รายงาน บายศรี

บายศรี

นางสาวศศิกานต์ นรากลุ รหัสนักศึกษา 116430609003-9
นางสาวอรณชิ า ประสมหงษ์ รหสั นักศึกษา 116430609004-7

รายงานฉบบั นเี้ ป็นสว่ นหน่ึงของรายวชิ าสารนิเทศและการเขยี นรายงานทางวิชาการ
คณะเทคโนโลยคี หกรรมศาสตร์ สาขาวิชาศิลปะประดิษฐ์ในงานคหกรรมศาสตร์ ปที ี่ 1 หลักสตู รเทียบ

โอนรหัสวชิ า 01210001-3 ภาคเรียนที่ 2 ปกี ารศึกษา 2564
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยรี าชมงคลธัญบุรี



บายศรี

นางสาวศศกิ านต์ นรากุล รหัสนักศกึ ษา 116430609003-9
นางสาวอรณชิ า ประสมหงษ์ รหัสนกั ศึกษา 116430609004-7

รายงานฉบับนี้เป็นสว่ นหนึ่งของรายวิชาสารนิเทศและการเขียนรายงานทางวิชาการ
คณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ สาขาวิชาศิลปะประดษิ ฐ์ในงานคหกรรมศาสตร์ ปที ี่ 1 หลักสตู รเทยี บ

โอนรหัสวชิ า 01210001-3 ภาคเรยี นที่ 2 ปีการศึกษา 2564
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธญั บรุ ี

ก

คำนำ

รายงานฉบับนี้เปน็ ส่วนหน่ึงของรายวชิ าสารนิเทศและการเขยี นรายงานทางวชิ าการ มจี ดุ ประสงค์เพ่ือ
การศึกษาหาความรเู้ ก่ียวกับการจดั ทำการเขยี นรายงานทางวชิ าการ ซ่ึงรายงานทางวชิ าการเลม่ นม้ี ี
เนอ้ื หา เก่ยี วกบั บายศรีเป็นงานฝีมอื ที่มคี วามประณีตงานบายศรีในงานประเพณีต่างๆ ไม่ว่าจะเปน็
งาน งานข้ึนบ้านใหม่ งานแตง่ งานบว่ งสรวง และในงานประเพณตี า่ งๆ ไมว่ า่ จะเปน็ งานอุปสมบท งาน
มงคลสมรส ประเพณี ฯลฯรายงานทางวิชาการเล่มนจ้ี ะเปน็ ประโยชน์กบั ผ้อู า่ น หรือนกั เรียน
นักศกึ ษา ทกี่ ำลังหาข้อมูล เรื่องนีอ้ ยู่ หากมขี อ้ แนะนำหรอื ขอ้ ผิดพลาดประการใด ผ้จู ดั ทำขอน้อมรับ
ไว้และขออภยั มา ณ ที่น้ีด้วย

ชือ่ ผจู้ ัดทำ
ศศกิ านต์ นรากลุ
อรณิชา ประสมหงส์

สารบญั หนา้

คำนำ............................................................................................................................. . ก
สารบัญประกอบภาพ..................................................................................................... จ
บทที่
1
1 บทนำ.......................................................................................................... 1
1.1ประวัติความเป็นมาของบายศรี.................................................................. 2
1.2 ความหมายของคำวา่ บายศรี.................................................................... 3
1.3 พธิ ีกรรม................................................................................................... 3
1.3.1 บายศรีพิธีหลวงหรือบายศรหี ลวง หรือบายศรขี องหลวง............................. 3
1.3.2 บายศรีพธิ รี าษฎร์.......................................................................................... 3
1.3.3 ประเภทของบายศรพี ธิ ีราษฎร์...................................................................... 3
1.4 โอกาสในการจัดพธิ กี รรม........................................................................................ 3
1.4.1 การสู่ขวัญเด็กแรกเกิด.................................................................................. 3
1.4.2 การสู่ขวญั นาค............................................................................................. 3
1.4.3 การสู่ขวัญในงานแต่ง.................................................................................... 4
4
2 ประเภทของบายศรี........................................................................................................ 4
2.1 บายศรีของหลวง .................................................................................................... 4
2.1.1 บายศรตี น้ ..................................................................................................... 5
2.1.2 บายศรีแก้ว.................................................................................................... 5
2.1.3 บายศรีราษฎร์...............................................................................................
2.2 บายศรพี ธิ ีราษฎรช์ ดุ ใหญ่........................................................................................

สารบัญ(ต่อ) 5
6
2.2.1 บายศรีทรงสงู .............................................................................................. 6
2.2.2 บายศรพี รม.................................................................................................. 7
2.2.3 บายศรีต้น................................................................................................... 7
2.3 บายศรีแตล่ ะภาค.................................................................................................... 7
2.3.1 บายศรีสขู่ วัญภาคเหนอื ................................................................................ 8
2.3.2 บายศรีสขู่ วญั ภาคอีสาน............................................................................... 8
3 วสั ดุอุปกรณ์ในการทำบายศรี.............................................................................................. 9
3.1 ชนดิ ของวัสดุและอปุ กรณ์...................................................................................... 10
3.2 วัสดใุ นการทำบายศรี............................................................................................. 10
3.3 การดูแลรกั ษา....................................................................................................... 10
3.3.1 การเลอื กและการทำความสะอาดใบตอง.................................................... 11
3.3.2 การฉกี ใบตองเพื่อเตรียมทำบายศรี............................................................. 12
3.3.3 การประกอบพานบายศรี............................................................................ 12
4. ขันตอนการทำบายศรี.................................................................................................... 12
4.1 การฉีกใบตอง........................................................................................................ 13
4.2 การม้วนใบตอง...................................................................................................... 13
4.3 ฉกี ขนาดของการพับ.............................................................................................. 13
4.4 บายศรีตวั แม่...........................................................................................................
4.5 ซ้อนกลีบ 5 ชั้น....................................................................................................... 13
4.6 เขา้ แม่ 9 ตัว............................................................................................................

สารบัญ(ต่อ) 14
14
4.7 ทำตวั ยอดบายศรี.................................................................................................... 14
4.8 ใชต้ องอ่อนทำหาง .................................................................................................. 15
4.9 ขนึ้ ตวั ....................................................................................................................... 15
4.10 ทาบตัวบายศรี....................................................................................................... 15
4.11 ขน้ึ ตัวแบบ2ชนั้ ...................................................................................................... 16
4.13 ข้ึนใหค้ บท้ัง 9 ช้ัน................................................................................................. 16
5 ชนดิ ของบายศรีทีใ่ ชใ้ นพิธี.................................................................................................. 16
5.1 บายศรปี ากชาม............................................................................................................ 16
5.2 บายศรีตน้ หรือบายศรีใหญ่............................................................................................ 16
5.3 การทำขวัญ....................................................................................................................... 17
5.4 การบวงสรวงสงั เวย............................................................................................................ 18
สรุป....................................................................................................................................................... 19
บรรณานุกรม............................................................................................................................. ...........
บรรณานุกรม(ต่อ).............................................................................................................................. ...

สารบญั ภาพประกอบ จ

ภาพท่ี 4
1 บายศรีตน้ ..................................................................................................................................... 4
2 บายศรี แก้ว ทอง เงิน ................................................................................................................. 5
3 บายศรีปากชาม............................................................................................................................ 5
4 บายศรเี ทพ............................................................................................................................. ....... 6
5 บายศรีพรม................................................................................................................................... 6
6 บายศรีตน้ ............................................................................................................................. ........ 7
7 บายศรภี าคเหนือ........................................................................................................................... 7
8 บายศรภี าคอีสาน.......................................................................................................................... 12
9 ฉกี ใบตอง............................................................................................................................. ......... 12
10 การม้วน..................................................................................................................................... 12
11 การพับ............................................................................................................................. .......... 13
12 การทาบ...................................................................................................................................... 14
13 การซ้อน............................................................................................................................. ......... 14
14 การฉีกใบตองทาบ....................................................................................................................... 14
15 เข้าตวั แม.่ ............................................................................................................................ ........ 15
16 ทำยอด............................................................................................................................. .......... 15
17 เข้าชน้ั บายศรี............................................................................................................................. 15
18 เขา้ ตัวบายศรี ชัน้ 2.................................................................................................................. 15
19 รวมยอดดอก.............................................................................................................................

จ

สารบญั ภาพประกอบ(ตอ่ ) 15
15
20 ประกอบตวั บายศรี.............................................................................................................. 15
21 เขา้ ครบ 9 ช้นั .......................................................................................................................
22 ประกอบท้ังหมด....................................................................................................................

1

บทท่ี1

บทนำ

1.1 ประวตั ิความเปน็ มาของงานบายศรี

บายศรี เป็นของสูงเป็นสิง่ ทม่ี ีคา่ ของคนไทย ตง้ั แตโ่ บราณมาจนถึงปัจจุบันนับตงั้ แตเ่ กดิ จะจดั พธิ ีสังเวยและ
ทำขวัญในวาระตา่ งๆ ซ่งึ จะต้อง มบี ายศรเี ป็นส่ิงสำคญั ในพิธีนน้ั ๆ ซง่ึ เปน็ ศาสนาพิธีของพราหมณ์คำว่า บาย ภาษา
เขมร แปลว่า ขา้ วสกุ บาย ภาษาถน่ิ อีสาน แปลว่า จับตอ้ ง สัมผสั ศรี เป็นคำมาจากภาษาสนั สกฤตตรงกบั ภาษา
บาลี ว่า สริ ิ แปลวา่ มงิ่ ขวญั คำวา่ “ บายศรี ” แปลวา่ ข้าวขวัญ หรอื สิ่งที่ นา่ สัมผสั กบั ความดีงาม (ความหมาย
ของชาวอีสาน)บายศรี ตามพจนานกุ รมฉบบั ราชบณั ฑิตยสถาน แปลวา่ ข้าวอนั เป็น สิริ ,ขวญั ข้าว หรอื ภาชนะใส่
เครอ่ื งสังเวยในโบราณมีการเรียกพธิ สี ่ขู วัญ ว่า บาศรี เหตทุ ี่เรยี กว่า บาศรี เนอื่ งมาจากเป็นพิธสี ำหรบั บคุ คลชน้ั
เจ้านายผู้ใหญ่ทำกนั จงึ มคี ำว่า บา อยดู่ ว้ ย “บา” ในภาษาโบราณอสี านใชเ้ ป็นคำนำหนา้ เรยี กเจ้านาย เช่น บาทา้ ว
บาบ่าว บาคราญ เป็นต้น สว่ นคำวา่ ศรี หมายถึงผหู้ ญงิ และสิ่งที่เป็นสิริมงคล บาศรี จงึ หมายถงึ การทำพธิ ีที่เปน็ สิริ
มงคลแตป่ จั จุบนั น้ี คำวา่ บาศรี ไมค่ ่อยนิยมเรยี กกันแล้ว มักนิยมเรยี กวา่ บายศรี เปน็ สว่ นมาก

ประวตั ิความเป็นมาของพธิ บี ายศรีสขู่ วัญกลา่ วกันว่าพธิ บี ายศรีสู่ขวญั มาพร้อมกบั พราหมณ์ทมิฬชานอนิ เดีย
ที่อพยพมาสสู่ ุวรรณภมู ิ หนงั สอื เกา่ ท่พี บซ่ึงออกในสมยั พระเจา้ อทู่ องกลา่ วไว้วา่ บายเปน็ ภาษาเขมรแปลว่าข้าว
ข้าวอันเปน็ สริ มิ งคล ข้าวขวญั กล่าวคอื ขา้ วทีห่ ุงปรงุ รสโอชาอย่างดเี หมาะสมทีจ่ ะเปน็ เคร่ืองสังเวยใหเ้ ทวดาโปรด
พิธใี ดเปน็ พธิ ีเทวดาโดยตรง หรือต้องการทจ่ี ะอัญเชญิ เทวดามาเป็นประธาน ต้องหาของสังเวยที่ดีและมสี ีสะดุดตา
ชาวทมฬิ จงึ มีเคลด็ ลับความเชื่อในขา้ วท่ยี ้อมสตี ามสปี ระจำองค์เทวดา รวมถงึ ใช้สีลอ่ เทวดาฝ่ายร้ายให้ไปรวม
ต่างหากไม่ให้มาทำอัปมงคลใหโ้ ทษแก่มณฑลพธิ แี ละบคุ คล ซึ่งขนบธรรมเนียมประเพณีของไทยกบั ทมิฬได้มีความ
เป็นมาอยา่ งเดียวกัน เนือ่ งจากได้มีการถ่ายทอดวัฒนธรรมต่าง ๆแก่กัน โดยเฉพาะอยา่ งยิ่งพธิ บี วงสรวงเทวดา มี
ขนมต้มขาว มะพร้าวอ่อน กล้วย ขา้ วยอ้ มสี เช่นขา้ วเหนยี วดำ ขา้ วเหนยี วแดง ก็นำมาใช้ในพธิ ไี ทยอยา่ งชัดเจน
นอกจากนี้ภาชนะบายศรีตองเป็นกระทงท่สี ำหรับบรรจุ

(กรแกว้ พรหมจริ ะประวตั ิ.บายศรี.พมิ พ์ครง้ั ที่๒.กรุงเทพฯ:โรงเรียนพระตำหนักสวนกหุ ลาบ (วิทยาลัยในวังหญงิ )
กรมการศกึ ษานอกโรงเรยี น กระทรวงศึกษาธกิ าร.)

2

1.2 ความหมายของบายศรี

ความหมายของ “ บายศรี ”นนั้ สันนิษฐานว่า ไดร้ บั อิทธพิ ล มาจาก ลทั ธิพราหมณ์ ซง่ึ เข้ามา ทางเขมร ทง้ั น้ี
เพราะ คำวา่ “บาย ” ภาษาเขมร แปลวา่ ขา้ วสุก ภาษาถ่นิ อีสาน แปลว่า จบั ต้อง สัมผัสสว่ นคำว่า “ ศรี ” มาจาก
ภาษาสนั สกฤต ตรงกับ ภาษาบาลวี า่ “ สริ ิ ” แปลวา่ มิ่งขวัญ

ดงั นั้นคำว่า “บายศรี ” หนา้ จะ แปลไดว้ า่ ขา้ วขวัญ หรอื สิ่งที่นา่ สมั ผัส กับความดีงาม “บายศรี ” ใน
พจนานกุ รม ฉบบั ราชบณั ฑติ ยสถาน แปลว่า ข้าวอนั เป็นสิริ,ขวญั ข้าว หรือ ภาชนะใส่เครือ่ งสังเวย

สมยั โบราณ มกี ารเรียกพิธสี ่ขู วญั ว่า “ บายศรี ” ท้ังน้สี บื เนื่อง มาจากเปน็ พธิ ี สำหรับบคุ คลช้ันเจา้ นาย เพราะคำวา่
“ บา ” เปน็ ภาษาโบราณ อสี านใชเ้ ป็น คำนำหน้า เรียกเจ้านาย เชน่ บาทา้ วบาบา่ ว บาคราญ เป็นต้น ส่วนคำว่า “
ศรี ” หมายถึง ผ้หู ญงิ และส่งิ ท่เี ป็นสริ มิ งคล “ บาศรี ” จึงหมายถงึ การทำพธิ ที ี่ เป็นสริ ิมงคลแต่ปัจจบุ นั น้ี คำว่า
บาศรี ไม่ค่อยนิยม เรียก กนั แลว้ มกั นยิ มเรยี กว่า “ บายศรี ” บายศรจี ะเรียกเปน็ องค์ มีหลายประเภท เช่น
บายศรีเทพ บายศรีพรหมเปน็ ตน้ การจดั ทำบายศรนี ั้น เร่มิ จาก การนำใบตอง ท่ีมาจากกลว้ ยตานีเยบ็ เปน็ บายศรี
ประดบั ด้วย ดอกไม้มงคลต่างๆ ส่วนตวั บายศรี ยงั แบ่งออกตามลกั ษณะ การใช้งาน ในการบชู า ทแ่ี ตกตา่ ง ออกไป

บายศรี คอื ภาชนะท่ีจัดตกแต่งให้สวยงามเปน็ พิเศษด้วยใบตอง และดอกไม้สด เพ่ือเป็นสำรับใสอ่ าหารหวาน คาว
ในพธิ ีสังเวยบชู า และพธิ ที ำขวญั ตา่ งๆ ทงั้ ของพระราชพธิ ีและของราษฎร เช่น

1. พระราชพธิ บี วงสรวงสังเวยเทพเทวดา

2. พระราชพธิ เี ปลีย่ นเครื่องทรงพระแกว้ มรกต

3. พระราชพธิ ีสมโภชพระพุทธรูป

4. พระราชพิธสี มโภชรบั พระขวัญ

5. พระราชพิธีสมโภชช้าง

6. พธิ ตี ง้ั ศาลพระภมู ิ

7. พิธียกเสาเอก

8. พธิ ที ำขวัญตา่ งๆ ทำขวัญวนั ทำขวญั เดอื น ทำขวัญนาค ทำขวัญเมื่อหายปว่ ยแล้ว ทำพิธีสขู่ วญั คู่บา่ วสาว

(คณุ อมรรัตน์ เทพกำปนาท หนังสือพมเดลินวิ )

3

1.3พิธกี รรม

องคป์ ระกอบของพธิ ีกรรมพานบายศรี
พานบายศรี หรือ บายศรีโดยทว่ั ไปแบง่ ออกเปน็ 2 ประเภทใหญ่คือ
1.3.1 บายศรีพธิ ีหลวงหรือบายศรหี ลวง หรือบายศรีของหลวง
1.3.2 บายศรพี ิธรี าษฎร์

1.3.3 บายศรพี ธิ ีราษฎร์ แบง่ ตามลกั ษณะองค์บายศรีได้ 2 ประเภทคือ
1. บายศรีพิธรี าษฎร์ชุดเลก็ ได้แก่ บายศรปี ากชามกบั บายศรตี อ
2. บายศรีพธิ ีราษฎร์ชุดใหญ่ ได้แก่ บายศรีเทพ และบายศรีพรหม

1.4 โอกาสในการจดั พธิ ีกรรม

พิธีบายศรีส่ขู วญั สามารถจำแนกได้ 3 ประเภท ตามลักษณะและโอกาสทใ่ี ชใ้ นการประกอบพิธี คือ พิธีกรรมการสู่
ขวัญในชว่ งเปลย่ี นผ่านของชีวิต การเซน่ สรวง และสำหรบั ผู้ทหี่ ายจากการเจ็บป่วย
1.4.1 การสขู่ วญั เดก็ แรกเกดิ
พธิ ีสขู่ วญั เดก็ แรกเกดิ เป็นการส่ขู วัญทารกท่ีถอื ว่าเปน็ สมาชิกใหมข่ องครอบครวั เพื่อให้เกิดความเป็นสิริมงคลแก่เด็ก
และพ่อแม่ โดยเฉพาะแก่แมท่ ่ีถอื ว่าผา่ นอันตรายหลงั จากการคลอดบุตร ซ่งึ ถอื ว่าเป็นเหตุการณ์สำคญั อย่างหนึ่ง
ของผหู้ ญงิ

1.4.2 การสูข่ วญั นาค
ผชู้ ายท่นี ับถอื ศาสนาพุทธเมือ่ อายคุ รบ 20 ปบี รบิ รู ณจ์ ะต้องเขา้ พธิ ีอุปสมบท ผู้ทีป่ ระสงค์จะอปุ สมบทต้องขอ
อนุญาตจากบดิ ามารดาหรือผู้ปกครอง เมื่อไดร้ ับอนุญาตแล้วก็จะกำหนดวนั ประกอบพธิ ีสู่ขวญั นาคข้นึ เพ่ือความ
เป็นสิริมงคล
1.4.3 การสขู่ วัญในการแตง่ งาน

พิธสี ู่ขวัญในการแตง่ งานจัดขึน้ ในโอกาสท่หี นมุ่ สาวตกลงใจที่จะอยู่รว่ มกนั ในฐานะสามีภรรยา เมอื่ ผ้ใู หญท่ ้ังสอง
ฝา่ ยตกลงยินยอมกนั กจ็ ัดพธิ ีแต่งงานตามขน้ั ตอนหรือตามวัฒนธรรมในสังคมนน้ั ซ่ึงพธิ กี ารแตง่ งานจะมีพธิ ีบายศรีสู่
ขวัญเปน็ ขัน้ ตอนหนึ่งของพธิ ีกรรมด้วย

4

2.ประเภทของบายศรี

บายศรีแบ่งไดเ้ ป็น ๒ ประเภท คอื บายศรีของหลวง และบายศรีของราษฎร
2.1 บายศรขี องหลวง คอื บายศรที ่ีใช้ในพระราชพธิ อี ันเกี่ยวเนอ่ื งกบั พระมหากษัตรยิ ์พระมเหสี พระราชโอรส
พระราชธดิ า และพระบรมวงศานุวงศ์ ท้งั พระราชพิธีท่จี ดั ขึ้นเป็นประจำและพระราชพิธีที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า
ฯ ใหจ้ ดั ขึ้น หรอื ในโอกาสพิเศษ และบายศรีทีใ่ ช้ในงานพธิ ที ี่รฐั บาลหรือราชการกำหนด โดยกราบบงั คมทลู เชิญ
เสด็จฯ มาทรงเปน็ ประธาน หรือโปรดเกล้าฯ ให้พระราชวงศ์เสด็จฯ แทนพระองค์

ภาพที่1 บายศรีต้น ๕ ชัน้ (กรแกว้ พรหมจิระประวตั ิพิมพ์ครง้ั ที๒่ .กรุงเทพฯ:โรงเรียนพระตำหนักสวนกหุ ลาบ)
2.1.1 บายศรตี ้น ทำดว้ ยใบตอง มีแป้นไมเ้ ป็นโครง ทำเปน็ ชน้ั ลกั ษณะอยา่ งบายศรตี น้ ของราษฎร มี ๓ ชน้ั ๕ ช้นั
๗ ช้ัน และ ๙ ช้นั

ภาพท่ี 2 บายศรี แกว้ ทอง เงิน (กรแกว้ พรหมจิระประวตั ิพมิ พค์ ร้ังที่๒.กรุงเทพฯ:โรงเรยี นพระตำหนักสวน
กุหลาบ)
2.1.2 บายศรแี ก้ว ทอง เงนิ ประกอบดว้ ยพานแกว้ พานทอง พานเงนิ มีทั้งขนาดใหญแ่ ละขนาดเล็กวางซ้อนกันขน้ึ
ไปตามลำดบั เป็นช้ันๆ จำนวน ๕ ชน้ั โดยบายศรแี ก้วอยตู่ รงกลาง บายศรีทองอยทู่ างขวา และบายศรเี งินอยู่
ทางซา้ ยของผู้รับการสมโภช บายศรแี ก้ว ทอง เงนิ มี ๒ ขนาด คือ ขนาดใหญ่ เรียกว่า สำรบั ใหญ่ ใชใ้ นพระราชพิธ
อยา่ งใหญ่ หรือพระราชพิธที ี่มีการสมโภชเวียนเทียนโดยวิธียนื เวียนเทยี น และขนาดเล็ก เรยี กว่า สำรับเล็ก ใชใ้ น
พระราชพิธีอยา่ งเลก็ เปน็ งานสมโภชเวยี นเทียนโดยวธิ นี ่ังเวยี นเทยี น

5

2..1.3 บายศรขี องราษฎร
คอื บายศรที ี่ใช้ในพธิ กี รรมต่างๆ ของราษฎร ซง่ึ แตกต่างกันในแต่ละท้องถิน่
บายศรีปากชาม ใชใ้ บตองม้วนเป็นกรวยคว่ำไว้กลางชามเบญจรงค์ ชามลายคราม หรือชามที่มีลวดลายสวยงาม
ขา้ งในกรวยใส่ขา้ วสกุ บนยอดกรวยมไี ม้แหลมเสียบไขต่ ม้ สุกปอกเปลอื กทีเ่ รยี กว่า ไข่ขวัญ บนยอดไขข่ วญั ปัก
ดอกไมเ้ สียบต่อขึน้ ไป สว่ นใหญ่ใชด้ อกมะลิ รอบกรวยประดบั ด้วยใบตองท่พี บั ทบกนั ไปมาให้เป็นรูปแหลมเรยี ว
เรยี กว่า นมแมว

ภาพท่ี 3 บายศรปี ากชาม ปจั จบุ นั นยิ มวางบนพานแทนชาม(กรแกว้ พรหมจริ ะประวตั ิพิมพ์คร้ังท่ี๒.กรุงเทพฯ:
โรงเรียนพระตำหนักสวนกหุ ลาบ)
2.2. บายศรพี ธิ รี าษฎร์ชุดใหญ่
2.2.1เป็นบายศรที รงสงู รองฐานด้วยพานแบ่งองค์บายศรีออกเป็น3หน้าโดยแบง่ ตามสดั ส่วนของฐานเท่าๆกนั การ
นงุ่ องค์ก็แล้วแต่ชนั้ ขององคแ์ ม่และองค์ลูกแตจ่ ะห่างชว่ งกันเท่ากัน2เชน่ 9-7,7-5หรือ5-3และบริเวณชอ่ งวาง
ระหวา่ งองค์แม่และองคล์ ูก

ภาพที่ 4 บายศรเี ทพ(กรแก้ว พรหมจริ ะประวตั ิพิมพ์คร้ังท่ี๒.กรุงเทพฯ:โรงเรยี นพระตำหนักสวนกหุ ลาบ)
2.2.2 บายศรีพรหม มลี ักษณะคลา้ ยบายศรเี ทพแต่จะมี 4 หนา้ นยิ มให้จำนวนชัน้ ขององค์แมเ่ ป็น16 องค์ลกู เป็น
11ซ่ึงวา่ กันวา่ เปน็ รปู แบบทีสวยงามมาก

6

ภาพท่ี 5 บายศรีพรม (กรแก้ว พรหมจิระประวัตพิ ิมพ์ครั้งที่๒.กรงุ เทพฯ:โรงเรียนพระตำหนักสวนกหุ ลาบ)
2.2.3 บายศรีตน้
มีไมต้ ั้งเป็นหลกั แกนกลางปักไว้ตรงกลางแป้นไม้ แผน่ ใหญ่ ไมแ้ ปน้ นท้ี ำเป็นวงกลมหรือเป็นเหลย่ี มก็มวี างตง้ั ไว้เพื่อ
มใิ หล้ ม้ และยงั แป้นไมเ้ ปน็ รปู วงกลมวางเปน็ ช้นั ๆ ชั้นใหญ่อยลู่ า่ ง ช้นั เลก็ อยู่บน เล็กสอบขน้ึ ไปตามลำดับเเปน้ ไม้
วงกลมแผน่ เล็กสุดอย่ชู ้นั บน ทำเป็นสามชั้น หา้ ชน้ั เจด็ ช้นั เก้าช้ัน ท่ที ำช้นั ต่างๆกันชา่ งทำบายศรกี ท็ ำตามความ
ประสงค์ของผู้จดั ทำใบตอง ที่ทำบายศรี

ภาพที่ 6 บายศรีตน้ (กรแกว้ พรหมจริ ะประวตั พิ ิมพ์คร้งั ท่ี๒.กรงุ เทพฯ:โรงเรยี นพระตำหนักสวนกหุ ลาบ)

7

2.3 บายศรแี ต่ละภาค
2.3.1 บายศรีสู่ขวัญภาคเหนอื บายศรชี ้ันเดยี วขนาดใหญ่ จดั ประดิษฐ์ในขันน้ำพานรอง ใชใ้ นพธิ สี ขู่ วัญของชาว
ภาคเหนือประกอบดว้ ย ตวั บายศรี 6 ตัว และดอกไม้ใบไมม้ งคลสีสันสดใส

ภาพท่ี 7 บายศรีภาคเหนือ(กรแก้ว พรหมจริ ะประวตั ิพิมพ์ครั้งท่ี๒.กรงุ เทพฯ:โรงเรียนพระตำหนักสวนกหุ ลาบ)
2.3.2 บายศรีสขู่ วญั ภาคอสี าน บายศรีขนาดใหญ่ จัดประดิษฐ์ใสใ่ นภาชนะขนาดใหญ่เชน่ โตกโดยซ้อนเรียงกัน 3
ชนั้ ใชใ้ นพธิ สี ่ขู วญั ของชาวอสิ านประกอบดว้ ย ตัวบายศรชี ั้นละ 6 ตวั แตล่ ะช้นั จะลดหล่ันกนั พองาม ชั้นบนมีพุ่ม
ยอดบายศรี

ภาพที่ 8 บายศรีภาคอีสาน (กรแก้ว พรหมจิระประวตั พิ ิมพ์ครัง้ ท่๒ี .กรุงเทพฯ:โรงเรยี นพระตำหนักสวนกุหลาบ)

3.วสั ดอุ ุปกรณ์ในการทำบายศรี ใบตอง 8
3.1 ชนดิ ของวัสดุและอปุ กรณ์
กรรไกร
ดอกดาวเรือง

พาน(ตามประเภทของบายศร)ี โฟม ลูกแม็ก

แม็ก ตะปเู ขม็ เขม็ หมุด
ลวด
ไม้ปลายแหลม ริปบนิ ้

9

3.2 วัสดุในการทำบายศรี ดอกกลว้ ยไม้

ดอกกหุ ลาบ

ดอกบัว ดอกบานไม่ร้โู รย

ดอกรกั ดอกพุด

10

3.3 การดูแลรกั ษา

นำใบตองแช่น้ำละลายสารส้มสกั 2 ช่ัวโมง แลว้ เอาขึ้นมาสะเดด็ นำ้ นำเกบ็ ใสถ่ ุงซิปลอ็ กหรอื ถุงแกงตามความ
สะดวก รีดอากาศออกจากถุง มัดปากถุงใหส้ นทิ แลว้ นำไปแช่เย็นชอ่ งธรรมดาหรือชอ่ งแชผ่ ักกไ็ ด้

3.3.1การเลือก และ การทำความสะอาดใบตอง

ใบตองทีน่ ำมาใชส้ ำหรบั ทำบายศรี มักนยิ มใชใ้ บตองจากกลว้ ยตานี เนือ่ งจากเปน็ ใบตองทมี่ ลี กั ษณะเปน็
เงา มนั วาว เม่ือโดนน้ำจะย่งิ เกิดประกายสเี ขียวเข้มสวยงามยิ่งขึน้ และท่สี ำคญั ใบตองจากกล้วยตานี มีความคงทน
ไม่แตกงา่ ย ไมเ่ หย่ี วง่าย สามารถนำมาพบั ม้วนเปน็ รูปลกั ษณะต่างๆได้ง่าย และสามารถเกบ็ ไว้ได้นานหลายวัน หรือ
ถ้ารกั ษาโดยหมั่นพรมน้ำบ่อยๆ ใบตองกล้วยตานี จะสามารถคงทนอยไู่ ดน้ านเปน็ สัปดาห์ทีเดยี วเมอื่ ได้ใบตองกล้วย
ตานมี าแล้ว จะต้องนำมาทำความสะอาดก่อน ด้วยการเชด็ โดยใช้ผ้านุ่มๆ เชด็ ฝุน่ ละอองและสิง่ สกปรกต่างๆออก
จากใบตองเสยี ก่อน โดยการเช็ด จะตอ้ งใช้ผา้ เช็ดตามรอยของเสน้ ใบไปในทางเดียว อย่าเชด็ กลบั ไปกลับมา หรือ
อย่าเช็ดขวางเสน้ ใบเปน็ อนั ขาด เพราะจะทำให้ใบตองเสยี หาย มรี อยแตก และช้ำ ทำใหไ้ ม่สามารถนำใบตองมาใช้
งานได้เต็มทเี่ ม่ือเชด็ สะอาดดีแลว้ กใ็ หพ้ ับพอหลวมๆ เรยี งซ้อนกนั ไวใ้ ห้เป็นระเบยี บ เพือ่ รอนำมาใชง้ านในขน้ั ตอน
ตอ่ ไป

3.3.2 การฉีกใบตองเพ่ือเตรียมทำกรวยบายศรี

ใบตองทีไ่ ด้ทำความสะอาดเป็นท่ีเรยี บรอ้ ยแลว้ หยิบมาทลี ะใบ แลว้ นำมาฉีกเพอ่ื เตรยี มไว้สำหรบั มว้ นหรือพบั ทำ
กรวยบายศรี

การพับหรือฉีกใบตอง แบง่ เป็นสามประเภทคือ

1. ใบตองสำหรับทำกรวยแม่ ฉีกกวา้ งประมาณ 2 น้ิวฟตุ

2. ใบตองสำหรับทำกรวยลูก ฉกี กว้างประมาณ 2 นิว้ ฟตุ

3. ใบตองสำหรับห่อ ฉีกกว้างประมาณ 1.5 นิ้วฟตุ

ใบตองแตล่ ะประเภท ควรฉกี เตรียมไว้ใหไ้ ดจ้ ำนวนทตี่ ้องการ กลา่ วคือ ถ้าทำพานบายศรี 3 ช้นั ชนั้ ละ 4 ทศิ ( 4
ร้ิว ) นนั่ กห็ มายถึงวา่ จะมรี วิ้ ท้ังหมด 12 ร้วิ ในแตล่ ะร้ิว จะประกอบดว้ ยกรวยแม่ 1 กรวย และ กรวยลูก 9 กรวย
รวมทัง้ ส้นิ จะมีกรวยแม่ 12 กรวย และ กรวยลกู 108 กรวย นัน่ เอง แสดงว่าจะต้องมใี บตองสำหรับทำกรวยแม่
12 ชนิ้ ใบตองสำหรับทำกรวยลูก 108 ชิน้ ใบตองสำหรับห่อ 120 ชิน้ นน่ั เอง แตใ่ บตองสำหรับห่อ จะต้องเตรยี ม

11

ไวเ้ พือ่ ห่อรวิ้ อีก คือใน 1 ร้วิ จะประกอบไปด้วย กรวยแม่ 1 กรวย กรวยลูก 9 กรวย ซง่ึ จะตอ้ งมาห่อรวมกนั ดังนั้น
จึงต้องเพิ่มใบตองสำหรบั ห่ออีก 120 ชิน้ รวมเปน็ ใบตองสำหรับหอ่ 240

3.3.3 การประกอบพานบายศรี

การประกอบพานบายศรี ถือเปน็ ขน้ั ตอนสดุ ท้ายในการทำบายศรี คือการนำรวิ้ ทท่ี ำเสรจ็ แล้วและแช่ในนำ้ ผสม
น้ำมนั มะกอกแล้ว มาประกอบเขา้ กบั พานบายศรี 3 ชั้นทไ่ี ด้เตรียมไว้

การน้ำรว้ิ มาประกอบกบั พาน ควรเริม่ ตน้ จากพานใหญส่ ดุ หรอื พานท่ีวางอยชู่ ัน้ ลา่ งสดุ ก่อน โดยการวางใหร้ ิว้ อยู่
บนพานให้มรี ะยะห่างเท่าๆกัน 4 ริ้ว ( 4 ทิศ ) ซึง่ จะยดึ ริ้วติดกบั พานโดยใช้ไม้ปลายแหลมทีเ่ ตรียมไวแ้ ลว้ มากลัด
หรือเสียบจากดา้ นบนของริว้ ใหท้ ะลุไปยดึ ติดกับโฟมมท่รี องไว้บนพน้ื พาน

การประกอบริ้วกบั พานชั้นกลาง และชน้ั บนสุด กใ็ ชว้ ธิ ีเดียวกนั แต่จะต้องให้ริว้ ชนั้ ท่ี 2 วางสลับกบั ร้ิวช้ันแรก และ
รว้ิ บนพานช้นั บนสดุ ก็ใหส้ ลบั กบั ริ้วบนพานช้นั กลาง

การประกอบริ้วกบั พานชั้นบนสุด ใหห้ อ่ ใบตองเป็นกรวยขนาดใหญ่พอควรวางไวเ้ ปน็ แกนกลางของพาน เมื่อ
วางร้วิ ท้ัง 4 ริว้ เสร็จแล้ว ใหร้ วบปลายสุดของริว้ ท้ัง 4 เข้าหากนั โดยมีกรวยทีท่ ำเปน็ แกนกลางอยดู่ ้านใน แล้วนำ
ใบตองมว้ นเปน็ กรวยขนาดใหญ่อกี กรวย มาครอบทับยอดทั้ง 4 ของรว้ิ ไว้ ซ่งึ จะทำให้พานบายศรที ไี่ ด้ มียอดแหลม
ทส่ี วยงามและมั่นคง

จากนนั้ จงึ นำใบไม้ (สว่ นใหญจ่ ะนำใบไมท้ ่ีมีช่อื เป็นมงคล เช่น ใบเงนิ ใบทอง ) มาวางรองบนพาน เพื่อปกปิด
ไมใ่ หม้ องเห็นโฟมทีร่ องพ้นื พาน และนำดอกไมส้ สี ด เช่น ดอกบานไม่รโู้ รย หรอื ดอกดาวเรอื ง มาประดับบนพาน
เพม่ิ ความสวยงามหรอื ทำมาลัย สวมบนยอด หรอื ทำเป็นอบุ ะร้อยรอบพานแต่ละชัน้ ก็จะเพิม่ สีสัน และความ
สวยงามใหแ้ ก่พานบายศรีมากข้นึ

ขั้นตอนและวิธที ำบายศรี ก็มีอยเู่ พยี งเท่านี้ หมน่ั ศึกษาจากซีดีประกอบการสอนน้ี และฝกึ ฝนบอ่ ยๆ ก็จะสามารถ
ทำบายศรีได้ด้วยตนเอง และมีฝีมือสามารถทำบายศรใี ชใ้ นงานพิธีต่างๆ และทำเป็นอาชีพ นำรายได้ใหแ้ กต่ นเอง
และครอบครวั

12

4.ขนั ตอนการทำบายศรี

ภาพท่ี 9 ฉีกใบตอง (จนั ทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวัฒนาพานชิ .๒๕๓๗) นำใบตองอ่อนมาฉีกวดั
ประมาณ1ฝ่ามือ

ภาพท่ี 10 ค่อยๆมว้ นใบตองไปทีละนิด (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวัฒนาพานิช.๒๕๓๗)พับ
ใบตองอีกขา้ งเขา้ มาแล้วมว้ นตอ่ เมือ่ เสร็จแล้วจบั กลบี ท่พี ับลงไปพับขึ้นมา แล้วใชแ้ ม็ก จะได้บายศรตี วั แม่

ภาพที่ 11 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวัฒนาพานิช.๒๕๓๗) ฉีดใบตองประมาณ2นิ้ว จาก
นนั่ พับครงึ่ แลว้ ตัด

13

ภาพที่ 12 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวฒั นาพานชิ .๒๕๓๗) นำใบตองทต่ี ัด มาทาบข้างหลงั
บายศรตี วั แม่ ใหห้ า่ งยอดประมาณ2น้ิว แลว้ กเ็ ริ่มถกั โดยการพับเขา้ มาทั้งสองข้างแลว้ ดึงเข้าหากนั แลว้ แม็ก

ภาพที่ 13 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวฒั นาพานชิ .๒๕๓๗)ทำถดั ขึน้ มาระยะห่างกัน
เพยี งนดิ เดียวทำแบบวิธที ่4ี ทำท้งั หมด5ช้ัน

ภาพท่ี 14 (จนั ทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวฒั นาพานชิ .๒๕๓๗) ใชใ้ บตองปกติมาฉีกประมาณ2
น้ิว ฉีกท้ังหมด9ตวั แลว้ นำมาตดั สว่ นหัวและหางใบตองออก

14

ภาพที่ 15 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวฒั นาพานิช.๒๕๓๗)นำใบตองมาม้วน แลว้ นำดอก
พทุ ธเสยี บตรงปลายใบตอง ม้วนใหแ้ นน่ แลว้ แมก็

ภาพที่ 16 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวฒั นาพานชิ .๒๕๓๗) ใช้ใบตองอ่อนตัดหางกับหวั ออก
แล้วทาบหลงั บายสีพับและดงึ เหมอื นขัน้ ตอนที่3 ทำให้ครบทัง้ 9ตวั

ภาพที่ 17 (จนั ทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวัฒนาพานิช.๒๕๓๗)ขึ้นตวั โดยการนำนิ้วบายศรีทาบ
ลงบนตัวแม่ กะระยะใหไ้ ล่ระดับลงมา แล้วแมก็

15

ภาพที่ 18 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวฒั นาพานิช.๒๕๓๗)ฉดี ใบตองให้ได4้ นวิ้ ทาบลงไปบน
ตัวบายศรี แลว้ พับ

ภาพที่ 19 (จนั ทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวฒั นาพานิช.๒๕๓๗)ทาบบายศรีตวั ท2ี่ แบบเดิมให้
ดอกพุทธตำ่ ลดระดับลงมาแล้วนำใบตองมาห่อแบบช้นั แรก

ภาพท่ี 20 (จันทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวฒั นาพานชิ .๒๕๓๗)ทำให้ครบท้งั 9ตวั จะไดด้ งั รปู

ภาพที่ 21 (จนั ทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรงุ เทพฯ:ไทยวัฒนาพานิช.๒๕๓๗) เมอื่ ครบแล้วนำใบตองมาพบั ดึง
แล้วแมก็ ก่อน ดึงใบตองอีกขา้ งมาพับแลว้ ซอ่ นไว้ด้านหลงั จากนั้นกต็ ัดปลายใบตองออก

16

5.ชนิดของบายศรที ่ีใชใ้ นพิธี

บายศรนี ำไปใช้ในพิธีต่างๆ ซึ่งสว่ นใหญเ่ ป็นประเพณีที่เกยี่ วขอ้ งกบั วถิ ชี วี ิต แม้แต่พิธีทเ่ี กีย่ วข้องกบั การทำมาหา
กนิ การทำขวญั เช่น ทำขวญั นาค ทำขวญั เดือน ทำขวัญแตง่ งาน ฯลฯ การบวงสรวงสงั เวย เช่น ตง้ั ศาลพระภูมิ
วางศิลาฤกษ์ บวงสรวงเทวดาอารักษ์ บชู าครู ไหวค้ รชู ่าง ไหวค้ รูศิลปิน และการสมโภชในโอกาสตา่ งๆ เชน่ สมโภช
ฉลองพระพุทธรูป ทำขวญั ช้าง ทำขวัญกระบอื ทำขวัญข้าว ทำขวัญนา ทำขวญั แม่โพสพ พิธีเหลา่ น้ใี ช้บายศรเี ป็น
เครอื่ งประกอบพิธกี รรมทัง้ สน้ิ เน่ืองจาก บายศรีมีท้ัง บายศรีปากชามและบายศรตี น้ การเลอื กใช้บายศรชี นิดใด
และโอกาสใดนัน้ มักนยิ มปฏบิ ัตสิ บื ต่อกันเป็นแบบแผนประเพณี โดยมีข้อสังเกตง่ายๆ คือ

5.1 บายศรีปากชาม

มกั ใช้ในพิธีทำขวัญกันภายในครัวเรอื นอย่างเรยี บงา่ ย ไมใ่ ช่งานใหญ่ เช่น การทำขวัญเด็กแรกเกิด ทำขวญั เดือน
หรอื ใชเ้ ปน็ เคร่ืองบวงสรวงสังเวยเทวดา เช่น การต้ังหรือการถอนศาลพระภูมิ

5.2 บายศรีตน้ หรอื บายศรีใหญ่

มักใชเ้ ป็นเครื่องบูชาเทพยดาตามลทั ธพิ ราหมณ์ หรือใชใ้ นงานทำขวัญที่เป็นงานชุมนมุ ชนหรอื งานใหญ่ครกึ ครน้ื
เช่น ทำขวญั นาค โกนจกุ สมโภชในการฉลองพระพทุ ธรูป ฉลองสมณศกั ดิ์ นอกจากน้ยี ังใชใ้ นการไหว้ครูอีกดว้ ย

อนึ่ง บางงานหรือบางพิธอี าจใช้ทง้ั บายศรปี ากชามและบายศรีต้นควบคกู่ นั ไปด้วยก็ได้

5.3 การทำขวญั

บายศรีถือเป็นองค์ประกอบสำคัญที่บางท้องถ่นิ ใช้ในการทำขวัญ คนไทยมคี วามเช่ือว่า ขวญั เป็นสิ่งท่มี ีความสำคัญ
มาก จึงต้องมีพธิ ีกรรม เพือ่ ไม่ใหข้ วัญหนไี ปจากตัว และเชื่อว่า เมอ่ื ขวัญหนีไป กต็ อ้ งทำพิธกี รรมเรยี กขวญั หรือ
รบั ขวัญ ใหก้ ลบั มาอยกู่ ับตัว เมอื่ มีการเจ็บไขไ้ ด้ปว่ ย หรือมีผู้มาเยือน กจ็ ะมีการทำขวัญเพือ่ ความเป็นสิรมิ งคล
ท้ังส้นิ

5.4 การบวงสรวงสงั เวย

การบวงสรวงสังเวยเป็นพิธกี รรมอยา่ งหนงึ่ ท่มี นุษย์ใช้ในการบำบวง เซน่ ไหว้ และสังเวยสง่ิ ศักดิส์ ทิ ธห์ิ รอื ส่ิงที่ตน
เคารพนบั ถือ เพ่ือช่วยดลบันดาลใหป้ ระสบกับโชคลาภ ความผาสกุ และความสำเร็จในกิจการท้งั ปวง ในการ
บวงสรวงสังเวย จะต้องมีเคร่ืองสังเวยบูชาเปน็ โภชนาหารตา่ งๆ โดยต้องมีบายศรีเป็นองค์ประกอบหลัก การ
บวงสรวงจึงเป็นการบอกกลา่ วเทวดา อัญเชิญมารว่ มในพิธีและเสวยอาหารในบายศรีและเครื่องสังเวย

17

สรุป

การนำบายศรีไปใชง้ าน และการนำไปส่งู านอาชีพ
การนำทกั ษะงานฝมี ือทม่ี ีองคค์ วามรุ้ของการทำดอกไมแ้ ละใบตองมาประดษิ ฐส์ รา้ งสรรคอ์ อกมาเปน็

งานฝีมือท่ีอ่อนช้อยและสวยงาม ซึ่งตอ้ งต้ังใจฝกึ ค้นควา้ พยายาม หรอื ศึกษารูปแบบของแตล่ ะภาคเพ่ือนำมา
พฒั นางานของตัวเอง การเลือกอาชพี จึงมีอาชพี รองรับมากมายเป็นเพราะวชิ าชพี คหกรรมศาตรท์ ่ีเกีย่ วกับงาน
ประดษิ ฐ์ ใช้ทกั ษะสูง ผลตอบแทนทไี ด้รับสูงไปด้วยตามลกั ษณะ ของผลงาน ตลอดจนสามารถประกอบอาชีพ
อิสระได้ ยกตัวอยา่ งเชน่ คุณครูดา้ นคหกรรมศาสตร์ ร้านรับทำงานดอกไมใ้ บตองตามงานพธิ ีตา่ งๆ งานประณตี
และฟรีแลนซ์ท่รี บั ทำงานใบตองและดอกไม้ (การจัดมงคล งานพิธีกรรม งานแตง่ งานสไสตไ์ ทยและอืน่ ๆ) เปน็
รูปแบบของการรับงานในแวดวงการทำงานตา่ งๆ อย่างอสิ ระ ในยุคสมัย ปจั จุบัน การรบั งานฟรีแลนซ์กำลังเปน็ ที่
นยิ มและเปน็ ทีต่ อ้ งการขององคก์ รด้วยปัจจัยหลายๆอยา่ งอีกดว้ ย

18

บรรณานกุ รม

กรแกว้ พรหมจิระประวัต.ิ บายศรี. พิมพ์คร้ังท่๒ี .กรงุ เทพฯ:โรงเรียนพระตำหนักสวนกหุ ลาบ (วิทยาลยั ในวังหญงิ )
กรมการศึกษานอกโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการ.
จนั ทนา เพชรสงคราม.งานใบตอง.กรุงเทพฯ:ไทยวัฒนาพานิช.๒๕๓๗
ปรชั ญา แพงมงคล. งานใบตองสสี ันเอกลักษณ์ไทย.กรุงเทพฯ: บ.สำนักพิมพ์แมบ่ า้ น จำกัด.๒๕๕๓.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 (ชนดิ ของบายศรี)
เพ็ญทิพย์ นาคสุวรรณ์(บรรณาธกิ าร). ฝมี อื และอาชีพฉบับท่ี ๖ บายศรีผ้าจว๋ิ .กรงุ เทพฯ.ทรัพจรญู การพมิ พ์,มปป
ภัทราวุธ ทองแยม้ .บายศรีของสงู ท่ีทรงคุณคา่ .กรุงเทพ:สำนกั พมิ พ์แม่บ้าน.มปป.
ภัทราวุธ ทองแย้ม.วัฒนธรรมการจดั พานไหวค้ รู.กรุงเทพ:สำนักพิมพ์แม่บ้าน.มปป.
มนัส สุขสาย. การบาศรสี ตู รขวัญ.อบุ ลราชธาน:ี มูนมังอสี าน. ๒๕๒๕.
มณรี ตั น์ จนั ทะผลนิ .งานใบตอง. พิมพค์ รงั้ ที่ ๓.กรงุ เทพฯ:อมรนิ ทรพ์ ริน้ ติง้ แอนด์พบั ลิชช่งิ .๒๕๔๐.
มนัส สุขสาย. หนงั สอื อ่านเสริมความรู้ เรือ่ งการบายศรสี ูตรขวญั .อุบลราชธาน.ี ศูนยก์ ารศึกษานอกโรงเรียนภาค
ตะวนั ออกเฉียงเหนือ.๒๕๒๖.
เย้อื น ภาณทุ ตั . วิธปี ระดษิ ฐ์ใบตองเป็นภาชนะต่างๆ .กรงุ เทพฯ: กรุงเทพการพิมพ.์ ๒๕๐๕.
ร่งุ ธรรม ศรวี รธนศิลป์. มาลยั ผ้า. กรุงเทพฯ:วาดศิลป.์ ๒๕๕๐.
วณชิ า เพชรสวุ รรณ. คู่มอื การเรยี นการสอนกลุ่มวิชาการงานและอาชีพ รายวชิ า ๓๒๑-ง ๓๒๒ โครงงานตัดเยบ็
เสอ้ื ผ้า ช้นั มัธยมศกึ ษาปีท่ี ๓. กรงุ เทพฯ:อักษรเจริญทัศน.์ มปป.
วสุกิจ พกั เรอื นด.ี ศิลปะประดิษฐอ์ ลงั การงานบายศรี.กรงุ เทพฯ:
ว.ี พริน้ ท์(1991). ๒๕๕๖.

19

บรรณานุกรม(ต่อ)

สนั ติ อภัยราช. (2542). วฒั นธรรม พัฒนาการทางประวตั ศิ าสตร์ เอกลกั ษณ์ และภมู ปิ ญั ญาตำบลนครชุม อำเภอ
เมอื ง จังหวดั กำแพงเพชร. กำแพงเพชร: สภา วัฒนธรรมจงั หวัดกำแพงเพชร.
สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.ผลการสัมมนาระดมความคดิ เร่ืองการสง่ เสริมศลิ ปะการจัดดอกไม้.
กรงุ เทพ:คุรุสภาลาดพรา้ ว.๒๕๓๗.
ศกั รนิ ทร์ หงศร์ ัตนาวรกจิ . บายศรีปากชาม. กรงุ เทพฯ:วาดศิลป.์ ๒๕๕๐.
ศุภลกั ษณ์ ปญั จรตั น์. ศลิ ปะประดิษฐ์และตกแตง่ บายศรปี ากชาม.เพชรกระรัต. กรงุ เทพฯ:มปป.
เศรษฐมันตร์ กาญจนกลุ .ศิลปะประดิษฐ์บายศร.ี กรุงเทพ.ส.พิจิตรก์ ารพมิ พ.์ ๒๕๕๕.
สายใจ รวมสา. การจัดพานท่ีใชใ้ นพธิ ีแตง่ งาน. เอกสารอัดสำเนา.๒๕๕๑.
สพุ ัสดา ศรอี ุดรและสมยั ศรีอุดร.บายศรีดอกไมส้ ด.วาดศลิ ป์ การพมิ พ์จำกัด.๒๕๕๑.
อภริ ัตน์ โสฬศ. ศลิ ปะการจดั ดอกไม้แบบไทย. กรุงเทพฯ: โอเดยี นสโตร.์ ๒๕๔๘.
อาคม ยะหตั ตะ. การประดิษฐบ์ ายศรีจากใบตอง. กรงุ เทพฯ:เพชรประกาย. ๒๕๕๕.
อไุ รวรรณ แย้มนิยมและคณะ. การจดั การการตลาด. เอกสารประกอบคำบรรยาย.๒๕๔๑.
เอกรินทร์ สี่มหาศาลและคณะ. การงานอาชีพและเทคโนโลยี๕.กรงุ เทพฯ:อักษรเจริญทัศน์.มปป.
https://sites.google.com/ (ความเปน็ มาทางบายศรวี ัฒนธรรม)
wordpress.com/2012/02/22/ประโยชนข์ องบายศรี
https://www.piteethai.com/ (บายศรีที่ใชใ้ นพธิ กี รรม)
https://www.m-culture.go.th/sisaket (ประเพณีบายศรีสขู่ วญั ) รายงานผลการดำเนินโครงการทานุบำรุง
ศิลปวัฒนธรรมและภูมิปญั ญาทอ้ งถิน่ บายศรีสขู่ วญั โดยศนู ย์วิทยพัฒนา มสธ. อดุ รธานี

20