สรรพคุณของสมุนไพรใกล้ตัว

รายงาน
สรรพคณุ

ของ
สมนุ ไพรใกลต้ วั

สารบญั

สรรพคณุ ของสมนุ ไพรใกลต้ วั

1. กระเจี๊ยบแดง
2. กระเจี๊ยบเขียว
3. กระชาย
4. กระถิน
5. กลว้ ยน้าวา้
6. กะเพรา
7. ขมิน้ ชนั
8. ข่า
9. ขิง
10. แคบา้ น
11. ชุมเห็ดเทศ
12. ตะไคร้
13. ตาลึง
14. ทบั ทิม
15. สะระแหน่
16. บวั บก

สรรพคุณของสมุนไพรใกล้ตวั

เพญ็ ศรี นันทสมสราญ
จากจดหมายข่าวชมรมผู้สูงอายุ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

รูปถ่ายนี ้โดย ไมท่ ราบผ้เู ขียน ลขิ สทิ ธิ์ของ CC BY-SA

พชื สมุนไพรเป็ นพชื ท่ีคนไทยรู้จักกนั มานาน และมกี ารนามาใช้เป็ น
เคร่ืองยา อาหาร เคร่ืองสาอาง และอนื่ ๆ การประกอบอาหารมีการใช้พชื
สมุนไพร เครื่องเทศ และผกั สวนครัว มาใช้ในชีวติ ประจาวนั จานวนหลายรูปถา่ ยนี้โดยไมท่ ราบผ้เูขยี นลิขสิทธ์ิของCC BY-SA-NC
ชนิด เช่น...

ขงิ ข่า ตะไคร้ ใบมะกรูด กะเพรา โหระพา ใบแมงลกั

การปลกู พชื สมุนไพรที่เป็ นไม้ล้มลุกหรือผกั สวนครัว ทาได้เช่นเดยี วกบั การ
ปลกู พชื ทั่วๆ ไป แต่ส่ิงสาคญั คอื …
สรรพคุณทีจ่ ะนามาประยกุ ต์ใช้กบั ชีวติ ประจาวนั และเป็ นภูมิปัญญาไทย
ทมี่ ีความสาคญั และมีเทคนิคการใช้ ผ้เู ขยี นหวงั ว่าคงจะเป็ นประโยชน์
พอสมควรต่อผู้อ่านซ่ึงเป็ นผ้บู ริโภค ทไ่ี ด้ใกล้ชิดกบั ต้นไม้ใบหญ้า พชื
สมุนไพรใกล้ตัวทจี่ ะนาเสนอมดี ังนี…้

1. กระเจย๊ี บแดง
กระเจย๊ี บแดง มชี อ่ื เรยี กอน่ื ๆ เชน่ กระเจย๊ี บเปรย้ี ว (ภาคกลาง)
สม้ พอเหมาะ ผกั เกง็ เคง็ (ภาคเหนือ)
สม้ พอดี (ภาคอสี าน)
สม้ ตะเลงเครง (ตาก)
ใบสม้ มา่ (ระนอง)
สม้ ปู (เงย้ี ว-แมฮ่ อ่ งสอน)

สรรพคุณ :

- เมลด็ เป็นยาแกอ้ ่อนเพลยี บารงุ กาลงั บารงุ ธาตุแกด้ พี กิ าร ขบั ปสั สาวะ
- ทงั้ ตน้ เป็นยาฆา่ ตวั จด๊ี เตรยี มโดยนามาใสห่ มอ้ ตม้ น้า 3สว่ น เคย่ี วไฟ
ใหง้ วดเหลอื 1 สว่ น ผสมกบั น้าผง้ึ ครง่ึ หน่งึ รบั ประทานวนั ละ 3 เวลา
หรอื รบั ประทานน้ายาเปล่าๆจนหมด
- กลบี เลย้ี ง ชงกบั น้ารบั ประทานเพอ่ื ลดความดนั ลดไขมนั
ในเส้นเลือด ทาแยม

2. กระเจย๊ี บเขียว

กระเจี๊ยบเขียว มีชื่อเรียกอ่ืนๆ เช่น
มะเขือทวาย มะเขือมอญ

สรรพคุณ :

- ผลแห้ง ป่ น นามาชงกบั น้า กินบาบดั
โรคกระเพาะ อาหาร มีเพคตินและสาร
เมือกช่วย เคลือบกระเพาะอาหาร แก้
ไอ บารุงกาลงั

- ผลอ่อน เป็นยา หลอ่ ลื่น ใชใ้ นโรคหนองใน

- ดอก ลดไขมนั ในเลือด ลดอุณหภมู ิในร่างกาย แกก้ ระหายน้า

3. กระชาย

กระชาย มีช่ืออน่ื ๆ เช่น

ว่านพระอาทติ ย์ (กรุงเทพฯ)

ละแอน (ภาคเหนอื )

กะแอน ขงิ ทราย (แม่ฮ่องสอน)

จป๊ี ูชีพู(เงยี้ ว-แม่ฮ่องสอน)

เป๊ าะส่ี (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

สรรพคุณ :

- เหง้า เป็ นยาแก้โรคปาก เปื่ อย ปาก
เป็ นแผล ปากแห้ง ขบั ระดู ขา

ขบั ปัสสาวะ รักษาโรคบิด แก้ปวดมวนท้อง

- ราก (นมกระชาย)มรี ส เผด็ ร้อน ขม มสี รรพคุณคล้ายโสม

แก้กามตายด้าน บารุงความรู้สึกทางเพศ ทาให้กระชุ่มกระชวย

โดยใช้นมกระชายตาและหัวดองสุรา จากการทดลอง

พบว่าใช้สารสกดั แอลกอฮอล์และคลอโรฟอร์มมีฤทธ์ิต้านเชื้อราที่

ทาให้เกดิ โรคผวิ หนังและแผลในปากได้ดพี อสมควร

4. กระถิน

กระถิน มีชื่ออื่นๆ เช่น กระถ่ิน (ภาคกลาง)
บหุ งาอินโดนเี ซีย (กรงุ เทพฯ)
กระถินหอม ดอกคาใตค้ าใตม้ อนคา
(ภาคเหนอื )
มอนคา (เงย้ี ว-แมฮ่ อ่ งสอน) ถิน(ภาคใต)้
บหุ งาเซียม (มลาย-ู ภาคใต)้ บหุ งาละสะมะนา (มลาย-ู ปัตตาน)ี
เกากรึนอง (กะเหร่ียง-กาญจนบรุ ี)

สรรพคุณ :

- ราก มีรสเฝ่ื อนฝาด กนิ เป็ นยาอายุวฒั นะทาแก้พษิ แมลงสัตว์กดั ต่อย
ต้มนา้ อมแก้ปวดฟัน แก้อกั เสบ

- ยาง เข้ายาแก้ไอ บรรเทาอาการระคายคอ
- ใบอ่อน ตาพอกแก้แผลเรื้อรัง
- ดอก ชงดมื่ แก้อาหารไม่ย่อย ดองเหล้าดื่มแก้ปวดท้อง

5. กลว้ ยน้าวา้

กลว้ ยน้าวา้ มีช่ือเรียกอ่ืนๆ เช่น
กลว้ ยมะลิออ่ ง(จนั ทบุรี)
กลว้ ยใต้ (เชียงใหม,่ เชียงราย)
กลว้ ยออ่ ง (ชยั ภูมิ)
กลว้ ยตานีออ่ ง (อุบลราชธานี)

สรรพคณุ :

- ผลดิบ ใชร้ ักษาอาการทอ้ งเสียและบิด
- ผลสุก เป็นยาระบายออ่ น ๆ
- หวั ปลี เป็นยาแกร้ ้อนใน กระหายน้า โรคโลหิตจาง บารุงน้านม
แกโ้ รคเก่ียวกบั ลาไส้ ลดน้าตาลในเส้นเลือด

6. กะเพรา

กะเพรา มชี ื่อเรียกอนื่ ๆ เช่น

กะเพราขน กะเพราขาว กะเพรา (ภาคกลาง) กอมก้อ
กอมก้อดง (เชียงใหม่) อตี ู่ไทย(ภาคอสี าน)

สรรพคุณ :

- ใชท้ ้งั ตน้ เป็นยาขบั ลม แกป้ วดทอ้ ง และคลื่นไสอ้ าเจียน
- ราก และตน้ มีรสเผด็ ร้อน แกพ้ ิษตาซาง แกไ้ ขส้ ันนิบาต แกท้ อ้ งข้ึน
ทอ้ งอืด ทอ้ งเฟ้ อ บารุงธาตุ
- ใบ มีรสเผด็ ร้อน บารุงไฟธาตุ แกป้ วดทอ้ ง ขบั ผายลม ทาให้เรอ
แกจ้ ุกเสียด แกค้ ลื่นไสอ้ าเจียน น้าค้นั จากใบกินขบั เหง่ือ แกไ้ ขข้ บั เสมหะ
ทา ผวิ หนงั แกก้ ลากเกล้ือน ใบสดหรือแหง้ ชงกบั น้าร้อน ดื่มบารุงธาตุ
ขบั ลมในเดก็ ออ่ น
- เมลด็ มีรสเผด็ กินบารุงเน้ือหนงั ใหช้ ุ่มช้ืน

7. ขมิน้ ชัน

ขมนิ้ ชัน มชี ื่ออน่ื ๆ เช่น ขมนิ้ (ภาคกลาง, ภาคใต้)
ขมนิ้ แกง ขมนิ้ หยวก ขมนิ้ หัว (เชียงใหม่) ขหี้ มนิ้ (ภาคใต้)

สรรพคุณ :

- เหง้าสด เป็ นยารักษาโรคเหงือกบวมเป็ นหนอง รักษาแผลสด แก้โรค
กระเพาะ แก้ไข้คลง่ั เพ้อ แก้ไข้เรื้อรัง ผอมเหลือง แก้โรคผวิ หนัง แก้ท้องร่วง
แก้บิด พอกแผล แก้เคลด็ ขดั ยอก ขบั ผายลม คุมธาตุ หยอดตา แก้ตาบวม
ตาแดง ทาแก้แผลถลอก แก้โรคผวิ หนังผน่ื คนั แก้ท้องอดื เฟ้ อ รักษาแผลใน
กระเพาะอาหาร
- เหง้าแห้ง บดเป็ นผงเคย่ี วกบั นา้ มนั พชื ทานา้ มนั ใส่แผลสด
ผสมนา้ ทาผวิ แก้เม็ดผดผนื่ คนั สารสกดั จากเหง้าแห้ง
ป้ องกันออกซิเดช่ัน ชะลอความแก่ของผวิ หนัง ทาครีมทาผวิ

8. ข่า

ข่า มีชื่อเรียกอืน่ ๆ เช่น กฎกุ โรหินี (ภาคกลาง)
ข่าตาแดง ข่าหยวก ข่าหลวง (ภาคเหนือ)
เสะเออเคย สะเอเชย(กะเหร่ียง-แม่ฮ่องสอน)

สรรพคุณ :

- เหง้าแก่สดหรือแห้ง มีรสเผด็ ร้อน ขม แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้ อ และ
ปวดท้อง ใช้รักษาโรคผวิ หนัง (เกลอื้ น) แก้โรคบดิ แก้ปวดเจ็บเสียดท้อง
แก้ท้องอืดเฟ้ อ แก้ไฟลวก นา้ ร้อนลวก แก้ลมพษิ และโรคลมป่ วง
แก้สันนบิ าตหน้าเพลงิ ตากบั นา้ มะขามเปี ยกและเกลอื ให้สตรีกนิ หลงั
คลอดเพอื่ ขบั นา้ คาวปลา
- หน่อ มีรสเผด็ ร้อน หวาน แก้ลมแน่นหน้าอก บารุงไฟธาตุ

9. ขงิ

ขงิ มชี อ่ื เรยี กอน่ื ๆ เชน่ ขงิ แกลง ขงิ
แดง (จนั ทบรุ )ี

ขงิ เผอื ก (เชยี งใหม่)

สะเอ (กะเหรย่ี ง-แมฮ่ อ่ งสอน)

สรรพคุณ :

- ราก มรี สหวาน เผด็ รอ้ น ขม แกล้ ม บารุงเสยี ง แกพ้ รรดกึ

แกค้ อมเี สมหะ เจรญิ อาหาร

- เหงา้ มรี สเผด็ รอ้ น ใชเ้ หงา้ แก่ทบุ
หรอื บดเป็นผง

ชงน้าด่มื แกค้ ล่นื ไสอ้ าเจยี น แกจ้ ุกเสยี ดแน่นเฟ้อ

- เหงา้ สด ตาคนั้ น้าผสมน้ามะนาวและเกลอื เลก็ น้อย จบิ แกไ้ อ ขบั
เสมหะ

ขบั ลม แกท้ อ้ งอดื จุกเสยี ดแน่นเฟ้อ คล่นื ไสอ้ าเจยี น แกห้ อบไอ

ขบั เสมหะ แกบ้ ดิ และเจรญิ ธาตุ

- ตน้ มรี สเผด็ รอ้ น ขบั ลมในลาไส้ แกท้ อ้ งรว่ ง จกุ เสยี ด

- ใบ มรี สเผด็ รอ้ น แกฟ้ กช้า แกน้ ว่ิ แกข้ ดั ปสั สาวะ แกโ้ รคตา ฆ่าพยาธิ

10. แคบ้าน

แคบ้าน มชี ื่อเรียกอน่ื ๆ ว่า แค แคบ้านดอก
แดง แคขาว (ภาคกลาง)

แคแดง (เชียงใหม่)

สรรพคุณ :

- ราก นา้ ค้นั จากรากผสมกบั นา้ ผงึ้ เป็ นยาขับเสมหะ
- เปลอื กต้น มีรสฝาด ใช้รักษาท้องเดนิ แก้บดิ มูกเลอื ด
คุมธาตุ ถ้ากนิ มากทาให้อาเจียน ใช้เป็ นยาฝาดสมานท้งั
ภายนอกและภายใน ชะล้างบาดแผล
- ใบ มรี สจดื มนั แก้ไข้เปลยี่ นฤดู ไข้หวัด ถอนพิษไข้
ดบั พษิ และถอนพษิ อนื่ ๆ
- ยอดอ่อน ใช้รักษาไข้หัวลม
- ดอก มีรสหวานเยน็ แก้ไข้เปลย่ี นฤดู

11. ชุมเห็ดเทศ ขคี้ าก ลบั มนื หลวง
ชุมเห็ดใหญ่ ตะสี
ชุมเห็ดเทศ มชี ่ืออื่นเรียกว่า
หมากกะสิงเทศ (ภาคเหนือ)
พอ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

สรรพคุณ :

- ฝัก มรี สเอยี น แก้พยาธิ เป็ นยาระบายขับพยาธิตวั ตืด พยาธิไส้เดอื น
- ใบ เป็ นยาถ่าย รักษาขกี้ ลากและโรคผวิ หนังอืน่ ๆ
- ใบและดอก ทายาต้มรับประทาน ขบั เสมหะในรายท่หี ลอดลมอักเสบ
และแก้หืด
- เมลด็ มีกลิน่ เหมน็ รสเอยี นเลก็ น้อย ใช้ขบั พยาธิ แก้ตาซาง
แก้ท้องขนึ้ แก้นอนไม่หลบั

ตะไคร้

ตะไคร้ มีชื่อเรียกอน่ื ๆ เช่น จะไคร้ (ภาคเหนอื )
ไคร ภาคใต้) ห่อวอตะไป่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)
คาหอม (เงยี้ ว-แม่ฮ่องสอน) หัวสิงโต (เขมร-ปราจีนบุรี)

สรรพคุณ :
เหง้า มรี สหอมปร่า แก้กระษัย แก้เบือ่ อาหาร
บารุงไฟธาตุ ขบั ลม

ในลาไส้ แก้ขดั ปัสสาวะ แก้น่ิว ดบั กลน่ิ คาว
เจริญอาหาร

ใบ มรี สหอมปร่า แก้ไข้ ลดความดนั โลหิต
ท้งั ต้น มีรสหอมปร่า แก้ปวดท้อง หืด ขับปัสสาวะ ขับเหง่อื และบารุงธาตุ

13. ตาลงึ

ตาลงึ มีช่ือเรยี กอื่นๆ เชน่ ผกั แคบ(ภาคเหนือ)
แคเดา๊ ะ(กะเหรย่ี ง-แม่ฮ่องสอน)

สรรพคณุ :

- ราก มรี สเย็น แกต้ าข้ึนฝ้ า ดบั พิษทงั้ ปวง แกไ้ ข้ แกอ้ าเจียน
ตม้ น้ากินเป็ นยาระบาย
- หวั มรี สเยน็ ดบั พิษทง้ั ปวง
- ใบ มีรสเย็น ปรงุ เป็ นยาดบั พิษรอ้ น เช่น ยาเขียว ใบสดตา
ใหล้ ะเอียด

14. ทบั ทิม

ทบั ทิม มชี ื่อเรยี กอ่ืน ๆ ว่า มะเกา๊ ะ(ภาคเหนือ)
พิลา(หนองคาย) พิลาขาว มะกอ่ งแกว้ (นา่ น) หมากจงั (เง้ียว-
แมฮ่ ่องสอน) เขียะล้วิ (จีน)

สรรพคณุ :

- เปลอื กผลแก่ ตากแหง้ รกั ษาอาการทอ้ งรว่ ง
ฝนกบั น้าขน้ ๆ กินวนั ละ 1-2 ครงั้ กินมากเป็ นอนั ตรายได้
หรอื ฝนกบั นา้ ทาแกน้ ้ากดั เทา้
- ราก ใชฆ้ ่าพยาธิตวั ตืด
- น้าทบั ทิม (จากเน้ือหมุ้ เมล็ด) ใชล้ ดความดนั โลหิต
ใชร้ ว่ มกบั บวั บก ลดภาวะโรคเหงือก

15. สะระแหน่ กนิ เป็ น
สรรพคณุ : ทาขมบั แก้

- ทง้ั ตน้ สด จกุ เสียด แน่น
ยาขบั ลม ขย้ี ทาแกฟ้ กช้า
ปวดหวั
แกป้ วดทอ้ ง
เฟ้ อ ดมแกล้ ม
บวม

16. บวั บก

บวั บก มีช่ือเรยี กอ่ืน ๆ ว่า
ผกั หนอก (ภาคเหนือ)
ผกั แว่น(ภาคใต)้

สรรพคณุ :

- ทง้ั ตน้ มีรสหอมเย็น แกช้ า้ ใน แกอ้ ่อนเพลยี ขบั ปัสสาวะ รกั ษา

บาดแผล แกร้ อ้ น ในกระหายน้า

แกโ้ รคปวด ศีรษะขา้ งเดียว (ไม

เกรน) แกโ้ รค เร้อื น

แกก้ ามโรค แกต้ บั อกั เสบ บารงุ หวั ใจ
บารงุ กาลงั

- ใบ มรี สขม เป็ น ยาดบั รอ้ น ลด
อาการอกั เสบ บวม

แกป้ วดทอ้ ง แก้ บิด แกด้ ีซา่ นใบตม้

กบั น้าซาวขา้ วกนิ แกน้ ิ่วในทางเดิน

ปัสสาวะ ตาพอกหรอื ตม้ น้ากนิ แกฝ้ ี หนอง แกห้ ดั

ตม้ กบั หมเู น้ือแดงกินแกไ้ อกรน

- เมลด็ มรี สขมเยน็ แกบ้ ิด แกไ้ ข้ แกป้ วดศีรษะ

จดั ทาโดย...
พรพรรณ ฟ้ งุ เจรญิ ศกั ด์ิ

( น้าหวาน )
ขอบคณุ คะ่