บทที่ 1 ความรู้ทั่วไป

บทท่ี 1

ความรู้ท่วั ไปเก่ียวกับการขยายพนั ธุพ์พช

การขยายพันธุพ์พช หมายถงึ การเพ่มิ ปริมาณต้นธท่ีมีอยู่ด้วยวุิ ีการ
ต่างๆ เพ่อให้พชดารงสายพนั ธุพ์นธัน้ ธไว้ไม่ให้สูญพนั ธุพ์ และรักษาลักษณะ
ประจาพนั ธุพ์ท่มี ีอย่ใู นธพชนธัน้ ธๆ ให้คงอยู่

ประเภทการขยายพนั ธุพ์พช

แบบใช้เพศ แบบไม่ใช้เพศ

ผสมเกสร ส่วนธต้นธ

การเพาะเมลด็ อาศัยรากจากต้นธอ่นธ
การทาบก่งิ
อาศัยรากจากต้นธเอง การตดิ ตา
การต่อก่งิ
การตอนธก่งิ
การปักชา
การแบ่ง และแยกส่วนธ

การจาแนธกประเภทของการขยายพนั ธุพ์พช

การขยายพนั ธ์ุพืชสามารถทาได้หลายวิธี แตโ่ ดยทว่ั ไปจาแนกออกได้ 2 ประเภท
ใหญ่ๆ คือ การขยายพนั ธ์ุพืชโดยใช้เพศ และการขยายพนั ธ์ุพืชโดยไมใ่ ช้เพศ

การขยายพนั ธุพ์พชโดยใช้เพศ หมายถงึ การขยายพนั ธ์ุพืชด้วยเมลด็ ที่เกิดจากการ
ผสมเกสรระหวา่ งเกสรตวั ผ้กู บั เกสรตวั เมีย เมื่อนาเมลด็ ไปเพาะก็จะได้ต้นกล้าหรือเบีย้
นิยมใช้กบั พืชล้มลกุ ก่ิงล้มลกุ และอนื่ ๆ

การขยายพันธุพ์พชโดยไม่ใช้เพศ หมายถงึ การขยายพนั ธ์พุ ืชโดยใช้สว่ นตา่ งๆ ของ
พืชอนั ได้แก่ ราก หน่อ ใบ ลาต้น กงิ่ และเมลด็ ท่ไี มไ่ ด้เกิดจากการผสมเกสร ได้แก่ การ
ตอน การปักชา การติดตา การแบง่ และแยก การเพาะเลยี ้ งเนือ้ เย่ือ เป็นต้น

ชนธิดของพชกับวุิ ีการขยายพนั ธุพ์ท่เี หมาะสม

1. การเพาะเมลด็ นธิยมใช้กับพชต่อไปนธี้
1.1 ไม้ผล เช่นธ มะม่วง มะขาม ทเ์ รียนธ ขนธ์นธ ฯลฯ โดยเพาะเมลด็ เพ่อใช้

เป็ นธต้นธตอในธการตดิ ตาต่อก่งิ
1.2 ไม้ดอกล้มล์ก เช่นธ ดาวเรอง ทานธตะวันธ ซัลเวีย หงอนธไก่ พทิ ์เนธีย

บานธไม่รู้โรย ฯ

ซัลเวีย

พทิ เู นธีย

บานธไม่รู้โรย



1.3 ไม้ประดับ เช่นธ ปาลพมชนธิดต่างๆ

ปาล์มแวกซ์ ปาล์มตาลฟ้า

หมากเหลือง

ปาล์มพดั จีบ หมากเขยี ว ปาล์มไผ่

ปาล์มปรงญ่ปี ่ นุ ปาล์ม
แวกซ์

ปาล์มแชมเปญ

1.4 พชผัก เช่นธ คะนธ้า กะหล่าดอก ผักชี ผักกาด ฯลฯ
1.5 พชไร่ เช่นธ ข้าว ข้าวโพด ข้าวฟ่ าง ยาสูบ ถ่ัว ปอ ฯลฯ
1.6 ไม้ป่ า เช่นธ สัก หางนธกยงู ฝร่ัง ประดู่ คูณ นธนธทรี ฯลฯ

2. การปักชา นธิยมใช้กับพชต่อไปนธี้
2.1 ไม้ดอก เช่นธ การปักชาก่งิ ก์หลาบ เฟ่ องฟ้า เยอรพบริ ่า ผกากรอง ฯลฯ
2.2 ไม้ประดบั เช่นธ การปักชาก่งิ เลบ็ คร์ฑ โกสนธ สนธชนธิดต่างๆ ลนิ้ ธมังกร

วาสนธา ฯลฯ
2.3 พชผัก เช่นธ การปักชาก่งิ ชะอม ผักหวานธ
2.4 ไม้ผล เช่นธ การปักชารากสาเก ฯลฯ
2.5 พชไร่ เช่นธ มันธสาปะหลัง อ้อย ฯลฯ

ต้นวาสนา

3. การตอนธ นธิยมใช้กับพชต่อไปนธี้
3.1 ไม้ดอก เช่นธ ก์หลาบ ชบา ย่โี ถ ล่ันธทม เขม็ ฯลฯ
3.2 ไม้ประดับ เช่นธ โกสนธ พนั ธุพ์ไม้ตระกูลซอง หลวิ

แปรงล้างขวดหรอหลวิ ดอก ไทร ยางอนิ ธเดีย สนธชนธิดต่างๆ ฯลฯ
3.3 ไม้ผล เช่นธ ชมพู่ ฝร่ัง ละม์ด เงาะ ลาไย ลนิ้ ธจ่ี ฯลฯ

ต้นยโ่ี ถ

4. การตดิ ตา นธิยมใช้กับพชต่อไปนธี้
4.1 ไม้ดอก เช่นธ ก์หลาบ
4.2 ไม้ผล เช่นธ พชตระกูลส้ม มะม่วง พ์ทรา ท์เรียนธ ขนธ์นธ
4.3 พชอ่นธๆ เช่นธ หม่อนธ ยางพารา

5. การทาบก่งิ ส่วนธมากนธิยมใช้กับการขยายพนั ธุพ์ไม้ผลต่อไปนธี้ เช่นธ มะม่วง
มะขาม ขนธ์นธ ทเ์ รียนธ พ์ทรา

7. การแบ่งและการแยก นธิยมใช้กับพชต่อไปนธี้
7.1 ไม้ดอก เช่นธ ซ่อนธกล่นิ ธ แกดดโิ อลัส ว่านธส่ีทศิ บัวสวรรคพ
7.2 ไม้ผล เช่นธ สับปะรด
7.3 พชผัก เช่นธ มันธฝร่ัง เผอก ขงิ ข่า กระชาย

ว่านธส่ีทศิ

ประโยชนธพของการขยายพันธุพ์พช

1. ทาให้พชดารงสายพนั ธุพ์เอาไว้ได้ เป็ นธการช่วยรักษาพชไม่ให้สูญพันธุพ์
2. ทาให้เกดิ พันธุพ์ใหม่ ๆ ท่ีดีขนึ้ ธ
3. ทาให้เกดิ รายได้หรอเป็ นธอาชีพโดยตรง เช่นธ ร้านธจาหนธ่ายพันธุพ์ไม้
เนธสเซอร่ีต้นธไม้ ต้นธกล้าต่าง ๆ
4. ช่วยให้คนธเรามีจติ ใจสงบ เยอกเยน็ ธ

5. ช่วยให้ได้ต้นธพชท่ีมีค์ณลักษณะท่ีดตี รงกบั ความต้องการ ดงั นธี้
5.1 ได้พนั ธุพ์ท่ีต้านธทานธต่อโรคแมลงได้ดี
5.2 ได้พนั ธุพ์ท่ีมีลักษณะแปลกใหม่แตกต่างไปจากพันธุพ์เดมิ
5.3 ได้พนั ธุพ์พชท่ใี ห้ผลผลติ สูงกว่าพันธุพ์เดมิ

6. ได้จานธวนธต้นธและจานธวนธพนั ธุพ์เพ่มิ ขนึ้ ธ
7. ช่วยลดต้นธท์นธการผลิต ประหยดั ค่าใช้จ่ายโดยท่ีไม่จาเป็ นธต้องเสียค่าใช้
จ่ายซอ้ พันธุพ์มาปลูก

ความสาคัญของการขยายพนั ธุพ์พช

1. ต่อมนธ์ษยพ การเพ่มิ จานธวนธต้นธไม้ เป็ นธการเพ่มิ แหล่งปัจจัย 4 สาหรับมนธ์ษยพ
โดยทางตรง และทางอ้อมทาให้มนธ์ษยพมีอาหาร ท่ีอย่อู าศัย เคร่องนธ่์งห่มและ
ยารักษาโรค
2. ต่อประเทศ การเพ่มิ จานธวนธต้นธไม้ ทาให้เกดิ อาชีพต่าง ๆ มากมาย
3. ต่ออาชีพ ทาให้เกดิ อาชีพ นธอกจากนธัน้ ธยงั เป็ นธการเพ่มิ ปริมาณอาหารให้
คนธสัตวพและมนธ์ษยพเราเพ่มิ ขนึ้ ธ
4. ต่อส่งิ แวดล้อม การเพ่มิ จานธวนธต้นธไม้ ย่อมทาให้เกดิ ความร่มร่นธเป็ นธท่ี ยดึ
เกาะดนิ ธไม่ให้เกดิ การพังทะลายของหนธ้าดนิ ธ เป็ นธแหล่งทรัพยากรอันธมีค่า ทา
ให้อากาศบริส์ทุพ ฯลฯ
5. ต่อทรัพยากรุรรมชาติ ทาให้ทรัพยากรุรรมชาตทิ ่ีมีอยู่อย่างจากัด เกดิ
ค์ณค่า มากย่งิ ขนึ้ ธ เช่นธท่ดี นิ ธว่างเปล่า เม่อปลูกพช กท็ าให้ท่ีดนิ ธนธัน้ ธมีค์ณค่ามาก
ย่งิ กว่าปล่อย ทงิ้ ไว้เปล่า ๆ

ค์ณสมบัตขิ องผู้ท่จี ะขยายพนั ธุพ์พชได้สาเร็จ

1. ต้องมีความรู้ในธวชิ าพฤกษศาสตรพ พชสวนธ พันธุ์ศาสตรพเป็ นธอย่างดี
เพราะวชิ าดงั กล่าวจะช่วยทาให้เกดิ ความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับสรีระภายในธต้นธพช

ซ่งึ จะมีผลต่อการขยายพนั ธุพ์พชด้วยวุิ ีการต่างๆ ท่ีจะให้ได้ผลตามท่ีต้องการ
2. รู้ชนธิดของพชและวุิ ีการขยายพันธุพ์ท่ีเหมาะสมกับพชชนธิดนธัน้ ธๆ
3. ต้องมศี ลิ ปพ ในธการขยายพันธุพ์พช กล่าวคอ มีความสามารถในธการ

ขยายพนั ธุพ์ และมีจนิ ธตนธาการในธการคดิ ค้นธท่ีจะนธาพชมาผสมผสานธเข้าด้วยกันธ
เพ่อให้ได้พชท่มี ีลักษณะแปลก หรอทาให้พชสามารถเจริญเตบิ โตอยู่บนธต้นธ

เดยี วกันธได้ทัง้ ท่เี ป็ นธพชท่ีต่างชนธิดต่างพันธุพ์กันธ
4. ต้องมีใจรักในธงานธท่ที า มีความใส่ใจ ดแู ล บาร์งรักษาอยู่อย่าง

สม่าเสมอ
5. มีความขยนั ธ ม่์งม่นั ธ พฒั นธางานธและศกึ ษาหาความรู้อยู่เสมอ





ภาพงานแสดงสินค้าทาง
การเกษตร