Focus TG4 KSSM (Sains) Terbitan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd

KANDUNGAN

1Bab Langkah Keselamatan di dalam 1 7Bab Koordinasi Badan 100
Makmal
2
1.1 Peralatan Perlindungan Diri 4 7.1 Sistem Endokrin Manusia 101
1.2 Pembuangan Bahan Sisa 7 7.2 Gangguan kepada Koordinasi Badan 105
1.3 Pemadam Kebakaran 12 7.3 Minda yang Sihat 109
Praktis SPM 1 Praktis SPM 7 112
14
2Bab Bantuan Kecemasan 8Bab Unsur dan Bahan 115

2.1 Resusitasi Kadiopulmonari 15 8.1 Asas Jirim 116
(Cardiopulmonary Resuscitation, CPR) 17 8.2 Jadual Berkala Unsur Moden 118
20 8.3 Isotop 122
2.2 Heimlich Manoeuvre Praktis SPM 8 125
Praktis SPM 2
9Bab Kimia Industri 128
3Bab Teknik Mengukur Parameter 22
Kesihatan Badan

3.1 Suhu Badan 23 9.1 Aloi 129
3.2 Kadar Denyutan Nadi 25 9.2 Kaca dan Seramik 134
3.3 Tekanan Darah 29 9.3 Polimer 136
3.4 Indeks Jisim Badan (Body Mass Index, BMI) 31 Praktis SPM 9 141
34
Praktis SPM 3 B1ab0 143

4Bab Teknologi Hijau dalam 36 Kimia dalam Perubatan dan
Melestarikan Alam Kesihatan

4.1 Kelestarian Alam Sekitar 37 10.1 Perubatan Tradisional, Perubatan Moden
4.2 Sektor Tenaga 39 dan Perubatan Komplementari 144
4.3 Sektor Pengurusan Sisa dan Air Sisa 41 10.2 Radikal Bebas 150
4.4 Sektor Pertanian dan Perhutanan 44 10.3 Bahan Antioksidan 151
4.5 Sektor Pengangkutan 45 10.4 Produk Kesihatan 152
4.6 Teknologi Hijau dan Kehidupan 46 154
Praktis SPM 4 48 Praktis SPM 10

5Bab Genetik 1Bab 1 Daya dan Gerakan 156

51 11.1 Gerakan Linear 157
11.2 Graf Gerakan Linear 165
5.1 Pembahagian Sel 52 11.3 Pecutan Graviti dan Jatuh Bebas 169
5.2 Pewarisan 59 11.4 Jisim dan Inersia 172
5.3 Mutasi 64 Praktis SPM 11 176
5.4 Teknologi Kejuruteraan Genetik 69
5.5 Variasi 71 B1ab2 Tenaga Nuklear 180
Praktis SPM 5 74

6Bab Sokongan, Pergerakan dan 77 12.1 Penggunaan Tenaga Nuklear 181
Pertumbuhan 12.2 Penghasilan Tenaga Nuklear 183
12.3 Impak Penggunaan Tenaga Nuklear 186
6.1 Sokongan, Pergerakan dan Pertumbuhan 78 12.4 Tenaga Nuklear di Malaysia 188
Haiwan 86 Praktis SPM 12 190
91 193
6.2 Pergerakan dan Pertumbuhan Manusia 97 KERTAS MODEL PRA-SPM 203
6.3 Sokongan, Pertumbuhan dan Kestabilan
JAWAPAN
dalam Tumbuhan
Praktis SPM 6

iv

BabBab2 Bantuan KecemasanSains SPM Bab 2 Bantuan Kecemasan
Bab
2

FOKUS BAB
Resusitasi Kardiopulmonari
(Cardiopulmonary
Resuscitation, CPR)
Heimlich Manoeuvre

Bantuan kecemasan adalah penting untuk
meningkatkan peluang mangsa untuk
diselamatkan sementara menunggu ketibaan
ambulans. Apakah jenis bantuan kecemasan
yang anda tahu?
Apakah itu CPR dan Heimlich Manoeuvre?
Bagaimanakah anda melakukan CPR dan Heimlich
Manoeuvre dengan betul?

14

2.1 Resusitasi Kardiopulmonari Sains SPM  Bab 2  Bantuan Kecemasan
(Cardiopulmonary Resuscitation,
Situasi yang Memerlukan CPR
CPR) Bab
Bab 1. Seseorang individu memerlukan CPR jika
Definisi CPR didapati:

1. Resusitasi kardiopulmonari atau lebih dikenali (a) tidak bernafas 2
sebagai CPR (cardiopulmonary resuscitation) (b) tiada denyutan nadi dan degupan jantung
merupakan bantuan kecemasan yang dilakukan (c) tidak menunjukkan respons terhadap
untuk mengembalikan degupan jantung dan
pernafasan kepada mangsa yang menghadapi rangsangan
masalah jantung atau pernafasan.
2. Semua masalah di atas mungkin disebabkan
2. CPR dilakukan sebagai langkah awal untuk oleh:
menyelamatkan mangsa sebelum bantuan
paramedik tiba. (a) serangan jantung
(b) renjatan elektrik
3. CPR melibatkan gabungan teknik tekanan (c) lemas
di bahagian dada dan hembusan udara ke (d) terkena panahan petir
dalam mulut mangsa.

Kaedah CPR

1. Sebagai orang awam, anda juga boleh melakukan CPR terhadap mangsa, tetapi anda perlu mempelajari
kaedah CPR yang betul. Hal ini penting kerana kaedah yang betul dapat menyelamatkan nyawa mangsa.

2. Anda tidak perlu menggunakan sebarang peralatan semasa melakukan CPR kepada mangsa.
3. Rajah 2.1 menunjukkan kaedah CPR yang betul untuk orang dewasa:

Langkah 1: Periksa respons mangsa Langkah 2: Buka saluran pernafasan
dan periksa pernafasan mangsa

• Jika anda terjumpa seseorang yang • Pastikan mangsa berbaring terlentang
pengsan atau tidak sedarkan diri, di atas permukaan yang rata.
segera pergi ke arahnya.
• Dongakkan kepala mangsa ke belakang
• Pastikan keadaan sekitar anda dan dan angkat dagunya untuk membuka
mangsa selamat (tiada sebarang objek saluran pernafasan.
berbahaya seperti kaca atau batu
besar). • Dengar bunyi nafas dari mulut atau
hidung mangsa (jika ada).
• Tepuk bahu mangsa dan tanya “Adakah
anda OK?”. • Perhatikan juga pergerakan dada
mangsa.
• Jika tiada respons, hubungi talian
kecemasan 999 dengan segera atau 15
minta pertolongan orang di sekeliling
untuk menghubunginya.

  Sains SPM  Bab 2  Bantuan Kecemasan

Bab Langkah 3: Melakukan tekanan dada
Bab (b)
(a) (c)

2

• Jika mangsa tidak sedarkan diri dan tidak bernafas, tekanan dada dilakukan serta-merta.

• Tekanan dada akan membantu darah mengalir di dalam badan mangsa.

• Teknik tekanan dada adalah seperti berikut:
- melutut di sebelah badan mangsa
- letakkan satu tapak tangan di tengah dada mangsa
- pastikan tangan dalam keadaan lurus
- tekup telapak tangan menggunakan telapak tangan satu lagi dan selang-selikan jari
- condongkan badan sedikit ke arah mangsa
- pastikan bahu berada tegak dengan dada mangsa
- tekan dada mangsa ke bawah lebih kurang pada kedalaman 5 hingga 6 cm
- lepaskan tekanan dengan kedudukan tangan masih di dada mangsa dan biarkan dada mangsa naik

kembali ke atas
- lakukan tekanan dada pada kadar 100-120 tekanan per minit

Langkah 4: M elakukan bantuan Langkah 5: Ulang tekanan dada dan
pernafasan hembusan ke dalam mulut

• Periksa pernafasan mangsa. Jika masih • Selepas 5 kitaran (30 kali tekanan dada
tiada pernafasan, lakukan bantuan dan 2 kali hembusan) periksa nadi
pernafasan mulut ke mulut. karotid mangsa dan lihat tanda-tanda
bernyawa. Ulangi langkah ini sehingga
• Picit hidung mangsa dan hembuskan mangsa sedar atau ambulans tiba.
udara ke dalam mulut mangsa selama
1 saat setiap hembusan. • Sekiranya mangsa menunjukkan tanda
sedar atau sudah bernafas, ubah posisi
badan mangsa kepada mengiring.

Rajah 2.1  Kaedah CPR

16

Sains SPM  Bab 2  Bantuan Kecemasan

Kepentingan CPR yang mana dia mengalami masalah saluranBab
pernafasan tersekat kerana makanan atauBab
1. Jantung adalah organ berotot yang mengepam bendasing termasuk ke dalam trakea.
darah secara berterusan melalui salur darah 2
dalam sistem peredaran manusia. 2. Seseorang individu memerlukan Heimlich
Manoeuvre jika didapati:
2. Degupan jantung dapat dirasai apabila injap-
injap di dalam jantung terbuka dan tertutup (a) memegang leher dengan kedua-dua tangan
semasa darah bergerak melaluinya. secara tiba-tiba

3. Apabila degupan jantung tiada, bermakna darah (b) tidak boleh bercakap atau batuk
tidak mengalir di dalam jantung.
(c) kulit, bibir dan kuku kelihatan kebiru-
4. Maka, tekanan dada daripada luar perlu biruan atau kehitaman
dilakukan supaya darah ditolak keluar daripada
ruang jantung dan bergerak di dalam salur (d) sukar bernafas
darah. Hal ini dapat meneruskan pengaliran
darah ke seluruh tubuh badan. Kepentingan Heimlich Manoeuvre

Rajah 2.2  Tekanan dada 1. Semasa kita sedang menelan makanan, epiglotis
akan tertutup dan menghalang makanan masuk
5. Kaedah hembusan mulut ke mulut dapat ke dalam trakea.
membantu membekalkan oksigen ke dalam
badan mangsa. 2. Makanan akan melalui esofagus untuk ke perut.

6. Oksigen yang dibekalkan akan masuk ke 3. Atas beberapa faktor, epiglotis mungkin terbuka
peparu dan meresap ke dalam salur darah dan makanan masuk ke dalam trakea. Keadaan
mangsa. ini disebut sebagai tercekik.

7. Jika oksigen tidak sampai ke otak dalam Epiglotis Makanan termasuk
tempoh masa empat minit, sel-sel otak akan Trakea ke dalam trakea
mati dan menyebabkan kerosakan otak atau
lebih buruk lagi, mengakibatkan kematian.

Cuba Ini! 2.1

S1 Apakah itu CPR? Rajah 2.3  Bendasing atau makanan memasuki trakea
S2 Apakah situasi yang memerlukan CPR?
S3 Apakah kepentingan CPR? 4. Keadaan ini menyebabkan oksigen tidak dapat
masuk ke peparu melalui trakea dan seterusnya
2.2 Heimlich Manoeuvre tidak dapat dihantar ke otak.

Definisi Heimlich Manoeuvre 5. Jika bantuan kecemasan lambat diberikan,
mangsa yang tercekik boleh mengalami
1. Heimlich Manoeuvre ialah bantuan kecemasan kerosakan otak atau kematian.
yang diberikan kepada individu yang tercekik,

17

  Sains SPM  Bab 2  Bantuan Kecemasan

Kaedah Heimlich Manoeuvre

1. Kaedah Heimlich Manoeuvre dilakukan tanpa sebarang peralatan.
2. Anda perlu mempelajari kaedah Heimlich Maneuver yang betul supaya dapat menyelamatkan

nyawa mangsa.

2 3. Rajah 2.4 menunjukkan kaedah Heimlich Manoeuvre yang betul untuk orang dewasa.
Bab
Bab

• Individu ini menunjukkan tanda-tanda tercekik • Berdiri di belakang mangsa dan tolak badan
(tangan memegang leher – Universal sign of mangsa sedikit ke hadapan.
choking)
• Peluk mangsa dari belakang sambil
• Jika anda terlihat seseorang dalam keadaan menggenggam tangan kanan.
seperti di atas, segera pergi ke arahnya
untuk memberikan bantuan kecemasan. • Letakkan genggaman tangan kanan di antara
pusat dan bawah rusuk mangsa.

• Tekupkan tangan kiri di atas genggaman • Tekan dan tarik mangsa ke atas beberapa
tangan kanan. kali.

• Bendasing atau makanan yang tersekat di
saluran pernafasan mangsa akan tertolak
keluar kerana tekanan yang diberi akan
menambah tekanan di dalam peparu.

Rajah 2.4  Kaedah Heimlich Manoeuvre

18

Sains SPM Bab 2 Bantuan Kecemasan

4. Jika anda tercekik makanan dan tiada orang tersebut sehingga makanan yang tersekat Bab
di sekeliling anda untuk membantu, anda di salur pernafasan tertolak keluar.Bab
boleh melakukan kaedah Heimlich Manoeuvre
kepada diri sendiri seperti berikut: Rajah 2.5 Kaedah Heimlich Manoeuvre kepada diri sendiri 2

(a) Jangan panik

(b) Genggam tangan kanan dan letakkan di
antara pusat dan wah rusuk

(c) Tekupkan tangan kiri di atas genggaman
tangan kanan

(d) Berikan tekanan dengan cara
membongkokkan badan pada objek separas
pinggang seperti kerusi atau meja, tolak
badan dengan seluruh tenaga ke atas objek

Cuba Ini! 2.2

S1 Nyatakan definisi kaedah Heimlich Manoeuvre.
S2 Apakah situasi yang memerlukan seseorang itu melakukan kaedah Heimlich Manoeuvre?
S3 Apakah kepentingan kaedah Heimlich Manoeuvre?

S4 Bolehkah anda menyelamatkan diri apabila tercekik makanan? Jelaskan.

Peta Konsep

Bantuan Kecemasan

Definisi Definisi

19

Sains SPM Bab 2 Bantuan Kecemasan

Praktis SPM 2

Bab
Bab
Soalan Objektif
Antara yang berikut, yang A Tepuk belakang lelaki
2 1. Apakah maksud resusitasi manakah merupakan tersebut sekuat hati
kardiopulmonari? langkah-langkah yang betul
A Bantuan kecemasan untuk CPR? B Berdiri di belakang lelaki
yang melibatkan A Q, P, S, R itu dan tolak badannya
hembusan udara ke B Q, S, P, R sedikit ke hadapan
dalam mulut untuk C R, P, Q, S
membekalkan oksigen D R, Q, P, S C Kelilingkan tangan anda
kepada mangsa. di badan lelaki tersebut
B Bantuan kecemasan 4. Apakah tujuan bantuan
yang melibatkan pernafasan mulut ke mulut D Tekan dada lelaki itu
tekanan dada untuk dilakukan dalam kaedah sekuat hati
mengembalikan degupan CPR?
jantung mangsa. A Menghembuskan nafas 8. Apakah kepentingan
C Bantuan kecemasan kepada mangsa mempelajari kaedah Heimlich
yang melibatkan B Membekalkan oksigen Manoeuvre?
gabungan teknik tekanan kepada peparu mangsa A Dapat memberikan
dan hembusan ke dalam C Membantu mangsa bantuan kecemasan
mulut mangsa untuk bernafas seawalnya kepada
menurunkan tekanan D Memberikan tenaga mangsa yang tercekik
darah. kepada mangsa untuk B Dapat memastikan
D Bantuan kecemasan bernafas bekalan darah berterusan
yang melibatkan kepada mangsa tercekik
gabungan teknik tekanan 5. Apakah tujuan tekanan dada C Dapat memastikan bekalan
dada dan hembusan ke dilakukan semasa CPR? oksigen berterusan
dalam mulut mangsa A Menghasilkan peredaran kepada mangsa tercekik
untuk mengembalikan darah buatan agar darah D Dapat memberikan
degupan jantung dan dipam melalui jantung bantuan kepada mangsa
pernafasan. mangsa yang pengsan
B Menggerakkan jantung
2. Antara situasi berikut, yang mangsa 9. Antara tokoh sains
manakah tidak sesuai untuk C Membantu jantung berikut, siapakah yang
teknik CPR dilakukan? mangsa berdegup menemui kaedah Heimlich
A Serangan jantung D Memberi rangsangan luar Manoeuvre?
B Tercekik supaya mangsa sedar A Gregor Mendel
C Lemas daripada koma B Dmitri Mendeleev
D Dipanah petir C Henry Heimlich
6. Antara mangsa berikut, D Isaac Newton
3. Berikut adalah langkah- siapakah yang sesuai untuk
langkah dalam CPR. diberi rawatan Heimlich 10. Apakah yang perlu dilakukan
Manoeuvre? sekiranya tiada orang di
P: Buka saluran A Mangsa pengsan sekeliling anda ketika anda
pernafasan B Mangsa pitam tercekik?
C Mangsa tersedak A Berlari sambil meminta
Q: Beri tekanan dada D Mangsa tercekik tolong
R: P eriksa tindak balas B Berdiri sambil meletakkan
7. Seorang lelaki yang tercekik tangan antara pusat dan
mangsa sedang memegang lehernya bawah rusuk dan tekan
S: B eri bantuan dengan kedua-dua belah sekuat hati
tangan. Apakah langkah C Genggam dan letakkan
pernafasan pertama yang wajar anda tangan antara pusat dan
lakukan untuk membantu bawah rusuk dan tolak
lelaki itu? sekuat tenaga pada
kerusi.
D Memegang leher dengan
tangan

20

Soalan Subjektif Sains SPM  Bab 2  Bantuan Kecemasan
Bahagian B
2
1. Rajah 1 menunjukkan satu kaedah bantuan kecemasan. Bab
Bab



Rajah 1

(a) Namakan kaedah yang ditunjukkan dalam Rajah 1. [1 markah]

(b) Nyatakan dua situasi yang sesuai untuk kaedah dalam Rajah 1 dilakukan kepada mangsa. [2 markah]

(c) Bagaimanakah kaedah dalam Rajah 1 dapat menyelamatkan mangsa? Terangkan. [3 markah]

2. Rajah 2 menunjukkan satu kaedah bantuan kecemasan.



Rajah 2

(a) Namakan kaedah yang ditunjukkan di dalam Rajah 2. [1 markah]

(b) Nyatakan situasi yang sesuai untuk kaedah yang anda nyatakan di dalam 2(a) dilakukan. [1 markah]

(c) Apakah akibat kepada mangsa sekiranya tiada orang yang sanggup melakukan kaedah yang anda
[2 markah]
nyatakan di 2(a) dengan segera?

(d) Cadangkan satu objek lain yang boleh digunakan oleh mangsa sekiranya dia keseorangan ketika
kejadian tersebut. [1 markah]

(e) Sekiranya anda berjaya melakukan bantuan kecemasan kepada mangsa, apakah langkah seterusnya
[1 markah]
yang wajar anda ambil?

21

JAWAPAN

1Bab Langkah Keselamatan di (b) Pembilas mata. Dia perlu pernafasan tersekat kerana makanan
memakai gogal supaya percikan atau bendasing termasuk ke dalam
dalam Makmal bahan kimia tidak akan terkena trakea.
matanya.
S2 Seseorang individu memerlukan
Cuba Ini! 1.1 3. (a) (i) Tidak boleh Heimlich Manoeuvre jika didapati:
(ii) (a) memegang leher dengan kedua-
S1 Makmal mempunyai pelbagai jenis Asid hidroklorik merupakan dua tangan secara tiba-tiba
bahan kimia yang berbahaya dan alat asid pekat dan boleh (b) tidak boleh bercakap atau batuk
mengakiskan sistem paip
radas yang mudah pecah. singki. Asid hidroklorik juga (c) kulit, bibir dan kuku kelihatan
akan mencemarkan sungai kebiru-biruan atau kehitaman
S2 gogal, topeng muka, sarung tangan, sekiranya dibuang ke dalam
baju makmal, seluar panjang, kasut singki. (d) sukar bernafas

bertutup S3 Makanan termasuk salur pernafasan
akan menyebabkan oksigen tidak
Cuba Ini! 1.2 (b) (i) Bahan sisa biologi cecair dapat memasuki peparu dan
perlu dinyahkontaminasi seterusnya tidak dapat dihantar ke
S1 Asid, gris, minyak secara autoklaf. Seterusnya, otak. Heimlich Manoeuvre adalah
bahan buangan cecair boleh penting untuk memastikan mangsa
S2 Mematuhi peraturan makmal, dilupuskan secara terus ke yang tercekik tidak mengalami
menjalankan aktiviti dan eksperimen dalam sistem kumbahan kerosakan otak atau kematian.
dengan cermat dan berhati-hati. melalui singki makmal.
S4 Boleh. Heimlich Manoeuvre
S3 Peralatan tajam, pepejal tidak tajam, (ii) Darah dan serum boleh dilakukan sendiri dengan
bangkai dan cecair badan memberi tekanan dengan cara
membongkokkan badan pada kerusi
S4 Untuk menyingkirkan sebarang agen (iii) Sisa uji kajinya ialah atau meja dan tolak badan ke atas
biologi yang berbahaya pada sampel bangkai katak. Bangkai kerusi atau meja.
perlu dibalut dalam bahan
seperti bakteria atau kulat sebelum penyerap, dibungkus
dengan rapi dalam beg
dilupuskan ke persekitaran. plastik biobahaya dan
disejukbeku. Beg tersebut
S5 Memberitahu guru atau pembantu perlu disimpan di tempat
makmal yang selamat pada suhu
sejuk beku seperti bilik
Cuba Ini! 1.3 sejuk sehingga dilupuskan Praktis SPM 2
oleh kontraktor terpilih. Soalan Objektif
S1 Bahan api, oksigen dan haba
1. D 2. B
S2 Air, buih, karbon dioksida dan serbuk 6. D 7. B 3. C 4. B 5. A
kering 8. A 9. C 10. C

S3 • Tidak berbahaya kepada manusia Soalan Subjektif
dan haiwan 1. (a) Kaedah Resusitasi
Kardiopulmonari, CPR
• Tidak mencemarkan tanah 2Bab
(b) (i) Mangsa tidak memberi
Praktis SPM 1 Bantuan Kecemasan respons atau tindak balas
Soalan Objektif
3. A 4. C 5. D Cuba Ini! 2.1 (ii) Mangsa tiada denyutan nadi
1. B 2. D 8. A 9. D 10. B
6. B 7. C S1 CPR merupakan bantuan kecemasan (c) Kaedah tekanan dada
yang dilakukan untuk mengembalikan menghasilkan peredaran darah
Soalan Subjektif buatan dengan mengepam
1. (a) Tidak menggunakan peralatan degupan jantung dan pernafasan darah melalui jantung. Kaedah
perlindungan diri. ini penting untuk memastikan
(b) Sarung tangan dan baju kepada mangsa yang menghadapi aliran darah di dalam badan
makmal. mangsa berterusan. Dengan
(c) Bahan kimia yang diuji dan masalah jantung atau pernafasan. ini, oksigen dapat disalurkan ke
sisa pepejal (mendakan) yang semua bahagian badan dan otak
terbentuk dalam campuran S2 Situasi yang memerlukan CPR: untuk menyelamatkan mangsa.

2. (a) (i) Kabinet aliran laminar dan (a) tidak bernafas 2. (a) Kaedah Heimlich Manoeuvre
kebuk wasap (b) Mangsa tercekik
(b) tiada denyutan nadi (c) Mangsa akan mengalami
(ii) • Kabinet aliran laminar kekurangan oksigen yang
digunakan untuk (c) tidak menunjukkan respons mungkin menyebabkan
mengelakkan kontaminasi kerosakan otak dan kematian
semasa aktiviti berkaitan terhadap rangsangan kepada mangsa.
mikrobiologi dijalankan. (d) Kerusi atau meja
S3 CPR adalah penting untuk (e) Bawa mangsa ke hospital untuk
• Kebuk wasap digunakan memastikan pengaliran darah dapat rawatan lanjut.
untuk menjalankan
eksperimen yang diteruskan ke seluruh tubuh badan
melibatkan bahan yang
mudah meruap, mudah mangsa. CPR juga penting untuk
terbakar, beracun,
mengakis dan berbau. memastikan bekalan oksigen ke otak

mangsa adalah berterusan untuk

mengelakkan kerosakan otak.

Cuba Ini! 2.2
S1 Heimlich Manoeuvre ialah bantuan
kecemasan yang diberikan kepada

individu yang tercekik, yang mana

dia mengalami masalah saluran

203

Sains SPM Jawapan

3Bab Teknik Mengukur Parameter Cuba Ini! 3.4 Cuba Ini! 4.2
S1 Indeks Jisim Badan ataup Body Mass
Kesihatan Badan Index (BMI) ialah ukuran jisim badan S1 (a) Penggunaan sumber bahan api
fosil yang meningkat

Cuba Ini! 3.1 berbanding dengan ketinggian. (b) Perubahan iklim yang ekstrem

S2 Kurang jisim badan boleh (c) Penghasilan gas rumah hijau yang
meningkatkan risiko mendapat
S1 Suhu badan ialah darjah kepanasan menyebabkan pemanasan global
dan kesejukan badan.
masalah jantung, penurunan daya S2 Tenaga hidro dan tenaga solar.
Malaysia merupakan negara tropika
S2 tahan badan, anemia, kemurungan

Jenis dan sebagainya. yang mempunyai takungan air
termometer
Fungsi S3 mengamalkan pemakanan yang semula jadi yang banyak. Selain itu,
Termometer sihat, melakukan aktiviti fizikal yang
klinik Diguna untuk menyukat konsisten (terima jawapan lain yag Malaysia berada di khatulistiwa dan
suhu badan sesuai)
menerima jumlah cahaya matahari

Termometer Diguna untuk menyukat yang mencukupi sepanjang tahun.

makmal suhu cecair Praktis SPM 3 S3 Tenaga geoterma mempunyai
Soalan Objektif banyak had dan bergantung kepada
Termometer Diguna untuk menyukat beberapa faktor terutamanya faktor
1. B 2. C geografi yang sesuai.
rektal suhu badan bayi melalui 6. B 7. D 3. A 4. C 5. C
8. A 9. A 10. B
dubur Cuba Ini! 4.3

Termometer Diguna untuk menyukat Soalan Subjektif S1 (a) Kumbahan sisa dan sampah
inframerah suhu badan tanpa 1. (a) Bacaan 1: 35ºC yang dibuang ke sungai
Bacaan 2: 44ºC
bersentuhan dengan badan Bacaan 3: 54ºC menjejaskan kualiti air mentah dan
Bacaan 4: 72ºC
S3 Jangkitan bakteria dan terdedah (b) Termometer makmal membahayakan hidupan akuatik.
kepada keadaan panas melampau (c) 100ºC
(d) (i) Mengambil bacaan suhu (b) Penjanaan, pengurusan
cecair
Cuba Ini! 3.2 2. (a) Jangkitan bakteria, jangkitan dan penguraian sisa pepejal
virus dan keradangan pada
S1 Kadar denyutan nadi ialah selaput sendi menyumbang kepada
pengukuran bilangan denyutan (b) 36.9ºC
(c) Termometer rektal peningkatan gas rumah hijau

jantung per minit. 3. (a) Serangan jantung, tekanan S2 (a) Mengaplikasikan 5R
darah tinggi
S2 Pergelangan tangan merupakan (b) Menjalankan rawatan dan
titik nadi yang jelas, menonjol dan (b) Mengubah cara pemakanan dan
melakukan senaman sederhana pemprosesan ke atas sisa pepejal
sekurang-kurangnya tiga kali
mudah. seminggu. Cuba Ini! 4.4

S3 Tidak. Kadar denyutan nadi tidak (c) Indeks Jisim Badan yang unggul S1 Penggunaan baja kimia yang
seperti cap jari. Kadar denyutan nadi ialah antara 18.5 hingga 24.9. berlebihan akan mempengaruhi
Jisim badan yang unggul boleh
setiap individu mungkin sama atau dikekalkan melalui pemakanan pH tanah dan menyebabkan tanah
berbeza berdasarkan faktor-faktor yang sihat dan melakukan aktiviti
fizikal yang konsisten. tidak sesuai untuk pertanian. Baja
tertentu seperti jantina, umur dan
kimia yang berlebihan akan masuk
aktiviti fizikal. Cap jari setiap individu
ke dalam sungai dan seterusnya
adalah berbeza sejak lahir.
mencemarkan sumber air.
S4 Denyutan nadi ialah tekanan yang
dirasai apabila darah dipam oleh S2 (a) Mengawal aktiviti pembalakan
dengan mewartakan lebih banyak
jantung dan melalui salur darah yang
berhampiran dengan kulit. Kadar kawasan hutan simpan

denyutan nadi berbeza mengikut (b) Menanam semula pokok

faktor seperti jantina, umur dan Cuba Ini! 4.5

aktiviti fizikal. S1 Kesan rumah hijau dan kejadian
hujan asid
Jantina: Perempuan mempunyai

kadar denyutan nadi yang lebih tinggi 4Bab Teknologi Hijau dalam

daripada lelaki Melestarikan Alam S2 (a) Pengangkutan hijau
diperkenalkan untuk
Umur: Semakin bertambah umur,

semakin perlahan kadar denyutan nadi meminimumkan pembebasan gas

Aktiviti fizikal: Aktiviti cergas rumah hijau.

meningkatkan kadar denyutan nadi Cuba Ini! 4.1 (b) Penciptaan kenderaan gas

Cuba Ini! 3.3 S1 Teknologi Hijau merupakan asli yang tidak menggunakan
pembangunan dan aplikasi produk,
S1 Tekanan darah ialah tekanan yang petroleum sebagai bahan api.
dikenakan oleh darah pada arteri
semasa peredaran darah ketika peralatan serta sistem untuk Cuba Ini! 4.6
darah dipam oleh jantung ke seluruh
badan. memelihara alam sekitar dan alam S1 (a) Mengamalkan kitar semula
semula jadi serta meminimumkan melalui pengasingan sampah.

atau mengurangkan kesan negatif (b) Menjimatkan elektrik dengan

S2 Sfigmomanometer daripada aktiviti manusia. menutup alat elektrik yang tidak

S3 120/80 mmHg S2 (a) Penjimatan sumber tenaga dapat diguna.
dipertingkatkan
S4 • Mengamalkan gaya hidup yang
sihat, mengambil diet seimbang (b) Ekonomi negara semakin kukuh Praktis SPM 4
Soalan Objektif
dan melakukan senaman. S3 Sektor bekalan tenaga, sektor
pengurusan sisa dan air sisa, sektor 1. A 2. A
• Melakukan pemantauan di rumah 6. D 7. A 3. B 4. A 5. D
dengan kerap menggunakan pertanian dan perhutanan, sektor 8. B 9. B 10. C

sfigmomanometer digital. pengangkutan

204

Sains SPM Jawapan

Soalan Subjektif haploid. (terima jawapan lain yang persekitaran (nutrien, suhu, cahaya
1. (a) Sektor pertanian dan perhutanan betul) dan pH.

(b) • Pembukaan tanah untuk S5 Kepentingan mitosis: Menghasilkan S4 • Variasi penting untuk kemandirian
penempatan dan pertanian sel baharu untuk pertumbuhan spesies melalui penyamaran
Kepentingan meiosis: Menghasilkan diri untuk melindungi daripada
• Pembalakan untuk gamet untuk pembiakan pemangsa.
perindustrian perabot dan
kertas Cuba Ini! 5.2 • Variasi penting untuk membantu
sesuatu spesies menyesuaikan diri
(c) • Penanaman semula pokok- S1 Fenotip merujuk kepada sifat-sifat terhadap perubahan drastik dalam
pokok balak fizikal sesuatu organisma. persekitarannya.

• Merawat semula sisa-sisa S2 1 pokok berbiji bulat: 1 pokok berbiji Praktis SPM 5
pertanian untuk penghasilan berkedut Soalan Objektif
baja kompos
S3 Bapa 1. C 2. C
• Penguatkuasaan dan 6. A 7. B
pengawalan aktiviti Cuba Ini! 5.3 3. C 4. B 5. C
pembalakan 8. C 9. D 10. B
S1 Mutasi dibahagikan kepada mutasi
2. (a) X - Kenderaan perkhidmatan kromosom (sindrom Down, sindrom Soalan Subjektif
Y - Kenderaan awam 1. (a)
Z - Basikal Turner dan sindrom Klinefetler) dan

(b) • Penghasilan gas rumah hijau mutasi gen (buta warna, anemia Kumpulan
dapat dikurangkan, kesihatan darah
masyarakat akan bertambah sel sabit, talasemia, hemofilia dan A B AB O
baik, penjimatan sumber tenaga
dapat dilaksanakan dengan baik albinisme. Bilangan 14 5 9 7

(c) • Kandungan karbon dalam S2 Faktor yang menyebabkan mutasi: penduduk
udara bertambah, kesan semula jadi, bahan kimia toksik, sinar
rumah hijau bertambah teruk,
berlaku pemanasan global dan ultraungu, sinar-X, sinar radioaktif (b)
perubahan iklim yang melampau
dan kehamilan pada usia lewat. Bilangan penduduk
3. (a) W - memfokuskan usaha untuk
meminimumkan pembuangan S3 Salah satu aplikasi penyelidikan 16
sisa dan air sisa ke persekitaran. genetik adalah dalam bidang terapi
Y - sektor tenaga
gen. Terapi gen digunakan untuk 14
(b) Tenaga. Teknologi Hijau 12
mempromosikan kecekapan memperbaiki gen-gen mutan, iaitu 10
tenaga dan mencari
ketidakbergantungan tenaga. gen yang abnormal atau cacat.

(c) Sisa domestik yang dikumpulkan Melalui terapi gen, gen normal
boleh diproses dan dijadikan
sebagai baja kompos. Baja disisipkan ke dalam sel atau tisu 8
kompos yang dihasilkan lebih 6
selamat digunakan berbanding badan pesakit untuk menggantikan
dengan baja kimia yang biasa
diguna pakai. gen yang rosak.

5Bab Cuba Ini! 5.4 4

Genetik S1 organisma termodifikasi genetik, 2

teknologi DNA rekombinan, terapi gen 0 A B AB O Kumpulan
darah
S2 Teknologi DNA rekombinan

S3 Makanan termodifikasi genetik (c) Variasi tak selanjar
mempunyai nilai nutrisi yang lebih
tinggi dan mempunyai rintangan 2. (a) (i) Perempuan
terhadap perosak. (ii) Kerana kromosom seks sel
anak ialah XX
Cuba Ini! 5.1 S4 Kesan baik kejuruteraan genetik
ialah penyakit genetik dapat dikesan (b) Lelaki
S1 DNA ialah struktur heliks ganda dua dan dirawat pada peringkat awal.
yang dibina daripada suatu siri gen, Kesan buruk kejuruteraan genetik (c) 50%
termasuklah perubahan genetik
yang mana merupakan kod genetik dalam makanan termodifikasi (d) Bilangan kromosom: 44 + XO
genetik boleh menyebabkan kesan Nama penyakit: Sindrom Turner
yang menentukan ciri-ciri seseorang sampingan seperti alahan kepada
pengguna. 3. (a) (i) Variasi selanjar
(ii) Faktor genetik
individu. Cuba Ini! 5.5
(b) Warna kulit dipengaruhi oleh
S2 (a) Mitosis ialah proses nukleus S1 Variasi ialah perbezaan ciri antara faktor genetik dan faktor
induk mebahagi menjadi dua individu daripada spesies yang sama. persekitaran. Walaupun Ahmad
mewarisi genetik kulit cerah
anak nukleus yang serupa. S2 Variasi selanjar ialah variasi yang daripada kedua ibu bapanya,
menunjukkan perbezaan tidak ketara faktor persekitaran, iaitu sering
(b) Meiosis ialah proses nukleus terdedah kepada terik matahari
dan cuaca panas menyebabkan
induk membahagi menjadi antara individu seperti ketinggian. warna kulit Ahmad berbeza.

empat anak nukleus yang tidak Variasi tak selanjar ialah variasi yang (c) • Variasi membolehkan
organisma menyesuaikan
serupa. Setiap nukleus baharu menunjukkan perbezaan ketara antara diri terhadap perubahan
persekitarannya.
mempunyai separuh daripada individu seperti kumpulan darah.
• Variasi membolehkan kita
bilangan kromosom nukleus membezakan dan mengecam
setiap individu dalam spesies
induk. S3 Terdapat dua faktor yang yang sama dengan mudah.
mempengaruhi variasi, iaitu faktor
S3 Pindah silang
genetik (pindah silang, penyusunan
S4 Mitosis menghasilkan dua sel
anak diploid manakala meiosis kromosom rawak, persenyawaan

menghasilkan empat sel anak rawak dan mutasi) dan faktor

205

Sains SPM Jawapan

4. (a) (i) Meiosis I (ii) S, Q, T, R S3 Pertumbuhan manusia merujuk (b) (i) Mempunyai rangka dalam
(b) Kromosom menebal, memendek kepada perubahan yang kekal dan (ii) Besar
dan jelas kelihatan. Kromosom tidak berbalik, dari segi bentuk (iii) Kecil
saling menukar bahan genetik serta pertambahan jisim dan saiz (iv) Kuat
melalui suatu proses yang sesuatu organisma dalam proses (v) Lemah
dikenal sebagai pindah silang. tumbesarannya.
3. (a) (i) Bacaan pada pembaris: 2.5
(c) Apabila nukleus haploid S4 Lengkung pertumbuhan manusia cm, 3.8 cm, 6.2 cm
sperma bergabung dengan adalah berbentuk sigmoid. Kadar
nukleus haploid ovum semasa pertumbuhan adalah cepat pada (ii) Tumbuhan itu menyerap
persenyawaan, zigot yang peringkat bayi, dan menjadi nutrien daripada air tanah.
diploid terbentuk. perlahan pada peringkat kanak-
kanak. Pertumbuhan menjadi pesat (b) (i) Kadar pertumbuhan lelaki
6Bab Sokongan, Pergerakan dan pada peringkat remaja dan menjadi adalah lebih tinggi daripada
hampir sifar pada peringkat dewasa. perempuan.
Pertumbuhan Akhirnya, pertumbuhan menjadi
negatif pada peringkat tua. (ii) Kadar pertumbuhan
Cuba Ini! 6.1 perempuan adalah lebih
S5 Kadar pertumbuhan remaja tinggi daripada lelaki.
S1 Tiga jenis rangka haiwan, iaitu: perempuan lebih cepat kerana
(a) Rangka dalam (Contoh: lembu) remaja perempuan mencapai akil 7Bab
baligh lebih awal berbanding dengan
(b) Rangka luar (Contoh: udang) remaja lelaki. Koordinasi Badan

(c) Rangka hidrostatik (Contoh: Cuba Ini! 7.1

cacing tanah) Cuba Ini! 6.3

S2 S1 Kepentingan sistem sokongan S1 Hormon merupakan bahan kimia
tumbuhan: organik yang dirembeskan oleh
Haiwan vertebrata Haiwan vertebrata kelenjar endokrin secara terus ke
(a) Ranting dan daun dipegang dalam sistem peredaran darah.
darat akuatik
supaya daun berada pada
Persamaan: S2 (a) Estrogen
kedudukan yang betul untuk (b) Adrenalina
Mempunyai rangka dalam
penyerapan cahaya matahari.
Lengkungan pelvis Lengkungan pelvis (c) Tiroksina
(b) Bunga berada pada
dan pektoral besar dan pektoral kecil S3 (a) Kekurangan: goiter ringkas;
kedudukan betul untuk proses Berlebihan: goiter toksik
dan kuat dan lemah
pendebungaan.
Berat badan Majoriti berat (b) Kekurangan: kekerdilan;
disokong oleh badan disokong (c) Biji benih berada pada kedudukan
rangka dalam oleh daya apungan Berlebihan: kegergasian
air yang strategik untuk penyebaran.
(c) Kekurangan: diabetes insipidus;
S2 Tumbuhan akuatik terapung
mempunyai pundi udara besar dalam Berlebihan: sakit kepala

Mempunyai saiz Mempunyai saiz akar dan daun untuk memudahkan Cuba Ini! 7.2

badan yang hampir badan yang besar tumbuhan terapung. Kehadiran tisu S1 (a) Penenang akan menghalang atau

sama dengan berbanding dengan aerenkima turut membantu tumbuhan memperlahankan penghantaran

rangka dalam rangka dalam akuatik untuk terapung, di samping impuls saraf dalam koordinasi

S3 Sistem rangka manusia terdiri penting dalam pertukaran gas. badan. Pengguna akan berasa
daripada 206 tulang yang disambung.
Rangka manusia boleh dibahagikan S3 Dengan mengira gelang pertumbuhan mengantuk dan berasa tenang.
kepada rangka paksi dan rangka di dalam batang tumbuhan berkayu.
apendaj. Rangka paksi termasuklah Contoh dadah termasuklah
tengkorak, turus vertebra, sangkar
rusuk dan sternum. Rangka apendaj Praktis SPM morfina dan candu.
termasuklah lengkungan pektoral, Soalan Objektif
tulang tangan, lengkungan pelvis dan 6 (b) Perangsang akan
tulang kaki. 1. B 2. A
6. B 7. C mempercepatkan pergerakan
S4 Kedudukan pusat graviti dan
keluasan tapak 3. B 4. B 5. C impuls dalam koordinasi badan.
8. D 9. C 10. D
S5 Kanggaru menggunakan ekor Pengguna akan berasa aktif,
sebagai penyokong tambahan untuk
menambahkan luas tapak ketika rasa tidak menentu dan selalu
kanggaru berdiri.
Soalan Subjektif berwaspada. Contoh dadah
1. (a)
termasuklah nikotina dan kafeina.

Biseps S2 Ketidakseimbangan hormon – tubuh
Tendon badan akan mengalami perubahan

fizikal dan mental seperti badan

besar, murung dan kurang daya

(b) Kuat dan tidak kenyal. ingatan.

Cuba Ini! 6.2 (c) Apabila otot biseps mengecut, Pertuturan tidak jelas – serebrum
otot triseps mengendur. Daya
S1 Apabila otot biseps mengecut, tarikan dipindahkan melalui terjejas dan menyebabkan pertuturan
otot triseps akan mengendur pada tendon. Radius ditarik ke atas.
masa yang sama, membenarkan tidak jelas.
tangan ditarik ke atas dan lengan 2. (a) X
dibengkokkan. S3 Sirosis hati – masalah kerosakan hati
seperti berparut dan mengeras akibat

pengambilan alkohol dan dadah

S2 • Mengambil gizi yang kaya dengan berlebihan.
kalsium, fosforus, vitamin, protein
Ulser perut – masalah kelukaan pada

dan ferum. membran perut kerana perut akan

menghasilkan lebih banyak asid

• Mengamalkan postur yang betul apabila mengambil alkohol.

206

Sains SPM Jawapan

Cuba Ini! 7.3 (b) Kategori dadah: Hilang keseimbangan

S1 Minda merupakan fungsi otak yang • Kategori dadah: Jenis Pengambilan dadah dan
berkaitan dengan kesedaran kita penenang minuman beralkohol
Contoh: Barbiturat// heroin// akan menyebabkan
seperti personaliti, pemikiran, ingatan, morfin koordinasi otot lemah
dan mengakibatkan cara
pertimbangan, intelek dan emosi. berjalan tidak betul.

S2 Ciri-ciri minda yang sihat: Boleh • Kategori dadah: Jenis inhalan (ii) Kesihatan fizikal dan mental
berfikir dan membuat pertimbangan Contoh: Gam// minyak gasolin// manusia
eter
yang wajar, mampu mengesan Sirosis hati

rangsangan, boleh mengingati • Kategori dadah: Jenis Pengambilan minuman
perangsang beralkohol dan
peristiwa silam, sanggup menerima Contoh: Amfetamina// kafein// penyalahgunaan dadah
nikotin boleh memberikan kesan
cabaran, mampu membezakan betul toksik kepada hati. Sirosis
hati adalah masalah
dan salah, bertanggungjawab, bebas kesihatan yang serius
apabila hati mengalami
daripada prasangka, hidup tenteram, • Kategori dadah: Jenis kerosakan yang kronik,
Halusinogen berparut, mengeras dan
berfikiran terbuka, mampu menaakul. Contoh: Marijuana// dietilamida tidak bertindak seperti hati
asid lisergik yang normal.
S3 Penyalahgunaan dadah, pengambilan (mana-mana dua kategori
alkohol berlebihan, tekanan mental dengan satu contoh setiap Halusinasi
satunya)
Praktis SPM 7 Pengambilan dadah jenis
Soalan Objektif (c) Kesan penyalahgunaan dadah: inhalan dan halusinogen
3. B 4. C 5. B • Ketidakseimbangan hormon akan menjejaskan otak dan
1. D 2. A 8. D 9. A 10. C • Pertuturan kurang jelas mengubah persepsi kepada
6. C 7. D • Tindak balas refleks yang penagih.
11. B 12. B lambat
(atau mana-mana jawapan lain 8Bab
Soalan Subjektif yang sesuai)
Unsur dan Bahan
1. (a) Kelenjar pankreas adalah 4. (a) (i) Estrogen
penting untuk mengawal (ii) - Menggalakkan
kepekatan glukosa darah.
perkembangan ciri-ciri
(b) (i) Pembuangan kelenjar seks sekunder
(ii) Kepekatan glukosa dalam - Merangsang pembentukan
darah ovum
(iii) Saiz tikus
(b) Semasa remaja (akil baligh) Cuba Ini! 8.1
(c) Kelenjar pankreas merembeskan
insulin yang berfungsi untuk (c) (i) Testis S1 (a) takat lebur tinggi
mengawal kepekatan gula dalam (ii) Testosteron (b) Ion positif
darah, justeru mengelakkan
penyakit diabetes melitus. 5 (a) S2 Atom, molekul dan ion

2. (a) Kelenjar endokrin ialah Jenis dadah Tindakan S3 Ferum boleh wujud dalam bentuk
kelenjar tanpa duktus, yang atom atau ion. Atom ferum wujud
merembeskan hormon terus ke Penenang Menghalang atau pada kepala tukul besi yang baharu.
dalam aliran darah. memperlahankan
penghantaran impuls Apabila kepala tukul besi berkarat,
(b) Kelenjar endokrin dalam badan saraf dalam koordinasi
manusia: ferum wujud dalam bentuk ion.
• Kelenjar pituitari
• Kelenjar tiroid Perangsang Mempercepat Cuba Ini! 8.2
• Kelenjar testis pergerakan impuls dalam
• Kelenjar ovari koordinasi badan S1 Unsur-unsur disusun secara
• Kelenjar adrenal mendatar mengikut tertib nombor
• Kelenjar pankreas
(mana-mana dua jawapan) Inhalan Merupakan bahan kimia proton yang menaik, dari kiri ke
yang disedut melalui
(c) Mengawal aras gula dalam pernafasan dan boleh kanan
darah dengan menukarkan menyebabkan halusinasi
glukosa yang berlebihan kepada S2
glikogen.
Halusinogen Mengubah laluan impuls Unsur Nombor Susunan
(d) Punca-punca ketidakseimbangan di dalam otak atom elektron
hormon: W 15
• Gaya pemakanan yang tidak (b) (i) Koordinasi badan X 2.8.5
seimbang Y 16
• Terdedah pada sinar Tindakan refleks yang Z 2.8.6
berbahaya seperti sinar lambat 17
radioaktif. 2.8.7
• Gaya hidup seperti pekerjaan, Penyalahgunaan dadah dan 18
tempat tinggal dan aktiviti alkohol akan melambatkan 2.8.8
harian. gerak balas sistem saraf
(mana-mana dua jawapan) terhadap rangsangan. S3 Susunan elektron P: 2.7
Bahan kimia akan terkumpul S4 Atom unsur logam akan membentuk
3. (a) Dadah merupakan bahan kimia antara neuron aferen dan
yang mengganggu fungsi neuron interneuron menyebabkan ion positif dengan menderma
dan melambatkan perjalanan pergerakan impuls elektron, manakala atom bukan
impuls di antara neuron. terhalang. logam akan membentuk ion negatif
dengan menerima elektron.

207

Sains SPM Jawapan

Cuba Ini! 8.3 (e) dibuat lapisan dalam relau. Sifat

S1 Isotop ialah atom-atom suatu unsur Elektron seramik yang lengai secara kimia
yang mempunyai bilangan proton Proton dan tahan karat menyebabkan
Neutron seramik sesuai dijadikan
yang sama tetapi bilangan neutron perkakas dapur.

yang berbeza. Misalnya, terdapat S4 Kaca dapat dileburkan untuk dikitar
semula. Seramik akan menjadi keras
dua jenis atom karbon di dalam satu apabila dipanaskan pada suhu yang
tinggi. Justeru, seramik tidak dapat
sampel unsur karbon, iaitu karbon dikitar semula.

yang mempunyai bilangan proton 6

dan bilangan neutron 6 serta karbon

yang mempunyai bilangan proton 4. (a) (i) Proton dan neutron
(ii) Nombor nukleon ialah
6 dan bilangan neutron 8. Maka, jumlah bilangan proton dan Cuba Ini! 9.3
bilangan neutron dalam
karbon mempunyai isotop. atom. S1 Polimer semula jadi - wujud dalam
(iii) 1 elektron benda hidup secara semula jadi
S2

Isotop Bromin-79 Bromin-81 Polimer sintetik - dibuat oleh manusia

Bilangan 35 35 melalui tindak balas kimia.
proton
(b) (i) 17 S2 Atom-atom sulfur akan membentuk
Bilangan 35 35 (ii) Atom L dan atom J rantai bersilang di antara molekul-
elektron mempunyai bilangan
molekul getah untuk membentuk
Bilangan 44 46 elektron pada petala terluar
neutron getah tervulkan.
yang sama.
Nombor 79 81
nukleon
9Bab
S3 Dalam bidang perubatan, isotop
kobalt-60 digunakan untuk merawat Kimia Industri
kanser. Selain itu, isotop natrium-24
digunakan untuk menentukan lokasi Cuba Ini! 9.1
darah tersumbat. Isotop iodin-131 pula
digunakan untuk merawat kelenjar S1 Duralumin
tiroid.
S2 (a) Besi dan karbon Rangkai silang
S4 Isotop-isotop bagi suatu unsur
mempunyai bilangan proton yang (b) Penambahan unsur karbon S3 Pempolimeran ialah proses
sama. percantuman monomer-monomer
ke dalam besi semasa proses melalui pembentukan ikatan kimia
Jadi, bilangan proton yang hadir di untuk menghasilkan polimer yang
dalam satu atom fosforus-31 pengaloian mengganggu susunan bermolekul besar berbentuk rantai.
Penyahpolimeran ialah proses
= 31 – 16 = 15 atom yang teratur di dalam penguraian polimer berantai panjang
kepada monomer-monomer melalui
Maka, bilangan neutron yang hadir di besi. Hal ini demikian kerana proses tindakan kimia.
dalam satu atom fosforus-32
atom-atom karbon mempunyai
= 32 – 15 = 17
saiz yang berlainan daripada

atom-atom besi. Kehadiran

atom-atom karbon menyukarkan

Praktis SPM 8 penggelongsoran antara lapisan

Soalan Objektif atom apabila daya dikenakan. Praktis SPM 9
1. A 2. C 3. A Soalan Objektif
6. D 7. A 8. C 4. C 5. B S3 • Aloi superkonduktor diguna untuk 3. A 4. D 5. B
9. B 10. B membuat landasan kereta api 1. A 2. C 8. D 9. B 10. B
11. D 12. D 13. C 6. D 7. A
berkuasa tinggi. 11. C 12. D

Soalan Subjektif • Aloi superkonduktor juga Soalan Subjektif
1. (a) Neon diguna dalam pembuatan mesin
(b) Li / Na/ K/ Fe
(c) Halogen pengimejan resonans magnetik 1. (a) (i) Jenis bongkah
(d) Klorin/ Bromin (ii) Diameter lekuk
(d) 2.1 (MRI). (iii) Jisim pemberat

2. (a) Hidrogen Cuba Ini! 9.2 (b) Gangsa lebih keras berbanding
(b) R
(c) (i) Turus menegak dalam S1 Lutsinar, lengai terhadap bahan kimia dengan kuprum / Aloi lebih
Jadual Berkala Unsur dan mudah dibentuk (terima jawapan
Moden keras berbanding dengan logam
(ii) Mempunyai sifat kimia yang lain yang sesuai)
sama tulennya
(d) (i) Rutenium
(ii) Unsur peralihan S2 Aluminium silikat (c) Gangsa lebih keras berbanding

3. (a) 19 S3 (a) Kaca silica terlakur adalah dengan kuprum.
(b) Q lutsinar dan tahan haba tinggi
(c) 2.6 2. (a) (i) Y: Kuprum
(d) Atom Q perlu menderma dan sesuai untuk dibuat kanta Z: Zink
satu elektron untuk mencapai
susunan elektron oktet. dan cermin mata. Kaca plumbum (b) Pengaloian

mempunyai indeks biasan yang (c) (i) Keras
(ii) Penambahan atom-
tinggi dan berkilat sesuai untuk atom zink menghalang
penggelongsoran atom
dibuat prisma dan barang hiasan. kuprum antara lapisan.
Maka, aloi ini lebih keras.
(b) Seramik adalah penebat haba

yang baik dan sesuai untuk

208

Sains SPM Jawapan

3. (a) Aluminium silikat S2 Orang ramai mengambil produk Cuba Ini! 11.2
(b) Kebaikan: Kalis air / Tahan karat kesihatan untuk mengekalkan
/ Tahan haba tinggi kesihatan. Gaya hidup yang semakin S1 (a) halaju (b) pecutan
Keburukan: Rapuh / Tidak boleh sibuk dan tidak mengamalkan
dikitar semula pemakanan yang seimbang S2 Dalam graf halaju-masa, sesaran
(c) Seramik tahan haba yang tinggi, menyebabkan sesetengah orang boleh diperoleh dengan mengira luas
maka tidak mudah melebur. memerlukan produk kesihatan untuk
Kaca mudah melebur, maka menjamin kesihatan. di bawah graf.
boleh dibentuk semula.
(d) Batu-bata, jubin Cuba Ini! 11.3

Praktis SPM S1 Pecutan graviti ialah pecutan yang
berlaku di dalam medan graviti bumi.

10 S2 Objek yang jatuh bebas bermaksud
objek itu jatuh apabila daya graviti
Soalan Objektif
1Bab 0 1. D 2. C 3. A 4. C 5. A sahaja yang bertindak ke atasnya.
6. D 7. D 8. B 9. C 10. C
Kimia dalam Perubatan S3 (a) Palsu (b) Palsu
dan Kesihatan
Cuba Ini! 11.4
Cuba Ini! 10.1 Soalan Subjektif
1. (a) (i) Aspirin S1 Inersia didefinisikan sebagai
S1 1. Analgesik: Aspirin, parasetamol (ii) Membunuh atau kecenderungan sesuatu objek
2. Antibiotik: Penisilin, streptomisin menghalang pembiakan mengekalkan keadaannya, sama ada
3. Psikoteraputik: Antidepresen, bakteria dalam keadaan rehat atau bergerak
perangsang dengan halaju seragam. Kita juga
(iii) Merawat pesakit psikiatrik mendefinisikan inersia sebagai
S2 Kaedah komplementari ialah kaedah tentangan sesuatu objek untuk
semula jadi dan memastikan pesakit (b) (i) Aspirin mengubahkan keadaan rehat atau
sihat secara menyeluruh merangkumi (ii) Tidak sesuai. Aspirin gerakan laju seragamnya.
fizikal, mental dan emosi. Kaedah ini berasid dan boleh
tidak melibatkan penggunaan ubat menyebabkan pendarahan S2 – Apabila sebuah kereta yang sedang
atau pembedahan. dalaman bagi kanak-kanak bergerak berhenti secara tiba-tiba,
kecil // bengkak pada semua penumpang akan tersentak
S3 Kesannya termasuk penyakit tidak pankreas // kerosakan hati ke hadapan.
dapat sembuh, masalah ketagihan // ruam kulit
dan masalah kerintangan bakteria – Apabila lif mula menurun, kita
berlaku. 2. (a) Ubat tradisional didapati terasa seakan-akan tertinggal di
daripada tumbuhan dan ruang asal.
Cuba Ini! 10.2 haiwan. Ubat moden diperbuat
oleh ahli sains dalam makmal S3 Semakin besar jisim sesuatu objek,
S1 Radikal bebas adalah atom atau berdasarkan bahan aktif dalam semakin tinggi inersianya.
molekul yang kekurangan satu bahan semula jadi.
elektron yang menjadikan atom atau
molekul tersebut tidak stabil, reaktif (b)
dan cenderung untuk menyerang
atom atau molekul lain. Ubat Fungsi Praktis SPM 11
tradisional Soalan Objektif
S2 Kesannya termasuklah kanser,
penyakit kardiovaskular, kerosakan Tongkat Menurunkan suhu badan 1. B 2. B 3. D 4. B 5. D
organ dalaman dan penuaan awal. Ali yang tinggi bagi pesakit 6. C 7. A 8. B 9. A 10. C
demam panas 11. C
Cuba Ini! 10.3
Lidah Rawat luka di kulit// Soalan Subjektif
S1 Bahan antioksidan merupakan buaya meredakan bengkak
sebatian kimia yang diperlukan oleh 1. (a) Kadar perubahan halaju
tubuh untuk melambatkan atau 4.5
menghentikan proses pengoksidaan. 1Bab 1 Daya dan Gerakan (b) u= (5 x 0.02)

S2 Bahan antioksidan menstabilkan = 45 cm s-1
radikal bebas dengan melengkapkan
kekurangan elektron yang dimiliki Cuba Ini! 11.1 v= 22.5
oleh radikal bebas, dan seterusnya (5 x 0.02)
membantutkan reaksi berantai
daripada pembentukan radikal bebas. S1 Jarak ialah jumlah panjang lintasan = 225 cm s-1
yang dilalui oleh sesuatu objek,
S3 Pengoksidaan makanan berlaku manakala sesaran ialah jarak lintasan a= v–u
apabila makanan terdedah pada terpendek yang menyambungkan dua T
udara. lokasi dalam satu arah tertentu. 225 – 45
= 2 x 0.1
Cuba Ini! 10.4
S2 Halaju = Sesaran = 900 cm s-2
S1 Bahan aktif ialah sebatian kimia Masa
aktif yang mempunyai kesan ke = 9.0 m s-2
atas sistem badan dalam diagnosis, = 100 m
penyembuhan, rawatan atau 9.58 saat (c) Rintangan udara dan geseran di
pencegahan penyakit. antara pita detik dengan jangka
= 10.44 m s-1 masa detik.

S3 Pecutan = Perubahan halaju 2. (a) Halaju ditakrifkan sebagai kadar
Masa yang diambil perubahan sesaran bagi sesuatu
gerakan.
= (8 m s-1 – 0 m s-1)
10 s (b) Kereta itu mengalami
= 0.8 m s-2 nyahpecutan/ pecutan negatif

209

Sains SPM Jawapan

(c) 1Bab 2 • Kos pembinaan reaktor dan
Halaju (m s–1) pengurusan sisa-sisa radioaktif
adalah sangat tinggi.
Tenaga Nuklear
S3 Jawapan murid

Cuba Ini! 12.1 Praktis SPM 12
Soalan Objektif
S1 • Membunuh bakteria bagi tujuan 3. D 4. A 5. D
pensterilan peralatan perubatan. 1. C 2. C 8. A 9. C 10. C
6. C 7. C
• Membunuh sel-sel kanser.
Masa (s) • Mengesan kebocoran paip bawah Soalan Subjektif
1. (a) Proses pemecahan suatu
(d) Pecutan tanah. nukleus radioaktif yang berat,
menjadi dua atau lebih nukleus
= Perubahan halaju S2 Tenaga nuklear merupakan sumber baharu yang lebih ringan dan
Masa yang diambil tenaga elektrik yang lebih bersih dan lebih stabil bersama-sama
efisien kerana arang batu dan gas dengan pembebasan tenaga
= Halaju akhir(v) – halaju awal (u) asli akan menyebabkan pembaziran nuklear
Masa yang diambil (t) tenaga di samping pencemaran
semasa proses pembakaran bahan (b) • Tindak balas pembelahan
= (0 m s-1 – 20 m s-1) api tersebut. nukleus menghasilkan dua
5s atau tiga neutron baharu.
S3 • Mengancam kesihatan penduduk
= -20 m s-1 untuk jangka masa yang panjang • Neutron ini menghentam
= -4 m5ss-2 nukleus uranium yang lain
• Terdapat risiko kemalangan nuklear dan menyebabkan nukleus itu
3. (a) Inersia ialah sifat semula jadi semasa reaktor beroperasi terbelah untuk menghasilkan
yang ada pada sesuatu objek lebih banyak neutron.
untuk menentang sebarang Cuba Ini! 12.2
bentuk perubahan sama ada • Pembelahan yang berterusan
ketika keadaan rehat atau S1 Pembelahan nukleus dan pelakuran akan berlaku jika sekurang-
semasa bergerak. nukleus kurangnya satu neutron
membelah nukleus uranium
(b) Sesuatu objek akan kekal dalam S2 Pembelahan nukleus yang lain.
S3 • Sumber tenaga yang kekurangan
keadaan asalnya, sama ada dalam (c) Supaya lebih ringan dan lebih
• Keperluan tenaga yang sangat stabil
keadaan pegun atau bergerak tinggi
(d) Perisai konkrit-mencegah
dengan halaju seragam dalam Cuba Ini! 12.3 kebocoran sinaran radioaktif
daripada teras reaktor
satu garis lurus jika tiada daya luar S1 Dua bandar raya Jepun (Hiroshima
dan Nagasaki) termusnah. Banyak 2. (a) X - Rod bahan api uranium
yang bertindak ke atasnya. orang awam terkorban. Bangunan- (b) Membebaskan tenaga haba
bangunan roboh dan terbakar. melalui pembelahan nukleus
(c) Baldi P lebih mudah ditolak untuk memanaskan gas yang
berbanding dengan baldi Q/ S2 • Memusnahkan ekosistem di laut melalui reaktor
Baldi P berhenti dahulu diikuti • Tanah tercemar dan tidak selamat
baldi Q. untuk didiami (c) • Perisai konkrit
• Rod pengawal boron
(d) Baldi P mempunyai jisim yang S3 Pendedahan sinaran radioaktif
lebih kecil berbanding dengan terhadap manusia akan (d) • Tanah tercemar akibat radiasi
baldi Q. Oleh itu, baldi P menyebabkan kesan somatik dan dan kawasan sekitarnya tidak
mempunyai inersia yang lebih kesan genetik terhadap manusia. selamat untuk didiami
kecil berbanding dengan baldi Q. Kesan somatik termasuk kelesuan,
katarak dan keguguran rambut. • Menyebabkan kesan somatik
(e) Semakin besar jisim sesuatu Manakala kerosakan genetik dan kesan genetik terhadap
termasuk kecacatan anak, mutasi sel manusia
objek, semakin besar inersia dan kanser.
3. (a) Satu proses percantuman
objek itu. Cuba Ini! 12.4 atau penggabungan dua
nukleus radioaktif yang ringan
4. (a) Kereta mainan bergerak dengan S1 • Bahan api fosil yang semakin membentuk satu nukleus yang
halaju seragam kerana jarak kehabisan mengalakkan lebih berat disertai dengan
pembinaan stesen jana kuasa pembebasan tenaga
antara sebarang dua detik pada nuklear.
(b) Persamaan - kedua-duanya
pita adalah sama. • Stesen tenaga nuklear tidak menghasilkan tenaga yang
mengeluarkan bahan pencemar sangat besar
(b) (i) Masa antara dua detik udara, justeru pencemaran udara Perbezaan - pembelahan
dan kesan rumah hijau tidak akan nukleus menghasilkan dua
= 1 ÷ 50 s = 0.02 s berlaku. atom baharu yang lebih ringan

Masa yang diambil untuk S2 • Stesen jana kuasa nuklear
bergerak dari M ke N menghasilkan sisa radioaktif yang
berbahaya kepada alam dan
= 0.02 s x 5 = 0.1 s organisma hidup.

(ii) Halaju kereta mainan

= 10 cm ÷ 0.1 s = 100 m s-2

(c) Sifar (tiada pecutan)
(d)

arah pergerakan

210

Sains SPM Jawapan

dan stabil, pelakuran nukleus (b) Ketinggian pokok kacang Bahagian B
menghasilkan satu atom yang hijau bertambah apabila hari 5. (a) (i) Tiroid
lebih berat dan stabil. bertambah (ii) Meningkatkan kadar
metabolisme //
(c) Menjana elektrik (c) 23 cm – 30 cm Menyebabkan goiter
(b) (i) Insulin
(d) • Memusnahkan ekosistem di 2. (a) Paku besi terkakis manakala (ii) Mengawal aras glukosa
laut paku keluli tiada perubahan // darah
(c) (i) Berlebihan hormon yang
• Penyebaran sinar radioaktif Terdapat pepejal perang pada mengawal pertumbuhan
kepada alam sekitar dan (ii) Pituitari
organisma hidup paku besi manakala tiada
6. (a) (i) 36.9°C
4. (a) Proses pembelahan nuklear perubahan pada paku keluli (ii) A: Termometer merkuri
(b) Tenaga nuklear B: Termometer digital
(b) (i) Pemboleh ubah (iii) Termometer rektal
(c) Proses pembelahan dibiarkan (ii) dimanipulasikan: Paku besi
berlaku secara berterusan pada dan paku keluli // Jenis (b) (i) Termometer inframerah
suatu kadar yang seragam paku (ii) Dengan mengarahkan
dalam keadaan terkawal. Tenaga Pemboleh ubah dimalarkan: sensor inframerah tepat
nuklear yang dibebaskan Air suling // Tempoh pada dahi pesakit.
digunakan untuk memanaskan eksperimen
air sehingga menjadi stim. Stim 7. (a) (i) Ozon
digunakan untuk memutarkan (c) Aloi ialah sejenis campuran yang (ii) Menyerap sinaran ultraungu
turbin penjana elektrik. mengandungi logam dan satu daripada cahaya matahari.
unsur lain atau lebih mengikut (iii) Bahan pendingin dalam peti
(d) Menghasilkan bahan radioisotop peratusan yang tertentu. sejuk/ penyaman udara //
penyembur aerosol.
5. (a) Pembelahan nuklear (d) Paku keluli lebih tahan kakisan
(b) (i) Mendidihkan air untuk (b) (i) Kanser kulit
menghasilkan stim banding dengan paku besi. Perubahan iklim yang
mendadak
(ii) Memutarkan turbin 3. (a)
(ii) Kurangkan atau
(iii) Menghasilkan elektrik Jisim 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 hentikan penggunaan
(kg) klorofluorokarbon
(c) (i) Neutron
Bilangan 2 5 12 8 3 8. (a) • Melindungi organ dalaman
(ii) Uranium-235 pekerja • Membolehkan pergerakan

(b) (b) • Mengangkangkan kedua-dua
belah kakinya
Bilangan pekerja
• Menambahkan luas tapak
KERTAS MODEL PRA-SPM 14 (c) • Beluncas mempunyai rangka
12
Kertas 1 3. C 4. A 5. B 10 hidrostatik
1. C 2. A 8. D 9. C 10. B
6. C 7. D 13. B 14. A 15. C 8 • Lipan mempunyai rangka luar
18. C 19. A 20. A 6 9. (a) Ubat tradisional didapati
11. D 12. C 23. C 24. B 25. D 4
16. D 17. A 28. C 29. D 30. A 2 daripada tumbuhan dan
21. A 22. C 33. C 34. A 35. B 0 Jisim (kg) haiwan. Ubat moden diperbuat
26. A 27. B 38. D 39. A 40. B 40-44 oleh ahli sains dalam makmal
31. A 32. B 43. D 44. B 45. A 45-49 berdasarkan bahan aktif dalam
36. B 37. C 48. A 49. B 50. D 50-54 bahan semula jadi.
41. C 42. B 55-59
46. B 47. D 60-64 (b)

Kertas 2 (c) Variasi selanjar Ubat Penyakit Kaedah
Bahagian A tradisional
4. (a) Lateks dalam asid formik
1. (a) Tempat cerah tergumpal // Lateks dalam Bawang Merendahkan Makan
Ketinggian (cm) Tempat gelap larutan ammonia tidak tergumpal putih tekanan // Guna
25 / tiada perubahan darah // dalam
Rawat asma / masakan
20 (b) Apabila asid formik ditambah selesema
dalam lateks, penggumpalan
15 berlaku. // Aloe vera Rawat luka Sapu
Apabila larutan ammonia di kulit// bahannya
10 ditambah dalam lateks, meredakan
penggumpalan tidak berlaku. bengkak
5
(c) (i) Penggumpalan berlaku. Ginseng Rawat Minum air
0 (ii) Bakteria yang terdapat penyakit rebusannya
12 3 4 Masa dalam udara menghasilkan kelamin //
56 (hari) asid semasa membiak dan Antioksida
menggumpalkan lateks.

(d) Asid adalah bahan yang
ditambah pada lateks dan boleh
menggumpalkannya.

211

  Sains SPM  Jawapan

(c) • Mesti Ikut dos dan habiskan (iv) Penjadualan data: 12. (a) Sektor tenaga
ubat Penggunaan tenaga solar di

• Jika berhenti ambil antibiotik Baldi Masa (s) bandar dan di luar bandar
sebelum sembuh, bakteria // Penggunaan petrol tanpa
yang baki akan rintang X (tiada pasir) plumbum // Mengurangkan
pembakaran bahan api fosil
terhadap antibiotik itu.
Sektor pengangkutan
Bahagian C Y (ada pasir)
Penggunaan bahan api bio atau
10. (a) Semakin besar jisim suatu 11. (a) (i) atom / molekul/ ion gas semula jadi // Penggunaan
objek, semakin lama masa yang (ii) Atom: Logam besi kereta Hibrid // Pemasangan
Molekul: Gas oksigen pengecas kenderaan elektrik
diambil untuk objek itu berhenti. Ion: Ion ferum dalam karat
Sektor pertanian /perhutanan
(b) (i) Tujuan: Mengkaji kesan // Ion natrium dalam garam
jisim ke atas masa yang Penanaman pokok bakau di
kuala sungai atau tepi pantai //
diambil untuk suatu objek Pengurusan najis haiwan untuk
tenaga bio // Penanaman hutan
berhenti. dapur // semula

(ii) Pemboleh ubah Ion karbonat dalam batu (Mana-mana 2 jawapan yang
dimanipulasikan: Jisim objek kapur/ kalsium karbonat betul)

Pemboleh ubah bergerak (b) (i) Kesamaan: Kedua-dua isotop: (b) Tenaga yang boleh baharu:
balas: Masa yang diambil • Adalah unsur karbon Solar / Hidro / Angin / Ombak /
• Mempunyai bilangan Biojisim / Geoterma
untuk objek berhenti
proton yang sama / 6 Tenaga yang tidak boleh baharu:
bergerak Petroleum / Gas asli / Arang
batu / Nuklear
Pemboleh ubah dimalarkan: (ii) Isotop adalah atom-atom
Laju awal baldi // Baldi unsur yang mempunyai (c) Reka bentuk bangunan yang
berasaskan kecekapan tenaga
yang sama jenis // Tali yang bilangan proton yang sama dan mesra alam.

sama panjang Bahan binaan yang digunakan
adalah mesra alam.
(iii) Prosedur: tetapi bilangan neutron
1. Gantungkan dua Penjanaan tenaga yang cekap
yang berbeza. C-12 dan seperti menggunakan panel
baldi yang sama jenis C-14 mempunyai 6 proton. solar.

menggunakan tali yang Penggunaan air yang cekap
dan jimat seperti sistem
sama panjang. C-12 mempunyai 6 neutron pengumpulan dan penapisan air
hujan.
2. Kosongkan baldi kiri, tetapi C-14 mempunyai 8
X. Isikan baldi kanan,Y neutron. Maka, C-12 dan Pengurusan sisa pepejal yang
baik.
dengan pasir. C-14 adalah isotop.

3. Tolak baldi X dan baldi (iii) Perubatan: Isotop Kobalt-60 -
Y dengan tolakan yang Untuk membunuh sel kanser

sama. Pertanian: Isotop
Fosforus-32 - Untuk
4. Mulakan jam randik. mengesan kadar

5. Rekod masa yang
diambil untuk baldi X penyerapan baja fosfat

dan baldi Y berhenti

bergerak.

212