกาจับชิ้นงานนั้นจะต้องให้ปากสัมผัสเต็มผิวหน้าของชิ้นงาน และ ให้ตำแหน่งแกนของเกลียวส่งกำลัง ตั้งฉากกับผิวชิ้นงาน 4. ไม่เชื่อมไฟฟ้าหรือแก็สบนปากกาจับงานเพราะจะทำให้ปากของปากกาจับงานเสียหาย 5. ไมตอกหรือสกัดงานบนปากกาจับงานที่เกินกำลังที่จะรับได้ 6. การขันเกลียวปากกาจับงานห้ามใช้ค้อนตอกแขนหมุน โดยใช้มือหมุนชันอย่างเดียว ปากเลื่อน ปากอยู่กับที่ ฐานจับยึดปากกา แขนหมุน เกลียว
19 7. หยอดน้ำมันส่วนที่เกลียวหมุน และส่วนที่สามารถเกิดสนิมได้ 8. การยก หรือเคลื่อนย้ายปากกาจับชิ้นงานที่มีขนาดใหญ่ ควรใช้เครื่องมืออุปกรณ์เสริมช่วยยก หรือควรช่วยกันยกก็ได้เช่นเดียวกัน 9. เมื่อใช้งานให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความ เป็นระเบียบเรียบร้อย 2. ซี-แคล็มป์ (C-Clamp) เป็นเครื่องที่ใช้สำหรับจับยึดชิ้นงานประเภทหนึ่งที่ต้องการขันจับยึด และคลายออกได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งมีโครงสร้างทำจากเหล็ก รูปร่างลักษณะคล้ายรูปตัวซี ใช้ระบบมือหมุน เกลียวในการ สร้างแรงบีบจับยึดชิ้นงาน ส่วนประกอบที่สำคัญ ได้แก่ โครง (Frame) แป้นยึด (Bracket) มือหมุน (Handle) และสกรูเกลียวส่งกำลัง (Screw) ดังภาพที่ 1.5 ภาพที่ 1.5 ซี-แคล็มป์และส่วนประกอบ ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาซี-แคล็มป์ 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ชิ้นส่วนของซี-แคล็มป์ ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ซี-แคล็ป์นั้น ต้องคำนึงถึงความถูกต้อง ความเหมาะสมกับการใช้งาน 3. การขันจับยึดชิ้นงานด้วยซี-แคล็ป์นั้นจะต้องให้ปากสัมผัสเต็มผิวหน้าของชิ้นงาน และให้ ตำแหน่งแกนของเกลียวส่งกำลัง ตั้งฉากกับผิวชิ้นงาน 4. เมื่อใช้งานให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความ เป็นระเบียบเรียบร้อย 3. แคล็มป์ขนาน (Parallel Clamp) เป็นเครื่องที่ใช้สำหรับจับยึดชิ้นงานประเภทหนึ่งที่ต้องการ ขันจับยึดและคลายออกได้อย่างรวดเร็ว โดยมีรูปร่างลักษณะคล้ายกับซี-แคล็มป์ มีสกรูเกลียวส่งกำลัง และ ปากจับยึดชิ้นงานอย่างละสองตัว ทั้งนี้ในการขันหรือคลายแคล็มป์ขนานนั้นปากจับยึดจะเลื่อนเข้า ออก พร้อมกัน ใช้จับชิ้นงานเพื่อเจาะรูร่วมศูนย์ ส่วนประกอบที่สำคัญ ได้แก่ ปากจับยึด (Jaw) และสกรูเกลียว ส่งกำลัง (Screw) ดังภาพที่ 1.6 สกรูเกลียวส่งกำลัง มือหมุน แป้นยึด โครง
20 ภาพที่ 1.6 แคล็มป์ขนานและส่วนประกอบ ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาแคล็มป์ขนาน 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ชิ้นส่วนของแคล็มป์ขนาน ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้แคล็มป์ขนาน นั้น ต้องคำนึงถึงความถูกต้อง ความเหมาะสมกับการใช้งาน 3. การขันจับยึดชิ้นงานด้วยแคล็มป์ขนาน นั้นจะต้องให้ปากสัมผัสเต็มผิวหน้าของชิ้นงาน และให้ ตำแหน่งแกนของเกลียวส่งกำลัง ตั้งฉากกับผิวชิ้นงาน 4. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อ ความเป็นระเบียบเรียบร้อย กลุ่มเครื่องมือสำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงาน เครื่องมือสำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงาน เป็นเครื่องมือขนาดเล็กซึ่งการใช้ส่วนใหญ่ใช้กำลัง การตอก ตีจากผู้ปฏิบัติงาน ซึ่งในหน่วยนี้จะกล่าวถึงค้อน (Hammers) ลักษณะต่างๆ ดังนี้ 1. ค้อนหัวกลม (Ball Peen Hammer) หัวค้อนโค้งมน ผิวหน้าของค้อนเรียบ โดยหัวค้อนทำ จากเหล็กหล่อหรือเหล็กกล้าที่ทนทานต่อแรงกระแทก ใช้สำหรับตอก เพื่อถอด ประกอบชิ้นงานหรือ ชิ้นส่วนเครื่องมือกล งานเคาะ และงานดัดขึ้นรูป ดังภาพที่ 1.7 ภาพที่ 1.7 ค้อนหัวกลม ปากจับยึด สกรูเกลียวส่งกำลัง
21 2. ค้อนหัวตรง (Straight Peen Hammer) เป็นค้อนที่ส่วนหงอนมีรูปทรงแบนและอยู่ใน ตำแหน่งขนานไปกับด้ามค้อน โดยหัวค้อนทำจากเหล็กหล่อหรือเหล็กกล้าที่ทนทานต่อแรงกระแทก ด้านหน้าค้อนใช้สำหรับการตอก ทุบ เคาะ ดัดขึ้นรูปชิ้นงาน และส่วนหงอนใช้เคาะขึ้นรูป ดังภาพที่ 1.8 ภาพที่ 1.8 ค้อนหัวตรง 3. ค้อนหัวขวาง (Cross-Peen Hammer) เป็นค้อนที่ส่วนหงอนมีรูปทรงแบนและอยู่ใน ตำแหน่งขวางกับด้ามค้อน โดยหัวค้อนทำจากเหล็กหล่อหรือเหล็กกล้าที่ทนทานต่อแรงกระแทก การใช้ งานเช่นเดียวกับค้อนหัวตรง ใช้สำหรับการตอก ทุบ เคาะ ดัดขึ้นรูปชิ้นงาน และส่วนหงอนใช้เคาะขึ้นรูป ดังภาพที่ 1.9 ภาพที่ 1.9 ค้อนหัวขวาง 4. ค้อนพลาสติก (Plastic Hammer) หัวค้อนทำจากพลาสติกแข็งโดยการหล่อขึ้นรูป ภายใน เป็นเกลียวเพื่อขันติดกับโครงโลหะทั้งสองด้านประกอบเข้ากับด้ามไม้ โดยการใช้งานนั้นเหมาะสำหรับงาน เคาะเบาๆ เพื่อปรับแต่งชิ้นงานให้ได้ศูนย์ หรือตำแหน่งที่ต้องการ งานถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล และงานโลหะแผ่น ดังภาพที่ 1.10 ภาพที่ 1.10 ค้อนพลาสติก 5. ค้อนหัวยาง (Rubber Mallet Hammer) สำหรับหัวค้อนทำด้วยยางสังเคราะห์เป็นหลักที่มี คุณสมบัติ มีความเหนียว ยืดหยุ่น และไม่แตกง่าย ประกอบกับด้ามไม้ การใช้งานเฉพาะที่ต้องการไม่ให้ งานแตกร้าว ยุบ บุบ ต้องการความประณีตของงาน ใช้ปรับแต่งชิ้นงานให้ได้ศูนย์ หรือตำแหน่งที่ต้องการ งานถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล และงานโลหะแผ่น ดังภาพที่ 1.11 หงอนค้อน หงอนค้อน
22 ภาพที่ 1.11 ค้อนหัวยาง 6. ค้อนไม้ (Wood Hammer) หัวค้อนทำจากไม้เนื้อแข็ง ซึ่งมีคุณสมบัติมีความเหนียว ไม่แตก ง่าย อาจเป็นแท่งกลมตันลบคม หรือเป็นแท่งสี่เหลี่ยม ลบคมมุมทั้งสี่ด้าน และประกอบกับด้ามไม้ การใช้ งานสำหรับเคาะ ดัด ตีวัสดุหรือโลหะที่มีผิวอ่อน เคาะพับตะเข็บโลหะแผ่น ดังภาพที่ 1.12 ภาพที่ 1.12 ค้อนไม้ 7. ค้อนทองเหลือง (Brass Hammer) หัวค้อนทำจากวัสดุทองเหลืองหล่อ ซึ่งมีส่วนผสมระหว่าง ทองแดงกับสังกะสี ผิวหน้าของค้อนมีลักษณะโค้งเล็กน้อย ประกอบการด้ามจับซึ่งทำจากไม้ การใช้งาน สำหรับเคาะ ถอดประกอบเครื่องจักรกล หรือแผ่นโลหะที่ทำจากโลหะที่มีเนื้ออ่อน เช่น ทองแดง อะลูมิเนียมและตะกั่ว เป็นตัน ดังภาพที่ 1.13 ภาพที่ 1.13 ค้อนทองเหลือง 8. ค้อนอะลูมิเนียม (Aluminum Hammer) หัวค้อนเป็นเหล็กอ่อนและหน้าเป็นอลูมิเนียมรูป ทรงกระบอก ซึ่งจะช่วยให้เกิดน้ำหนักในการตีและเป็นการป้องกันไม่ให้ชิ้นงานเกิดความเสียหาย หน้าค้อน ออกแบบให้สามารถเปลี่ยนแทนได้การใช้กับงานช่างทั่วไป ประเภทประกอบชิ้นส่วน งานซ่อม และงาน บำรุงรักษา ซึ่งเป็นตัวเลือกที่เท่ากับค้อนทองแดง เหมาะกับงานที่ต้องตีแรงๆ กับพื้นที่ในการตีค่อนข้าง น้อย ดังภาพที่ 1.14 ภาพที่ 1.14 ค้อนอลูมิเนียม
23 9. ค้อนย้ำหมุด (Riveting Hammer) หัวค้อนทำจากเหล็ก หน้าหัวค้อนเป็นสี่เหลี่ยมอีกด้าน แบนเรียบ การใช้งานกับงานโลหะแผ่นบาง งานย้ำหมุด งานตอกเข็มขัดเดินสายไฟภายในอาคาร ส่วนประกอบที่สำคัญ หัวค้อน และด้ามจับ ดังภาพที่ 1.15 ภาพที่ 1.15 ค้อนย้ำหมุด 10. ค้อนย้ำตะเข็บ (Setting Hammer) หัวค้อนย้ำตะเข็บจะเป็นรูปสี่เหลี่ยม หัวด้านหน้าจะ แบนเรียบ ตรงปลายด้านที่สำหรับใช้เคาะตะเข็บ ส่วนด้านหน้าจะเรียวเพียงด้านเดียว ปลายตัด เล็กน้อย ใช้สำหรับการเคาะขอบงานที่ใช้เข้าขอบลวด หัวด้านหน้าใช้สำหรับเคาะตกแต่งตะเข็บให้แน่นและสวยงาม ลำตัวของค้อนทำด้วยพลาสติกแข็งตะกั่ว ทองแดง หรือทองเหลือง ดังภาพที่ 1.16 ภาพที่ 1.16 ค้อนย้ำตะเข็บ 11. ค้อนหงอน (Carpenter’s Hammer) หรือค้อนช่างไม้ โดยหัวค้อนมีลักษณะหน้าตัดกลม ผิวหน้าเรียบหรือโค้งเล็กน้อย ส่วนหางหรือหงอนค้อนมีลักษณะเป็นง่าม ด้ามค้อนอาจทำด้วยไม้ หรือ พลาสติกแข็งก็ได้เหมาะกับงานที่ต้องการความประณีต การใช้งานสำหรับถอนตะปู ส่วนประกอบที่สำคัญ หัวค้อน และด้ามจับ ดังภาพที่ 1.17 ภาพที่ 1.17 ค้อนหงอนและส่วนประกอบ หงอนค้อน
24 ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาค้อน 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของค้อน ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ค้อนนั้น ต้องคำนึงถึงประเภท ลักษณะการใช้งาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับ การใช้งาน 3. การใช้ค้อนตอก เคาะ ทุบจะต้องให้หน้าค้อนสัมผัสกับชิ้นงานโดยตรง โดยให้น้ำหนักที่ตอกลง ไปบนชิ้นงานเป็นไปอย่างสม่ำเสมอ 4. การจับด้ามค้อนเพื่อตอก เคาะ ทุบ ให้จับที่ปลายด้ามค้อน ควรจับห่างจากปลายค้อนขึ้นมา ประมาณ 3/4 ของด้ามค้อน อย่าจับปลายสุดของด้ามค้อน เพราะจะขาดความแม่นยำ 5. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อ ความเป็นระเบียบเรียบร้อย กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับยึด งานตัด และงานดัดชิ้นงาน สำหรับเครื่องมือขนาดเล็กสำหรับจับยึด งานตัด และงานดัดชิ้นงาน มีอยู่ด้วยกันหลายชนิด ซึ่งใน หน่วยนี้จะกล่าวถึงคีม (Pliers) ลักษณะต่างๆ ดังนี้ 1. คีมปากแหลมหรือปากจิ้งจก (Long Nose Pliers & Needle Nose Pliers) มีลักษณะ ปากแหลมเรียว มีทั้งแบบปลายตรงและปลายงอ การนำไปใช้งานได้อย่างหลากหลาย ปากคีมมีคมไว้ สำหรับตัดด้านข้าง และสามารถใช้จับชิ้นงานได้อยู่ภายในตัวเดียวกัน จับชิ้นงานขนาดเล็ก ถอด ประกอบ ชิ้นส่วนเครื่องมือกลในที่แคบๆ และใช้สำหรับจับโลหะแบนหรือสายไฟ สำหรับปลายงอนั้นยังใช้ถ่างและ หุบแหวนสปริงก็ได้ ดังภาพที่ 1.18-1.19 ภาพที่ 1.18 คีมปากแหลมปลายตรง ภาพที่ 1.19 คีมปากแหลมปลายงอ 2. คีมปากแบน (Flat Nose Pliers) มีลักษณะปากแบนและมีฟันเล็กๆ การใช้งานจับและขึ้นรูป ชิ้นงานขนาดเล็ก บิดโลหะและสายไฟฟ้า จับและบิดลวดหรือโลหะ ได้อย่างมั่นคง เป็นเครื่องมือที่ใช้ในงาน ไฟฟ้าทั่วไป คีมปากแบนจะมีทั้งลักษณะยาวและสั้น ดังภาพที่ 1.20
25 ภาพที่ 1.20 คีมปากแบน 3. คีมปากผสม (Combination Pliers) คีมตัดข้างหรือคีมปากจระเข้ มีลักษณะที่ออกแบบมา เพื่อเป็นเครื่องมือเอนกประสงค์ ใช้งานได้หลายอย่าง เช่น ตัด จับ ล็อคชิ้นงาน จับยึดชิ้นงานโลหะแผ่น ชิ้นงานกลม และใช้คมตัดด้านข้างตัดเส้นลวดขนาดเล็ก และตัดสายไฟฟ้าได้ ดังภาพที่ 1.21 ภาพที่ 1.21 คีมปากผสม 4. คีมปากนกแก้ว (Pincers) เป็นคีมที่มีส่วนปากเป็นรูปวงรีคล้ายปากนกแก้ว แข็งแรง มี ลักษณะแบนเรียบเสมอ การใช้งานสำหรับตัดปลายโลหะ หนีบบิดลวดและตัดลวดได้ง่ายและเร็ว งานไม้ ถอนตะปูขนาดเล็กออกจากไม้ และงานเฟอร์นิเจอร์ต่าง ๆ ดังภาพที่ 1.22 ภาพที่ 1.22 คีมปากนกแก้ว 5. คีมตัด (Cutting Pliers) ลักษณะการทำงานคล้ายกรรไกร ออกแบมาเพื่อตัดลวดหนาๆ ตะปู หรือตัดทรงโค้ง โดยใช้แรงบีบจากด้ามจับ กดเพื่อให้วัตถุขาดจากกันโดยใช้คมของปากคีม นิยมอย่าง แพร่หลายทั้งงานช่างไม้และงานช่างไฟฟ้า ดังภาพที่ 1.23
26 ภาพที่ 1.23 คีมตัด 6. คีมปากขยายแบบปรับระยะขยับจุดหมุน (Slip Joint Pliers) การออกแบบมาให้สามารถ ปรับรัศมีในการจับ ใกล้เคียงกับประแจเลื่อน แต่ตัวคีมเองสามารถกดบีบ ได้โดยตัวคีมนี้สามารถปรับช่วง ความกว้างของคีมตรงบริเวณหมุดยึด ให้สามารถเคลื่อนที่ไปในทิศทางหนึ่ง ๆ ซึ่งจะทำให้ปากของคีมขยาย ไปด้วยสามารถจับวัตถุใหญ่ขึ้นหรือเล็กลงได้ นิยมใช้ในงานท่อประปา จับชิ้นงานกลม และตัวคีมนี้จะทำ หน้าที่คล้ายประแจหลายๆ ตัว ดังภาพที่ 1.24 ภาพที่ 1.24 คีมปากขยายแบบปรับระยะขยับจุดหมุน 7. คีมปากขยายแบบปรับระยะเลื่อนตามแนวร่อง (Groove Joint Pliers) ลักษณะตัวคีมจะมี ร่องฟันทำให้จับวัตถุ และขากรรไกรมีร่องทำมุมเอียงเพื่อให้เคลื่อนขยายปากคีมโดยเลื่อนปรับระยะตาม ร่อง การใช้งานในการบีบจับชิ้นงานกลม งานท่อ และล็อควัตถุต่าง ๆ นิยมใช้ในการหมุนน็อต และวัสดุ จำพวกสลักเกลียว ดังภาพที่ 1.25 ภาพที่ 1.25 คีมปากขยายแบบปรับระยะเลื่อนตามแนวร่อง 8. คีมล็อค (Locked Grip Pliers) คีมชนิดนี้ได้รับการออกแบบมาอย่างดี สามารถล็อควัตถุได้ โดยการปรับที่ปลายของด้ามจับและมีกลไกจับยึด โดยมากคีมชนิดนี้จะทำด้วยเหล็ก จึงทำให้มีน้ำหนักและ จับได้อย่างมั่นคง การใช้งานนิยมใช้จับชิ้นงานให้แน่นหรือใช้เพื่อดึง ขัน คลาย บิด และตัดก็ได้ ใช้งานถอด ประกอบชิ้นส่วน การบำรุงรักษาเครื่องมือกล คีมชนิดนี้มีอยู่หลายแบบด้วยกัน ดังภาพที่ 1.26-1.29
27 ภาพที่ 1.26 คีมล็อคปากตรง ภาพที่ 1.27 คีมล็อคปากโค้ง ภาพที่ 1.28 คีมล็อคแบบโซ่ ภาพที่ 1.29 คีมล็อคงานโลหะแผ่น 9. คีมถ่างและหุบแหวนสปริง (Circlip Pliers) ลักษณะการออกแบบปากคีมสั้นและกลม หรือ บางครั้งอาจมีลักษณะงอ ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในการจับรูแหวน และควบคุมแหวนในลักษณะของการ ถ่าง และ หุบ ได้ง่าย เมื่อใส่แหวนลงไปแล้ว แหวนสามารถหมุนล็อคได้อย่างอิสระ แต่ไม่สามารถเคลื่อนที่ไป ข้างหน้าหรือข้างหลังได้ การใช้งานในอุตสาหกรรมยานยนต์ การถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล ดัง ภาพที่ 1.30-1.31 ภาพที่ 1.30 คีมหุบ ภาพที่ 1.31 คีมถ่าง ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาคีม 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของคีม เช่น ฟันที่ปากของคีมจับต้องไม่สึกหรอ ปากคีมตัดต้องไม่ทื่อ ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้คีมนั้น ต้องคำนึงถึงประเภท ลักษณะการใช้งาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับ การใช้งาน เช่น คีมตัดไม่เหมาะกับการใช้จับ และคีมตัดไม่เหมาะกับใช้ตัดโลหะแผ่น เป็นต้น
28 3. การจับคีมควรจับด้ามคีมอยู่ที่ปลายนิ้วทั้งสี่ แล้วใช้อุ้งมือและนิ้วหัวแม่มือกดด้ามคีมอีกด้าน ทั้งนี้จะทำให้มีกำลังในการจับหรือตัด 4. กรณีต้องตัดโลหะที่มีขนาดใหญ่หรือมีความแข็งมากนั้น ไม่ควรใช้คีมตัดเพราะจะทำให้ชำรุด เสียหาย แต่ควรใช้กรรไกรหรือเครื่องมือตัดอื่นแทน 5. ไม่ควรใช้คีมขันหรือคลายหัวนอต หรือสกรู เพราะจะทำให้หัวนอต สกรูชำรุดเสียหาย 6. กรณีที่ใช้คีมแล้วไม่สามารถตัด ถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกลห้ามใช้ด้ามต่อคีม หรือใช้ ค้อนตอกบนคีม จะทำให้คีมแตกหักชำรุดเสียหาย 7. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ หยอดน้ำมันที่จุดหมุนเป็นครั้งคราว เพื่อป้องกัน สนิม แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย กลุ่มเครื่องมือสำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน สำหรับเครื่องมือขนาดเล็กที่ใช้สำหรับการขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน ชิ้นส่วนเครื่องมือกลมีอยู่ หลายชนิด โดยในแต่ละชนิดจะมีรูปร่าง ลักษณะ การใช้งาน และการบำรุงรักษา ดังนี้ 1. ประแจปากตาย (Open Ended Wrench) เป็นประแจที่ใช้กันทั่วไป ลักษณะปลายทั้งสอง ด้านมีลักษณะเป็นรูปตัวยู โดยปากประแจจะเอียงทำมุมกับด้ามประมาณ 15-30 องศา ซึ่งจะมีอยู่ 2 แบบ คือ ปากตายด้านเดียว (Single Ended Wrench) และปากตายสองด้าน (Double Ended Wrench) ซึ่ง แต่ละด้านมีขนาดที่ไม่เท่ากัน การใช้งานประแจชนิดนี้เหมาะกับงานในที่แคบ การถอด ประกอบชิ้นส่วน เครื่องมือกล ในการใช้งานจะต้องระวังอย่าขันแน่นมากเกินไป เพราะจะทำให้สลักเกลียวเสียหาย โดยทั่วไปจะมีเป็นอันเดียว และเป็นชุดทั้งขนาดเป็นมิลลิเมตรและเป็นนิ้ว ในแต่ละชุดจะมีจำนวนต่างกัน ดังภาพที่ 1.32-1.33 ภาพที่ 1.32 ประแจปากตายด้านเดียว ภาพที่ 1.33 ประแจปากตายสองด้าน 2. ประแจแหวน (Box Wrench & Ring Wrench) มีลักษณะคอโค้งทำมุมกับด้ามประแจ ประมาณ 15 องศา ส่วนหัวเป็นลักษณะวงแหวนจุดสัมผัสทั้ง 6 เหลี่ยม และ 12 เหลี่ยม โดยที่ประแจ แหวน 12 เหลี่ยม สามารถใช้สวมเข้ากับโบลต์ นอต สกรูได้ทั้ง 4 เหลี่ยม และ 6 เหลี่ยม ความยาวของ ประแจแหวนจะแตกต่างกันไปตามขนาดที่จะใช้ ประแจแหวนมีหลายขนาดทั้งที่เป็นมิลลิเมตรและนิ้ว
29 ขนาดของประแจแหวนจะมีตัวเลขบอกไว้ที่ปลายของประแจ สำหรับที่ใช้กันทั่วไป มีตั้งแต่ขนาด 6 ถึง 32 มิลลิเมตร สำหรับประแจแหวนปลายผ่า (Flare Ring Wrench) จะมีลักษณะเป็นวงแหวนทั้ง 2 ข้าง แต่จะ ผ่าเพื่อให้ท่อสอดเข้าไปได้ การใช้งานก็ควรที่จะเลือกขนาดของประแจให้พอดีเพราะว่าประแจชนิดนี้ สามารถใช้ได้ดีกับงานท่อทางเดินน้ำมัน ดังภาพที่ 1.34-1.35 ภาพที่ 1.34 ประแจแหวน ภาพที่ 1.35 ประแจแหวนหัวผ่า 3. ประแจปากผสม (Combination Wrench) หรือประแจรวมซึ่งมีลักษณะที่ปลายด้านหนึ่ง เป็นแบบปากเปิดเหมือนกับประแจปากตาย และปลายอีกข้างหนึ่งเป็นแบบปากปิดเหมือนกับประแจ แหวน ด้านปลายทั้งสองข้างของประแจผสมจะมีขนาดเดียวกัน ด้านประแจแหวนจะใช้เมื่อต้องการขันให้ แน่นหรือคลายออกครั้งแรกซึ่งจะทำให้เกิดความมั่นคงมากกว่าประแจปากตาย ใช้งานสำหรับขัน คลาย ถอด ประกอบนอตและโบลต์หรือสกรู ชิ้นส่วนเครื่องมือกล ดังภาพที่ 1.36 ภาพที่ 1.36 ประแจปากผสม 4. ประแจเลื่อน (Adjustable Wrench) ลักษณะปากของประแจเลื่อนจะคล้ายกับหัวของ ประแจปากตายแต่สามารถเลื่อนปรับระยะห่างของปากได้พอดีกับขนาดของนอต โบลต์หรือสกรูด้วยการ หมุนสกรูปรับตั้ง ประแจเลื่อนนั้นมีหลายขนาดตั้งแต่ขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่ การใช้งานในการขัน ถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล การเลือกใช้ประแจเลื่อนในกรณีที่มีความจำเป็นเท่านั้น และมีส่วนประกอบ ที่สำคัญ ประกอบด้วย ปากตาย (Fixed Jaw) ปากเลื่อน (Movable Jaw) เกลียวปรับระยะเลื่อนของปาก (Thread Adjusting Screw) และด้ามจับ (Handle) ดังภาพที่ 1.37
30 ภาพที่ 1.37 ประแจเลื่อนและส่วนประกอบ 5. ประแจบล็อก (Socket Wrench) หรือประแจกระบอก ลักษณะทั่วไปของประแจบล็อกจะ ประกอบด้วยชุดอุปกรณ์เสริมที่สามารถนำไปต่อเข้ากับหัวประแจได้อีกที ได้แก่ หัวลูกบล็อกแบบ 6 เหลี่ยม 8 เหลี่ยม กับ 12 เหลี่ยม ด้ามขันตัวทีด้ามกรอกแกรก ด้ามหมุนเร็ว ก้านต่อยาว ก้านโยก ข้อต่อ อ่อน เป็นต้น โดยถูกออกแบบมาเพื่อให้สามารถปรับเปลี่ยนทิศทางการเคลื่อนที่และปรับแรงบิดได้อย่าง อิสระ ทำให้ขันหรือคลาย ถอด ประกอบหัวนอต สกรู หรือสลักเกลียวได้รวดเร็ว และแน่นหนาภายใต้ สภาวะการทำงานที่ยากต่อการเข้าถึง เช่น งานซ่อมแซมเครื่องยนต์ เครื่องจักรกล ดังภาพที่ 1.38 ภาพที่ 1.38 ประแจบล็อก 6. ประแจแอล (Allen Wrench & Hexagon Socket Head Screw) มีลักษณะรูปร่างคล้าย กับตัวแอล โดยด้ามจับเป็นร่องหกเหลี่ยม ส่วนปลายหัวประแจมีรูไว้สำหรับขันเข้ากับหัวสกรูหกเหลี่ยม มี ให้เลือกใช้งานหลายรูปแบบทั้งประแจหัวหกเหลี่ยม (Hexagon Wrench) ประแจแอลหัวทรงกลม (Round L-type Wrench) และประแจแอลหัวทอร์ค (Torx L-Wrench) ซึ่งแต่ละชนิดออกแบบมาให้ สามารถปรับระยะการหมุนในมุม 25 ถึง 30 องศา แรงบิดสูง และทนต่อการสึกหรอ ทำให้ขันสกรู นอต หรือสลักเกลียวได้รวดเร็วและง่ายขึ้นโดยที่ไม่ต้องออกแรงมาก ดังนั้นประแจหกเหลี่ยมจึงเหมาะสำหรับใช้ งานในพื้นที่แคบ เช่น งานถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล งานช่างทั่วไป ดังภาพที่ 1.39-1.41 ภาพที่ 1.39 ประแจแอลแบบหัวหกเหลี่ยม ภาพที่ 1.40 ประแจแอลแบบหัวกลม ด้ามจับ เกลียวปรับระยะเลื่อนปาก ปากเลื่อน ปากตาย
31 ภาพที่ 1.41 ประแจแอลแบบหัวทอร์ค 7. ประแจจับท่อ (Pipe Wrench) เป็นประแจที่สามารถปรับขนาดปากได้และปากเลื่อนมี ลักษณะเป็นรูปตัวเจ (J) ออกแบบให้ฟันของประแจที่หน้าสัมผัสกินเข้าไปในผิวสัมผัสในขณะใช้งาน เพื่อให้ จับชิ้นงานได้แน่นหนา จึงไม่เหมาะสำหรับใช้ขันนอต โบลต์หรือสกรูเพราะจะทำให้เสียหาย ประแจจำท่อ มีหลายชนิด เช่น ประแจจับท่อขนาดเล็ก ประแจจับท่อขนาดใหญ่ และประแจจับท่อแบบโซ่ (Chain Pipe Wrench) สำหรับการใช้งาน ได้แก่ ขันท่อประปา ท่อลม ท่อนิวแมติกส์และไฮดรอลิกส์ หรือข้อต่อที่มีผิว กลม เป็นต้น ดังภาพที่ 1.42-1.44 ภาพที่ 1.42 ประแจขันท่อขนาดเล็ก ภาพที่ 1.43 ประแจขันท่อแบบโซ่ ภาพที่ 1.44 ประแจขันท่อขนาดใหญ่ 8. ประแจขอหรือประแจคอม้า (Hook Spanner Wrench) มีลักษณะที่ส่วนปลายจะเป็นขอ เกี่ยว ซึ่งมีอยู่ 2 แบบด้วยกัน คือ ประแจขอแบบปรับได้ และอีกแบบเป็นประแจขอแบบปรับไม่ได้เพื่อขัน ยึดแป้นเกลียวฝาครอบต่างๆ บนเครื่องจักรกล ใช้ล็อคแกนเพลาบนเครื่องมือกล ดังภาพที่ 1.45-1.46 ภาพที่ 1.45 ประแจขอแบบปรับได้
32 ภาพที่ 1.46 ประแจขอแบบปรับไม่ได้ ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาประแจ 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของประแจ เช่น ปากของประแจต้องไม่สึกหรอ มีรอยร้าว ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ประแจต้องคำนึงถึงประเภท ลักษณะการใช้งาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับ การใช้งาน 3. การเลือกใช้ประแจต้องเลือกที่มีขนาดและปากประแจตรงกับหัวของนอต สกรู หรือโบลต์ ต้อง แน่นพอดี และประแจที่มีความยาวของด้ามเหมาะสมกับการใช้งาน 4. การใช้ประแจเลื่อน หรือประแจจับท่อ จะต้องเลื่อนปรับปากของประแจให้แน่นพอดี และใน การใช้ขันต้องให้ด้านปากเลื่อนติดอยู่กับผู้ใช้งานเสมอ 5. ก่อนใช้ประแจทุกชนิด จะต้องทำความสะอาดปากและด้ามประแจให้แห้ง ปราศจากคราบ น้ำมันหรือจาระบี ทั้งนี้เพื่อความปลอดภัยในการใช้งาน 6. การใช้ประแจเพื่อขัน คลาย ถอด ประกอบเครื่องมือกล โดยต้องจับประแจอยู่สภาพมั่นคง สมดุล สำหรับผู้ใช้ที่ถนัดมือขวาให้ใช้มือขวาจับปลายประแจ และจะต้องให้ด้ามจับอยู่ในระนาบเดียวกับ นอต สกรู หรือโบลต์ 7. กรณีจะต้องถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกลในพื้นที่แคบ ๆ หรือลึก เช่น หัวเครื่องกลึง ระบบส่งกำลังเครื่องไส เป็นต้น ในการใช้ประแจทั่วไปไม่สามารถสอดเข้าไปได้ ให้ใช้ประแจบล็อก เพราะ ประแจบล็อกมีปากยาวมากกว่าประแจทั่วไป 8. ห้ามใช้ด้ามต่อประแจ หรือใช้ค้อนตอกบนประแจ เพราะจะทำให้เกิดอันตรายได้ 9. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อ ความเป็นระเบียบเรียบร้อย 10. ไขควง (Screwdrivers) เป็นเครื่องมือสำหรับใช้สำหรับการถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือ กล หรือขันสกรูต่าง ๆ ไขควงที่มีคุณภาพจะทำจากเหล็กกล้าหรือเหล็กเครื่องมือใช้วิธีตีขึ้นรูปและชุบ เพื่อให้ผิวของไขควงแข็งใช้งานได้ดีไขควงมีอยู่หลายชนิด ดังนี้ 10.1 ไขควงปากแบน (Flat Screwdriver) มีลักษณะที่ปลายจะแบน ใช้สำหรับถอด ประกอบ ขัน คลายสกรูหัวผ่าร่องตรง โดยไขควงนั้นมี 2 แบบ คือ ไขควงปากแบนที่ตอกได้จะมีเหล็กอยู่ที่ด้ามไขควง และไขควงปากแบนที่ตอกไม่ได้ ดังภาพที่ 1.47-1.48
33 ภาพที่ 1.47 ไขควงปากแบนที่ตอกได้ ภาพที่ 1.48 ไขควงปากแบนที่ตอกไม่ได้ 10.2 ไขควงปากแฉก (Phillips Screwdriver) มีลักษณะที่ปลายจะเป็นหัวสี่แฉก ใช้สำหรับ ถอด ประกอบ ขัน คลายสกรูหัวผ่าร่องแฉกหรือรูปกากบาท ดังภาพที่ 1.49 ภาพที่ 1.49 ไขควงปากแฉก 10.3 ไขควงออฟเซต (Offset Screwdriver) หรือไขควงแบบเยื้องศูนย์เป็นไขควงชนิดพิเศษ ที่ไขควงแบน หรือไขควงแฉกไม่สามารถถอด ขันได้ สำหรับใช้ในที่เฉพาะ มีรูปร่างแตกต่างกับไขควงปกติ และมีใบไขควงอยู่ในตำแหน่งเยื้องศูนย์ใช้ขันสลักเกลียวในที่แคบๆ ที่อยู่ในซอกมุม ดังภาพที่ 1.50 ภาพที่ 1.50 ไขควงออฟเซต 10.4 ไขควงชุด (A Set Jewelers Screwdriver) เป็นไขควงขนาดเล็กที่มีเป็นชุดมีทั้งปลาย แบนและปลายแฉก ใน 1 ชุดมีหลายขนาด ใช้สำหรับถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล หรืองานเฉพาะ เช่น ช่างอัญมณี งานซ่อมนาฬิกา เป็นต้น ดังภาพที่ 1.51
34 ภาพที่ 1.51 ไขควงชุด กลุ่มเครื่องมือสำหรับตัด ปรับผิวชิ้นงาน สำหรับเครื่องมือขนาดเล็กในกลุ่มเครื่องมือสำหรับตัด ปรับผิวชิ้นงาน งานด้านเครื่องมือกล ประกอบด้วย เลื่อยตัดเหล็ก สกัด และตะไบ ดังนี้ 1. เลื่อยตัดเหล็ก (Hack Saw) มีลักษณะเป็นโครงโลหะที่มีความยาวประมาณ 45 เซนติเมตร และความกว้างประมาณ 13 เซนติเมตร และมีใบเลื่อย (Saw Blade) เป็นเครื่องมือตัด โดยเลื่อยตัดเหล็ก ที่ใช้โดยทั่วไปมี 2 แบบ คือ เลื่อยตัดเหล็กแบบโครงเลื่อยปรับได้ และเลื่อยตัดเหล็กแบบโครงเลื่อยแบบ ปรับไม่ได้ การใช้เลื่อยตัดเหล็กนั้น การเลือกใช้ใบเลื่อยจะต้องเลือกใบเลื่อยที่มีระยะระหว่างฟันหรือ ระยะพิตช์ (Pitch) ให้เหมาะสมกับวัสดุชิ้นงานที่นำมาตัด และต้องปรับใบเลื่อยให้ตึงพอดี เพื่อช่วยให้การ ออกแรงเลื่อยได้โยไม่ทำให้ใบเลื่อยหัก การใช้งานในการตัดเหล็ก โลหะผสม หรือพลาสติก ดังภาพที่ 1.52 ภาพที่ 1.52 เลื่อยตัดเหล็ก ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาเลื่อยตัดเหล็ก 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของเลื่อยตัดเหล็ก เช่น โครงเลื่อย นอตและสก รูปรับตึงใบเลื่อย และใบเลื่อย ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ใบเลื่อยต้องคำนึงถึงวัสดุชิ้นงาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับการใช้งาน 3. ก่อนใช้เลื่อยตัดเหล็ก จะต้องทำความสะอาดโครงเลื่อย และด้ามจับให้แห้ง ปราศจากคราบ น้ำมันหรือจาระบี ทั้งนี้เพื่อความปลอดภัยในการใช้งาน 4. การใช้เลื่อยตัดเหล็กจะต้องประกอบใบเลื่อยเข้ากับโครงเลื่อย และขันปรับความตึงใบเลื่อยให้ เหมาะสม พอดี โดยจะต้องใส่ใบเลื่อยให้ฟันใบเลื่อยชี้ไปด้านหน้า
35 5. จับชิ้นงานที่จะเลื่อย เช่น ปากกาจับชิ้นงาน ให้มั่นคง แข็งแรง และถูกต้อง เหมาะสมกับรูปทรง ของชิ้นงาน 6. การเลื่อยชิ้นงานต้องยืนในท่าทางที่ถูกต้อง เหมาะสม การจับโครงเลื่อยใช้มือข้างถนัดจับด้าม จับ ส่วนอีกด้านให้จับส่วนปลายของโครงเลื่อย เพื่อประคองให้การเลื่อยสามารถเคลื่อนที่ไปและกลับได้ ตรง และขณะเลื่อยต้องให้เป็นจังหวะ กินชิ้นงานขณะเคลื่อนที่ไปด้านหน้า ส่วนกลับแค่ประคองไม่ต้องกด เพื่อกินชิ้นงาน 7. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อ ความเป็นระเบียบเรียบร้อย 2. สกัด (Chisel) เป็นเครื่องมือสำหรับตัด เฉือนชนิดหนึ่งที่นิยมนำมาใช้งานกันอย่างแพร่หลาย ซึ่งต้องนำมาใช้ร่วมกันกับค้อน มีลักษณะเป็นแท่งเหล็กกลมหรือรูปเหลี่ยม โดยมีปลายด้านหนึ่งเรียวและ แหลม ส่วนปลายอีกด้านหนึ่งเป็นส่วนแบน สกัดทำมาจากเหล็กกล้าชั้นดี มีความแข็งแรงมากและเหนียว มากกว่าเหล็กทั่ว ๆ ไป มีขนาดความยาวประมาณ 4-8 นิ้ว สกัดที่ใช้งานมีหลายชนิด ดังนี้ 2.1 สกัดปากแบน (Flat Chisel) มีลักษณะปากตัดแบนและกว้าง การใช้งานการใช้งาน สำหรับตัด เซาะทำร่อง หรือบากร่องบนชิ้นงาน ใช้สกัดตัดเศษโลหะส่วนที่เกินบนผิวโลหะ งานตกแต่ง ผิวชิ้นงานหล่อ ตัดนอตหรือสกรูที่ถอดไม่ออก ตัดรอยเชื่อมส่วนเกิน เป็นต้น ดังภาพที่ 1.53 ภาพที่ 1.53 สกัดปากแบน 2.2 สกัดปากจิ้งจก (Cape Chisel) เป็นสกัดที่มีลักษณะหน้าคมตัดแคบ และมีมุมลิ่มโตกว่า ชนิดปากแบน ส่วนมากนิยมใช้เซาะร่องเหลี่ยม เช่น ร่องลิ่ม เป็นต้น ดังภาพที่ 1.54 ภาพที่ 1.54 สกัดปากจิ้งจก 2.3 สกัดปลายตัดรูปเพชร (Diamond Point Chisel) หรือสกัดปากเฉียงซึ่งเป็นสกัดที่มี ลักษณะคมตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ส่วนมากนิยมใช้เซาะผิวงานให้เป็นร่องตัววีหรือร่องสี่เหลี่ยม ดังภาพที่ 1.55
36 ภาพที่ 1.55 สกัดปลายตัดรูปเพชร 2.4 สกัดปลายมน (Round Nose Chisel) มีลักษณะของปากสกัดกลมเรียว สวนปลายสุดลับ ตัดเฉียงเปนคมตัด ลําตัวเปนรูปทรงหกเหลี่ยม สี่เหลี่ยม หรือกลม ใชสำหรับงานเซาะรองโคงของชิ้นงาน ดังภาพที่ 1.56 ภาพที่ 1.56 สกัดปลายมน ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาสกัด 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของสกัด คมตัด ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้สกัดต้องคำนึงถึงวัสดุชิ้นงาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับการใช้งาน 3. ก่อนใช้สกัด จะต้องทำความสะอาดสกัดให้แห้ง ปราศจากคราบน้ำมันหรือจาระบี ทั้งนี้เพื่อ ความปลอดภัยในการใช้งาน 4. จับชิ้นงานที่จะสกัด เช่น ปากกาจับชิ้นงาน ให้มั่นคง แข็งแรง และถูกต้อง เหมาะสมกับรูปทรง ของชิ้นงาน 5. การสกัดชิ้นงานต้องจับสกัดด้วยมือที่ไม่ถนัดที่ส่วนลำตัวของสกัดให้มั่นคง แน่นกระชับ ทำมุม เอียงกับแนวระดับประมาณ 30 องศา ยืนในท่าทางถูกต้อง เหมาะสม การออกแรงตอกสกัดจะต้องลง ตำแหน่งของแนวแกนของลำตัวสกัด ทั้งนี้ขณะใช้ค้อนตอก สายตาต้องมองที่ปลายคมของสกัด 6. การสกัดชิ้นงานต้องสวมแว่นนิรภัยป้องกันเศษ ได้แก่ เหล็ก โลหะ และอื่นๆ กระเด็นเข้าตา 7. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อ ความเป็นระเบียบเรียบร้อย 3. ตะไบ (File) มีลักษณะเป็นแท่งเหล็ก ทำมาจากเหล็กกล้าคาร์บอนสูง (High Carbon Steel) ใช้เป็นเครื่องมือสำหรับการขัดแต่งผิว หรือปาดหน้าชิ้นงาน หรือการตัดเฉือนผิววัสดุงานออกในลักษณะ การถากหรือขูดเพื่อลดขนาดของชิ้นงาน หรือเพื่อปรับแต่งชิ้นงานให้เรียบร้อยตามความต้องการ สำหรับ ตะไบที่ใช้ทั่วไปนั้นมีคมตัด 3 ลักษณะ คือ ตะไบคมตัดเดี่ยว (Single Cut File) ตะไบคมตัดคู่ (Double Cut File) และตะไบคมตัดโค้ง (Curved Cut File) ดังภาพที่ 1.57
37 ภาพที่ 1.57 ลักษณะของคมตัดตะไบ 3.1 ตะไบแบน (Flat File) มีหน้าตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ผิวหน้าราบทั้งสองด้าน การใช้งาน ซึ่งใช้สำหรับการตะไบปรับผิวชิ้นงานที่มีความกว้าง หรือการลดขนาดชิ้นงาน ดังภาพที่ 1.58 ภาพที่ 1.58 ตะไบแบน 3.2 ตะไบสี่เหลี่ยม (Square File) มีหน้าตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ฟันตะไบเป็นแบบลายตัดคู่ นิยมใช้ในงานตะไบชิ้นงานที่เป็นมุมฉาก ตะไบขยายขนาดร่อง หรือรูชิ้นงานที่เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือ สี่เหลี่ยมผืนผ้า เช่น ร่องลิ่ม และร่องเฟืองสไปล์น (Splines) เป็นต้น ดังภาพที่ 1.59 ภาพที่ 1.59 ตะไบสี่เหลี่ยม 3.3 ตะไบสามเหลี่ยม (Three Square File) มีหน้าตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมด้านเท่า ฟันตะไบ เป็นแบบลายตัดคู่ นิยมใช้ในงานตะไบมุมของชิ้นงานที่มีมุมน้อยกว่า 90 องศา ปรับผิวชิ้นงานที่เป็นร่อง เหลี่ยม บ่ามุมฉาก หรือลับคมหรือแต่งฟันเลื่อย ดังภาพที่ 1.60 ภาพที่ 1.60 ตะไบสามเหลี่ยม
38 3.4 ตะไบกลม (Round File) มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ตะไบหางหนู (Rat Tail File) มีหน้า ตัดเป็นรูปวงกลม ฟันของตะไบมีทั้งแบบลายตัดเดี่ยวและลายตัดคู่ นิยมใช้ในงานตะไบส่วนโค้งของชิ้นงาน ใช้ตะไบขยายขนาดรูกลม และใช้ตะไบร่องโค้ง ดังภาพที่ 1.61 ภาพที่ 1.61 ตะไบกลมหรือตะไบหางหนู 3.5 ตะไบครึ่งวงกลม (Haft Round File) มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ตะไบท้องปลิง มีหน้าตัด เป็นรูปครึ่งวงกลมเรียวจากหางไปยังปลายตะไบ ผิวหน้าด้านเรียบ ใช้การปรับผิวชิ้นงานที่เป็นส่วนโค้ง ดัง ภาพที่ 1.62 ภาพที่ 1.62 ตะไบครึ่งวงกลมหรือตะไบท้องปลิง ข้อควรระวังและการบำรุงรักษาตะไบ 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของตะไบ ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ตะไบต้องคำนึงถึงวัสดุชิ้นงาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับการใช้งาน 3. ก่อนใช้ตะไบจะต้องทำความสะอาดตะไบ เอาเศษผงโลหะออกก่อน โดยใช้แปลงขัดเศษผง โลหะ เพื่อป้องกันไม่ให้ผิวหน้าชิ้นงานเป็นรอยขูดขีด เป็นต้น 4. จับชิ้นงานที่จะตะไบ เช่น ปากกาจับชิ้นงาน ให้มั่นคง แข็งแรง และถูกต้อง เหมาะสมกับ รูปทรงของชิ้นงาน 5. การตะไบชิ้นงานต้องจับด้ามตะไบด้วยมือที่ถนัดให้มั่นคง แน่นกระชับ ยืนในท่าทางถูกต้อง เหมาะสม ทั้งนี้ขณะใช้งานควรระวังไม่ให้ตะไบหล่นกระแทกพื้น เพราะจะทำให้ตะไบชำรุด แตกหักได้ 6. การตะไบชิ้นงานต้องสวมแว่นนิรภัยป้องกันเศษกระเด็นเข้าตา 7. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ ไม่ต้องชโลมน้ำมันที่ตะไบเพราะจะทำให้ตะไบลื่น และไม่กินชิ้นงานในการตะไบครั้งต่อไป แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความเป็นระเบียบ เรียบร้อย กลุ่มเครื่องมือสำหรับทำเกลียว เครื่องมือขนาดเล็กสำหรับทำเกลียว ประกอบด้วย ดอกทำเกลียวใน ดอกทำเกลียวนอก ด้ามจับ ดอกทำเกลียวใน และด้ามจับดอกทำเกลียวนอก ดังนี้
39 1. ดอกทำเกลียวใน (Tap) หรือเรียกว่า ดอกต๊าป เป็นเครื่องมือตัดชนิดหนึ่งที่มีหน้าที่ในการทำ รูให้เป็นเกลียวสำหรับใส่นอต ซึ่งมีทั้งที่เป็นเกลียวระบบมิลลิเมตร และเกลียวระบบนิ้ว ดอกทำเกลียวในนี้ หนึ่งชุดมีจำนวน 3 ดอก ดังภาพที่ 1.63 1.1 ดอกเรียว (Taper Tap) เป็นดอกแรกที่ใช้ในการหมุนตัดทำเกลียว ลำตัวมีรูปร่างเรียวที่ ส่วนปลายประมาณ 4 องศา ความยาวเรียวประมาณ 8-10 ฟันของเกลียว 1.2 ดอกตาม (Plug Tap) เป็นดอกที่สองที่ใช้ในการหมุนตัดทำเกลียว ลำตัวมีรูปร่างเรียวที่ ประมาณ 10 องศา ความยาวเรียวประมาณ 3-4 ฟันของเกลียว 1.3 ดอกสุดท้าย (Bottoming Tap) เป็นดอกที่สามที่ใช้ในการหมุนตัดทำเกลียว ส่วนปลาย ดอกลบมุมประมาณ 20 องศา เพื่อให้การทำเกลียวได้ความลึกมากที่สุด ภาพที่ 1.63 ดอกทำเกลียวใน 2. ดอกทำเกลียวนอก (Die) เป็นเครื่องมือที่ใช้ทำเกลียวนอกมีลักษณะกลม ซึ่งมีรูอยู่ตรงกลางมี เกลียวและมีร่องเป็นคมตัดสามารถตัดหรือทำเกลียวบนชิ้นงานกลมได้ดายชนิดที่มีเกลียวซ้ายจะมี อักษร LH ตีไว้บนตัวดาย ส่วนดายชนิดที่มีเกลียวขวาจะเอาไว้ตัดเกลียวขวา และจะไม่มีอักษรอะไรแสดง ให้เห็น การบอกขนาดของดายในระบบอเมริกัน จะแสดงให้เห็นถึงจำนวนเกลียวต่อนิ้วที่อยู่บนลำตัวของ ดาย เช่น 1/4 – 20 NC หมายถึง ดายชนิดนั้นจะมีเกลียวตัด 20 เกลียวต่อนิ้ว บนชิ้นงานที่มีขนาด เส้นผ่าศูนย์กลาง 1/4 นิ้ว และตัดเกลียวหยาบในระบบอเมริกันเป็นเกลียวขวา ซึ่งการกำหนดขนาดจำนวน เกลียวต่อนิ้วจะกำหนดตามมาตรฐานของเกลียวชนิดนั้นๆ สำหรับเกลียวระบบเมตริกจะบอกโดยการใช้ อักษร M ต่อด้วยเส้นผ่าศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดของเกลียว (มิลลิเมตร) คูณด้วยระยะพิต เช่น M 10 x 1.50 อักษร M หมายถึงเกลียวในระบบเมตริกมีเส้นผ่าศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดของเกลียว 10 มิลลิเมตร และ ระยะพิตเท่ากับ 1.50 มิลลิเมตร ดายแบ่งออกได้เป็น 2 ชนิด คือ ดายชนิดตายตัว (Solid Type) ดังภาพที่ 1.64 และดายชนิดปรับได้ (Adjustable Type) ดังภาพที่ 1.65 ดอกเรียว ดอกตาม ดอกสุดท้าย
40 ภาพที่ 1.64 ดอกทำเกลียวนอกชนิดตายตัว ภาพที่ 1.65 ดอกทำเกลียวนอกชนิดปรับได้ 3. ด้ามจับดอกทำเกลียวใน (Wrench Tap) เป็นเครื่องมือที่ใช้สำหรับจับดอกต๊าปเพื่อหมุนทำ เกลียวใน เรียกว่า ด้ามจับต๊าป มีอยู่ 2 แบบคือ ด้ามจับแบบตัวที (T–Handle Tap Wrench) ซึ่งใช้กับตัว ทำเกลียวในที่มีขนาดเล็กๆ และใช้ทำเกลียวในที่แคบจำกัด ดังภาพที่ 1.66 และด้ามจับแบบปรับแต่งได้ (Adjustable Tap Wrench) ใช้สำหรับจับทำเกลียวในที่มีขนาดเล็กหรือใหญ่ได้หลายขนาด และใช้ทำ เกลียวงานทั่ว ๆ ไป ดังภาพที่ 1.67 ภาพที่ 1.66 ด้ามจับแบบตัวที ภาพที่ 1.67 ด้ามจับแบบปรับแต่งได้ 4. ด้ามจับดอกทำเกลียวนอก (Die Handle) เป็นเครื่องมือที่ใช้สำหรับจับดอกทำเกลียวนอก เพื่อหมุนทำเกลียวนอก เรียกว่า ด้ามจับดาย ดังภาพที่ 1.68 ภาพที่ 1.68 ด้ามจับดอกทำเกลียวนอก ข้อควรระวังและการบำรุงรักษากลุ่มเครื่องมือทำเกลียว 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของเครื่องมือทำเกลียว ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้ดอกทำเกลียวนอกหรือดอกทำเกลียวใน จะต้องเลือกขนาดให้ถูกต้อง คม ฟัน เกลียวไม่มีรอยร้าวหรือแตกชำรุด
41 3. ก่อนใช้เครื่องมือทำเกลียว จะต้องทำความสะอาดเอาเศษผงโลหะออกก่อน โดยใช้แปลงขัด เศษโลหะ 4. เครื่องมือทำเกลียว ดอกทำเกลียวใน ดอกทำเกลียวนอก ด้ามต๊าป หรือด้ามดาย ห้ามทำตก เพราะจะทำให้แตกหัก ชำรุดเสียหาย 5. การจับชิ้นงานที่จะทำเกลียวด้วยปากกาจับชิ้นงานให้มั่นคง แข็งแรง และถูกต้อง เหมาะสมกับ รูปทรงของชิ้นงาน 6. การเริ่มต้นทำเกลียวนอก ต้องให้ปรับดอกทำเกลียวนอกขยายกว้างสุด แล้วจึงค่อยๆปรับให้ แคบลง เพื่อให้ยอดเกลียวแหลมและได้ขนาดที่ถูกต้อง 7. การทำเกลียวใน ต้องใช้ดอกเรียว ดอกตาม และดอกสุดท้าย ตามลำดับ 8. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ ชโลมน้ำมันที่เครื่องมือทำเกลียว จัดเก็บเข้ากล่อง หรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย กลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน สำหรับการร่างแบบเป็นกระบวนการวัดและขีดหมายลงบนผิวหน้าชิ้นงาน เพื่อทำการตัดเฉือน ขึ้นรูป เช่น การตัดเจาะ ตะไบ การไส หรืองานเครื่องมือกล ประกอบด้วย วี-บล็อก วงเวียน ฉาก เหล็กขีด ดังนี้ 1. วี-บล็อก (V-Block) เป็นอุปกรณ์ที่ออกแบบให้สามารถจับยึดชิ้นงาน แท่งกลม ท่อกลมได้ดี สามารถจับชิ้นงานได้หลายขนาด โดยชิ้นงานจะวางอยู่ในร่องตัววีของแท่งเหล็กและยึดด้วยแคลมป์ เหมาะ สำหรับใช้ในการเจาะได้ดี กรณีชิ้นงานที่มีขนาดใหญ่ก็สามารถใช้แท่งวี-บล็อกประกอบกับแคลมป์ขั้นบันได ได้ดังภาพที่ 1.69 ภาพที่ 1.69 วี-บล็อก 2. วงเวียน (Divider) เป็นเครื่องมือช่วยร่างแบบที่ใช้สำหรับเขียนวงกลม ส่วนโค้งหรือใช้วัด ระยะเพื่อถ่ายขนาดลงบนแบบงาน วงเวียนจะมีลักษณะเป็นแท่งโลหะตรงสองแท่งประกบกันคล้ายกับขา ส่วนบนขาของวงเวียนยึดด้วยสกรูหรือตัวหนีบเข้าด้วยกัน ทำให้ขาวงเวียนทั้งสองข้างสามารถกางเข้า-ออก เพื่อปรับระยะรัศมีหรือขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางได้สะดวก ดังภาพที่ 1.70 และในงานเครื่องมือกลนั้นวง วี-บล็อกแม่เหล็ก
42 เวียนที่ช่วยในวัดนอก (Outside Caliper) และวัดขนาดใน (Inside Caliper) หรือเรียกว่า ตีนผีดังภาพที่ 1.71-1.72 ภาพที่ 1.70 วงเวียนเหล็ก ภาพที่ 1.71 คาลิปเปอร์วัดนอก ภาพที่ 1.72 คาลิปเปอร์วัดใน 3. ฉาก (Square) เป็นเครื่องมือวัดตรวจสอบมุมและสร้างมุม ลักษณะโครงสร้างฉากเครื่องกล ฉากเครื่องกลประกอบด้วยส่วนที่เป็นฐานและใบ ทำจากเหล็กคุณภาพสูงและผ่านการชุบแข็ง ตัวฐานและ ใบผลิตจากเหล็กชิ้นเดียวกัน หรืออาจจะแยกเป็นฐานและใบแล้วนำมาประกอบรวมกันก็ได้ ฉากเครื่องกล เป็นฉากที่ต้องการความเที่ยงตรงสูง ดังนั้นจึงมีชื่อเรียกเฉพาะว่า “Precision Square” ดังภาพที่ 1.73 ภาพที่ 1.73 ฉาก นอกจากนี้แล้วในงานเครื่องมือกลซึ่งเป็นกระบวนการขึ้นรูป ตัดเฉือนชิ้นงานให้ได้ขนาด รูปทรง ที่ ถูกต้อง ชุดฉากผสม (Combination Set) เป็นเครื่องมือจำนวนหนึ่งที่รวมอยู่ซึ่งเอาไว้ใช้งานทางด้านช่าง กลโรงงานซึ่งจะประกอบไปด้วยหัวฉาก(Square Head) หัวหาศูนย์(Center Head) หัวหาองศา(Bevel Protector) ระดับน้ำ (Spirit Level) และบรรทัดเหล็ก (Steel Rule) ชิ้นส่วนทุกชิ้นจะถูกใส่ไว้ในบรรทัด เหล็ก ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการสูญหาย หรือชิ้นส่วนต่าง ๆ ถูกทำลาย ดังภาพที่ 1.74
43 ภาพที่ 1.74 ชุดฉากผสมและส่วนประกอบ 4. เหล็กขีด (Scriber) เป็นเหล็กที่ใช้ขีดงานให้เป็นเส้นตรง ซึ่งทำด้วยแท่งเหล็กชุบแข็งได้โดย ตอนส่วนปลายของเหล็กขีดจะผ่านการชุบแข็งสูงขึ้นมาประมาณ 2 นิ้ว เหล็กขีดส่วนใหญ่จะมีความยาว 6 นิ้ว ถึง 10 นิ้ว ที่ปลายข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้างแหลมคม และปลายข้างหนึ่งจะงอเล็กน้อย ซึ่งปลายข้างนี้ จะใช้ขีดงานที่ปลายข้างตรงไม่สามารถเข้าไปขีดได้ดังภาพที่ 1.75 ภาพที่ 1.75 เหล็กขีด 5. เหล็กตอกนำศูนย์ (Center Punch) มีลักษณะคล้ายกับเหล็กหาศูนย์ มีขนาดใหญ่กว่าเหล็ก หาศูนย์เล็กน้อย ตอนปลายของเหล็กนำศูนย์แหลมคม และทำมุมประมาณ 60-90 องศา ทำด้วยเหล็กชุบ แข็ง (hardened steel) ดังภาพที่ 1.76 ภาพที่ 1.76 เหล็กตอกนำศูนย์ 6. เหล็กหาศูนย์หรือเหล็กทำรอย (Prick punch) มีลักษณะความยาวประมาณ 4 นิ้วถึง 6 นิ้ว ปลายแหลมคม ที่ปลายชุบแข็งและอบคืนตัว ส่วนปลายทำมุมประมาณ 30 องศา ใช้ทำเครื่องหมายบน เส้นตรง เส้นตรงที่ได้ขีดเอาไว้เพื่อให้เห็นอย่างชัดเจน เช่น ทำเครื่องหมายแนวที่ตัด แนวที่ตะไบ ตอกหา จุดศูนย์กลางของงานเพื่อเขียนวงกลม ดังภาพที่ 1.77 หัวหาศูนย์ หัวหาองศา ระดับน้ำ หัวฉาก บรรทัดเหล็ก
44 ภาพที่ 1.77 เหล็กหาศูนย์หรือเหล็กทำรอย ข้อควรระวังและการบำรุงรักษากลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน 1. ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของเครื่องมือ ให้พร้อมใช้งาน 2. การเลือกใช้เครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงานต้องให้เหมาะสม ถูกต้องกับการใช้งาน 3. ก่อนใช้เครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน จะต้องทำความสะอาดเอาเศษผงโลหะออกก่อน เช็ดคราบน้ำมันสกปรกออกก่อนใช้งานทุกครั้ง 4. การจับชิ้นงานหรือวางชิ้นงานเพื่อร่างแบบ ควรตรวจสอบหน้าสัมผัสพื้นผิวที่วางชิ้นงานจะต้อง สะอาด ได้ระดับ ถูกต้อง เหมาะสมกับรูปทรงของชิ้นงาน 5. เมื่อใช้งานเสร็จให้ทำความสะอาดส่วนต่างๆ ชโลมน้ำมันที่เครื่องมือช่วยร่างแบบชิ้นงาน จัดเก็บเข้ากล่องหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย บทสรุป เครื่องมือขนาดเล็กเป็นเครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้กับงานเครื่องมือกล งานถอดประกอบเพื่อซ่อม บำรุงรักษา งานผลิตชิ้นส่วนเครื่องมือกล หรืองานโลหะแผ่น โดยส่วนใหญ่เครื่องมือขนาดเล็กจะใช้กับมือ เป็นหลัก ซึ่งสามารถแบ่งเป็นกลุ่ม 7 กลุ่ม ประกอบด้วย กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน กลุ่มเครื่องมือ สำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงาน กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับยึด งานตัด และงานดัดชิ้นงาน กลุ่มเครื่องมือ สำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน กลุ่มเครื่องมือสำหรับตัด ปรับผิวชิ้นงาน กลุ่มเครื่องมือสำหรับทำเกลียว และกลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน สำหรับการเลือกใช้เครื่องมือขนาดเล็กเพื่อความปลอดภัยในการใช้งาน โดยต้องคำนึงถึงประเภท ลักษณะ งาน ความถูกต้อง ความเหมาะสมกับลักษณะงาน ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบสภาพ ความสมบูรณ์ของ เครื่องมือขนาดเล็กทุกครั้ง การใช้งานต้องคำนึงถึงข้อควรระวังในการใช้งานด้วย และที่สำคัญในการใช้งาน เครื่องมือขนาดเล็กทุกกลุ่ม เมื่อใช้งานเสร็จต้องทำความสะอาดส่วนต่าง ๆ ตามหลักวิธีการบำรุงรักษาที่ ถูกต้อง แล้วจัดเก็บในชั้นวางหรือที่เก็บโดยเฉพาะ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย สะดวกในการใช้งานใน ครั้งต่อๆ ไป
45 1. เครื่องมือขนาดเล็กที่ใช้สำหรับจับยึดชิ้นงานมา 3 ชนิด (3 คะแนน) ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... 2. เครื่องมือสำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงานมา 3 ชนิด (3 คะแนน) ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... 3. เครื่องมือสำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงานมา 3 ชนิด (3 คะแนน) ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... 4. เครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงานมา 3 ชนิด (3 คะแนน) ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... 5. วิธีในการเลือกใช้ประแจในการขัน ถอด ประกอบชิ้นงานมา 3 ข้อ (3 คะแนน) ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... 6. วิธีในการเลือกใช้คีมในจับยึด งานตัด และงานดัดชิ้นงาน มา 3 ข้อ (3 คะแนน) .................................................................................................................................... ..................... ......................................................................................................................................................... 7. การบำรุงรักษากลุ่มเครื่องมือสำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงานมา 3 ข้อ (3 คะแนน) ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... 8. การบำรุงรักษากลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงานมาพอสังเขป (5 คะแนน) ................................................................................................................................... ...................... ......................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... แบบฝึกหัด หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 วิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัสวิชา 20102-2003 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก ชื่อ.........................................................................ชั้น...................เลขที่...............กลุ่ม.................. คำสั่ง ให้นักเรียนตอบคำถามให้ถูกต้อง คะแนนเต็ม.50. คะแนน คะแนนที่ทำได้ .................คะแนน
46 9. จงนำหมายเลขและตัวอักษรด้านหน้าข้อความไปเติมลงในช่องว่างให้ตรงกับชื่อ และหน้าที่การ ใช้งานของเครื่องมือและอุปกรณ์ที่กำหนดให้ถูกต้อง (18 คะแนน) ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ................................................ หน้าที่........................................... ชื่อ หน้าที่ การใช้งาน 1. ฉากผสม A. จับโลหะให้แน่นเพื่อตัด ขัด ลบคม เจาะ ตะไบ 2. ประแจแอล B. ตอก เคาะ และงานดัดขึ้นรูป 3. คีมปากแหลมหรือปากจิ้งจก C. วัดตรวจสอบมุมและสร้างมุม 4. ปากกาจับชิ้นงาน D. ขันโบลต์ นอต สกรูได้ทั้ง 4 เหลี่ยม และ 6 เหลี่ยม 5. ประแจคอม้า E. ขันเข้ากับหัวสกรูหกเหลี่ยม 6. ซี-แคล็มป์ F. จับชิ้นงานขนาดเล็ก ถอด ประกอบในที่แคบๆ 7. ค้อนหัวกลม G. จับยึดชิ้นงาน โครงเป็นรูปอักษร C 8. ประแจแหวน H. ล็อค ดึง ขัน คลาย บิด และดัด 9. คีมล็อค I. ขันยึดแป้นเกลียวฝาครอบต่างๆ บนเครื่องจักรกล
47 ใบมอบงานที่ 1 หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เล่มที่1 ชื่อวิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัสวิชา 20102 – 2003 สอนครั้งที่ 1-2 หน่วยการเรียนรู้ที่1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก จำนวน 4 ชั่วโมง ชื่อเรื่อง อภิปราย ชนิด การใช้งานของเครื่องมือขนาดเล็กเบื้องต้น จำนวน 20 นาที จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม อภิปราย ชนิด การใช้งานของเครื่องมือขนาดเล็กเบื้องต้น ข้อตกลงเบื้องต้น ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มๆ ละ 4-5 คน ร่วมกันศึกษาและออกมาอภิปรายเกี่ยวกับชนิด การใช้งานของ เครื่องมือขนาดเล็กเบื้องต้นพร้อมทั้งในกลุ่มร่วมกันสรุปแนวคิดและส่งตัวแทนออกมานำเสนอหน้าชั้นเรียน สื่อประกอบการเรียนการสอน 1. ใบความรู้ ชุดการสอนอิเล็กทรอนิกส์ หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก 2. สื่อของจริง เช่น เครื่องมือขนาดเล็ก ชนิดต่าง ๆ ภายในแผนกวิชาช่างกลโรงงาน เป็นต้น 3. สื่อ Power Point ประกอบการสอน เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก แผ่นที่ 1/1 –1/65 เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการเรียนการสอน 1. เครื่องคอมพิวเตอร์ 2. เครื่องฉายโปรเจคเตอร์ ลำดับขั้นตอนการดำเนินงาน 1. แบ่งกลุ่มนักเรียนอัตราส่วน 1:3:1 โดยการคละคนเก่ง ปานกลาง และอ่อน ให้แต่ละกลุ่มตั้งชื่อ กลุ่มและทำการเลือกประธาน เลขานุการ ของกลุ่ม 2. แต่ละกลุ่มอภิปรายแนวคิดเกี่ยวกับชนิด การใช้งานของเครื่องมือขนาดเล็กเบื้องต้น 3. ให้แต่ละกลุ่มนำเสนอผลการอภิปรายแนวคิดเกี่ยวกับชนิด การใช้งานของเครื่องมือขนาดเล็ก เบื้องต้นหน้าชั้นเรียนตามแบบประเมินผลใบมอบงานที่ 1
48 แบบประเมินผลใบมอบงานที่ 1 หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เล่มที่1 ชื่อวิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัสวิชา 20102 –2003 สอนครั้งที่ 1-2 หน่วยการเรียนรู้ที่1 เรื่อง เครื่องเลื่อยกล จำนวน 4 ชั่วโมง ชื่อเรื่อง อภิปราย ชนิด การใช้งานของเครื่องมือขนาดเล็กเบื้องต้น จำนวน 20 นาที หัวข้ออภิปราย อภิปราย ชนิด การใช้งานของเครื่องมือขนาดเล็กเบื้องต้น สมาชิกกลุ่ม ............................................................................................................................. ............... ............................................................................................................................................ รายการประเมิน คะแนนเต็ม ผลคะแนน หมายเหตุ 1. การแบ่งหน้าที่ในการทำงานกลุ่ม 2. การทำงานเป็นทีม 3. ความรับผิดชอบ 4. การอภิปรายใบมอบงานของกลุ่ม 5. การร่วมแสดงความคิดเห็น 6. ความพร้อมในการนำเสนอของกลุ่ม 7. บุคลิกในการนำเสนอ 8. ความชัดเจนของเนื้อหาการนำเสนอ 9. การตอบข้อซักถาม 10. การสรุปประเด็นสำคัญของเนื้อหา 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 ผล/คะแนน ดี = 9-10 ปานกลาง = 7-8 พอใช้ = 4-6 ปรับปรุง = 1-3 เกณฑ์การประเมิน คะแนนรวมตามแบบ ประเมินผลใบมอบงาน ที่ 1 ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 รวม 100 ลงชื่อ .....................................ผู้เรียนร่วมประเมิน ลงชื่อ ....................................ครูผู้สอนประเมิน (..........................................) (..........................................) .........../................/................. .........../................/.................
49 แบบทดสอบหลังเรียน หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 วิชา ทฤษฎีเครื่องมือกล รหัสวิชา 20102-2003 เรื่อง เครื่องมือขนาดเล็ก คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 20 ข้อ เวลา 15 นาที 1. ข้อใดคือกลุ่มเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน ก. คีม ข. ประแจเลื่อน ค. ประแจแหวน ง. ปากกาจับชิ้นงาน 2. ข้อใดคือกลุ่มเครื่องมือสำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน ก. คีม ข. ไขควง ค. แคล็มป์ขนาน ง. ซี-แคล็มป์ 3. ข้อใดคือกลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน ก. วี-บล็อก ฉาก วงเวียน เหล็กขีด ข. วี-บล็อก ฉากผสม วงเวียน เหล็กส่ง ค. ซี-แคล็มป์ ฉาก วงเวียน เหล็กตอกรอย ง. แคล็มป์ขนาน ฉาก วงเวียน เหล็กตอกรอย 4. จากภาพ เป็นเครื่องมือกลุ่มใด ก. กลุ่มเครื่องมือสำหรับจับชิ้นงาน ข. กลุ่มเครื่องมือสำหรับช่วยร่างแบบชิ้นงาน ค. กลุ่มเครื่องมือสำหรับขัน ถอด ประกอบชิ้นงาน ง. กลุ่มเครื่องมือสำหรับตอก ถอด ประกอบชิ้นงาน
50 5. ข้อใดคือเครื่องที่ใช้สำหรับจับยึดชิ้นงานมีโครงสร้างทำจากเหล็ก รูปร่างลักษณะคล้ายรูปตัวซี ก. วี-บล็อก ข. ซี- บล็อก ค. ซี-แคล็มป์ ง. ปากกาจับชิ้นงานรูปตัวซี 6. จากภาพ ข้อใดคือชื่อของเครื่องมือ ก. ค้อนหัวยาง ข. ค้อนหัวกลม ค. ค้อนพลาสติก ง. ค้อนทองเหลือง 7. จากภาพ ข้อใดคือชื่อของเครื่องมือ ก. ค้อนย้ำหมุด (Riveting Hammer) ข. ค้อนย้ำตะเข็บ (Setting Hammer) ค. ค้อนหัวขวาง (Cross-Peen Hammer) ง. ค้อนหัวตรง (Straight Peen Hammer) 8. จากภาพ เป็นเครื่องมือที่เหมาะสำหรับงานใด ก. ดัด ม้วนสายไฟฟ้า ข. ตัดเส้นลวดขนาดเล็ก ค. จับหรือบีบท่อขนาดเล็ก ง. ถอด ประกอบชิ้นส่วนเครื่องมือกล