พี่เสาร์

ชอื่ นายพรี พฒั น พามา (นองพ)ี

อายุ 22 ป

ทอ่ี ยู บานปรอื -รงู ต.เชื่อเพลิง อ.ปราสาท จ.สุรนิ ทร

นายพีรพัฒน พามา (นองพี) เด็กหนุมท่ีหลงใหลผาไหม มาต้ังแตเด็กๆโดยเห็นครอบครัว คุณยาย
คณุ ปา ทอผาไหม เราก็ดว ยความเปนเด็กอยากรูอยากเห็น เห็นคุณยายไปเก็บใบหมอ น เลีย้ งไหม สาวไหม
เราก็อ้ึงวาทําไมมันเปนเสนใยตอกันไดอยางไง และการท่ีมัดหมี่เปนลําๆทําไมถึงมาเปนลวดลายท่ีสวยงาม
ได ก็เกิดการอยากลองทําดูต้ังแตเด็กๆ ตอนน้ันนาจะอายุ 10 – 11 ขวด โดยมีคุณปา ที่คอยสอนกวันไหม
บาง ตีเกรียวไหมบาง แตก็มีบางที่แอบไดมัดหม่ีท่ีคุณปาทําคางไว จนท่ีบานเห็นวาสนใจจึงเร่ิมสอนการ
มดั หม่ี และเรากช็ อบการมดั หม่ี ตั้งแตน ั้นมาและทํามาถงึ ทุกวันน้ี

ผาไหมลายโฮลเปราะฮ (ผกากระตึม)
ทอโดยคุณเทียด โตจ ถุนาพรรณ ทอขน้ึ เม่ือป พ.ศ. 2370 ผาผืนนี้อายุ 200 ป
ผาผืนน้ีทอจากไหมนอยสาวมือ มัดหม่ีสีธรรมชาติ ผา ซ่ึงผาลายโฮลเปราะฮเปนผาท่ีใชนุงในงานพิธี บวช
นาค ผาโฮลเปราะฮมีหลายแบบท่ีแตกตางกันออกไป เชน ผืนน้ี มีขนาด 3 เมตร และเปนลวดลายที่คนรุนหลังมี
การเลียนแบบผายกอินเดียใหเปนลวดลายผามัดหมี่ที่สวยงามเขากับยุคปจจุบัน ในสมัยกอนหนานางของโฮล
เปราะหจะไมมีการเลนลวดลายมากนัก และผืนน้ีมีเอกลักษณของสีจังหวัดสุรินทร เขียว เหลือง แดง ซึ่งมีข้ันตอน
การทําที่ละเอียด เชน สเี หลือง เปนสีท่ีไดจากปะโฮด สีเขียว ยอมมาจากสีเหลืองกอนมาทับดวยคราม สว นสีแดง
ไดม าจากคร่ัง และคร่งั กับ คราม เจอกันเปนสีดาํ สวนหนานางมัดจากขาว ทองผา มดั จากขาวกบั เหลอื ง และโอบ
ขาวเปนจุดๆ ซ่ึงมีข้ันตอนการทําที่ลบะอียดและซับซอน สวนการยอม ตองยอมหลายคร้ังจนกวาจะไดสีตาม
ตอ งการ

ลายโฮลเปราะฮ (ดวงตาควาย)

คุณยายเอเปนคนทอผาผืนนี้ ตกทอดมาถึง คุณยายเปะ ไดครอบครองผาผืนนี้ โดยผาผืนนี้
อายุเกือบ 300 ป และไดมอบใหมาข้ึนโชวท่ี เรือนไหมใบหมอน เพ่ือเปนความรูใหกับคนรุนหลังไดศึกษา
ตอไป ผาผืนน้ีมีความพิเศษคือสีธรรมชาติ แตมีสสีท่ีสด และมีความงดงาม สวนลายผามีการจินตนาการ
มาจากดวงตาควาย มีความยาว และ รี และเมอ่ื กอนสมัยรชั กาล ที่๕ มคี วามเชื่อวา ผา ไหมลายโฮลเปราะฮ
น้นั ไวสําหรับผูชายนุงเทานั้น หามผูหญิงนุง เพราะเชื่อวาไมเปนมงคลกับผูสวมใส ซ่ึงเปน ความเชื่อของคน
กอ นสมัยรัชกาล ที่๕ เทาน้ัน ปจจุบันมีการปรับเปลี่ยนตามยุคสมัย ผูหญิงสามารถสวมใสได แตจะสวมใส
ในพธิ มี งคล เทา นนั้

ลายโฮลประเตอื๊ ดแบบโบราณ

ผาไหมลายโฮลประเต๊อื ดแบบโบราณ ซึ่งผนื น้ีไดรบั การแกะลายประเตือ๊ ดโบราณและทอขน้ึ มาใหม
โดยนายพรี พฒั น พามา เปนการใชส ธี รรมชาติ มีการเรียงสสี ันเปนชนั้ ๆ ทําใหเ กิดมิตขิ ึ้นมา

ผา ไหมลายโฮลเปราะฮปกากตึมตุจ ย (ปะ-กา-กะ-ตึม-ตุจย) หรือ ลายดอกทบั ทิมเลก็

เปนของคุณทวดเนียด เจริญรื่น อาศัยอยูที่บานโพธ์ิกอง ต.เชื้อเพลิง อ.ปราสาท จ.สุรินทร ซ่ึงมีอายุ
มากกวา 200ป มีเทคนิคการมดั ไลสี แบบลายโบราณ ใชสีเหลือง แดง ฟา เขยี วและดํา โดยผา ไหมลายนี้ เปน ผาท่ี
ใชส าํ หรับนงุ ในพธิ บี วช รวมถงึ การแหบ ายศรี ในสมัยโบราณของจงั หวัดสรุ นิ ทร

ผาไหมลายโฮลเปราะฮ (ผกากระตึม) ผาผืนน้ีอายุ 200 ป เปนฝมือของเทียด โตจ ถุนาพรรณ ทอเมื่อป
2370

ลายธงตะขาบ
เปน ผา ของคุณทวดรีล บุญอยู สันนิษฐานวาคนทอนาจะพอหรือแมของคณุ ทวดรีล ซง่ึ ไดมอบใหคุณทวดรีล บุญ

อยู อายุประมาณ 200 ป ซ่งึ มีการจินตนาการลายน้ีจาก ธงตะขาบท่ีใชในพิธีงานกฐิน ถือวาผาลายน้เี ปนผามงคล
ลายธงตะขาบยังถูกพบเจออยูบาง แตไมมากนัก ซ่ึงเปนลายที่คอนขางมัดยาก และมีรายละเอียดพอสมควร สวน
ใหญถกู พบเจอเปนผา เกา เก็บ

ผาไหมลายพนมปง
มรดกของคุณยายเก๊ือบ ( ทูลดี ) ถุนาพันธ ผาผืนน้ีมีอายุประมาณ 60 ป ความพิเศษอยูตรงที่เปนลาย
ผาดังเดิมของสรุ ินทร ยังพบเหน็ ไดอ ยูในทุกวันนี้ แตเ ทคนิคการมัดหมย่ี ุคปจ จบุ นั มกี ารปรับเปลีย่ นเทคนคิ การทําผา
ไหมไปตามยุคสมัย ผารูปแบบนี้ยังมีปรากฏใหเห็นอยูบางแตนิยมเปนผาเกาเก็บไวท่ีคนสมัยโบราณนิยมเก็บไวใน
บา นไวใหล ูกหลานในโอกาสสาํ คญั

ลายมะเขือ
ผทู อคุณยายเพอื้ ด จันปรุง อายุของผา ผืนนี้ 40 ป โดยผาผืนนี้มีการพับเชิงใหมีลวดลาย ซ่งึ ปจจุบันไมพบ
เหน็ การพับเชองแบบนแี้ ลว

ผา ไหมลายอนั ลยู ซนี โบราณ เปน ของคณุ ทวดเอียน เจริญรื่น ซ่ึงผาผนื น้มี ีอายุกวา 80 ป มคี วามพิเศษคือ
การตีเกลียวเสนไหมเล็กมากกวาลายอันลูยซีนท่ัวๆไป รวมถึงมีการสอดจํานวนเสนของแตละผืน ก็จะมีเอกลักษณ
แตกตา งกนั ไป

ผา ลายระยากษตั รยิ  ( ระยูล - สะดจั๊ )
ทอโดยคณุ ยายเอีย่ น เจริญรื่น อาศยั หมบู านโพธกิ์ อง ต.เชอื้ เพลิง จ.สุรินทร ผา ผืนนม้ี อี ายปุ ระมาณ 80 ป
ปจ จุบนั ยงั มผี า ไหมลายน้ปี รากฎใหเห็นบา ง ปจจบุ นั ยังมคี นมดั ลายนี้นอยลง และยอ มดวยสีธรรมชาติ

ผา ไหมลายดาวกระจาย
ผาไหมของคุณยายคํานูณ (ทูลดี) เพียรชอ ผาผืนนี้อายุ 50 กวาป จากบานกระทม ต.นาบัว จ.สุรินทร
การยอมผาไหมผืนน้ีสันนิฐานวานายอมลองพ้ืนดวยเขที่ใหสีเหลืองกอนคอยลงสีเคมี เปนเทคนิคสมัยโบราณ
สังเกตไดจากเครอื ของผา ไหมที่ไมเ ทากันเปนลกั ษณะของฝม เกาแบบโบราณผา ไหม

ผา ไหมลายโฮล
เปนผาของคุณทวดเหมือน ไดมอบใหคุณยายสุขลวน ทองเอี่ยม มีอายุประมาณ 60-70 ป
อาศัยอยทู บ่ี านไพร ต.ไพร อ.ปราสาท จ.สุรนิ ทร โดยผาผืนน้เี ปนลายโฮลทมี่ สี มี ว ง สดใสมากกวาลายโฮลทว่ั ไป

ลายโฮลบรรทดั ( ภาษาเขรม : โฮลปน เตื๊อด )
ผาไหมโอลผืนนีเ้ ปนของคุณเทยี บ สดุ ตลาวดี พบไดที่บานโคกเพชร อ.ปราสาท ต.ทมอ จ.สรุ ินทร ผามอี ายุ
ประมาณ 60 ป ความพเิ ศษของผาผืนน้มี กี ารทอ จากลายโฮลเปราะเปน โฮลบรรทัดมีการยอมดวยสธี รรมชาตโิ ทนสี
ผาจะมี 2 โทนสี คอื สเี หลืองและสีเดง ไมม ีสเี ขียวปนแบบผาโฮลผืนอ่ืน

ลายโกนกระเอ็ด (ลูกออ ด)
ผามีอายุมากกวา 60 ป ทอจากฝม (ฟนหวี ท่เี ปน ไม แบบโบราณ)

เปนลายลูกออ ด เปน ผาจากคณุ ยายในชมุ ชน (ไมท ราบชื่อ) ขอ มลู ยังไมครบ

สโรงลายลกู กระทม ( ภาษาเขรม โกน-กระ- ทม )
ผาโสรงท่ีตกทอดมากจากรุนแมสูรุนลูก จากคุณยายเกือบสูคุณแมสมุทร สุรินทรธารานนท พบไดบานกระทม
ต.นาบัว จ.สุรินทร ผาผืนน้ีมีอายุ 70 ป ความพิเศษของผาผืนน้ีตรงท่ีลวดลายแตละชองจะมีความแตกตางจากท่ี
อน่ื ทนี่ ยิ มทําลายตารางแบบทว่ั ไป แตละชองจะแตกตางตามเอกลักษณต ามแตล ะบาน

ผาไหมลายโฮลประเตื๊อด แบบตอเต็มรปู แบบ คือมี “ไปจยหรอื สเลอะ” ตอมาจากปะโบร (ผาซิ่น) ซึ่งเปน
การแสดงถึงยศถาบรรดาศักด์ิของบุคคลในสมัยกอน ซ่ึงโฮลประเต๊ือด ทํามาจากผาโฮลเปราะฮ เน่ืองจากผาโฮล
เปราะฮน้ัน สามารถใสไดเฉพาะในผูชายเทาน้ัน จึงตองนําผาโฮลเปราะฮมาพลางลายใหมองไมเห็น ทําใหผูหญิง
สามารถใสไ ด
ยังไมมชี อ่ื ท่อี ยคู นทํา อายุผา

ผาไหมลายโฮลคนารมูย (โฮล-คะ-นา-ระ-มูย)

เปนของคุณยายเกีย ฉายแกว อาศัยอยูที่บานทมอ ต.ทมอ อ.ปราสาท จ.สุรินทร ซ่ึงผาผืนน้ีมีอายุ
ประมาณ 70 กวาป เปนผาที่ใชการมัดลายตรงๆและดึงเฉียง เรียกวา คะนังเปว มีการตอปะโบร (ตีนซิ่น)
โดยคุณยายสาํ เภา จบหลา (แมของคุณยายเกยี ) ดวยริมแดงและขาว ทาํ ใหผ ามคี วามยาวเพิม่ มากข้นึ

ลายโฮลประเตื๊อด(แบบโบราณ)
เปน ของคุณยายเนยี ด เจริญรืน่ อาศยั อยูท ี่บา นโพธก์ิ อง ต.เชอ้ื เพลิง อ.ปราสาท จ.สรุ นิ ทร
ซงึ่ ผา ผนื นม้ี อี ายุเกอื บ 200 ป มีลวดลายท่ีละเอยี ดมาก สวยงามมาก ใชการยอ มสีเหลอื งโดยประโหดและสแี ดง
โดยครัง่ ตอ ปะโบรดวยสเี หลืองและแดง

ผา ขาวมา สีธรรมชาติ เปน ของ คณุ ทวดงึม ทวีเหลือ มีรูปแบบลายโกณ (ลายแถบ) ของบานกระทม
ต.สวาย อ.เมอื ง จ.สุรินทร ผา ผืนนี้อายเุ กือบ 200 ป มีเอกลักษณเปน การใหลายที่ขนาดเล็กใหญสลบั กัน และรปู
มา ทหี่ ันหนา เขา หากัน ซึ่งในแบบปกติ มา จะหันหนา ไปทางเดียวกนั เทานั้น