กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major)

รายงาน

เรื่อง กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major)

เสนอ
อาจารยบ์ ณั ฑิต ผอ่ งผ้งึ

จดั ทาโดย

สามเณรพชั รพล จิตรสม

สามเณรภาณุวฒั น์ ม่วงมี

สามเณรรักตะวนั วฒั กิรจ์

ช้นั มธั ยมศกึ ษาปี ท่ี 6

รายงานเล่มน้ีเป็นส่วนหน่ึงของวชิ าโลกดาราศาสตร์และอวกาศ ( ว30105 )

ภาคเรียนที่ 1 ปี การศกึ ษา 2565

โรงเรียนมหาวชิราลงกรณราชวทิ ยาลยั
จงั หวดั พระนครศรีอยธุ ยา อาเภอวงั นอ้ ย

ตาบลสนบั ทึบ
13170

ก

คานา

รายงานเล่มน้ีจดั ทาข้ึนเพอ่ื เป็นส่วนหน่ึงของวชิ าโลกดาราศาสตร์และอวกาศ ช้นั ม.6 เพ่อื ใหไ้ ดศ้ ึกษา
หาความรู้ในเร่ือง กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) และไดศ้ ึกษาอยา่ งเขา้ ใจเพอื่ เป็นประโยชน์กบั การเรียน

ผจู้ ดั ทาหวงั วา่ รายงานเล่มน้ีจะเป็นประโยชนก์ บั ผูอ้ า่ นหรือนกั เรียนนกั ศึกษาที่กาลงั หาขอ้ มูลเร่ืองน้ี
อยหู่ ากมีขอ้ แนะนาหรือขอ้ ผิดพลาดประการใดผูจ้ ดั ทาขอนอ้ มรับไวแ้ ละขออภยั มา ณ ท่ีน้ีดว้ ย

ผจู้ ดั ทา

สามเณรพชั รพล จิตรสม

สามเณรภาณุวฒั น์ ม่วงมี

สามเณรรักตะวนั วฒั กิรจ์

สารบญั ข

คานา ก
สารบญั ข
กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) 1
องคป์ ระกอบของกลุ่มดาวหมีใหญ่ 2
ดวงดาวหลกั ในกลุ่มดาวหมีใหญ่ 7ดวงประกอบไปดว้ ย 2-3
กลุ่มดาวหมีใหญใ่ นหลากหลายอารยธรรม 3-4
ตานานดาวหมีใหญ่ 4
บรรณานุกรม

1
กลุ่มดาวหมใี หญ่ (Ursa Major)
ลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) หรือท่ีคนไทยรู้จกั กนั ในนามของ “กลุ่มดาวจระเข”้ เป็ นกลุ่มของดาว
ฤกษ์ท่ีพบเห็นไดง้ ่ายท่ีสุดในบรรดากลุ่มดาวสากล (Constellations) ท้งั 88 กลุ่มของโลก เนื่องจากมีขนาด
ใหญ่ที่สุดในกลุ่มดาวทางฝ่ังซีกฟ้าเหนือและใหญ่เป็นลาดบั ที่ 3 ของกลุ่มดาวท้งั หมดในน่านฟ้าโลก
กลุ่มดาวหมีใหญ่มีขนาดเป็ นรองเพียงกลุ่มดาวงูไฮดรา (Hydra) และกลุ่มดาวหญิงพรหมจารี
(Virgo) หรือกลุ่มดาวราศีกนั ยใ์ นฝ่ังซีกฟ้าใต้ โดยครอบคลุมพ้ืนที่ราว 1,280 ตารางองศา หรือคิดเป็นร้อยละ
3.10 ของทรงกลมทอ้ งฟ้า (Celestial sphere) ท้งั หมด

แผนที่กลุ่มดาวหมีใหญ่
นอกจากน้ี กลุ่มดาวหมีใหญ่ยงั เป็ นกลุ่มดาวท่ีสามารถพบเห็นได้ตลอดท้งั ปี และจะปรากฏข้ึน
ชดั เจนที่สุดบนทอ้ งฟ้าช่วงค่าในฤดูใบไมผ้ ลิของทางฝ่ังซีกโลกเหนือ ซ่ึงผูท้ ี่อาศยั อยู่ทางฝ่ังซีกโลกใตม้ ี
โอกาสพบเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่ไดเ้ ช่นเดียวกนั แต่กลุ่มดาวท่ีปรากฏอาจไม่ชดั เจน หรือโดดเด่นเท่ากบั การ
มองจากฝ่ังซีกโลกเหนือ

2
องค์ประกอบของกลุ่มดาวหมใี หญ่

กลุ่มดาวหมีใหญ่เป็นกลุ่มดาวท่ีมีชื่อเสียงและเป็นท่ีรู้จกั อยา่ งมาก เน่ืองจากดาวฤกษท์ ่ีสวา่ งจา้ 7 ดวง
เรียงตวั กนั เป็ นรูปกระบวย หรือที่เรียกกนั วา่ ดาวกระบวยใหญ่ (Big Dipper) เป็ นส่วนหน่ึงในองคป์ ระกอบ
ของกลุ่มดาว โดยท่ีดาวฤกษ์ท้งั 7 ดวงน้ี ไม่ได้เป็ น “กลุ่มดาว” ที่ไดร้ ับการรับรองอย่างเป็ นทางการจาก
สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (International Astronomical Union : IAU) แต่ถูกเรี ยกเป็ น “ดาวเรียงเด่น”
(Asterism) ซ่ึงคือการจับกลุ่มกันของดาวฤกษ์ท่ีสว่างที่สุดและอยู่ใกล้เคียงกันในทรงกลมท้องฟ้าตาม
จินตนาการของมนุษย์ โดยดาวกระบวยใหญ่น้ี เป็ นเพียงองค์ประกอบส่วนหน่ึง (ส่วนหาง) ของกลุ่ม
ดาวหมีใหญเ่ ทา่ น้นั

ดาวกระบวยใหญ่ (Big Dipper) หรื อดาวฤกษ์ท้ัง 7 ในกลุ่มดาวหมีใหญ่
ดวงดาวหลกั ในกลุ่มดาวหมใี หญ่ 7ดวงประกอบไปด้วย

1. ดาวอลั อิออธ (Alioth) เป็นดาวฤกษท์ ่ีสวา่ งท่ีสุดในกลุ่มดาวหมีใหญ่
2. ดาวดูเบ (Dubhe)
3. ดาวอลั ไคด์ (Alkaid)
4. ดาวมิซาร์และดาวอลั คอร์ (Mizar and Alcor)
5. ดาวเมอแรก (Merak)
6. ดาวเฟคดา (Phecda)
7. ดาวเมเกรซ (Megrez)

3
นอกจากดาวฤกษท์ ้งั 7 ดวงน้ี กลุ่มดาวหมีใหญ่ยงั ประกอบไปดว้ ยดวงดาวอีกหลายสิบดวง รวมถึงวตั ถุ
ในทอ้ งฟ้าอีกมากมาย ท้งั เนบิวลา กระจุกดาวและกาแล็กซีต่างๆ เช่น กาแล็กซี M81 กาแล็กซี M82 และ
กาแลก็ ซี M101 เป็นตน้

กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) และดาวเหนือ (Polaris)
กล่มุ ดาวหมีใหญ่ในหลากหลายอารยธรรม

เนื่องจากกลุ่มดาวแต่ละกลุ่ม เกิดจากจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ของผูค้ น ทาให้ในแต่ละ
ถ่ินฐานและในแต่ละยุคสมยั กลุ่มดาวแต่ละกลุ่มจึงมีชื่อเรียกขานท่ีแตกต่างกนั ออกไป ตามวฒั นธรรมและ
ความเชื่อของผคู้ นในทอ้ งถ่ินน้นั ๆ ขณะที่กลุ่มดาวหมีใหญ่เป็นกลุ่มของดาวฤกษท์ ่ีเก่าแก่ท่ีสุดกลุ่มหน่ึงของ
โลก อีกท้งั ยงั เป็ น 1 ใน 48 กลุ่มดาวด้งั เดิมที่ถูกจารึกอยูใ่ นบนั ทึกของปโตเลมี (Ptolemy) เม่ือหลายพนั ปี
ก่อน จึงทาใหก้ ลุ่มดาวหมีใหญม่ ีช่ือเรียกเฉพาะถิ่นมากมาย
ตารางช่ือของกล่มุ ดาวหมีใหญ่ในประเทศต่างๆ ในอดีตและปัจจุบัน

4
นอกจากน้ี กลุ่มดาวหมีใหญ่ยงั ถูกจารึกอยู่ในคมั ภีร์ไบเบิ้ล (Bible) รวมถึงถูกบันทึกไวใ้ นบท
ประพนั ธ์ของท้งั โฮเมอร์ (Homer) และเชคสเปี ยร์ (Shakespeare) และภาพวาดของศิลปิ นชื่อดงั อย่าง วิน
เซ็นต์ แวนโกะ (Vincent van Gogh) อีกดว้ ย

กลุ่มดาวหมีใหญ่ในภาพ “ราตรีประดับดาวเหนือแม่น้าโรน” (Starry Night Over the Rhône)
ของวินเซ็นต์ แวนโกะ (Vincent van Gogh) ในปี ค.ศ.1888

ตานานดาวหมีใหญ่
เนื่องจากกลุ่มดาวหมีใหญ่เป็ นกลุ่มดาวที่เก่าแก่ท่ีสุดกลุ่มหน่ึง ทาให้มีเร่ืองราวและตานานมากมาย

เล่าขานเกี่ยวกบั ดวงดาวกลุ่มน้ี โดยในตานานกรีกโบราณ ดาวหมีใหญ่เป็ นตวั แทนขององคห์ ญิงคลั ลิสโต
(Callisto) ซ่ึงเป็นหญิงงามนางหน่ึงในเทพนิยาย ถูกเทพีเฮรา (Hera) ภรรยาของเทพเจา้ ซุส ( Zeus ) สาปแช่ง
ให้กลายเป็ นหมี หลงั การลกั ลอบไดเ้ สียกนั จนกระทง่ั มีบุตรชายดว้ ยกนั 1 คน คือ อาร์คาส ( Arcas )และ
ในเวลาตอ่ มา ขณะออกล่าสัตวอ์ าร์คาสเกือบยงิ สังหารมารดาของตนเอง ซ่ึงอยใู่ นร่างหมีโดยไมไ่ ดต้ ้งั ใจ และ
เพื่อป้องกนั ไม่ให้เกิดโศกนาฏกรรมข้ึน เทพเจา้ ซุสจึงส่งภรรยาและบุตรชายข้ึนสู่สวรรค์ ท้งั คู่กลายเป็ น
ดวงดาว โดยท่ีองคห์ ญิงคลั ลิสโตกลายเป็ นกลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) ขณะท่ีอาร์คาสกลายเป็นกลุ่มดาว
หมีเล็ก (Ursa Minor) อยเู่ คียงขา้ งมารดาบนทอ้ งฟ้า

ภาพตานานดาวหมีใหญ่

บรรณานุกรม

1. https://ngthai.com/cultures/
2. https://www.universetoday.com/24120/ursa-major/
3. https://stardate.org/astro-guide/ursa-major-great-bear-0
4. https://www.star-registration.com/constellation/ursamajor