Operative handbook for ScrubNurse, PPV

OPERATIVE HANDBOOK

FOR SCRUB NURSE

Pars Plana Vitrectomy

POLICE GENERAL HOSPITAL

Basic

knowledge

RETINA ANATOMY
PATHOPHYSIOLOGY
CONCEPTS OF
MANAGEMENT

Instrument

Surgical

Environment

OPERATIVE THEATRE
BASIC EQUIPMENT
SPECIAL EQUIPMENT
CONNECTIONS
STERALLIS PC

Surgical
Steps

PRE-OPERATIVE
INTRA-OPERATIVE
POST-OPERATIVE

1ST EDITION, APRIL 2021 Pearls and
Pitfalls

AUTHOR'S PREFER

POL.LT.THANAWAN JONGTHANAKAMOL

สารบัญ

ความรูพ้ ้ืนฐานทเี่ กีย่ วข้อง

ที่มาและความสาคัญ 1
กายวภิ าคและสรรี วิทยาของจอประสาทตา 2

โรคจอประสาทตาหลดุ ลอก 4

ห้องผา่ ตดั เครื่องมือและอปุ กรณ์

Operative Theatre 7
กล้องผ่าตดั 10

การเตรียมกล้องผ่าตัดทั่วไป ZEISS 11
การเตรยี มกล้องผา่ ตัดสาหรับผา่ ตดั จอประสาทตา 12

เครอื่ งผ่าตัดจอประสาทตา Stellaris 14
เครอ่ื งยงิ เลเซอร์ 16

อปุ กรณ์พนื้ ฐานสาหรับผา่ ตดั จอประสาทตา 17
อุปกรณ์พเิ ศษสาหรบั ผา่ ตดั จอประสาทตา 19

การดแู ลผูป้ ่วย

ขัน้ ตอนการสง่ ผ่าตดั เคสจอประสาทตา 23
การพยาบาลผูป้ ่วยก่อนและระหวา่ งผ่าตดั 29

การพยาบาลผู้ปว่ ยหลังผา่ ตัด 31





ที่มาและความสาคัญ

ปัจจุบนั ห้องผา่ ตัดตาโรงพยาบาลตารวจมีการผ่าตดั ทางจอประสาท
ตา (Pars Plana Vitrectomy : PPV) สงู เปน็ อนั ดับท่ี 3 รองจากการผ่าตัดตอ้
กระจก (Phacoemulcification with Intraocular lens) และการฉีดยาเขา้
วุ้นลูกตา (Intravitreous) (ขอ้ มลู จากห้องผ่าตัดตาโรงพยาบาลตารวจเม่ือ
ปงี บประมาณ 2563)

ผจู้ ัดทาเหน็ ถงึ ความสาคญั ของการผา่ ตัดจอประสาทตา เนอ่ื งจากเปน็
การผา่ ตดั ท่ยี งุ่ ยากซับซ้อนและตอ้ งเตรยี มอปุ กรณ์มากกว่าการผ่าตัดตา
ประเภทอนื่ ๆ ประกอบกับมกี ารฝกึ พยาบาลห้องผา่ ตัดตาใหม่เข้ามาเร่ือย ๆ
ดังนัน้ ผจู้ ดั ทาจงึ เหน็ สมควรจดั ทาคู่มือส่งผา่ ตัดทางจอประสาทตาข้นึ เพอื่
พฒั นาความร้แู ละทักษะในการเตรยี มเครอ่ื งมอื ผา่ ตดั ใหแ้ ก่พยาบาลห้องผา่ ตัด
ตา โรงพยาบาลตารวจ เพ่อื ประโยชน์แก่ผู้ปว่ ยทจ่ี ะไมเ่ กิดภาวะแทรกซ้อน
ระหว่างการผ่าตดั จากการเตรียมเคร่ืองมือที่ไม่เหมาะสมได้

Credit:reachoutradio.org

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 1

กายวิภาคและสรรี วทิ ยาของจอประสาทตา

จอประสาทตา (retina) เปน็ อวยั วะของตาทมี่ ีความสาคัญมากในการมองเหน็ เปน็ ผนังช้นั ใน
สุดของ ลกู ตา มีลักษณะเป็นเยอื่ บางใส อยรู่ ะหว่างน้าวุ้นตา (vitreous) และคอรอยค์ (choroid) ทาง
ด้านหนา้ จะไปสดุ ที่บรเิ วณออรา เซอราตา (ora serrata) ซงึ่ เป็นสว่ นต่อระหวา่ งจอประสาทตา
(retina) กับซเิ ลยี รีบอดี (ciliary body) ทางด้านหลังจะไปสนิ้ สุดทรี่ อบๆ ขว้ั ประสาทตา (optic disc)

ประกอบดว้ ย เซลลเ์ รยี งตัวกนั หลายชั้น บุอยู่ประมาณสองในสามของผนังลูกตาดา้ นหลัง
ช้นั นอกเรยี กว่า retinal pigment epithelium ชว่ ยสะทอ้ นแสงและมหี นา้ ทีส่ าคัญชว่ ยในการ
มองเห็นชนั้ ในเรยี กวา่ sensory retina เป็นสว่ นทเี่ กี่ยวกับการมองเหน็ ชนั้ ท้ังสองของจอประสาทตา
(retina) จะยดึ ติดกนั อยา่ งหลวมๆด้วยเเรงไฟฟา้ สถิต และรวมกันทเ่ี สน้ ประสาทตา (optic nerve)

การที่ชนั้ ทัง้ สองยึดติดกันอยา่ งหลวมๆ ทาให้มโี อกาสเกิด ชอ่ งวา่ งระหวา่ งชัน้ จอประสาทตา
เรยี กว่า ช่องใตจ้ อประสาทตา (subretinal space) ในภาวะจอประสาทตาลอกช้ันจอประสาทตาทงั้
สองจะแยกออกจากกนั ปัจจัยท่ที าให้จอประสาทตาทงั้ สองชัน้ ตดิ กัน ได้แก่
– ความสามารถในการปมั๊ นา้ ออกของ retinal pigment epithelium เกดิ ภาวะสญุ ญากาศ
– retinal pigment epithelium และ outer segment ของ rod และ cone ยึดติดกนั แบบ

ประสานกัน
– สารเชงิ ซอ้ นของโปรตนี ที่อยรู่ ะหว่างจอประสาทตาทัง้ สองชนั้ ทาหน้าทเี่ สมือนกาวยดึ จอ

ประสาทตาทั้งสองช้ันติดกัน
– น้าวนุ้ ตากดจอประสาทตาให้ราบติดกนั ป้องกนั การเคล่ือนตวั ของนา้ ส่ชู อ่ งใตจ้ อประสาทตา

2 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

Anatomy and Physiology of Retina

Credit : Exetereye

สมดลุ ระหว่างความดันลูกตาและ Oncotic pressure มีการเปลยี่ นแปลงจะทาใหเ้ กดิ จอ
ประสาทตาลอกจอประสาทตาลอก แบ่งตามลักษณะการเกิดเป็น 3 ชนดิ คอื จอประสาทตาลอกชนิด
มีรู (rhegmatogenous retinal detachment) จอประสาทตาลอกชนดิ มคี วามผดิ ปกติของการซึม
ผา่ น (exudative retinal detachment) จอประสาทตาลอกชนิดมีพังผืดดึงร้ัง (Tractional retinal
detachment)

จอประสาทตาลอกชนิดมีรู (rhegmatogenous retinal detachment) พบประมาณร้อยละ
80 ของผ้ปู ว่ ย จอประสาทตาลอกท้ังหมด อบุ ตั กิ ารณ์จอประสาทตาลอกชนิดมีรู ประมาณร้อยละ 0.3
ของประชากรทวั่ ไป ปัจจยั ท่ีทาใหเ้ กดิ มีดงั น้ี มีการเส่ือมของนา้ วุน้ ตา (vitreous) กลายเปน็ ของเหลว
และเกิดพงั ผดื ในน้าวุน้ ตา (vitreous) ที่มีแรงดงึ ต่อขอประสาทตา (retina) มีการเส่ือมของจอประสาท
ตา (retina) ทาใหม้ รี ูขาดเกดิ ขึน้ ของเหลวจะเซาะผา่ นรูขาดเข้าไปในชอ่ งใตจ้ อประสาทตา
(subretinal space) เกดิ ภาวะจอประสาทตาลอกข้นึ

น้าวนุ้ ตา (vitreous) เกาะติดกับจอประสาทตา (retina) นอกเหนอื ไปจากที่ติดกันตามปกติ
เม่อื เกิดแรงดึงตอ่ จอประสาทตา ก็จะเกิด รูขาด บริเวณนี้มีการเคลอ่ื นไหวของน้าภายในลูกตา ทาให้
นา้ ในชอ่ งน้าวุน้ ตาไหลผ่านรูขาดของจอประสาทตา เข้าสชู่ ่องใต้จอประสาทตา

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV 3

Retinal Detachment

Credit : JAMA Medicine

อาการเรมิ่ แรก คอื เหน็ แสงระยิบระยบั (Flash light) ในลานสายดาท่ีตรงขา้ มกับรู
ขาดของจอประสาทตา ขณะทีจ่ อประสาทตามกี ารฉกี ขาดจะกระตุ้นใหม้ ี nerve impulse
ไปยงั สมองที่เกี่ยวกับการมองเหน็ ผปู้ ่วยจะรับรู้ ความร้สู ึกวา่ เห็นแสงไฟ ทั้งที่ไม่มแี สงไฟอยู่
จรงิ

จอประสาทตาทีฉ่ ีกขาดมีบางส่วนหลดุ ลอยอยใู่ นน้าวุ้นตา ผปู้ ่วยจะเหน็ เป็นจุดดา
ลอยไปมาเรียกว่าVitreous Floater มา่ นบงั ตา (falling curtain) เป็นอาการสาคัญที่พบใน
ผู้ป่วย เม่ือน้าจากน้าวนุ้ ตาเซาะผ่านรูขาด ทาใหจ้ อประสาทตาลอก

บรเิ วณทจี่ อประสาทตาลอกจะมีลานสายตา เสียไป ผู้ปว่ ยจะเหน็ เปน็ เงาบังเพิ่มนาก
ขึ้น ผูป้ า่ ยมักมกั พบแพทย์ด้วยอาการตามวั ซงึ่ ในระยะหลังของโรคแลว้

4 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

การวนิ จิ ฉยั การตรวจลานสายตาจะพบตามวั ลง เมอื่ จอประสาทตาหลดุ ลอกถงึ บริเวณจดุ รับภาพ
ตรวจความดันลกู ตาจะต่ากว่าขา้ งปกติมาก ตรวจ Papillary reflex ดว้ ย direct ophthalmoscope
ส่องดทู รี่ ะยะหา่ งจากตา 1 ฟตุ ส่วนทีจ่ อประสาทตาปกติจะมองเหน็ เปน็ red reflex สว่ นท่ีจอ
ประสาทตาลอกจะมองเหน็ เป็น gray reflex ตรวจดู จอประสาทตา จะพบวา่ ส่วนที่ลอกจะมสี ีขาวเทา
พื้นจอประสาทตามลี ักษณะเปน็ รอยยน่ ไมเ่ รียบ และพบวา่ มี เส้นเลอื ดคดเคย้ี ว (tortuosity)

การรกั ษาจอประตาทตาลอกมี 4 วธี ี ได้แก่

1. การฉีดแกส๊ เขา้ วุ้นตาร่วมกบั การจี้ปิดรขู าดทจี่ อประสาทตา (pneumatic retinopexy) หมายถึง
การผ่าตัดท่ีมกี ารฉดี แกส๊ ท่ขี ยายตัวได้ เช่น C3F8 (perfluoropropane) หรือ SF6 (sulfur
hexafluoride) เขา้ ไปในนา้ วุ้นตา และจัดทา่ ใหผ้ ู้ป่วยนอนอยู่ในตาแหนง่ ที่แก๊สลอยข้นึ ไปอุดรู
ขาด

2. การผา่ ตัดนา้ วุน้ ลกู ตา (pars plana vitrectomy : PPV) คือ การผา่ ตดั น้าวนุ้ ตา แพทย์จะใช้วิธี
ตดั น้าวนุ้ ตาเพ่อื ให้เห็นจอประสาทตาได้ดีขึน้ สามารถมองเหน็ รขู าดในจอประสาทตาได้งา่ ยขึ้น

3. การผ่าตัดหนนุ ตาขาว (sclera buckling) มีวัตถปุ ระสงคท์ าใหเ้ กิดการหดตัวของตา เพอ่ื ใหต้ ามี
ขนาดเลก็ ลง retinal pigment epithelium จะถกู ดงึ เขา้ หา sensory retina ท่ีลอกออกมาและ
ติดกนั เหมอื นเดมิ อาจทาร่วมกบั การเจาะเอาน้าทอ่ี ยใู่ ตช้ ัน้ ของจอประสาทตาออกโดยเจาะทะลุ
ผ่านตาขาว (sclera) ทาให้ sensory retina ราบลงมาติดกับ retinal pigment epithelium
การทาใหเ้ ช่ือมตดิ กนั ระหวา่ งช้นั ท่ลี อก อาจทาได้โดยการจี้ดว้ ยความรอ้ น ความเย็นจัด หรอื แสง
เลเซอร์

4. การผ่าตดั น้าวนุ้ ตาร่วมกบั ใชแ้ สงเลเซอร์ยิงปดิ รขู าดบนจอประสาทตาแล้วฉดี ซิลโิ คน (23G Pars
plana vitrectomy retinotomy fluid air exchange endolaser treatment silicone oil :
23 G PPV+FAX+EDL+SO) ซึง่ เป็นการผ่าตดั นา้ วุ้นลกู ตาหรือเยอ่ื พังผืดที่ดึงรงั้ ตาเพื่อใหเ้ หน็ จอ
ประสาทตาอยา่ งชดั เจน และทาการดดู แลกเปล่ยี นของเหลวเปน็ อากาศ จะชว่ ยให้จอประสาทตา
ท่ีลอกตวั สามารถติดหลบั ตาแหนง่ เดิมอีกครงั้ รว่ มกับการใชแ้ สงเลเซอร์ยิงปิดรขู าดบนจอ
ประสาทตาและฉดี ซิลิโคน เพือ่ ให้มกี ารติดกลบั เข้าท่ขี องจอประสาทตา

Credit : JAMA Medicine



Operative Theatre

Instrumentation
Basic Sets

Specialty Sets
Stellaris PC

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV 7

Operative Theatre

ห้องผ่าตัดตา อาคารมงคลกาญจนา ช้นั 4
โรงพยาบาลตารวจ สานกั งานตารวจแห่งชาติ

เครอ่ื ง stellaris Anesthesia Station

8 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

เตยี งผา่ ตดั กลอ้ งผ่าตัด

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV 9

กล้องผา่ ตัดตา

พร้อมกลอ้ งผ้ชู ่วยและชุดถ่ายทอดสญั ญาณภาพ

กลอ้ งมองขา้ ง กลอ้ งหลกั
(Main Camera)
(Side view)

สาหรบั แพทย์ผูช้ ่วย
(Assistant)

ในการเข้าช่วยผา่ ตัด
มองเห็นภาพเดยี วกบั

กบั แพทย์ผ่าตดั

กล้องทใี่ ชผ้ า่ ตัดท่ีสามารถเพิ่มระบบกลบั ภาพได้ สามารถซูมภาพได้อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง
มีระบบไฟส่องสะท้อนประสาทตาทม่ี แี กนเดียวกนั กบั ระบบไฟกลอ้ ง (Coaxial)
ปจั จบุ นั โรงพยาบาลตารวจนิยมใช้กลอ้ ง Zeiss Lumera 700 ในการผ่าตัด

จอตาหลดุ ลอก,พงั ผดื จอตา,เลอื ดออกในว้นุ ลกู ตา

10 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

การเตรียมกลอ้ ง

เมอื่ ทาการ Setting ตอ่ ปล๊กั ทุกอยา่ งเรียบร้อย
แลว้ กดป่มุ เปดิ กล้อง สีเขยี วและรอใหก้ ล้อง
Set เครอ่ื ง ต่อจากนั้นทาการเลือก
Username เป็นช่ือ Surgeon ท่ีทาการผา่ ตดั
จะเปน็ การตง้ั คา่ เฉพาะของ Surgeon นนั้ ๆ

เคร่ืองสารองไฟ (UPS)

เครือ่ ง DVD

ข้ันตอนการเตรยี มกลอ้ งผา่ ตัด ZEISS มีสายทตี่ ้องตอ่ ทั้งหมด 2 สาย คอื
1. สายปล๊กั กล้องท่ีต้องทาการ ต่อเคร่ืองสารองไฟ (UPS) ทุกครงั้ เนอื่ งจากหากเกิดไฟฟา้ ดับระหวา่ ง

การทาผ่าตัด จะมีไฟฟา้ สารองที่ทาใหแ้ พทย์ยงั สามารถทาการผ่าตัดต่อไปได้
2. สาย ตอ่ เครื่อง DVD เพอ่ื ฉายภาพขณะทาผ่าตดั ไปยังจอทีวี

และยังสามารถบันทึกข้ันตอนการผ่าตัดไดโ้ ดยกด Record ไวใ้ นเครอื่ ง DVD

นาปล๊ักจากกลอ้ งต่อทร่ี สู ีเหลอื งของเครอ่ื ง DVD จากนั้นกดปมุ่ Onเครื่องและเลอื ก Line 2 จะสามารถฉาย

ภาพผา่ ตัดบนจอทีวีได้ เครอ่ื ง DVD ทฉี่ ายภาพขณะผ่าตัด

นาสายไฟของกลอ้ งผ่าตดั ตอ่ เข้ากบั เคร่อื ง UPS แทนการเสยี บสายไฟ

โดยตรง เพอ่ื สารองไฟในกรณีไฟฟา้ ดับ แลว้ กดป่มุ On ของเครื่อง UPSก็

สามารถใชง้ านได้เลย เคร่ืองสารองไฟ (UPS)

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 11

การเตรยี มกลอ้ งผา่ ตัดสาหรบั PPV

ตวั Invertor เปน็ ตัวปรับภาพในระบบเลนส์กวา้ งทต่ี อ้ งทาการ
ต่อกบั กลอ้ งZEISS Lumera 700 เสมอเมอ่ื มีการผา่ ตัดทางจอ

ประสาทตา (ParParna Vitrectomy:PPV)

“โดยการต่อ Invertor นน้ั ตอ่ ใต้กล้องให้ลงล็อคและหมุนนอ๊ ต ที่บรเิ วณด้านหลังให้แน่นจากน้นั นาสายInvertorต่อ
กบั กลอ้ งตรงทร่ี ะบุวา่ "BIOM“ และทาการ Strap สายด้วยMicroporeตวั Invertorใหเ้ รยี บรอ้ ย เพ่ือป้องกนั สาย

ตกลงมา Contaminate Fieldผ่าตัดและเพ่ือให้มั่นใจวา่ สายตอ่ กบั กล้องแนน่ เพียงพอแลว้ ”

12 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

Biom
Placement

หลังจากการเตรยี ม Invertorต่อ
กบั กล้องแล้ว ถงึ ขั้นตอนเร่ิมจะ
ผ่าตดั ตอ้ ง มกี ารใส่ Biom ที่ผ่าน
การทา Sterile อบแกส๊ เพอ่ื ให้
การผา่ ตดั จอประสาทตามีความ
ละเอียดคมชดั

ประโยชน์ คือ ไมจ่ าเปน็ ต้องปรับ
โฟกสั ของกล้องใหม่เมอื่ ระบบ
ส่องก้นตาถกู เลือ่ นเข้าหรือเลอ่ื น
ออกจากตาแหน่งเดมิ

การใส่เลนส์ Varioscope ทาให้
กลอ้ งผ่าตัดอยู่ในระนาบโฟกัส
เดียวกนั ระหวา่ งผ่าตัดดวงตา

ระบบจะทาการพบั ตั้วขึน้
อัตโนมตั หิ ากมีการสมั ผสั ที่ไมไ่ ด้
ตงั้ ใจเกิดข้นึ กบั ตาผปู้ ่วย

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 13

Stellaris PC

IV Pole

Fluid, Air exchange

Illumination %

Coagulation

VISC : เป็นชอ่ งสาหรับต่อสายฉีด Silicone oil
VIT : เป็นช่องสาหรบั ตอ่ สายVitrectomy probeในเคส PPV

FAX : เปน็ ชอ่ งสาหรับต่อสายGAS

U/S : เปน็ ที่สาหรับต่อกบั หวั Ultrasound

กรณจี ะทาการผา่ ตดั ต้อกระจก (Phaco emultification)

COAG : เปน็ ช่องสาหรับเสยี บปล๊ักจ้ี ไมว่ ่าจะเปน็ จภี้ ายในลูกตาดา้ นหลงั

Posterior segmentsหากเปน็ จใ้ี นตอ้ งใชห้ วั จี้Internal Bovieและปรับ
ความแรงจบ้ี นหน้าจอเปน็ Coag12% หรอื จะเป็นจ้ที ่ีAnterior segment
บริเวณConjunctivaเปลย่ี นหวั จเ้ี ป็น Bipolar bovieและปรับความแรงจี้บน
หนา้ จอเป็นCoag 20 %

เครือ่ ง Stellaris PC

เปน็ เครื่องผ่าตัดทส่ี ามารถผา่ ตดั ได้ท้งั ทาง Anterior segment (การผา่ ตัดต้อกระจก:Phacoemultification) และทาง
Posterior segment (ผา่ ตดั จอประสาทตา : ParParna Vitrectomy) หรือสามารถผา่ ตดั ได้ทัง้ ทาง Anterior segmentและ
Posterior Segment ได้เลยพร้อมกนั ดงั นนั้ จงึ เปน็ ทีน่ ยิ มสาหรบั แพทยจ์ ักษุจอประสาทตาเนื่องจากสามารถผา่ ตัดได้ทง้ั สองสว่ น
พรอ้ มกนั เม่อื เกิด Complication ในการผา่ ตดั Phacoemultification เชน่ ระหวา่ งใสเ่ ลนสแ์ ก้วตาเทยี มเกิดเลนสห์ ล่นไปทาง
ด้านหลังจอประสาทตา แพทยส์ ามารถท่ีจะใชเ้ ครือ่ งผา่ ตดั Stellaris PC นใ้ี นการแกไ้ ข Complication ทีเ่ กดิ ข้นึ ได้ทนั ทโี ดยไม่
ตอ้ งเปลยี่ นเครื่องผ่าตดั และเปล่ียนอุปกรณใ์ หม่ ลดขนั้ ตอนความวุน่ วายไปไดม้ าก

14 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

Stellaris PC
Select procedure
End Programming
เป็นfunctionท่สี ามารถเลือกการผ่าตัดไดว้ ่าจะ
เปน็ ป่มุ สนิ้ สดุ การ เปน็ การเลอื กโปรแกรมของเคร่ืองให้ ผา่ ตัดทาง Anterior segment ,Posterior
ผ่าตดั เมอ่ื กดปุ่มนี้ เหมาะสมกับ Packทใี่ ชใ้ นการผา่ ตัด segment หรอื Combine surgery
เครือ่ งจะขนึ้ ถามอีก โดยเลอื กจากขนาด ของTrocar เชน่
รอบวา่ จะทาการ
Shut downเครือ่ ง การเลอื กเปน็
หรอื ไม่ 23G PPVหรือ 25G PPV

Select Surgeon

เป็น Setting ท่ีตง้ั คา่ ไวต้ ามความ
ถนดั ของแพทยโ์ ดยบรษิ ัทต่างๆ ท้ัง
ความแรงในการตดั (Vitrctomy)
และตง้ั Foot switch ตาแหน่ง
ต่างๆตามความถนดั ของแพทย์

Prime and Tune

เป็นการทดสอบหัวตดั Insert Cassette
(Vitrectomy),สายนา้
(Infusion)และ เมือ่ เปดิ เคร่อื งทุกอย่างเรยี บร้อย
สายดูดนา้ ดา้ นหลัง แล้วอย่างแรกคือต้อง Insert
ลกู ตาออก
(Extrution) casset ทีท่ าการต่อสาย
เรียบรอ้ ยแล้ว

Coag% : เปน็ การบอกความแรงของจ้หี นว่ ยเปน็ % โดยในCase PPV หากเกิดการ Bleeding ขา้ งในช้นั Retina
Scrub nurseจะตอ้ งปรับความแรงจไ้ี ปท่ี12% แต่หากแพทยใ์ ชจ้ ้ีภายนอก (กรณจี ี้ Conjunctiva) ให้ปรับจีไ้ ปท่ี20%

Irr : เปน็ ปมุ่ ที่ใช้สาหรบั การเปิดน้าBSSทีจ่ ะใสเ่ ขา้ ไปmaintainลกู ตาระหวา่ งผา่ ตัด ซ่ึงมคี วามสาคัญมากในเคสPPVเน่ืองจาก
หากScrub nurseไม่ทาการควบคุมน้าให้เปิดระหว่างผ่าตดั อาจทาให้ผปู้ ่วยลกู ตาเสียทรงได้
Fill : ปมุ่ นี้ใช้เส่ือก่อนเร่มิ เคสผา่ ตัดเป็นการTestสายนา้ และนานา้ BSSออกมาจานวนนึงเพอื่ ให้Scrub nurseใชใ้ นการสง่ ผ่าตัด

IV Pole : เปน็ การบอกถงึ ความสงู ของเสานา้ BSS ซงึ่ มีผลต่อการผา่ ตดั เนื่องจากหากเสานา้ ย่ิงสูง นา้ BSSท่ไี หลเขา้ ลูกตา
ผูป้ ่วยจะยิง่ เรว็ และแรง เพราะฉะน้นั Surgeonอาจให้Scrub nurseปรบั คา่ ความสงู ของเสาน้าระหวา่ งผา่ ตัดได้

F/AX : เปน็ การเปิดเอาAirเข้าแทนการเปดิ เอาFluidเขา้ ระหว่างผ่าตดั มักใชใ้ นเคสที่จอประสาทตาหลุดลอก การนาAirเขา้
ไปแทนท่ีนา้ ระหวา่ งผา่ ตัดนน้ั เพ่ือใหอ้ ากาศเขา้ ไปชว่ ยใหจ้ อประสาทตาราบลงมาตดิ กบั ชนั้ ท่ีหลดุ ลอกได้

Illum% : เปน็ การบอกถงึ %ความสวา่ งของไฟLight sourceที่ใชใ้ นการผ่าตัด Posterior segments โดยตอนจะต่อสายไฟ
กบั เคร่ืองStellarisใหเ้ ลอื กIllumชอ่ งใดก็ได้(1หรือ2)และทาการปรับไฟให้ตรงกบั ชอ่ งทีเ่ สียบสายไฟ

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 15

LASER Duration

Light Amplification by Stimulation Emission of Radiation เปน็ ปุ่มทีบ่ อกถึงระยะเวลาท่ใี ช้ในการยงิ Laserแต่ละ shot ค่าทใี่ ช้
เหมาะสมกับตาพ้ืนฐานคอื 200m

การเปิดเคร่ือง Interval

ให้หมนุ กุญแจไปที่ On และหากSurgeonยังไม่ เปน็ ปุ่มที่บอกถงึ ระยะห่างของLaserของแต่ละ Shot
ทาการยิงLaserให้กดปมุ่ Modeไปที่ Mode ซง่ึ ค่าทใ่ี ชเ้ หมาะสมกับตาพื้นฐานคอื 200 ms
Standby ไวก้ ่อนและเม่ือ Surgeon จะทาการยงิ
Laser ใหไ้ ปกดทM่ี ode Treat Counter

Power เป็นหนา้ จอทแ่ี สดงถงึ จานวน
Shotเลเซอรท์ งั้ หมดทท่ี าการยงิ
เปน็ ป่มุ ท่ีบอกถึงกาลงั ของLASERทใ่ี ช้โดย กับผปู้ ่วยไป โดยตอ้ งทาการ
ใหต้ ง้ั ค่าหมนุ ไปที่ 200mW บันทึกจานวน ShotของLaserทกุ
ครงั้ หลังเสรจ็ สิ้นการผา่ ตดั

เครือ่ ง LASER

เปน็ เครอื่ งท่ที าการยงิ เเสงเลเซอร์เขา้ ทจ่ี อประสาทตา (Retina) เพ่ือเป็นการปิดรูขาดตา่ งๆบนจอประสาทตา
(rhegmatogenous retinal detachment) ซ่งึ พบไดบ้ ่อย สุดถงึ ร้อยละ90-95ของผปู้ ว่ ยโรคจอประสาทตาหลุดลอกท้งั หมด

เครอื่ ง Cryo-LINE OPTIKON

เป็นเครื่องจค้ี วามเยน็ จดั เป็นการทาให้ชน้ั ท่ีลอกของจอประสาทตากลับมาเชอื่ มติดกันด้วยความเยน็ เช่นเดียวกันกบั การใช้เลเซอร์ โดย
ระหวา่ งทSี่ urgeon ใชเ้ ครือ่ ง Cryoบนตาผปู้ ่วยหน้าที่ของ Scrub nurse คอื การคอยหยอดน้าเพอ่ื ปรบั อณุ หภมู ิของตาผ้ปู ่วย

16 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

Basic Retina Set 6
3
11 2
10
9

5

8

74

Retina Set : เป็น Set ผ่าตดั ของ Retina ภายในประกอบดว้ ย

1. Eye speculum เปน็ เครือ่ งมือสาหรับใช้เปิดตาผู้ป่วย
2. หวั Cannula ใชต้ ่อกับ Syringe 5 CC. เพ่อื ที่ Scrub nurse ใชค้ อยหยอดนา้ BSS ท่ี Cornea ปอ้ งกันผูป้ ว่ ย

ตาแหง้ และยังช่วยให้ Surgeon ผ่าตัดมองเหน็ ไดด้ ีย่งิ ขึน้

3. Caliper นาไว้ใชเ้ พอื่ วัดตาแหนง่ ตา่ งๆขณะทาผา่ ตดั บนตาผูป้ ่วย
4. Scissors ไว้ใช้สาหรับตัดไหมเสน้ ใหญ่ (Nylon 6-0)
5. Westcott stitch scissors สาหรับตัดไหมเส้นเล็ก (Nylon10-0)
6. Needle holder ไวส้ าหรบั จบั ไหมเพ่ือเย็บโดยจะเปน็ ไหม Nylon6-0ขนึ้ ไป
7. Mcpherson forceps ใช้สาหรบั จับเลนสแ์ ละใช้ในการฝังปมไหมหลังจากเย็บ
8. Tying forceps 2 ตัว ใช้ในเคส Sclera bucking เพอื่ จับ Muscle ท่ตี า
9. Forceps.12 เป็น Forceps ที่ใชใ้ นการจับ Conjunctiva จับ plug Trocar และจับไหมเยบ็ ขนาดเล็ก

(Nylon10-0)

10. Forceps.5 เป็น Forceps ที่มปี ลายขนาดใหญ่กว่า .12 ใช้ในการจับของที่แข็งได้ เช่นการ Off plug Trocar ท่ี

ปกั ไวใ้ นลกู ตาผปู้ ่วย

11. Bishop forceps 2 ตัว เปน็ Forceps ท่ีใช้ในการจับเนื้อเยื่อทีอ่ ่อนและบอกบางของลูกตา

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 17

Basic Retina Set

23G PPV PACK

ใน Pack จะประกอบไปด้วย
• Trocar 3 ตวั
• Sclera plug
• สาย Infusion
• Light Source
• Cassetteท่มี สี ายIVไวต้ อ่ กบั ขวดBSSซึง่ ตัว

Cassetteจะเปน็ ตัวเก็บนา้ ท่อี อกมาจากตาผู้ป่วย
• สาย Extrusion
• Vitrectomy probe
• ถงุ ตดิ หน้าจอเครือ่ ง Stellaris
• ถงุ Mayo

Biom Zeiss

เพือ่ ใหก้ ารผ่าตดั จอประสาทตามีความละเอียด
คมชัด ประโยชน์ คือ ไมจ่ าเป็นต้องปรบั โฟกสั ของกลอ้ ง
ใหม่ เมือ่ ระบบส่องกน้ ตาถูกเล่ือนเข้าหรอื เล่อื นออกจาก
ตาแหนง่ เดิม

การใส่เลนส์ Varioscope ทาใหก้ ลอ้ งผา่ ตัดอยู่
ในระนาบโฟกัสเดยี วกนั ระหว่างผา่ ตัดดวงตา ระบบจะ
ทาการพบั ตั้วขึ้นอัตโนมัตหิ ากมกี ารสัมผสั ท่ีไมไ่ ดต้ ้งั ใจ
เกิดขึ้นกบั ตาผปู้ ว่ ย

โดย Scrub nurse จะเป็นผใู้ ส่ Biom ท่ี
ปราศจากเช้อื (Sterile) ตรงบริเวณ Invertor ท่ที าการ
ต่อไว้กับกลอ้ งผา่ ตัด

18 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

อปุ กรณพ์ ิเศษในเคส Retina

Micro Forceps

เป็น Micro Forceps ทใ่ี ช้ในการทา Membrane Peelingใน
การลอก Scar หรอื Tissue ที่เกดิ ขึน้ ท่ี Retina มกั ทาในผู้ปว่ ยได้
Dx.diabetic retinopathy, macular pucker, macular hole and
complex retinal detachment

Surgeon จะเป็นผู้กาหนดมาใน Operation วา่ Membrane
Peeling (MP) ก็จะตอ้ งมีการเตรียม 23G Forceps ท่ีSurgeon ถนดั

Credit :Hospitaldeolhosdosudoeste

สาย LASER

เปน็ อุปกรณ์ท่ีตอ้ งเตรยี มเม่อื แพทยม์ ีเขยี นมาใน
Operationวา่ Endolaser (EDL) มกั ใช้ในผปู้ ว่ ยที่มี
Dx.rhegmatogenous retinal detachment (RRD)

การยงิ Laserจะเป็นการช่วยให้ปิดรูขาดตา่ งๆของจอ
ประสาทตา

โดยข้อสาคญั กค็ อื Scrub nurse ต้องดแู ลสง่ สาย
Laserไมใ่ ห้มกี ารหกั พบั งอเนอ่ื งจาก fiber ในสายLaser
อาจสญู เสียFunctionในการทางานได้

เม่อื Surgeon ทาการยงิ Laser หา้ มมองในตาแหน่งของ
แสง Laserจะทาให้สายตาเสียได้ Surgeonจึงต้องมกี ารตอ่
Safety Filterเขา้ ท่ีตวั กล้องเสมอเมอื่ มกี ารใช้Laser

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 19

ชุดฉดี Silicone oil

การฉดี Oil เปน็ การรักษา rhegmatogenous
retinal detachment มีหลักการสาคัญคือการปดิ
และผนึกรู

การใส่ Silicone oilเปน็ Internal temponade
silicone oil ท่เี บากว่าน้า ใสเ่ ข้าไปในลูกตา
ก็จะลอยตัวไปปดิ รู แต่silicone oil จะไมถ่ ูกดูดซมึ
จงึ ตอ้ งมาผ่าตัดเอาออกทหี ลงั เน่อื งจากอาจทาให้
เกดิ ภาวะแทรกซอ้ นตามมาได้

อีกวธิ ีหนึ่งคือการฉีด perfluorocarbon ทหี่ นกั
กว่าน้าเข้าไปในตา perfluorocarbon จะจมลงไป
ปดิ รูไดแ้ ต่ตอ้ งทา vitrectomy กอ่ น และเนอื่ งจาก
มี toxicity จึงตอ้ งเอาออกจากตาภายใน 2 เดอื น

Soft tip

ใช้คกู่ บั สาย ExtrusionเมSื่ urgeonทาการ Vitrectomy ไปและจะนาส่งิ ท่หี ลดุ ลอกของ Retinaนน้ั
ออกมา โดย Soft tipนน้ั ตรงปลายจะมีSiliconeซ่ึงขึน้ อยกู่ บั Surgeonวา่ จะทาการตดั Siliconeที่ปลายไว้สั้น
หรอื ยาวขนาดไหน

ดังนัน้ กอ่ น Scrub nurse สง่ Soft tip ให้ Surgeon ต้องมกี ารถามก่อนว่าจะให้เอาขนาดยาวเท่าใด
และใช้ Scissors ตัดเปน็ ความยาวตามSurgeonต้องการ นอกจากนน้ั ตอ้ งเปล่ียน Mode ที่เครือ่ ง Stellaris
ใหเ้ ป็น Extrude ดว้ ยกอ่ นจะเริ่มข้ันตอนExtrusion

20 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

Internal ในกรณที ีเ่ กดิ การ Bleeding ขึน้ ท่ี Retina Surgeon จะมกี ารขอ
internal Bovie (จใ้ี น) ให้ Scrub nurse เตรียมสายจี้ส่งให้ Circulating
nurse และปรบั Mode ทเ่ี คร่อื ง Stellaris ไปที่ Coag

Bovie จากน้นั ใหไ้ ปปรับความแรงของจีไ้ วท้ ่ี 12% เป็นสว่ นทสี่ าคญั มากหาก
Scrub nurse ใช้ความแรงจี้ท่ีมากเกนิ กวา่ 12 ทีช่ ้ันของ Retina

อาจเกดิ อันตรายตอ่ ผ้ปู ่วยได้

C3F8

(Perfluorocabon)

มักใชใ้ นผูป้ ่วยท่ไี ดร้ บั การวนิ จิ ฉัย
Rhegmatogenous Retinal
Detachment (RRD) หรือ
Macular Hole (MH)

เนอ่ื งจากแกส๊ จะเขา้ ไป ช่วยให้
Retina ทีห่ ลดุ ลอกกลบั มา ตดิ ที่
Retina ได้
หรอื ชว่ ยทาใหป้ ิดรตู า่ งๆของRetina

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 21

Credit : Penn Medicine

Detailed

Surgical Steps

Pearls and Pitfalls
for Operative Scrub Nurse

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 23

ข้ันตอนการส่งผา่ ตดั (Surgical Steps)

เตรยี มผ้ปู ว่ ยและอปุ กรณเ์ พอ่ื ใหแ้ พทย์พร้อมผา่ ตัด

ขัน้ ตอนการส่งผา่ ตัด Retina
1. จัดเตรียมโต๊ะเคร่ืองมือ โดยตอ่ สายกับ Cassette (สาย Extrusion และสาย Infusion)
2. พบั ผา้ เขียวเพอื่ ทาการเก็บสาย แบง่ ออกเปน็ 2 ฝัง่

– ฝัง่ ขวา ใหม้ ีสายของอปุ กรณ์ท่ี Surgeon จะใชม้ ือขวา
ประกอบด้วย Vitrectomy probe, สาย Extrusion, สายLaser (หากใช)้

– ฝ่งั ซา้ ย ให้มีสายของอุปกรณท์ ี่Surgeonจะใชม้ ือซ้าย
ประกอบดว้ ย สาย Infusion, Light source, สายฉดี silicone oil(หากใช)้ และ สายจ(้ี หากใช้)
(รปู ภาพท่ี 1)

3. เม่ือตอ่ สายอปุ กรณบ์ นโตะ๊ เสร็จเรยี บร้อย ใหน้ า Cassette ทต่ี อ่ สายตา่ งๆเรยี บรอ้ ยแลว้ ไปต่อกับ
เคร่ือง Stellaris PC กับ Circulating nurse

4. เลือกโปรแกรมบนหนา้ จอเพ่อื กดเอาน้า BSS หลังจากท่ี Circulating nurse ต่อสายตา่ งๆเสร็จ
โดยกดที่ปมุ่ Irr ใหข้ น้ึ On หลังจากเอานา้ BSS พอประมาณใหก้ ดอีกครัง้ เพ่อื ปดิ นา้
(โดย Scrub nurse สามารถกดหนา้ จอเองได้เนื่องจากใชถ้ งุ Sterile ตดิ ทีห่ น้าจอไว้)

5. นาสายของ Vitrectomy probe, สายInfusion และสาย Extrusion มาไว้ในกลอ่ งพลาสตกิ สีขาว
ทีม่ มี าใน Pack PPV เลอื กโปรแกรม Prime and tune เพ่อื เตรียมความพร้อมของเครื่องและอปุ กรณ์
โดยขั้นตอนนี้ Scrub nurse จะตอ้ งสังเกตที่ Vitrectomy probe วา่ มกี ารตดั /สัน่ สะเทือนหรอื ไม่
หากไมม่ ี ต้องทาการเปลี่ยนสาย Vitrectomy ใหม่

6. เม่อื จัดโต๊ะทกุ อยา่ งเสรจ็ เรยี บรอ้ ย และ Surgeon ได้ตั้งกลอ้ งทกุ อยา่ งพรอ้ ม
– Paint ทาความสะอาดหน้าผู้ปว่ ยดว้ ย Povidine Solution 2 ไม้ (รูปภาพท่ี 2)
– เชด็ Eye lid บนและล่างด้วย Cotton bud ชบุ Povidine solution
– ล้างตาด้วย 1:9 Povidine sol : sterile water (รูปภาพท่ี 3)
– เช็ดหนา้ ด้วย Gauze (ซับเบาๆไม่ถไู ปมา)
– ปูผ้าคลมุ ผ่าตัด (รปู ภาพท่ี 4)
– drape ตาผูป้ ว่ ยเก็บขนตาใหเ้ รียบรอ้ ย

7. ตดิ อปุ กรณS์ terileกับกล้อง ดังตอ่ ไปนี้
– ตวั จบั กล้องKnob sterile
– Biom sterile ต่อกับ Invertor (รูปภาพท่ี 5 )

8. ย่ืน Eye speculumใหS้ urgeonเพือ่ เปิดตาผปู้ ่วย

24 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

รปู ภาพที่ 1 การต่อสายกบั เครอ่ื ง Stellaris รปู ภาพท่ี 2 การทาความสะอาดหนา้ ผปู้ ว่ ยด้วย
Povidine solution 2 sponge

รปู ภาพที่ 3 การล้างทาความสะอาดตาด้วย 1:9 (Povidine solution : sterile water)

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 25

รปู ภาพที่ 4 คลุมผา้ คลุมผ้าตัด Sterile กับผูป้ ่วย โดยยื่นหา่ งปลายเทา้ ให้ Circulating nurse

รปู ภาพที่ 5 ตดิ อปุ กรณ์ Sterile กบั กลอ้ ง

26 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

ขัน้ ตอนการสง่ ผา่ ตดั (Surgical Steps)

ข้นตอนการผา่ ตดั ทเ่ี ก่ยี วขอ้ งกบั Scrub nurse โดยละเอียด

9. ยื่น 23G Trocar ดา้ นกน้ ท่มี ตี ัววัดกับ Forceps.12
แพทย์จะทาการวัดตาแหน่งรเู ปดิ แผลห่างจากขอบ Limbus ประมาณ 3-3.5 mm. และดงึ ส่วนท่เี ปน็
Trocar bladeออก ซง่ึ รูแรกจะอยดู่ ้าน Inferotemporal
สาหรับใส่ Infusion line

10. ยน่ื สาย infusion ให้ Surgeon ทาการ On นา้ โดยกดท่ี Irr On เพือ่ ตรวจสอบสาย วา่ นา้ ไหลดี และไม่
มี Air ทา่ อาจบดบงั Field ขณะทาผ่าตัด
จากน้ากด Irr อีกคร้งั เพอื่ ทาการปิดนา้ และให้ Surgeon นา Infusion ใสเ่ ข้าไปท่ี Port แรกที่ตา ที่
สกั ครูไ่ ดท้ าการเปดิ แผลไป

11. ยน่ื สาย Light source ให้ Surgeon เพือ่ Check ว่าสายน้าอยใู่ นตาแหนง่ ทีเ่ หมาะสมหรือไม่
12. ยน่ื เทป เพ่อื เป็นการ Strap สายInfusion ใหf้ ixอย่กู ับที่
13. เม่ือสายInfusionเข้าไปทPี่ ortแรกบนตาผปู้ ว่ ยแลว้ ให้กดเปดิ นา้ Irr on

เพ่ือ Maintain ตาของผปู้ ่วย
14. Surgeon จะทาการเปิด Port ตอ่ อกี 2 port

Scrub nurse ย่ืนTrocar +Forcep .12 ตามเดิมอกี 2 port ท่ีเหลือ
ซึ่งจะเป็นทาง Superotemporal และ Superonasal
สาหรับใส่ light source และ Vitrectomy probe ตามลาดบั (รูปภาพท่ี 6)
15. เมือ่ ทาการเปิด 3 port ครบเรียบร้อยแลว้ Surgeon จะนา Biom ของกล้องเขา้
เพ่อื เริม่ ผา่ ตดั ทางPosterior segment
16. สง่ Vitrectomy probe ให้ทมี่ อื ขวาของ Surgeon และสง่ Light sourceใหท้ ี่มอื ซา้ ยของSurgeon
โดยกด Illum On บนหน้าจอStellaris
17. Circulating nurse ปิดไฟหอ้ งไม่ให้แสงไฟของหอ้ งรบกวนการผา่ ตัด (รปู ภาพท่ี7)
18. เมอ่ื Surgeonเรมิ่ ทาการ Vitrectomy ให้ Scrub nurse สงั เกตท่ีการไหลของน้า BSS ทีเ่ สานา้ วา่ น้า
ไหลหรือไม่ และ ทาการแจง้ Surgeonทุกครง้ั วา่ นา้ ไหลดี/น้าไม่ไหล
เนอ่ื งจาก BSS เปน็ ตวั คงรูปตาของผู้ป่วยซ่ึงมีความสาคญั มาก และตอ้ งคอยดูว่า Infusion line อยูใ่ น
Por tดีหรอื ไม่
19. Surgeon ทาการผ่าตัดไปเร่ือย ๆ ตาม Operation ท่รี ะบุมา หากมMี embrane Peeling ให้เตรยี ม
Micro forceps และสียอ้ ม Membrane ตามที่Surgeonถนดั ไว้ใน Syringe insulin ตอ่ กับเขม็ Gril
หรือ EDLใหเ้ ตรยี มเครอื่ งLASERไว้ตามทเี่ คยระบไุ ว้ด้านหนา้ ของเล่ม ฯลฯ

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 27

Credit : eyewiki.aao.org รปู ภาพที่ 6
ตาแหน่งของ Port 3 port

Inferotemporal
Infusion line

Superotemporal
light source

Superonasal
Vitrectomy probe

รูปภาพท่ี 7 เมื่อแพทย์เรม่ิ ผา่ ตดั นา Biom เข้า จะทาการปิดไฟหอ้ งผา่ ตัด

20. เม่อื ทาการผา่ ตัดเสรจ็ Surgeon จะเกบ็ Biom เข้า
21. ทาการ Off port ทป่ี กั อยบู่ นตาผู้ปว่ ย โดย Scrub nurse ยน่ื Sclera plug Forcep คกู่ บั Forcep

.5 และน้าถว้ ยนา้ ไปรองรับPlugทนี่ าออกมาซ่งึ เปน็ ของมีคม
22. เกบ็ อปุ กรณแ์ ละนาผา้ ที่ปกู ับผู้ป่วยออก เช็ดตาด้วยGauzeชบุ Sterile water หมาดๆ ตามด้วย

Gauzeแหง้ ปิดตาด้วยEye pad และEye shield ส่งObserve ตอ่ ท่ี RR ทั้งนีห้ ากมกี ารฉีดGasหรอื
Silicone oilต้องใหผ้ ้ปู ว่ ยก้มหนา้ เพอ่ื ให้Gasหรอื Oilทฉ่ี ีดไปลอยขนึ้ ไปกดให้ Retina
ราบกลบั มาติดท่เี ดิม

28 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

การพยาบาลผปู้ ่วยกอ่ นผา่ ตัด (Pre-operative care)

1. การพยาบาลด้านรา่ งกาย ใดแ้ ก่ ซักประวัติ ตรวจรา่ งกาย บันทึกสัญญาณชพี (รปู ภาพที่
8) ตดิ ตามผลตรวจทางห้องปฏิบตั กิ าร เกบ็ รวบรวมข้อมลู และบนั ทกึ ในเวชระเบยี น
ผ้ปู ว่ ย แนะนาการฝกึ หายใจใตผ้ า้ คลุมจมกู และนอนราบเพอ่ื ใหเ้ กดิ ความเคยชิน(กรณีท่ี
ทาการผา่ ตัดแบบ Local Anestesia) แนะนาใหท้ าความสะอาดร่างกาย สระผมและ
ล้างหน้าใหส้ ะอาดเช้าวนั ผ่าตดั หยอดยาชา ยาขยายม่านตา และหยอดยาปฏชิ วี นะ
กอ่ นผ่าตดั กอ่ นผา่ ตัด ตดิ ป้ายช่ือตาขา้ งที่ผา่ ตดั บนหมวกคลมุ ผ่าตัดผู้ป่วยเป็น
เคร่อื งหมายบ่งช้ีตาขา้ งท่ีผ่าตดั (รปู ภาพที9)

2. การพยาบาลด้านจิตใจ โดยพูดคยุ เพือ่ สรา้ งสมั พนั ธกาพ ซักถามเกีย่ วกับปัญหาต่าง ๆ
ของผ้ปู ว่ ยก่อนผ่าตดั กระตุ้นใหผ้ ู้ปว่ ยแสดงความรสู้ กึ รับฟงั ปัญหาละคอยคาถามที่
ผปู้ ่วยต้องการทราบ อธบิ ายใหผ้ ู้ปว่ ยทราบวา่ จะได้รบั การดูแลใกลช้ ดิ จากแพทย์และ
พยาบาล แนะนาสภาพแวดล้อมภายในหอ้ งผา่ ตัด

การพยาบาลผู้ป่วยระหวา่ งผ่าตัด (Intra-operative care)

1. การพยาบาลระหว่างผา่ ตดั เน่ืองจากในห้องผ่าตัดผูป้ ่วยอาจเกดิ ความวติ กกังวลไดใ้ น
หลายขนั้ ตอน ท้งั ผปู้ ่วยต้องมกี ารใช้ผา้ คลมุ ผ่าตดั นอนราบและหลบั นอนหลับตา ไมน่ า
มอื ขึน้ มาจบั บรเิ วณใบหน้า หรือไมส่ ่ายศรี ษะไปมา ดงั นนั้ พยาบาลในหอ้ งผ่าตัด ต้องให้
ขอ้ มูลผูป้ ว่ ยเสมอ ว่าจะทาหัตถการอะไรกับผปู้ ่วย เพือ่ ลดความวิตกกังวลและใหผ้ ู้ป่วย
เกดิ ความร่วมมือในทกุ ข้นั ตอนของการผา่ ตัดใหเ้ กิดความราบร่ืน

2. สังเกตและบันทกึ สัญญาณชีพผปู้ ว่ ยเสมอ เมื่อเกดิ ความผิดปกติให้แจง้ Surgeon และ
สอบถามผปู้ ว่ ยถงึ อาการผดิ ปกติ

3. ดแู ลผปู้ ว่ ยปอ้ งกันการพลดั ตกหกลม้ (Fall)เน่ืองจาก ผปู้ ว่ ยทีม่ าผ่าตดั ตามักมีปญั หา
ด้านสายตามากและส่วนมากเปน็ ผสู้ ูงอายุ ดังน้ันพยาบาลและผชู้ ว่ ยพยาบาล ควรดแู ล
ผ้ปู ว่ ยในทุกขนั้ ตอนอยา่ ใกลช้ ดิ (รูปภาพที10)

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 29

รปู ภาพที่ 8 การวดั และบันทึกสญั ญาณชพี ผปู้ ่วย

รปู ภาพท่ี 9 ติดป้ายช่ือตาข้างที่ผา่ ตดั บนหมวกคลุมผ่าตดั
ผปู้ ่วยเปน็ เคร่อื งหมายบ่งช้ีตาข้างทผ่ี า่ ตดั

รปู ภาพท่ี 10 การดแู ลผปู้ ว่ ย
เพื่อป้องกันการพลัดตกหกลม้ (Fall)

30 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

การพยาบาลผู้ปว่ ยหลงั ผา่ ตัด (Post-operative care)

1. การพยาบาลหลงั ผ่าตัด เรม่ิ ตั้งแตผ่ ปู้ ว่ ยกผ่าตัดเสรจ็ ประเมนิ สญั ญาณชพี
ประเมนิ อาการปวด ดแู ลให้ผู้ป่วยนอนหรอื นงั่ คว่าใบหนา้ ขนานกับพนื้ ทันทีหลงั
ผา่ ตัด แนะนาควรอย่ใู นท่าคว่าหนา้ อยา่ งนอ้ ย 16 ช่ัวโมงตอ่ วันหรือตามคาสั่ง
แพทย์

2. แนะนาการปฏิบตั ิตวั เม่อื กลบั ไปหอผปู้ ว่ ย ไดแ้ ก่ น่ังหรอื นอนในทา่ คว่าหนา้
ใบหนา้ ขนานกับพืน้ มากกว่า 16 ช่ัวโมงต่อวนั หรือตามคาสง่ั แพทย์ เป็นเวลา 30
วัน งดส่ายหนา้ สะบัดศีรษะแรง ๆ หรือออกแรงเบง่ ห้ามยกของหนักเกนิ 3
กิโลกรมั ห้ามน้าเข้าตาข้างท่ผี ่าตัดเปน็ เวลา30 วนั ผู้ปว่ ยสามารถอาบนา้ ได้
ตามปกติ สระผมใหน้ อนสระระวงั นา้ เขา้ ตา ยกเว้นกรณีแพทยส์ ่ังห้ามนอนหงาย
ควรงดสระผมรอจนกว่าเเพทย์อนุญาต สอนเชด็ ตาตามข้ันตอนและหยอดยาตาม
แพทย์สั่ง (รปู ภาพที่11)

3. หากลมื หยอดให้หยอดทนั ทที น่ี ึกได้ ไมห่ ยดุ ยาเอง หา้ มขย้ีตา ครอบตาก่อนเขา้
นอนทกุ คนื เป็นเวลา 30 วนั สว่ นกลางวนั ถ้าแพทย์ไม่ใหส้ ง่ั ก้มหน้า สามารถใส่
แว่นตาได้ เพ่ือปอั งกันการกระแทกหรอื เผลอขยต้ี า กรณฉี ีดแก๊สเขา้ ตา ต้องงดขึ้น
เคร่ืองบินจนกวา่ เเพทยอ์ นุญาติ เพราะจะทาใหค้ วามดนั ลูกตาสงู อาการผิดปกตทิ ี่
ควรมาพบเเพทยก์ ่อนนดั ไดแ้ ก่ มีไข้ ตาแดง มีข้ีตามาก ตาบวมมากขน้ึ ปวดตา มี
คล่ืนไส้ อาเจยี น สายตามัวลงกวา่ เดมิ

รูปภาพที่ 11
การสอนการปฏบิ ัติ
ตัวและสอนเชด็ ตา
20 วนั หลงั ผ่าตดั

Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV Page 31

บรรณานุกรม

1. นศิ ารัตน์ สมจติ รมลู . (2559). การพยาบาลผปู้ ่วยจอประสาทตาลอกทไี่ ดร้ บั การผ่าตดั .
สบื ค้น1 เมษายน 2564, จาก

http://www.msdbangkok.go.th/dowload%20file/Personal/succeed/281261/24.pdf.
2. Exetereye. (2021). Eye Anatomy [image]. April 1, 2021, from

https://www.exetereye.co.uk/the-eye/eye-anatomy/.
3. H.Hollands. (2009). Normal Eye Anatomy, PVD, Retinal Tear, and Retinal

Detachment [image].
April 1, 2021, from https://www.semanticscholar.org/paper/Acute-onset-floaters-and-

flashes%3A-is-this-patient-Hollands-
Johnson/e22f01c81b82b35f7cfa9d69a765af3b11addea1/figure/0.
4. Hospitaldeolhosdosudoeste. (2021). fotocoagulacao-a-laser-de-retina.

[image]. April 1, 2021, from
http://hospitaldeolhosdosudoeste.com.br/?portfolio=fotocoagulacao-a-laser-de-retina-laser-
de-argonio.
5. Leo.A Kim. (2021). Standard three-port vitrectomy setup with one line

dedicated to infusion cannula [image]. April 1, 2021, from
https://eyewiki.aao.org/Pars_Plana_Vitrectomy.
6. Penn Medicine. (2019). Eye surgery [image]. April 1, 2021, from

https://www.pennmedicine.org/news/news-releases/2019/september/opioid-
prescriptions-filled-after-eye-surgery-doubled-from-2000-to-2014.
7. Pipat Kongsap. (2010). Visual outcomes and complication of

transconjunctival sutureless 23-gauge vitrectomy (Research report). Bangkok: J
Prapokklao Hosp Clin Med Educate Center.
8. Rphinney. (2018). Retinal tear [image]. Retrieved April 1,2021, from

https://www.reachoutradio.org/post/floaters-and-flashes-saga-continues.

32 Operative Handbook for Scrub Nurse : PPV

เอกสารฉบบั นเี้ ปน็ สว่ นหนึ่งของวิชา
751116 นวัตกรรมและเทคโนโลยี ในการบรหิ ารการศึกษา
จัดทาโดย รอ้ ยตารวจโทหญงิ ธนวรรณ จงธนกมล รหัส 6317500007

เสนอตอ่ ดร.นติ ยา เกิดแยม้