SCIENCE TEXT BOOK FORM 3 ANSWER

JAWAPAN

BAB 1  Rangsangan dan Gerak 2. Semakin tinggi keamatan cahaya yang
Balas ditujukan kepada mata, semakin kecil
saiz pupil pada mata.
Aktiviti 1.1 (m.s. 7)
Soalan 3. Gerak balas ini dapat membantu untuk
1. Rangsangan: Melihat pasangan anda melindungi mata daripada kecederaan.

melepaskan pembaris. Cabaran Minda (m.s. 10)
Gerak balas: Menangkap pembaris Sistem otot

dengan menggunakan ibu Praktis Formatif 1.1 (m.s. 10)
jari dan jari telunjuk. Gerak 1. Sistem saraf pusat dan sistem saraf
balas ini adalah tindakan
terkawal kerana tindakan periferi
ini disedari dan dilakukan 2. (a) Tindakan terkawal ialah tindakan yang
mengikut kehendak
seseorang dengan disedari, dilakukan mengikut kehendak
rangsangan dan dikawal seseorang dan dikawal oleh otak.
oleh otak. Contoh tindakan terkawal ialah
2. Jarak yang dilalui oleh pembaris membaca, menulis, bercakap,
menunjukkan masa yang diambil oleh makan, minum, berjalan, berlari,
murid untuk menangkap pembaris bersenam, menyanyi.
tersebut. Semakin pendek jarak yang (b) Tindakan luar kawal ialah tindakan
dilalui oleh pembaris, semakin cepat yang berlaku serta-merta tanpa
masa tindak balas. disedari atau difikirkan terlebih dahulu.
3. Murid yang berlainan lazimnya Contoh tindakan luar kawal ialah
mempunyai masa tindak balas yang denyutan jantung, pernafasan,
berlainan. Di samping itu, masa tindak peristalsis, rembesan air liur, bersin.
balas seseorang juga tidak tetap dan 3. Sel saraf dalam otak manusia yang
berubah-ubah. cedera tidak dapat mentafsir impuls
4. Dalam kehidupan harian manusia, masa daripada afektor dan tidak dapat
tindak balas memainkan peranan yang menghantar impuls ke efektor. Oleh itu,
penting untuk mengkoordinasikan dan orang yang mengalami kecederaan otak
mengawal organ dan bahagian badan tidak dapat melakukan tindakan terkawal
supaya berfungsi secara harmoni dan atau luar kawal yang melibatkan otak.
cekap. 4. Rangkaian sistem saraf manusia
berfungsi mengawal dan
Aktiviti 1.3 (m.s. 9) mengkoordinasikan organ dan bahagian
Soalan badan supaya menjalankan proses dalam
1. Rangsangan: Keamatan cahaya yang badan untuk terus hidup dan melakukan
aktiviti harian.
masuk ke dalam mata.
Gerak balas: Perubahan saiz pupil pada Cabaran Minda (m.s. 15)
Mukus yang berlebihan terhasil apabila
mata. Gerak balas ini seseorang menghidap selesema. Mukus yang
adalah tindakan luar kawal berlebihan ini akan menghalang reseptor
kerana tindakan ini daripada dirangsang oleh bahan kimia dalam
berlaku serta-merta tanpa udara yang memasuki rongga hidung.
disedari atau difikirkan
terlebih dahulu. 1

Cabaran Minda (m.s. 16) 3. Supaya pasangan tidak menggunakan
Orang buta menggunakan kepekaan hujung deria penglihatan untuk menentukan
jari untuk membaca tulisan Braille dan perisa minuman kordial melalui warna
kepekaan tangan untuk mengesan getaran perisa seperti warna ungu bagi perisa
tongkat yang dihasilkan oleh ketukan tongkat anggur, oren bagi perisa oren, kuning
dengan objek untuk mengesan sebarang bagi perisa mangga dan merah bagi
halangan yang berhampiran. perisa strawberi.

Aktiviti 1.6 (m.s. 19, 20) 4. Selain bahan kimia dalam makanan
Soalan yang larut dalam air liur dan merangsang
1. Hujung jari telunjuk. Paling banyak tunas rasa, bahan kimia dalam makanan
yang panas juga tersejat dalam bentuk
jawapan yang betul bagi 6 cubaan wap yang masuk ke dalam rongga
kerana kawasan tersebut paling banyak hidung dan merangsang sel deria bau.
reseptor. Oleh itu, rangsangan kombinasi deria
2. Siku. Paling kurang jawapan yang betul rasa dan deria bau ini menyebabkan
bagi 6 cubaan kerana kawasan tersebut makanan yang panas berasa lebih enak.
paling kurang reseptor.
3. Reseptor sentuhan. Praktis Formatif 1.2 (m.s. 29)
4. Bilangan atau taburan reseptor sentuhan 1. (a) Kornea
dan ketebalan epidermis. (b) Pupil
(c) Retina
Aktiviti 1.7 (m.s. 21) (d) Otak
Soalan 2. Salur separuh bulat
1. Untuk memastikan tiada sisa larutan lain 3. Di bahagian atas rongga hidung
4. Manis, masin, masam, pahit, umami
tertinggal dan hanya satu rasa larutan 5. Bilangan reseptor dan ketebalan
dikesan pada setiap percubaan.
2. Semua kawasan dalam lidah dapat epidermis kulit
mengenal pasti semua rasa larutan. 6. (a) Lima jenis rasa, sentuhan, kesakitan,
3. Kedua-dua belah pinggir lidah adalah paling
peka terhadap rasa kerana mempunyai objek yang panas, objek yang sejuk,
bilangan reseptor yang banyak. tekanan.
4. Bahagian tengah lidah adalah paling (b) Lima jenis rasa dapat dikesan oleh
kurang peka terhadap rasa kerana reseptor-reseptor rasa dalam tunas
mempunyai bilangan reseptor yang sedikit. rasa pada lidah.
5. Kawasan hadapan lidah lebih peka Oleh sebab lidah dilindungi oleh kulit
kepada rasa manis, bahagian tepi lidah yang mempunyai reseptor sentuhan,
lebih peka kepada rasa masam dan kesakitan, haba, sejuk dan tekanan,
manis, bahagian belakang lidah lebih peka lidah dapat mengesan sentuhan,
kepada rasa pahit dan bahagian tengah kesakitan, objek yang panas, objek
lidah lebih peka kepada rasa umami. yang sejuk dan tekanan.

Cabaran Minda (m.s. 22) Eksperimen 1.1 (m.s. 30 – 33)
Tidak. Selepas lidah dibersihkan, lidah akan A.  Soalan (m.s. 31)
menjadi lebih peka.
1. Cahaya
Aktiviti 1.8 (m.s. 22, 23) 2. Pucuk tumbuhan
Soalan 3. Bahagian tumbuhan yang dinyatakan
1. Dengan hidung tanpa dipicit.
2. Perisa minuman kordial lebih mudah di soalan 2 atau pucuk tumbuhan
menunjukkan fototropisme positif
ditentukan dengan menggunakan kerana pucuk tumbuhan tumbuh
kombinasi deria rasa dan deria bau. menuju ke arah rangsangan,
iaitu cahaya.
2

B.  Soalan (m.s. 32) manakala gerak balas nastik merupakan
1. Supaya rangsangan cahaya tidak gerak balas terhadap rangsangan tanpa
mempengaruhi pertumbuhan anak mengira arahnya.
benih kacang
2. (a) Tumbuh ke atas dan menentang Cabaran Minda (m.s. 37)
arah graviti. Orang buta mempunyai deria pendengaran
(b) Tumbuh ke bawah mengikut yang lebih peka. Mereka menggunakan
arah graviti. bunyi untuk mengesan lokasi dan
3. Akar tumbuhan menunjukkan menganggar jarak sesuatu objek
geotropisme positif kerana akar berhampiran mereka.
tumbuhan tumbuh menuju ke arah
graviti manakala pucuk tumbuhan Praktis Formatif 1.4 (m.s. 39)
menunjukkan geotropisme negatif 1. Penglihatan stereoskopik dan monokular.
kerana pucuk tumbuhan tumbuh ke 2. Kedudukan mata di kepala.
arah bertentangan graviti. 3. Pengguna primer mempunyai penglihatan

C.  Soalan (m.s. 33) monokular. Penglihatan monokular
1. Air mempunyai medan penglihatan yang
2. Akar tumbuhan luas dan membolehkan pengguna primer
3. Menyerap air dan kelembapan udara mengesan pemangsa yang datang dari
di dalam bikar Y pelbagai arah.
4. Bahagian tumbuhan yang dinyatakan 4. Pendengaran stereofonik membolehkan
di soalan 2 atau akar tumbuhan kita menentukan arah bunyi
menunjukkan hidrotropisme positif dengan tepat.
kerana akar tumbuhan tumbuh 5. Azman menggunakan pendengaran
menuju ke arah rangsangan, stereofoniknya untuk menentukan arah
iaitu air. lokasi kucing. Masa dan kekuatan bunyi
yang dibuat oleh kucing diterima oleh
Praktis Formatif 1.3 (m.s. 35) kedua-dua belah telinga Azman adalah
1. (a) Tropisme merupakan gerak sama lalu dikesan oleh otak yang
seterusnya memberitahu Azman arah
balas terarah tumbuhan terhadap kucing yang membuat bunyi itu, iaitu
rangsangan yang datang dari di hadapannya.
suatu arah.
(b) (i) Tigmotropisme P 1r.a k(at)i s×S uma(bti)f •1 (m.s(c. )4 1× – 43) •
(ii) Geotropisme (d)
(iii) Fototropisme
2. (a) (i) Pucuk 2. P: Otak
(ii) Akar
(iii) Sulur paut atau batang yang Q: Saraf tunjang
melilit
(b) Hidrotropisme positif membolehkan R: Saraf periferi
akar mendapatkan air dan garam
mineral terlarut untuk hidup. 3. (a) Perubahan saiz pupil pada mata.
3. Persamaan:
Tropisme dan gerak balas nastik (b) Keamatan cahaya yang masuk ke
merupakan gerak balas tumbuhan
terhadap rangsangan. dalam mata.
Perbezaan:
Tropisme merupakan gerak balas (c) Semakin rendah keamatan cahaya
terarah tumbuhan terhadap rangsangan
yang ditujukan kepada mata,

semakin besar saiz pupil pada

mata.

(d) Sewaktu gerhana matahari berlaku,

sinar cahaya matahari yang terang

memasuki ke dalam mata dan

merosakkan sel di retina.

3

4. (a) Bunyi → Cuping telinga → Salur 9. Penerangan:
telinga → Gegendang telinga → – Isi botol minuman penuh dengan air.
Tulang osikel → Jendela bujur → – Botol minuman yang berisi air itu
Koklea → Saraf auditori → Otak.
berfungsi sebagai kanta cembung.
(b) Cahaya → Kornea → Gelemair →
Pupil → Kanta mata → Gelemaca → – Letakkan botol minuman yang berisi
Retina → Saraf optik → Otak. air itu di atas surat khabar.

5. (a) X: Reseptor sentuhan – Baca surat khabar melalui botol
Y: Reseptor sakit minuman tersebut.
(b) Hujung jari lebih peka terhadap
BAB 2  Respirasi
rangsangan sentuhan berbanding
tapak tangan. Hujung jari mempunyai Eksperimen 2.1 (m.s. 50-52)
lapisan epidermis yang lebih nipis Soalan (m.s. 51)
dan taburan reseptor sentuhan – Aras air di dalam balang gas yang
yang lebih padat berbanding dengan
tapak tangan. mengandungi udara sedutan lebih tinggi.
(c) Setuju. Lidah merupakan organ deria – Komposisi oksigen dalam udara sedutan
yang mempunyai reseptor yang
dikenali sebagai tunas rasa lebih tinggi daripada udara hembusan.
di permukaan lidah yang dilindungi – Pembakaran lilin menggunakan oksigen di
oleh epidermis kulit.
6. (a) Deria bau dapat membantu kita dalam balang gas menyebabkan air masuk
dalam mengesan bahaya yang untuk memenuhi ruang yang asalnya
mungkin berlaku di dalam makmal dipenuhi oleh oksigen.
sains. Contohnya, kita dapat
mengesan kehadiran gas yang Soalan (m.s. 52)
berbahaya seperti klorin dan – Air kapur di dalam kelalang kon yang dilalui
ammonia melalui bau.
(b) Anjing mempunyai deria bau yang oleh udara hembusan menjadi keruh.
sangat peka kerana mempunyai sel – Karbon dioksida dalam udara hembusan
deria bau yang lebih banyak daripada
manusia dan kebolehan menganalisa bertindak balas dengan air kapur.
bau yang lebih cekap daripada
manusia. Praktis Formatif 2.1 (m.s. 53)
7. (a) – Fototropisme positif
– Hidrotropisme positif 1. (a) Trakea
(b) Fototropisme positif memastikan
pucuk dan daun tumbuhan mendapat (b) Bronkus
cahaya matahari yang mencukupi
untuk membuat makanan melalui (c) B•r onkio(bl ) × (c) × (d) ×
fotosintesis. 2. (a)
Hidrotropisme positif membolehkan
akar tumbuhan tumbuh ke kawasan 3. Untuk membekalkan oksigen yang
berair supaya dapat menyerap air
untuk menjalankan fotosintesis. mencukupi dan menyingkirkan karbon
8. (a) Penglihatan stereoskopik
(b) Helang merupakan haiwan pemangsa. dioksida dalam udara.
Penglihatan stereoskopik membantu
helang memburu mangsanya dengan 4. (a) (i) Sangkar rusuk
menentukan kedudukan mangsa
dengan tepat. (ii) Diafragma

4

(iii) Trakea dan bronkus Cabaran Minda (m.s. 58)
(iv) Peparu Kerana merokok membahayakan kesihatan
(b) Kepingan getah nipis lebih mudah diri perokok dan semua yang berada di
sekelilingnya.
meregang berbanding kepingan
getah tebal. Maka, kepingan getah Cabaran Minda (m.s. 59)
nipis mudah ditarik ke bawah atau Bas elektrik tidak mengeluarkan gas
ditolak ke atas. ekzos. Oleh itu, pencemaran udara dapat
(c) (i) Menarik atau menyedut nafas dikurangkan.
(ii) Menghembus nafas
(d) Struktur atau isi padu balang kaca Eksperimen 2.2 (m.s. 62, 63)
yang mewakili sangkar rusuk kekal Soalan
tetap semasa kepingan getah nipis 1. Tar rokok.
ditarik ke bawah atau ditolak ke 2. Asap rokok merupakan bahan berasid
atas manakala struktur dan isi padu
sangkar rusuk berubah semasa kerana menukarkan warna ungu larutan
proses menyedut nafas atau litmus menjadi merah.
menghembus nafas. 3. Ammonia, asid stearik, metana, butana,
metanol, toluena, kadmium, arsenik, asid
Praktis Formatif 2.2 (m.s. 56) asetik
1. Perbezaan kepekatan gas oksigen di
Praktis Formatif 2.3 (m.s. 63)
dalam alveolus dan kapilari darah. 1. (a) Tar, debunga, jerebu dan debu
2. (a) Dalam keadaan kepekatan oksigen (b) Sulfur dioksida, karbon monoksida,

yang tinggi, hemoglobin akan nitrogen dioksida
bergabung dengan oksigen secara 2. Debunga
kimia untuk membentuk sebatian 3. (a) Sakit ketika bernafas
oksihemoglobin yang tidak stabil. (b) Kahak berdarah
(b) Dalam keadaan kepekatan oksigen (c) Sering tercungap-cungap
yang rendah, oksihemoglobin akan (d) Pernafasan berbunyi
terurai untuk membentuk hemoglobin 4. Kanser peparu, emfisema, bronkitis,
dan oksigen.
3. Glukosa + oksigen → karbon dioksida + (mana-mana dua)
5. Seseorang yang tidak merokok tetapi
air + tenaga.
4. Kecekapan pertukaran gas oksigen di menyedut asap rokok dari perokok yang
berhampirannya.
dalam badan manusia pada altitud yang
tinggi akan berkurang. Praktis Formatif 2.4 (m.s. 66)
Kepekatan gas oksigen dalam udara 1. (a) Insang
pada altitud yang tinggi adalah rendah. (b) Trakea
Oleh itu, kadar resapan gas oksigen dari (c) Kulit luar lembap
alveolus ke dalam kapilari darah turut 2. Kulit luar katak yang nipis, jaringan
berkurang.
5. – Ketebalan dinding alveolus dan kapilari kapilari darah yang padat di bawah
lapisan kulit, sangat telap kepada gas
darah setebal satu sel respirasi dan lembap.
– Kelembapan dinding alveolus tinggi 3. Sel badan serangga mempunyai
– Luas permukaan alveolus yang besar hubungan terus dengan permukaan
– Jaringan kapilari yang padat meliputi respirasi, iaitu oksigen yang masuk
ke dalam trakeol terus meresap
alveolus ke dalam sel manakala karbon
dioksida meresap keluar daripada
Cabaran Minda (m.s. 57) sel ke dalam trakeol.
Kerana hutan membantu mengekalkan
keseimbangan oksigen dan karbon dioksida 5
dalam atmosfera.

4. Apabila kita bersenam, kadar Q: Bronkus
respirasi kita akan bertambah. Kadar
pengangkutan oksigen lebih banyak (Ra:) A•lv eolus(b) • (d) •
ke sel badan dan penyingkiran karbon 3.
dioksida daripada sel badan yang lebih
tinggi akan menjadikan sel-sel badan 4. (a) lebih tinggi (b) lebih rendah
lebih sihat. Oleh itu, kesihatan semua
sistem dalam badan terutama sistem 5. (a) Hemoglobin mengangkut oksigen dari
respirasi dapat dikekalkan.
alveolus ke sel badan.
5. Tidak merokok, selalu bersenam
(b) Oleh sebab oksihemoglobin
Cabaran Minda (m.s. 67)
Berfungsi sebagai organ pertukaran gas. adalah sebatian yang tidak stabil,

Cabaran Minda (m.s. 71) oksihemoglobin mudah terurai
Udara sentiasa bergerak dari satu kawasan
ke kawasan lain. Maka kerjasama daripada kepada hemoglobin dan oksigen
keseluruhan masyarakat global diperlukan.
Mencegahnya dari satu kawasan sahaja apabila sampai ke sel badan supaya
tidak membantu.
oksigen dapat meresap ke dalam sel.
Praktis Formatif 2.5 (m.s. 72)
1. Daun, batang (lentisel), akar udara 6. (a) Pada musim bunga, lebih banyak
(lentisel)
2. P: Sel pengawal debunga dibebaskan daripada anter.
Q: Liang stoma
3. (a) Liang stoma tumbuhan terbuka Apabila Azura menyedut udara yang

pada waktu siang apabila terdapat mengandungi debunga, risiko dia
cahaya untuk menjalankan
proses fotosintesis. akan menghadapi serangan
(b) Liang stoma tumbuhan tertutup
apabila keadaan menjadi gelap pada asma meningkat.
waktu malam. Pada waktu malam air
meresap keluar dari sel pengawal juga (b) Mana-mana tempat yang berjerebu
secara osmosis dan menyebabkan sel
pengawal menjadi flasid. dan berdebu.Contoh: kawasan
(c) Liang stoma tumbuhan tertutup
pada hari panas untuk mengelakkan perindustrian, tapak pembinaan
kehilangan air yang banyak melalui
transpirasi. dan lain-lain. Jerebu dan debu juga
4. Udara tercemar akan mengurangkan
cahaya matahari sampai ke tumbuhan menyebabkan serangan asma
dan mengurangkan kadar fotosintesis.
Oleh itu, tumbesaran dan kemandirian pada pesakit asma.
tumbuhan terjejas.
7. (a) Dinding setebal satu sel, permukaan
Praktis Sumatif 2 (m.s. 74 – 77)
1. (a) Alveolus yang lembap, luas permukaan yang
(b) Bronkus
(c) Rongga hidung besar dan jaringan kapilari yang padat
2. P: Trakea
(b) (i) Asma
6 Simptom: Sesak nafas
Sebabnya: Pembebasan

mukus yang

keterlaluan pada

permukaan alveolus

mengurangkan luas

permukaan dan

kadar pertukaran gas

pada alveolus lalu

menyebabkan sesak

nafas.

(ii) Bronkitis

Simptom: Sering tercungap-

cungap

Sebabnya: Radang bronkus

dalam pesakit

bronkitis yang

disebabkan oleh tar

dan bahan perengsa

dalam asap rokok

mengurangkan kadar

laluan udara dari

hidung ke peparu

melalui bronkus. Karboksihemoglobin ialah sebatian
Hal ini menyebabkan yang stabil dan tidak terurai untuk
pesakit bronkitis membebaskan oksigen dalam sel
sering tercungap- badan. Oleh itu, seseorang yang
cungap. berada di dalam kereta tersebut
(iii) Emfisema
Simptom: Sesak nafas tidak mendapat bekalan oksigen
Sebabnya: Alveolus dalam yang mencukupi dan boleh
pesakit emfisema
dirosakkan oleh membawa maut.
bahan yang 1 2. (a) (i) 3 dm3
berbahaya dalam (ii) 2.5 dm3
udara seperti (b) (i) 4 dm3
perengsa dalam (ii) 3 dm3
asap rokok. Oleh (c) Semakin aktif aktiviti yang dilakukan,
itu, luas permukaan
pertukaran gas pada semakin besar isi padu peparu
alveolus dikurangkan maksimum. Daripada graf pada
dan menyebabkan Rajah 3(a) dan 3(b), isi padu
sesak nafas. udara dalam peparu pelari X dan
8. – Tidak merokok Y bertambah apabila mereka
– Menjauhi tempat dicemari oleh melakukan aktiviti yang lebih aktif
asap rokok supaya tidak menjadi seperti berlari
perokok pasif (d) Pelari Y. Asap rokok yang
– Bersenam dan pemilihan gaya hidup merosakkan alveolus akan
yang sihat mengurangkan isi padu udara
9. Ramai penumpang yang berkumpul maksimum dalam peparu manusia.
di tempat menunggu pengangkutan Oleh sebab isi padu udara
awam lazimnya tidak merokok. maksimum dalam peparu pelari Y
Namun begitu, mereka akan adalah lebih rendah, maka pelari Y
menjadi perokok pasif sebaik sahaja adalah seorang perokok.
ada penumpang lain yang (e) Penambahan isi padu peparu
berhampiran merokok. maksimum menambahkan kadar
1 0. (a) Pertukaran gas adalah melalui respirasi kerana kadar pertukaran
resapan terus kepada sel. gas dalam peparu dipertingkatkan.
(b) Sistem respirasi serangga lebih
berkesan daripada sistem Bab 3  Pengangkutan
respirasi manusia.
(c) Pertukaran gas melalui resapan terus Praktis Formatif 3.1 (m.s. 82)
kepada sel dalam serangga lebih 1. Fungsi sistem pengangkutan adalah
mudah, cepat dan efisien berbanding
dengan pertukaran gas melalui membawa masuk bahan keperluan
pengangkutan gas oleh darah dalam sel ke dalam badan organisma dan
badan manusia. menyingkirkan bahan kumuh daripada
1 1. (a) Karbon monoksida badan organisma ke persekitaran luar.
(b) Apabila udara di dalam kereta 2. Contoh bahan keperluan sel:
yang mengandungi karbon Oksigen, nutrien
monoksida disedut, karbon Contoh bahan kumuh yang disingkirkan
monoksida bergabung dengan daripada sel: Karbon dioksida, air, urea
hemoglobin untuk membentuk 3. Kepentingan fungsi sistem pengangkutan
karboksihemoglobin. dalam organisma adalah seperti
yang berikut:
– Sistem pengangkutan membekalkan

bahan keperluan sel seperti oksigen
dan nutrien yang digunakan untuk

7

menghasilkan tenaga melalui proses – Jantung amfibia mempunyai dua atrium
respirasi sel. dan satu ventrikel.
– Sistem pengangkutan membekalkan
bahan keperluan sel tumbuhan – Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
seperti karbon dioksida dan air yang jantung amfibia ke peparu dan kulit di
digunakan untuk menjalankan proses mana pertukaran gas yang berlaku pada
fotosintesis. dinding kapilari darah di dalam peparu
– Sistem pengangkutan juga atau di bawah kulit menukarkan darah
menyingkirkan bahan kumuh yang terdeoksigen kepada darah beroksigen.
bertoksik daripada sel organisma ke
persekitaran luar. – Darah beroksigen mengalir dari jantung ke
4. Sekiranya sistem pengangkutan otak dan campuran darah beroksigen dan
sesuatu organisma tidak dapat berfungsi terdeoksigen mengalir ke seluruh bahagian
dengan baik, badan yang lain kecuali peparu. Darah
– respirasi sel tidak dapat dilakukan. beroksigen ini bertukar menjadi darah
Tanpa tenaga, proses hidup tidak dapat terdeoksigen dan mengalir balik ke dalam
berlaku di dalam badan organisma. jantung.
– makanan tidak dapat dibuat dalam
tumbuhan hijau melalui fotosintesis. Reptilia
Tanpa makanan, tumbuhan dan – Reptilia mempunyai sistem peredaran
haiwan akan mati.
– bahan kumuh yang bertoksik yang darah ‘ganda dua’ yang tidak lengkap
gagal disingkirkan daripada badan ke (incomplete double circulatory system) di
persekitaran luar akan meracuni badan mana darah mengalir melalui jantung dua
lalu membunuh organisma. kali dalam satu kitaran lengkap ke seluruh
badan.
Aktiviti 3.2 (m.s. 84) – Jantung reptilia mempunyai dua atrium
Ikan dan satu ventrikel dengan struktur yang
– Ikan mempunyai sistem peredaran darah membahagi ruang dalam ventrikel kepada
dua bahagian yang berasingan.
tunggal (single circulatory system) di mana – Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
darah mengalir melalui jantung hanya jantung ke peparu di mana pertukaran
sekali dalam satu kitaran lengkap ke gas berlaku pada dinding kapilari darah
seluruh bahagian badan. di dalam peparu menukarkan darah
– Jantung ikan mempunyai satu atrium dan terdeoksigen kepada darah beroksigen.
satu ventrikel. – Darah beroksigen mengalir dari jantung
– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari ke seluruh badan kecuali peparu, bertukar
jantung ikan ke insang di mana pertukaran menjadi darah terdeoksigen dan mengalir
gas yang berlaku pada kapilari insang balik ke dalam jantung.
menukarkan darah terdeoksigen kepada
darah beroksigen. Mamalia dan burung
– Darah beroksigen mengalir dari jantung – Mamalia dan burung mempunyai sistem
ke seluruh badan, bertukar menjadi darah
terdeoksigen dan mengalir balik ke dalam peredaran darah ‘ganda dua’ (double
jantung. circulatory system) di mana darah mengalir
melalui jantung dua kali dalam satu kitaran
Amfibia lengkap ke seluruh badan.
– Amfibia mempunyai sistem peredaran darah – Jantung mamalia dan burung mempunyai
dua atrium dan dua ventrikel.
‘ganda dua’ yang tidak lengkap (incomplete – Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
double circulatory system) di mana darah jantung ke peparu di mana pertukaran
mengalir melalui jantung dua kali dalam gas berlaku pada dinding kapilari darah
satu kitaran lengkap ke seluruh badan. di dalam peparu menukarkan darah
terdeoksigen kepada darah beroksigen.
8 – Darah beroksigen mengalir dari jantung
ke seluruh badan kecuali peparu, bertukar

menjadi darah terdeoksigen dan mengalir Cabaran Minda (m.s. 99)
balik ke dalam jantung. Individu yang mempunyai darah jenis O
boleh mendermakan darahnya kepada semua
Cabaran Minda (m.s. 91) individu tanpa mengira jenis darah kerana
Tekanan sistolik terhasil apabila ventrikel darah jenis O tidak mempunyai sebarang
mengepam darah keluar dari jantung ke antigen pada sel darah merahnya.
seluruh badan. Darah yang keluar mengalir
dengan tekanan yang tinggi. Manakala Praktis Formatif 3.3 (m.s. 101)
tekanan diastolik terhasil apabila darah
mengalir masuk ke dalam jantung. Darah 1. Sel darah merah, sel darah putih, platelet
mengalir dengan tekanan yang lebih rendah.
dan plasma darah
Eksperimen 3.1 (m.s. 92)
Soalan 2. Plasma darah
1. Semakin aktif jenis aktiviti, semakin tinggi
3. Kumpulan darah
kadar denyutan nadi.
2. Kadar pengambilan oksigen dan Kumpulan darah penerima

pembebasan karbon dioksida oleh sel penderma A B AB O
badan ditingkatkan semasa melakukan
aktiviti aktif. Oleh itu, jantung berdenyut A •×•×
lebih kerap dan meningkatkan denyutan
nadi untuk mengangkut oksigen dan B ו•×
karbon dioksida dengan lebih cekap.
AB × × • ×
Praktis Formatif 3.2 (m.s. 95)
1. Sistem peredaran darah ialah satu O ••••

sistem pengangkutan yang khusus dalam 4. (a) Untuk menyelamatkan nyawa
organisma kompleks yang berfungsi (b) Leukemia, hemofilia
untuk mengangkut nutrien, gas respirasi 5. (a) Seseorang dengan kumpulan darah
dan bahan kumuh.
O boleh menderma darah kepada
2. Arteri sesiapa sahaja yang berdarah
kumpulan O, A, B dan AB.
Mengangkut darah beroksigen (kecuali (b) Seseorang dengan kumpulan
arteri pulmonari) darah AB boleh menerima daripada
penderma dari mana-mana kumpulan
Kapilari darah, iaitu darah kumpulan O, A,
B dan AB kerana plasmanya tidak
Menghubungkan arteri dengan vena dan mengandungi antibodi Anti-A atau
tempat pertukaran bahan antara sel Anti-B.
(c) Bank darah merupakan tempat di
Vena mana darah disimpan dan
dikeluarkan.
Mengangkut darah terdeoksigen 6. (a) Hospital, Pusat Darah Negara (PDN)
(kecuali vena pulmonari) (b) Kemalangan jalan raya, peperangan
7. (a) Kumpulan darah AB
3. Jenis aktiviti, jantina, umur, kesihatan (b) Kehadiran virus dan bahan yang
badan tidak dikehendaki
(c) Menghalang pembekuan darah
4. Menjaga kesihatan jantung adalah
penting untuk memastikan kelangsungan Aktiviti 3.8 (m.s. 110)
hidup kita. Soalan
1. Larutan eosin tersebar mengikut corak

9

khusus di dalam daun, batang dan akar 2. Organisma tidak dapat terus hidup jika
tumbuhan. organisma ini tidak mempunyai sistem
2. Xilem peredaran yang unik mengikut keperluan
3. Laluan air di dalam tumbuhan adalah masing-masing.
melalui satu tisu pengangkut, iaitu
xilem. Praktis Sumatif 3 (m.s. 116 – 120)

Aktiviti 3.9 (m.s. 111) 1. (a) DENYUTAN
Soalan
1. (b) TRANSPIRASI

Bahagian yang (c) KAPILARI
bengkak
(d) FLOEM

(e) JANTUNG

(f) ANTIGEN × (c) × (d) ×
2. (a)
• (b)
3. (a) Injap

(b) Mengangkut darah beroksigen

(c) (i) Salur darah Q berdinding tebal

untuk menahan tekanan darah

yang tinggi.

(ii) Salur darah R berdinding setebal

2. Laluan makanan di dalam tumbuhan satu sel untuk memudahkan
adalah melalui floem.
pertukaran bahan antara darah

dan sel badan melalui resapan.

4. (a) Oksigen, karbon dioksida,

Praktis Formatif 3.4 (m.s. 112) air, makanan tercerna, bahan
1. Transpirasi ialah suatu proses
kumuh
kehilangan air dalam bentuk wap air
(b) Oksigen, karbon dioksida, air
dari permukaan tumbuhan ke udara
(c) Pada waktu siang, sel tumbuhan
secara penyejatan.
menjalankan fotosintesis dan
2. (a) wap, cecair
(b) xilem, floem menghasilkan oksigen.
3. Keamatan cahaya, kelembapan udara,
Oleh itu, sel tumbuhan tidak
suhu, pergerakan udara
memerlukan bekalan oksigen, iaitu
4. Laluan air di dalam struktur xilem tidak
dapat dikesan tanpa penggunaan pengangkutan oksigen dari luar ke

pewarna kerana tisu xilem tidak sel tidak diperlukan.

berwarna. 5. (a) (i) dub

5. P: Floem Q: Xilem R: Xilem (ii) lub
S: Floem T: Xilem U: Floem
(iii) sistolik

(iv) diastolik

(b) Bacaan tekanan sistolik adalah lebih

tinggi daripada bacaan tekanan

Praktis Formatif 3.5 (m.s. 113) diastolik. Bacaan tekanan sistolik

1. Persamaan: – Kedua-duanya ialah ialah bacaan tekanan darah yang

sistem pengangkutan lebih tinggi semasa ventrikel jantung

– Kedua-duanya mengecut untuk memaksa darah

mengangkut air, nutrien keluar dari jantung lalu diedarkan ke

dan bahan terlarut seluruh badan.

– Kedua-duanya wujud Bacaan tekanan diastolik ialah

dalam organisma bacaan tekanan darah yang lebih

kompleks rendah semasa ventrikel jantung
Perbezaan: Pilih satu daripada
mengendur lalu memudahkan darah
perbezaan yang ditunjukkan
mengalir dari seluruh badan kembali

dalam Rajah 3.31. ke jantung.

10

6. (a) (i) Eric, Roy (b) (i) Contoh model binaan

(ii) Mangsa tersebut akan mati. Hal Payung lut sinar yang dapat
mengawal keamatan cahaya
ini disebabkan oleh berlakunya yang merambat melaluinya

penggumpalan darah. Tisu

(b) (i) Individu 2. Air
Alat pengawal kelembapan udara
Hal ini disebabkan dia memenuhi
BAB 4  Kereaktifan Logam
syarat umur 18 tahun ke atas Cabaran Minda (m.s. 126)

tetapi kurang daripada 60 tahun. Ahli mineralogi lazimnya menggunakan
nama bauksit, orang awam seperti pekerja
Dia juga memenuhi syarat jisim lombong menggunakan nama bijih aluminium
dan ahli sains menggunakan nama
badan lebih 45 kg. aluminium oksida.

(ii) Perempuan yang mengandung Aktiviti 4.1 (m.s. 126, 127)
Soalan
tidak sesuai menderma darah. 1. Karbon dioksida
2. Lalukan gas yang diuji melalui air kapur.
7. (a) Mengangkut makanan
Jika air kapur bertukar menjadi keruh,
(b) Xilem atau Y gas yang diuji ialah karbon dioksida.
Sebaliknya, jika air kapur tidak menjadi
(c) (i) Bahagian atas gegelang kulit keruh, gas yang diuji bukan karbon
dioksida.
yang dibuang akan menjadi 3. (a) Karbon dioksida
(b) Karbon dioksida
bengkak. Makanan terkumpul di 4. (a) kalsium klorida + karbon dioksida + air
(b) kalsium oksida + karbon dioksida
bahagian atas gegelang kulit dan 5. Kalsium, karbon, oksigen

tidak dapat diangkut ke bahagian Praktis Formatif 4.1 (m.s. 128)
1. Mineral ialah unsur atau sebatian pepejal
bawah gegelang kulit disebabkan
yang wujud secara semula jadi dengan
oleh ketiadaan X. struktur hablur dan komposisi kimia yang
tertentu.
(ii) Bahagian atas gegelang kulit 2. (a) Emas, perak, berlian atau mineral

yang dibuang akan menjadi unsur yang lain (Mana-mana satu)
(b) Bauksit, hematit, galena, kasiterit,
kering dan mati.
quarza atau mineral sebatian semula
8. Set A = 54 g = 0.3 g/min jadi yang lain
180 min (Mana-mana satu)

Set B = 36 g = 0.2 g/min 11
180 min

9. (a) Badrul. Dia mempunyai kadar

denyutan nadi paling tinggi sebaik

sahaja selepas aktiviti.

(b) Azizah. Kadar denyutannya kembali

ke kadar asal dalam sela masa 15

minit selepas aktiviti.

10. (a) Kawasan B.

Kawasan A tidak sesuai bagi

pertumbuhan herba. Hal ini

disebabkan oleh ketiadaan cahaya

yang diperlukan oleh herba untuk

menjalankan fotosintesis.

Kawasan C tidak sesuai bagi

pertumbuhan herba. Suhu yang tinggi

di kawasan ini akan meningkatkan

kadar transpirasi herba.

Kawasan B adalah sesuai bagi

pertumbuhan herba. Suhu pada

kawasan redup ini dapat mengekalkan

kadar transpirasi herba. Tambahan

pula, kehadiran cahaya matahari dalam

kawasan yang cerah ini membolehkan

herba untuk menjalankan fotosintesis.

3. Kalsium oksida yang bersifat bes 2. (a) Ya. Logam X reaktif terhadap oksigen
digunakan untuk meneutralkan tanah kerana logam X terbakar dengan
yang berasid. Silikon dioksida yang
bertakat lebur tinggi digunakan untuk nyalaan yang sangat terang dan
membuat radas makmal berkaca.
bertindak balas dengan udara.
Aktiviti 4.3 (m.s. 130, 131)
Soalan (b) Logam Y adalah kurang reaktif
1. (a) Magnesium oksida daripada logam X.
(b) Aluminium oksida
(c) Zink oksida (c) X
(d) Ferum oksida Y
(e) Plumbum oksida Z
2. Semakin reaktif logam itu, semakin 3. (a) oksigen
(b) kalium
cergas logam bertindak balas dengan (c) pengekstrakan
oksigen. 4. (a) Kalium
3. Magnesium → Aluminium → Zink → (b) Emas
Ferum → Plumbum 5. (a) Karbon dan hidrogen
(b) Karbon dan hidrogen dapat bertindak
Cabaran Minda (m.s. 132)
Karbon + oksigen → karbon dioksida balas dengan oksigen.
Hidrogen + oksigen → air
Oleh itu, kereaktifan karbon dan
Aktiviti 4.4 (m.s. 132, 133) hidrogen terhadap oksigen juga boleh
Soalan
1. (a) Zink + Karbon dioksida dibandingkan dengan kereaktifan
(b) Tiada perubahan
(c) Plumbum + Karbon dioksida logam terhadap oksigen.
2. Zink dan plumbum. Oksida bagi logam
Praktis Formatif 4.3 (m.s. 141)
yang kurang reaktif daripada karbon 1. (a) Elektrolisis
akan diturunkan kepada logam melalui (b) Penurunan bijih besi dengan karbon
pemanasan dengan karbon. 2. (a) Timah
3. Aluminium (b) (i) Bijih besi, batu kapur, arang kok
Kereaktifan Karbon (ii) Udara panas
bertambah Zink (c) (i) Sanga
(ii) Leburan ferum
Plumbum       3. (a) Hakisan tanah. Masalah hakisan

4. Pengekstrakan logam. Logam yang tanah dapat diselesaikan dengan
kurang reaktif daripada karbon dalam
siri kereaktifan logam dapat diekstrak menanam semula pokok di tanah
daripada bijihnya dengan penurunan
oksida logam tersebut oleh karbon. yang berkenaan.

5. (a) lebih (b) Pencemaran udara. Pencemaran
(b) kurang udara dapat dielakkan dengan

Praktis Formatif 4.2 (m.s. 136) menapiskan gas yang dihasilkan
1. Siri kereaktifan logam ialah susunan
oleh aktiviti perlombongan sebelum
logam mengikut kereaktifannya terhadap
oksigen. dibebaskan ke udara.

12 Praktis Sumatif 4 (m.s. 143 – 145)

1. (a) Unsur : F erum, Perak, Kalium,

Timah, Berlian

Sebatian : Kuarza, Bauksit, Galena,

Hematit, Kapur

(b) Bauksit, aluminium dan oksigen

2. (a) Stanum(IV) oksida

(b) Karbon

(c) Stanum + oksigen → Stanum(IV) oksida
3. (b)
(c) •
•

4. (a) Oksigen motor untuk dipanaskan. Motor juga
disejukkan oleh aliran udara ini.
(b) Kalium dan natrium adalah logam yang
BAB 5  Termokimia
sangat reaktif. Parafin menghalang
Eksperimen 5.1 (m.s. 149 – 151)
kalium dan natrium bertindak balas Soalan (m.s. 151)
1. (a) Pembebasan haba ditunjukkan oleh
dengan oksigen dan wap air di udara.
peningkatan bacaan termometer.
5. (a) Oksigen (b) Penyerapan haba ditunjukkan oleh

(b) Untuk membekalkan oksigen bagi penurunan bacaan termometer.
2. (a) Keseimbangan terma
tindak balas tersebut (b) Apabila kadar bersih pemindahan

(c) Panaskan serbuk logam sehingga haba antara hasil tindak balas
dengan termometer adalah sifar, hasil
berbara sebelum memanaskan tindak balas dan termometer berada
dalam keseimbangan terma. Oleh
kalium manganat(VII) untuk itu, bacaan suhu pada termometer
menjadi tetap pada nilai maksimum
membekalkan oksigen bagi tindak atau nilai minimum.
3. (a) Suhu semasa tindak balas lebih
balas yang berkenaan tinggi daripada suhu sebelum tindak
balas berlaku.
(d) Membina siri kereaktifan logam (b) Suhu semasa tindak balas lebih
rendah daripada suhu sebelum tindak
6. Bagi logam yang lebih reaktif daripada balas berlaku.
4. – Natrium hidroksida melarut dalam air
karbon, pengekstrakan logam adalah – Tindak balas antara natrium hidroksida
dengan asid hidroklorik (Peneutralan)
melalui kaedah elektrolisis. Bagi logam 5. – Garam ammonium klorida melarut
dalam air
yang kurang reaktif daripada karbon, – Tindak balas antara natrium hidrogen
karbonat dengan asid hidroklorik
pengekstrakan logam adalah melalui 6. (a) Membalut cawan polistirena dengan
kapas atau kain felt, menggunakan
tindak balas bijih logam tersebut penutup cawan.
(b) Penebat haba seperti kapas dan
dengan karbon. kain felt dan penutup cawan
mengurangkan pemindahan haba ke
7. Campuran persekitaran.

Botol/ serbuk Praktis Formatif 5.1 (m.s. 154)
1. (a) Tindak balas endotermik ialah tindak
Beg plastik besi, kapur
balas kimia yang menyerap haba
dan daripada persekitaran.
(b) Tindak balas eksotermik ialah tindak
arang kok balas kimia yang membebaskan haba
ke persekitaran.
Bilah kipas Penyedut Udara 2. Termokimia ialah kajian tentang
minuman pada perubahan haba semasa tindak balas
Udara kimia berlaku.
pada
13
suhu Udara Minyak masak Udara suhu
bilik panas bilik
panas
Motor Motor

Klip kertas Air

Penerangan: Mewakili
Bahan Relau bagas
Sanga
Botol Leburan ferum
Minyak masak Alat pemanas
Air Bijih besi
Motor Batu kapur
Serbuk besi
Serbuk kapur

Langkah inovatif:
Bilah kipas disambung pada arah yang

berlawanan dengan arah yang biasa

supaya udara disedut mengalir melalui

3. Kadar respirasi meningkat semasa proses fotosintesis. Oleh itu, suhu
menjalankan aktiviti fizikal yang cergas. persekitaran menurun.
Oleh sebab respirasi merupakan tindak 7. (a) Tindak balas termit merupakan
balas eksotermik, haba yang dihasilkan
oleh tindak balas eksotermik diserap tindak balas eksotermik kerana haba
ke dalam badan kita. Oleh itu, suhu dibebaskan ke persekitaran.
badan meningkat. (b) Dalam tindak balas termit, pemanasan
ferum(II) oksida, aluminium dan pita
4. (a) Pemanasan global magnesium menghasilkan ferum
(b) Mengurangkan pembakaran bahan dan karbon dioksida melalui satu
tindak balas eksotermik. Haba yang
api fosil. dibebaskan dalam tindak balas ini
5. (a) Tindak balas eksotermik. meningkatkan suhu ferum dan karbon
(b) Tindak balas eksotermik dioksida sehingga ferum dilebur.
Leburan ferum ini digunakan untuk
membebaskan haba ke persekitaran memperbaiki atau menyambung
dan meningkatkan suhunya. Suhu kembali rel besi kereta api yang
yang tinggi dapat melegakan terputus.
kekejangan otot. 8. Beg plastik

Praktis Sumatif 5 (m.s. 155 – 158) besar
1. (a) Tindak balas eksotermik
(b) Tindak balas endotermik Pencungkil
(c) Tindak balas eksotermik gigi
(d) Tindak balas endotermik
(e) Tindak balas eksotermik Beg plastik
(f) Tindak balas eksotermik kecil
2. (a) dibebas
(b) meningkatkan Air
(c) panas
(d) diserap Serbuk
3. (a) TERMOKIMIA kalsium
(b) FOTOSINTESIS klorida atau
(c) RESPIRASI ammonium
(d) TERMOMETER nitrat
(e) ENDOTERMIK
(f) EKSOTERMIK Pek panas segera:
4. Pemanasan kalsium karbonat ialah – Gunakan pencungkil gigi untuk

tindak balas endotermik. Haba menebuk lubang pada beg plastik
diserap oleh tindak balas kimia yang yang kecil sehingga air mengalir keluar
dari beg plastik kecil dan bercampur
berlaku semasa penguraian kalsium dengan serbuk kalsium klorida dalam
karbonat. beg plastik besar.
5. Tindak balas antara asid hidroklorik – Pelarutan kalsium klorida dalam air
dengan natrium karbonat ialah tindak merupakan tindak balas eksotermik lalu
balas eksotermik manakala tindak memanaskan beg plastik yang besar.
balas antara asid hidroklorik dengan – Oleh itu, beg plastik yang besar ini
natrium hidrogen karbonat ialah tindak berfungsi sebagai pek panas segera.
balas endotermik. Pek sejuk segera:
6. Menanam semula pokok akan – Gunakan pencungkil gigi untuk
meningkatkan kadar fotosintesis. menebuk lubang pada beg plastik
Oleh sebab fotosintesis adalah tindak yang kecil sehingga air mengalir keluar
balas endotermik, maka lebih banyak dari beg plastik kecil dan bercampur
haba akan diserap dari persekitaran dengan serbuk ammonium nitrat dalam
ke dalam tumbuhan yang menjalankan beg plastik besar.
– Pelarutan ammonium nitrat dalam air
14 merupakan tindak balas endotermik lalu

menyejukkan beg plastik yang besar. 8 aliran arus dalam O.S.K. telah
disongsangkan.
– Oleh itu, beg plastik yang besar ini 3. (a) Inferens pertama:
berfungsi sebagai pek sejuk segera. Garis lurus dalam paparan skrin

BAB 6  Elektrik dan Kemagnetan dalam langkah 7 dan 9 menunjukkan
bahawa arus terus ialah arus
Aktiviti 6.1 (m.s. 165) elektrik yang mengalir dalam
Soalan satu arah sahaja.
1. Arus elektrik (b) Inferens kedua:
2. Pemotongan garis medan magnet (oleh Kedudukan garis lurus dari
kedudukan sifar dalam langkah 7
dawai kuprum atau gegelung dawai) dan 9 yang berbeza menunjukkan
3. Arus aruhan bahawa arus terus dalam langkah 7
dan 9 mengalir pada arah
Aktiviti 6.2 (m.s. 166) yang bertentangan.
4. Voltan yang dihasilkan oleh bekalan
Soalan • (c) • kuasa adalah berubah-ubah. Oleh
1. (b) itu, tompok cahaya pada skrin akan
bergerak ke atas dan ke bawah untuk
2. Arus aruhan dikesan berdasarkan kepada menghasilkan surihan menegak pada
skrin tanpa mengira jenis sambungan
nyalaan LED. Arus aruhan dihasilkan terminal kepada O.S.K.
5. (a) Inferens pertama:
dan mengalir melalui LED. Maka LED Bentuk graf yang dihasilkan oleh
surihan menegak dan mengufuk
menyala. tompok cahaya dalam paparan skrin
menunjukkan bahawa arah aliran
3. Arus akan teraruh hanya apabila garis bagi arus ulang-alik dan voltan
bagi arus ulang-alik berubah-ubah
medan magnet dipotong. secara berterusan.
(b) Inferens kedua:
4. Tenaga bunyi, tenaga haba, tenaga Bentuk graf dalam paparan skrin
dalam langkah 13 dan 15 adalah
cahaya. serupa menunjukkan bahawa arah
aliran bagi arus ulang-alik dan
5. – LED lebih tahan lama dan tidak mudah voltan bagi arus ulang-alik
berubah-ubah secara berterusan
terbakar tanpa mengira jenis sambungan
terminal pada O.S.K.
– LED akan bernyala apabila arus 6. (a) Arus terus
(b) Arus ulang-alik dan arus terus
elektrik mengalir melaluinya
Praktis Formatif 6.1 (m.s. 176)
berbanding dengan mentol berfilamen 1. Sumber tenaga boleh baharu adalah

yang hanya akan bernyala apabila sumber tenaga yang boleh diganti secara
berterusan dan tidak akan habis manakala
filamennya menjadi cukup panas. sumber tenaga tidak boleh baharu
adalah sumber tenaga yang tidak boleh
Aktiviti 6.4 (m.s. 172 – 175) digantikan dan akan habis digunakan.
Soalan 2. (a) LED bernyala dalam susunan P
1. Untuk menunjukkan bentuk graf, arah
dan Q. Dalam susunan P dan Q,
arus dan perubahan voltan bagi arus
15
terus dan arus ulang-alik.

2. Persamaan:
Magnitud anjakan tompok cahaya dari

kedudukan sifar dalam langkah

6 dan 8 adalah tetap dan sama besar.

Hal ini menunjukkan voltan bateri adalah

tetap dan sama nilai.

Perbezaan:
Anjakan tompok cahaya dari kedudukan

sifar dalam langkah 6 adalah positif

manakala anjakan tompok cahaya dari

kedudukan sifar dalam langkah 8 adalah

negatif. Hal ini menunjukkan arus dalam

langkah 6 bergerak dari positif ke

negatif manakala dalam langkah

pemotongan garis medan magnet 4. (a) Vp = Np
oleh gegelung dawai berlaku dan Vs Ns
menghasilkan arus aruhan. Arus
aruhan ini mengalir melalui LED dan 240 = Np
menyebabkan LED bernyala. 5 10
(b) LED tidak bernyala dalam susunan
R. Dalam susunan R, pemotongan Np= = 10 × 240
garis medan magnet tidak berlaku 5
dan tiada arus aruhan mengalir
melalui LED. = 480
3. Untuk menunjukkan bentuk graf, arah
arus dan perubahan voltan bagi arus Bilangan lilitan gegelung primer,
terus dan arus ulang-alik. Np = 480

Eksperimen 6.1 (m.s. 178 – 180) (b) Transformer dalam pengecas telefon
Soalan
1. (a) Mentol P lebih cerah berbanding S bimbit ini adalah daripada jenis
(b) Vp > VS
(c) Transformer injak turun transformer injak turun kerana voltan
2. (a) Mentol S lebih cerah berbanding P
(b) Vp < VS output adalah lebih rendah daripada
(c) Transformer injak naik
3. Jika perbezaan antara bilangan lilitan voltan input.

dalam gegelung primer dengan bilangan Cabaran Minda (m.s. 187)
lilitan dalam gegelung sekunder pada Dalam satu kitaran, pendawaian satu
sebuah transformer ditambah, fasa mempunyai dua puncak manakala
perbezaan antara voltan primer pendawaian tiga fasa mempunyai enam
dengan voltan sekunder akan menjadi puncak. Oleh itu, bekalan arus pendawaian
lebih besar. tiga fasa lebih stabil.
4. Transformer hanya boleh mengubah
voltan bagi arus ulang-alik jika bilangan Cabaran Minda (m.s. 192)
lilitan dalam gegelung primer dan Kerana kebanyakan cerek elektrik yang
sekunder di dalamnya adalah berlainan.
Sebaliknya, jika bilangan lilitan dalam dijual dalam pasaran menggunakan arus
gegelung primer dan sekunder dalam
sebuah transformer adalah sama, maka 10 – 12 A.
voltan primer dan voltan sekunder adalah
sama, iaitu tidak diubah. Praktis Formatif 6.3 (m.s. 194)
1. (a) Stesen transformer injak naik
Praktis Formatif 6.2 (m.s. 183) (b) Lapangan suis
1. Transformer merupakan alat yang (c) Transformer injak turun
2. (a) dinaikkan
mengubah voltan bagi arus ulang-alik. (b) Rangkaian Grid Nasional
2. (a) ulang-alik (c) Lapangan suis
(b) besar 3. (a) Fius, dawai bumi, pemutus litar,
(c) naik
(d) turun pengalir kilat (mana-mana tiga)
3. (a) Ketuhar gelombang mikro, mesin
(b) Fius akan melebur dan memutuskan
basuh, peti sejuk, televisyen bekalan elektrik apabila arus
(b) Pengecas telefon bimbit, pengecas
berlebihan melaluinya.
komputer riba/tablet
4. (a) Penebat wayar yang rosak. Wayar
16 hidup yang terdedah bersentuh

dengan wayar neutral yang

terdedah.
(b) (i) Beban yang berlebihan
(ii) Kebakaran. Pengaliran arus yang

besar menyebabkan

wayar-wayar, palam dan soket
menjadi terlalu panas lalu

terbakar.

Cabaran Minda (m.s. 199) Praktis Sumatif 6 (m.s. 204 – 207)
Boleh digunakan di Thailand tetapi masa yang
1. (a) Benar
digunakan untuk mendidihkan air lebih lama.
(b) Palsu

(c) Benar

Cabaran Minda (m.s. 201) 2. (a) Sumber tenaga tidak boleh baharu
Tidak. Bangunan hijau menggunakan
(b) Sumber tenaga boleh baharu
konsep penjimatan penggunaan tenaga, air
(c) Sumber tenaga boleh baharu
dan bahan.
(d) Sumber tenaga boleh baharu

3. (a) Garis medan magnet dipotong

Praktis Formatif 6.4 (m.s. 202) (b) Arus aruhan

1. Kecekapan tenaga ialah peratus tenaga (c) LED bernyala. Arus yang teraruh

input yang diubah kepada bentuk tenaga mengalir melalui LED. Pengaliran

output yang berfaedah. arus melalui LED ini menyebabkan

2. (a) Menggunakan rumus: LED bernyala.

P= E (d) Generator/Penjana
t
4. (a) Osiloskop sinar katod

P= 180 kJ (b) Bentuk graf, arah arus dan
2 minit
perubahan voltan bagi arus terus

180 000 J dan arus ulang-alik.
120 s
= (c) (i) Arus ulang-alik

(ii) Arus terus

= 1 500 W 5. (a) Transformer injak turun
(b) Kuasa pendingin hawa,
P = 1 500 W (b) Bilangan lilitan dalam gegelung

primer adalah lebih banyak

= 1 500 kW daripada bilangan lilitan dalam
1 000
gegelung sekunder.

= 1.5 kW (c) Untuk mengurangkan arus pusar dan

3. P = VI meningkatkan kecekapan

1 200 W = 240 V × I transformer Vp Np
Vs Ns
Arus, I = 1 200 W (d) Menggunakan rumus, =
240 V

= 5 A 10 = 100
4. (a) E = Pt Vs 20

= 800 kW × 30 j Voltan sekunder, Vs = 10 × 20
1 000 60 100
=2V

= 0.4 kWj 6. (a) Fius utama
(b) (i) Fius dan MCB berfungsi
(b) Kos tenaga yang digunakan oleh
periuk nasi sebagai alat keselamatan yang

= T enaga elektrik yang digunakan melindungi peralatan daripada
dalam unit kWj × kos tenaga bagi
setiap kWj sebarang aliran arus yang

= 0.4 kWj × 30 sen/kWj berlebihan.
= 12 sen
5. (a) Pelabelan star rating pada peralatan (ii) Apabila arus yang mengalir

elektrik menunjukkan kecekapan melalui fius melebihi nilai fius,
tenaga peralatan elektrik yang
berkenaan. fius akan melebur dan tidak
(b) Sekurang-kurangnya 3 bintang. Lebih
banyak bintang pada label star rating boleh digunakan semula tanpa
bermaksud lebih jimat tenaga.
menggantikan wayar fius yang

terbakar dengan wayar fius
yang baharu. MCB merupakan

sebuah suis elektromagnet yang

disambungkan ke wayar hidup.

17

MCB memutuskan litar dengan 8. (a) MCB merupakan suis elektromagnet

mematikan suisnya apabila kecil yang disambungkan ke

arus yang mengalir melaluinya wayar hidup.
melebihi hadnya. MCB ini boleh (b) MCB berfungsi sebagai alat

digunakan semula dengan keselamatan elektrik. MCB

membuka suis semula tanpa memutuskan litar apabila arus yang

membuat apa-apa penggantian. mengalir melaluinya adalah terlalu

(c) Menggunakan rumus: besar atau melebihi had nilainya.
P = VI
(c) Rod plastik
700 W = 240 V × I
Plastisin Kayu ais
Arus, I = 700 W krim
240 V Paku

= 2.9 A Fulkrum
Fius yang dipilih ialah fius 3 A kerana

nilai fius lebih tinggi sedikit daripada

nilai arus elektrik yang melalui

pengering rambut.

7. (a) Menggunakan rumus: Dawai
kuprum Kotak
Kuasa (W) = Voltan (V) × Arus (A) Pemadam Pencungkil
elektrik kasut getah gigi plastik

= 230 V × 10 A Plastisin – penyentuh
= 2 300 W Paku – besi
Fulkrum – pada kayu ais krim
= 2 300 kW Butang reset – rod plastik
1 000 Spring – pencungkil gigi plastik
Pemadam getah – teras besi
= 2.3 kW Dawai elektrik – dawai kuprum

(b) Fius 13 A. Senario: Apabila arus elektrik yang
mengalir melalui MCB melebihi nilai
Fius 13 A adalah paling sesuai kerana hadnya, solenoid menjadi sebuah
elektromagnet yang sangat kuat.
fius 13 A membenarkan arus 10

A mengalir melaluinya tetapi tidak

membenarkan arus yang melebihi

13 A mengalir melalui pemanas

elektrik. Arus yang terlalu tinggi akan

merosakkan pemanas elektrik.

(c) Arus 10 A yang mengalir melalui fius MCB Model MCB

1A, 2A, 3A dan 5A akan meleburkan Dawai elektrik Dawai kuprum
yang dipasang yang dipasang
wayar fius. Oleh itu, pemanas elektrik dengan dengan plastisin
penyentuh dan dan paku besi
tidak dapat berfungsi. besi ditarik ke ditarik ke bawah
bawah seperti seperti yang
Fius 15 A dan 30 A membenarkan yang ditunjukkan ditunjukkan
dalam Rajah 4. dalam rajah di
arus yang jauh lebih besar daripada atas.

10 A mengalir melalui pemanas

elektrik. Hal ini akan merosakkan

pemanas elektrik.

Fius 10 A juga kurang sesuai kerana

kebanyakan fius 10 A lazimnya

membenarkan arus maksimum Besi berputar Paku berputar
pada arah pada arah lawan
kurang daripada 10 A mengalir lawan jam pada jam pada fulkrum
fulkrum. di kayu ais krim.
melaluinya. Oleh itu, fius 10 A

tersebut akan terbakar jika dipasang

kepada pemanas elektrik.

18

MCB Model MCB 2. Tenaga ialah keupayaan untuk
melakukan kerja.
Besi yang Paku besi
berputar itu yang berputar 3. (a) Kuasa didefinisikan sebagai kadar
menolak itu menolak melakukan kerja.
spring ke atas. pencungkil
Akhirnya, spring gigi ke atas. (b) Watt
itu terlepas dan Akhirnya,
berada di bawah pencungkil gigi 4. (a) W = Fs
besi. itu terlepas dan
berada di bawah = 2 500 N × 4 m
paku besi.
= 10 000 J

(b) Tenaga yang digunakan

= kerja yang dilakukan

= 10 000 J

(c) Kuasa kren

Butang reset Apabila rod P= W
t
ditolak ke bawah plastik ditolak ke

akan menolak bawah, rod itu = 10 000 J
1.2 minit
besi ke bawah akan menolak

sehingga besi paku besi ke = 10 000 J
72 s
terletak di bawah bawah sehingga

spring semula. paku besi = 138.89 W

terletak di bawah

pencungkil gigi Praktis Formatif 7.2 (m.s. 221)
1. (a) Tenaga keupayaan graviti ialah kerja
semula.
yang dilakukan untuk mengangkat
BAB 7  Tenaga dan Kuasa sesuatu objek ke suatu ketinggian, h,
Cabaran Minda (m.s. 210)
dari permukaan Bumi.
(a) 1 000 (atau 103) J
(b) 1 000 000 (atau 106) J (b) Tenaga keupayaan kenyal ialah
kerja yang dilakukan untuk
Cabaran Minda (m.s. 212)
Tidak memampat atau meregang suatu
bahan kenyal dengan sesaran, x dari
Aktiviti 7.1 (m.s. 214, 215)
Soalan kedudukan keseimbangan.
1. (a) Daya geseran 2. (a) W = Fs
(b) Daya tarikan graviti = 40 N × 0.5 m
2. Jawapan murid = 20 J
3. Daya, sesaran dalam arah daya, masa (b) Tenaga keupayaan graviti
4. Jawapan murid (c) Tenaga keupayaan graviti yang
5. (a) Kapal terbang yang berlepas, tren ERL
dimiliki oleh kerusi
yang bergerak.
(b) Tidur, duduk, objek dalam kehidupan = kerja yang dilakukan ke atasnya
= 20 J
harian yang bergerak secara perlahan. 3. Jarak mampatan spring

Praktis Formatif 7.1 (m.s. 215) = panjang spring – panjang spring
1. (a) Kerja didefinisikan sebagai hasil asal termampat

darab daya dan sesaran dalam = 50 cm – 30 cm
arah daya.
(b) Joule = 20 cm

= 0.2 m

Tenaga keupayaan kenyal
1
= 2 Fx

= 1 (20 N) (0.2 m)
2

= 2 J

19

4. (a) Mengikut rumus tenaga kinetik, 2. (a) Nm
(b) Kerja
tenaga kinetik = 1 mv2 (c) pegun
2 (d) boleh
(e) pecutan
dengan 3. (a) W = Fs
m ialah jisim = 5 kg × 10 m s–2 × 2 m
v ialah halaju.
Walaupun nilai halaju v bagi

kenderaan berat adalah kecil, nilai = 100 J
jisimnya m adalah besar. Oleh itu,
(b) Tenaga yang kerja yang
jisim kenderaan berat yang besar ini digunakan oleh motor = dilakukan

menyebabkan banyak tenaga kinetik = 100 J

dimiliki oleh kenderaan berat yang 4. (a) Tenaga keupayaan graviti = mgh,

berhalaju rendah. dengan m ialah jisim objek

(b) (i) Peluru yang ditembak keluar dari g ialah pecutan graviti

pistol. h ialah ketinggian

(ii) Kapal terbang yang berlepas 1
2
dari landasan di lapangan (b) Tenaga keupayaan kenyal = Fx,

terbang. dengan F ialah daya mampatan atau

regangan

Praktis Formatif 7.3 (m.s. 226) x ialah sesaran dari
1. Prinsip Keabadian Tenaga menyatakan
kedudukan keseimbangan
bahawa tenaga tidak boleh dicipta atau
(c) Tenaga kinetik = 1 mv2,
dimusnah tetapi hanya boleh berubah- 2

ubah bentuknya. dengan m ialah jisim
v ialah halaju
2. (a) P, R
(b) Q
3. (a) Tenaga keupayaan graviti 5. (a) Kerja = Daya × Sesaran
= mgh
= 2 kg × 10 m s–2 × 2.5 m = 200 N × 0.4 m
= 50 J
= 80 J

(b) Tenaga keupayaan kenyal

(b) Mengikut prinsip Keabadian Tenaga, = 1 Fx
Tenaga kinetik = Tenaga keupayaan 2

graviti = 1 × 200 N x 0.4 m
2
1 mv2 = 50 J
2 = 40 J
(c) Kerana sebahagian kerja dilakukan
1 ×2 kg × v2 = 50 J
2 untuk mengubah bentuk busur.
v2 = 50 m2s–2
6. (a) Prinsip Keabadian Tenaga
v = 50 m2s–2
(b) Sesaran 2.5 cm secara menegak dari
kedudukan Y.
= 7.07 m s–1
(c) Tenaga keupayaan di X = mgh

Praktis Sumatif 7 (m.s. 228, 229) = 40 kg × 10 m s–2 × 5 m
1. (a) Tenaga yang dimiliki oleh objek 1 000 100

disebabkan oleh kedudukan atau = 0.02 J
Tenaga keupayaan di Y = 0 J
keadaannya. maka, beza tenaga keupayaan
= (0.02 – 0) J
(b) Tenaga yang dimiliki oleh objek = 0.02 J
yang bergerak.

20

7. Kaki proton adalah lebih banyak daripada
retort bilangan elektronnya.
(b) R dan T. Dalam R dan T, bilangan
Salur getah elektron adalah lebih banyak
daripada bilangan protonnya.
Penerangan: (c) P. Dalam P, bilangan proton adalah
Model roller-coaster ini mempunyai sama dengan bilangan elektronnya.
4. (a) Satu elektron diterima
gelung menegak, berbelit dan berbelok. (b) Bilangan elektron dalam ion
bertambah sebanyak satu.
BAB 8  Keradioaktifan (c) Ion bromida, Br –
Cabaran Minda (m.s. 235)
Cabaran Minda (m.s. 243)
(a) 1 Ci = 3.7 × 1010 Bq 1 μSv/j adalah bersamaan dengan 10-6 J
(b) 1 Bq = 2.70 × 10−11 Ci tenaga sinaran radioaktif yang diserap oleh
1 kilogram tisu hidup dalam sela masa 1 jam.
Praktis Formatif 8.1 (m.s. 237)
1. (a) Wilhelm Roentgen Praktis Formatif 8.3 (m.s. 246)
(b) Henri Becquerel 1. (a) Sinaran mengion ialah sinaran yang
(c) Marie dan Pierre Curie
2. Keradioaktifan adalah proses pereputan menghasilkan ion positif dan ion
negatif semasa melintasi udara.
secara spontan suatu nukleus yang tidak Contoh sinaran mengion: sinar alfa,
stabil dengan memancarkan sinaran sinar beta, sinar gama dan sinar-X
radioaktif. (mana-mana satu)
3. (a) curie (Ci), becquerel (Bq) (b) Sinaran tidak mengion ialah sinaran
(b) Kadar pereputan nukleus yang tidak menghasilkan ion semasa
unsur radioaktif melintasi udara.
4. Karbon-14 (C-14), Radon-222 (Rn-222), Contoh sinaran tidak mengion:
Torium-232 (Th-232), Uranium-238 (U-238) cahaya (nampak), infra merah,
5. Separuh hayat, T1 , adalah tempoh gelombang radio
2. (a) kurang, lebih
2 (b) lebih, kurang
3. (a) Sinaran kosmik, sinaran latar belakang
masa yang diambil untuk bilangan (b) Kemalangan nuklear, ujian nuklear,
nukleus yang belum mereput berkurang penggunaan radioisotop dalam
menjadi setengah daripada nilai perubatan.
4. (a) mikroSievert/jam (μSv/j)
asalnya. (b) 1 Sv ialah 1 Joule tenaga sinaran
radioaktif yang diserap oleh
Praktis Formatif 8.2 (m.s. 239) 1 kilogram tisu hidup.
1. Mengikut Teori Atom Dalton, atom adalah (c) Dos sinaran kurang daripada
0.2 μSv/j
zarah terkecil. 5. Semakin tinggi dari permukaan Bumi,
2. (a) Apabila sesuatu atom menderma semakin kuat sinaran kosmik. Oleh itu,
individu yang berada di dalam kapal
elektron. terbang yang berada pada altitud
(b) Apabila sesuatu atom menerima yang tinggi akan menyerap lebih
banyak sinaran kosmik sehingga tahap
elektron. penyerapan sinaran mengionnya melebihi
3. (a) Q dan S. Dalam Q dan S, bilangan tahap selamat.

21

6. Dos sinaran mengion yang diterima oleh P1r.a k(at)i s•S uma(bti)f ×8 (m.s(c. )2 5•2 – 254)

murid = 0.01 mSv/j × 2 j × 5

= 0.1 mSv 2. Pereputan radioaktif adalah proses

spontan di mana nukleus yang tidak

Praktis Formatif 8.4 (m.s. 250) stabil memancarkan sinaran radioaktif
1. (a) Pentarikhan karbon-14 untuk
sehingga nukleus itu menjadi lebih
menentukan usia sesuatu
objek purba. stabil.
(b) Merawat kanser dengan membunuh
3. natrium-24 (Na-24)
sel kanser.
(c) Menentukan kadar penyerapan baja 4. 0 jam 5.2 jam 10.4 jam

fosfat dalam tumbuhan. 32 g 16 g 8 g
(d) Membina senjata seperti bom atom.
(e) Kawalan ketebalan kepingan 15.6 jam 20.8 jam

logam. 4g 2g
2. (a) Sinar gama
(b) Sinar gama mengawetkan makanan Maka jisim Pa-234 yang tertinggal
selepas 20.8 jam ialah 2 g.
dengan membunuh bakteria pada
makanan yang diawetkan. 5. (a) Ion yang terbentuk ialah ion
3. Kotak berdinding plumbum yang tebal positif kerana atom Mg menderma
dapat menghalang semua jenis sinaran
radioaktif yang dipancarkan daripada dua elektron untuk membentuk
sumber radioaktif atau sisa radioaktif ion Mg2+.
keluar dari kotak. (b) Ion yang terbentuk ialah ion
4. (a) Kehadiran bahan radioaktif atau negatif kerana atom F menerima
sinaran radioaktif. satu elektron untuk membentuk
(b) Hospital, pusat penyelidikan atom, ion F–.
bilik sinar-X. 6. (a) – Sinar-X dan sinar gama
(c) Sinar alfa. Kerana sinar alfa
mempunyai kuasa penembusan yang merupakan sinaran mengion.
paling rendah.
5. (a) Plumbum (atau aluminium) – Sinar-X dan sinar gama
(b) Bagi plumbum: mempunyai kuasa penembusan
Kebaikan – Plumbum adalah
pengadang yang sesuai daripada yang tinggi dalam udara.
semua jenis sinaran radioaktif
termasuk sinar gama yang – Sinar-X dan sinar gama
mempunyai kuasa penembusan yang merupakan gelombang
tinggi.
Kelemahan – Ketumpatan plumbum elektromagnet.
yang tinggi menjadikan pakaian terlalu
berat. (b) (i) Sampel Y. Hal ini demikian
Bagi aluminium: kerana strawberi dalam sampel Y
Kebaikan – Ketumpatan aluminium
yang kurang tinggi menjadikan tidak rosak.
pakaian kurang berat. (ii) Sinar gama
Kelemahan – Aluminium adalah (iii) Sinar gama membunuh bakteria
pengadang yang kurang sesuai
daripada sinar gama yang dalam makanan.
mempunyai kuasa penembusan (iv) Selamat. Hal ini demikian kerana
yang tinggi.
dos sinaran radioaktif dalam
22 makanan yang diawetkan itu

berada pada aras normal atau
aras selamat.
7. (a) – Memakai pakaian perlindungan
yang sesuai untuk mengendalikan
bahan radioaktif
– Mengesan dos sinaran radioaktif
yang terdapat pada pakaian

dengan alat pengesan seperti tiub
GM yang mengeluarkan bunyi
amaran jika dos yang dikesan

melebihi tahap normal.

(b) Sinar cahaya Cermin 2. Pembentukan aurora, gangguan
Cermin telekomunikasi, sistem navigasi dan
Sinar cahaya talian kuasa elektrik
LED
LED 3. Apabila bilangan tompok Matahari
bertambah, lentingan jisim korona
Botol mineral yang
kosong dibalut akan dipertingkatkan.
dengan
surat khabar Praktis Sumatif 9 (m.s. 266 – 267)
1. A: Zon perolakan
Penerangan: Mewakili B: Kromosfera
komponen C: Fotosfera
Komponen dalam sistem D: Zon radiasi
dalam model E: Teras
Sumber sinar F: Korona
LED beta 2. 11 tahun
3. Tompok Matahari
Sinar cahaya Sinar beta 4. – Telefon pintar (bimbit)
Botol mineral – Internet
dibalut dengan Botol berisi air – Siaran TV
surat khabar minuman – Sistem kedudukan global (GPS)
Cermin 5. Semua hidupan akan mati. Sinaran
Pengesan sinar
beta mengion dalam angin suria akan
sampai ke Bumi dan diserap oleh
BAB 9  Cuaca Angkasa Lepas hidupan pada tahap yang melebihi
tahap selamat. Oleh itu, risiko terhadap
Praktis Formatif 9.1 (m.s. 263) kesihatan hidupan akan bertambah
1. Fotosfera, kromosfera, korona sehingga membawa maut.
2. Semarak suria, nyalaan suria, lentingan 6. Lakaran model:
Jawapan murid
jisim korona Penerangan:
3. Magnetosfera Bumi didefinisikan sebagai – Beg plastik hijau mewakili Bow Shock
– Benang putih mewakili garisan medan
suatu ruang dalam angkasa lepas yang
meliputi Bumi di mana medan magnet magnet dari planet lain
dalam magnetosfera Bumi adalah – Benang merah mewakili garisan
gabungan medan magnet Bumi
sebagai medan magnet utama medan magnet Bumi
dan medan magnet dalam ruang – Cawan polistirena mewakili lapisan
di angkasa lepas.
4. Angin suria yang melindungi, magnetosfera
5. Komet – Penutup yang cembung mewakili

Praktis Formatif 9.2 (m.s. 265) bahagian magnetosfera yang menuju
1. Fenomena yang berlaku di permukaan ke Matahari
– Plastisin mewakili Bumi
Matahari dan di angkasa lepas.
BAB 10  Penerokaan Angkasa
Lepas

Praktis Formatif 10.1 (m.s. 272)
1. (a) Model geosentrik
(b) Model heliosentrik
(c) Model heliosentrik yang

dikemaskinikan dengan Hukum Kepler

23

2. Persamaan: 5. (a) Mengumpulkan maklumat tentang
Dalam model Sistem Suria yang dibina planet Zuhal dan menghantarnya

oleh Ptolemy dan Copernicus, Bumi atau kembali ke Bumi.
Matahari beredar dalam orbit.
Perbezaan: (b) Angin suria
Dalam model Sistem Suria yang dibina (c) Tenaga suria
oleh Ptolemy, Bumi berada pada pusat 6. (a) – Mengawas keadaan dan
orbit manakala dalam model Sistem Suria
yang dibina oleh Copernicus, Matahari penggunaan tanah
berada pada pusat orbit Bumi.
3. Persamaan: – Meramal hasil pengeluaran
Model Sistem Suria yang dibina oleh tanaman
Copernicus dan Kepler ialah model
heliosentrik. (b) – Meneroka kawasan untuk
Perbezaan: mencari gali minyak dan sumber
Dalam model Sistem Suria yang dibina
oleh Copernicus, Bumi dan planet mineral
beredar dalam orbit yang membulat
manakala dalam model Sistem Suria – Memeta bentuk muka Bumi
yang dibina oleh Kepler, Bumi dan planet (c) – Mengawasi bencana alam seperti
beredar dalam orbit elips.
banjir
Praktis Formatif 10.2 (m.s. 276)
1. Teleskop – Mengawasi kebakaran hutan,
2. (a) Discovery ialah sebuah kapal tumpahan minyak dalam laut dan

angkasa ulang-alik. tanah runtuh
(b) Hape ialah roket yang menghantar
(d) – Mengesan pencerobohan musuh
Discovery, ke angkasa lepas. dari udara, darat dan laut

3. (a) Teknologi penderiaan jauh – Mengesan ujian nuklear
(b) Untuk menentukan lokasi yang 7. (a) Roket adalah suatu pesawat yang

dilanda banjir dan tempat selamat memperoleh daya tujah dengan

untuk pemindahan mangsa banjir menggunakan enjin roket.

4. MACRES bertanggungjawab terhadap (b) Untuk menghantar angkasawan,
semua projek penderiaan jauh kapal angkasa, satelit, alat

di Malaysia. penderiaan jauh dan kuar angkasa

ke angkasa lepas.

(c) Berfungsi sebagai senjata dengan
membawa peluru berpandu

8. Lakaran model:
Jawapan murid
Penerangan:

Bahan Fungsi

P 1r.a k(at)i s×S uma(bti)f •10 (m.s. 2×7 8 – (2d8) 0×) Kerajang Mengadang
(c) aluminium sinaran mengion
dari angkasa lepas
2. (a) Ptolemy

(b) Kepler Kadbod berbentuk Sebagai roket
silinder
3. Melalui hasil usaha manusia untuk

memperoleh penerangan yang rasional

tentang objek dan fenomena dalam Kepingan plastik Bateri suria/Sumber
hitam tenaga bagi kapal
angkasa lepas berasaskan kemampuan angkasa

akal fikiran.

4. Kerana kuar angkasa dihantar

ke angkasa lepas yang jauh untuk Kadbod berbentuk Sebagai kapal

tempoh masa yang panjang hingga kapal angkasa angkasa

berpuluh-puluh tahun.

24