สุขศึกษา ม. 1 หน่วยที่ 1

๑หน่วยการเรียนรู้ท่ี ระบบอวยั วะของ
ร่างกาย
อวยั วะต่างๆของ
ร่างกาย ระบบอวยั วะของร่างกาย ระบบประสาท
ระบบต่อมไร้ท่อ

อวยั วะต่างๆ ของร่างกาย เนื้อเย่ือ

เซลล์

ระบบ อวยั วะ

อวยั วะต่างๆ ของร่างกาย

ระบบต่างๆ ของร่างกาย

1. ระบบผวิ หนัง (Integumentary System)

2. ระบบโครงกระดูก (Skeletal System)

3. ระบบกล้ามเนื้อ (Muscular System)

4. ระบบย่อยอาหาร (Digestive System)

5. ระบบขบั ถ่ายปัสสาวะ (Urinary System)

อวยั วะต่างๆ ของร่างกาย

ระบบต่างๆ ของร่างกาย

6. ระบบหายใจ (Respiratory System)
7.ระบบไหลเวยี นเลือด (Circulatory System)
8. ระบบประสาท (Nervous System)
9. ระบบสืบพนั ธ์ุ (Reproductive System)
10. ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

อวยั วะต่างๆ ของร่างกาย

ระบบประสาท (Nervous System)

1. ระบบประสาทส่วนกลาง ได้แก่ สมอง กบั ไขสันหลงั
2. ระบบประสาทส่วนปลาย ได้แก่ เส้นประสาทสมอง กบั เส้นประสาทไขสันหลงั
3. ระบบประสาทอตั โนมตั ิ ได้แก่ ระบบประสาทซิมพาเทติก และระบบประสาทพาราซิมพาเท
ติก

ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System)

สมอง (Brain)

แบ่งออกเป็ น
1. สมองส่วนหน้า (Forebrain)
2. สมองส่วนกลาง (Midbrain)
3. สมองส่วนท้าย (Hindbrain)

ส่วนต่างๆ ของสมอง

ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System)

สมองส่วนหน้า (Forebrain) เซรีบรัม (Cerebrum) ความ
ทรงจา ความฉลาด ไหวพริบ
ไฮโปทาลามัส การมองเห็น การไดย้ นิ การ
(Hypothalamus)
ควบคุ มอุ ณหภู มิ ของ ไดก้ ลิ่น และการรับรส
ร่างกายการเตน้ หวั ใจความ
ดนั เลือดความหิวการนอน ทาลามสั (Thalamus)
หลบั การหลงั่ ฮอร์โมน เป็นศูนยร์ ับและถ่ายทอด
การหลง่ั น้าย่อย สมดุล ความรู้สึกไปยงั เซรีบรัม
น้ า ใ น ร่ า ง ก า ย ก า ร
แสดงออกทางอารมณ์
และความรู้สึกต่างๆ

ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System)

สมองส่วนกลาง (Midbrain)

สมองส่ วนกลาง
ทาหน้าท่ีเกย่ี วกบั การ
เคลื่อนไหวของลกู ตา

และม่านตา

ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System)

สมองส่วนท้าย (Hindbrain) เซรีเบลลมั (Cerebellum)
ดูแลการทางานของระบบ
พอนส์ (Pons) กล้ามเนื้อ ประสานสัมพนั ธ์
ควบคุมการเคยี้ วอาหารการหลั่ง กนั ควบคุมการทรงตวั

นา้ ลายการหายใจการฟัง
การเคล่ือนไหวกล้ามเนื้อบริเวณ
ใบหน้าสะพานเช่ือมระหว่างไข

สันหลงั กนั สมอง

เมดลั ลา ออบลองกาตา (Medulla Oblonggata)
ควบคุมการทางานระบบประสาทอตั โนมตั ิ ได้แก่ การหายใจ
การไหลเวยี นของเลือด การเต้นของหัวใจ การไอ การจาม การ

กลืน

ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System)

ไขสันหลงั (Spinal Cord)

ทาหนา้ ที่เช่ือมในการรับกระแส
ประสาทจากส่วนต่างๆ ของร่างกาย

ส่งต่อไปยงั สมอง นอกจากน้ียงั
ควบคุมปฏิกิริยาตอบสนอง (Reflex

Action)

ไขสันหลงั และเส้นประสาท

ระบบประสาทส่วนปลาย (Peripheral Nervous System)

เส้นประสาทสมอง (Cranial Nerve) มี 12
คู่ ทอดมาจากสมองผ่านรูต่างๆ ของกะโหลก
ศีรษะ เส้นประสาทสมองบางคู่ทาหน้าท่ีรับ
ความรู้สึก บางคู่เก่ียวกับการเคลื่อนไหว และ
บางคู่ทาหน้ าท่ีท้ังรับความรู้สึ กกับความ
เคล่ือนไหว

ระบบประสาทส่วนปลาย (Peripheral Nervous System)

เส้นประสาทไขสันหลงั (Spinal Nerve) มี
31 คู่ เป็ นเส้นประสาททแี่ ตกออกมาจากไขสัน
หลัง เส้นประสาททุกคู่เป็ นเส้นประสาทรวม
ทาหน้ าที่รับความรู้สึ ก และเก่ียวกับการ
เคลื่อนไหว จะเป็ นเส้ นประสาทท่ีอยู่นอก
อานาจจิตใจ เช่ นการเต้นของหัวใจ การ
เคล่ือนไหวของอวยั วะภายใน

ระบบประสาทอตั โนมตั ิ (Autonomic Nervous System)

ระบบประสาทอตั โนมตั ิ

การดูแลรักษาระบบประสาท

1. ป้องกนั การเกดิ อุบตั ิเหตุทจ่ี ะมผี ลกระทบบริเวณศีรษะ
2. หลกี เลย่ี งการใช้สารเสพติด
3. รับประทานอาหารทเี่ ป็ นประโยชน์ต่อร่างกาย
4. พกั ผ่อนให้เพยี งพอ

การดูแลรักษาระบบประสาท

5. ถนอมการใช้สายตา
6. ออกกาลงั กายเป็ นประจาอย่างสมา่ เสมอ
7. ตรวจสายตา การได้ยนิ หรือการทางานของระบบประสาทอ่ืนๆ
8.ถ้ามอี าการผดิ ปกตเิ กย่ี วกบั ระบบประสาท เช่นปวดศีรษะมาก อาเจยี น ควรรีบพบแพทย์

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

ต่อมใตส้ มองหรือต่อมพิ
ทูอิทารี

ต่อมไทรอยด์
ต่อมไทมสั

ต่อมหมวกไต ตบั อ่อน
กระเพาะ

อณั ฑะ (เฉพาะผชู้ าย)
รังไข่ (เฉพาะผหู้ ญิง)

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

ต่อมใต้สมองหรือต่อมพทิ ูอทิ ารี (Pituitary Gland) แบ่งออกเป็น ๒
ส่วน คือ
1. ต่อมใต้สมองส่วนหน้า ผลิตฮอร์โมนควบคุมการเจริญเติบโตของ
ร่างกาย ฮอร์โมนที่กระตุน้ ต่อมไทรอยดฮ์ อร์โมนท่ีกระตุน้ ต่อมหมวก
ไตส่วนนอก ฮอร์โมนเพศฮอร์โมนที่กระตุน้ การเจริญเติบโตของเตา้
นม และต่อมน้านม
2. ต่อมใต้สมองส่วนหลัง ผลิตฮอร์โมนท่ีมีผลต่อการหลงั่ ของน้านม
และการบีบตวั ของมดลูกขณะคลอดบุตร

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

ต่อมไทรอยด์ (Thyroid Gland)
เป็ นต่อมไร้ท่อทม่ี ขี นาดใหญ่ทส่ี ุดในร่างกาย อยู่บริเวณลูกกระเดือก
ทาหน้าทผี่ ลติ ฮอร์โมนทค่ี วบคุมการเจริญเตบิ โตของร่างกาย

ต่อมไทมสั (Thymus Gland)
ต้ังอยู่บริเวณทรวงอก ผลิตฮอร์โมนออกมาควบคุมการทางานของ
ระบบภูมคิ ุ้มกนั ของร่างกาย

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

ต่อมไพเนียล (Pineal Gland)
สร้ างฮอร์ โมนท่ียับย้ังการเจริ ญเติบโตของต่ อมเพศในช่ ว งก่ อน
วยั รุ่น และมผี ลต่อการเข้าสู่วยั รุ่นว่าจะเร็วหรือช้า

ต่อมหมวกไต (Adrenal Gland)
มรี ูปร่างแบนคล้ายหมวกครอบอยู่บนไตท้งั ข้างซ้ายและข้างขวา
ทาหน้ าที่ผลิตฮอร์ โมนท่ีควบคุมความรู้ สึ กทางเพศแล
กระบวนการเผาผลาญอาหารในร่างกาย

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

ต่อมพาราไทรอยด์ (Parathyroid Gland)
อยู่ด้านหลงั ของต่อมไทรอยด์ เป็ นต่อมที่เล็กท่ีสุด มี ๒ คู่ ทา
หน้าที่ผลิตฮอร์โมนท่ีควบคุมปริมาณของแคลเซียม (Calcium)
และฟอสเฟต (Phosphate) ในเลือด

ต่อมทอ่ี ยู่ในตับอ่อน (Islets of Langerhans)
ทาหน้าทผี่ ลติ ฮอร์โมนทคี่ วบคุมปริมาณนา้ ตาลของร่างกาย

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

รังไข่ (Ovary)
มีลกั ษณะและขนาดเท่านิ้วหัวแม่มือของผูช้ าย ต้งั อยู่ ๒
ขา้ ง ของมดลูก ทาหนา้ ท่ีสร้างเซลลไ์ ข่ และสร้างฮอร์โมน
เพศหญิง ชื่อเอสโทรเจน (Estrogen)และโพรเจสเทอโรน
(Progesterone) ที่ควบคุมพฒั นาการในความเป็นหญิง เช่น
เสียงเล็กแหลม เอวคอด มีประจาเดือน เตา้ นมขยายขนาด
ใหญ่ข้ึน ใบหนา้ และแกม้ เปล่งปลงั่ กระดูกเชิงกรานขยาย
ออก และมีไขมนั พอกตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System)

อณั ฑะ (Testis)
มีลักษณะคล้ายรูปไข่อยู่ภายในถุงอัณฑะ ท้ังสองข้าง ทา
หน้าที่สร้างตัวอสุจิซึ่งเป็ นเซลล์สืบพันธ์ุเพศชาย และสร้าง
ฮอร์ โมนเพศชาย ช่ือ เทสทอสเทอโรน(Testosterone)ท่ี
ควบคุมพัฒนาการและกาหนดลักษณะเฉพาะ ในความเป็ น
ชาย เช่น หนวด เครา การหล่ังนา้ อสุจิ ขนหน้าแข้ง เสียงห้าว
เป็ นต้น

การดูแลรักษาระบบต่อไร้ท่อ

1. รบั ประทานอาหารท่ีมีคณุ ค่าทางโภชนาการ
2. ดื่มน้าอยา่ งน้อยวนั ละ 6-8 แก้ว
3. งดเว้นเครอื่ งด่ืมที่มีแอลกอฮอล์
4. หลีกเลี่ยงสภาพแวดล้อมที่จะส่งผลต่อระบบต่อมไรท้ ่อ

การดูแลรักษาระบบต่อไร้ท่อ

5. พกั ผอ่ นอย่างเพียงพอ
6. คิดในแง่ดี คิดสรา้ งสรรค์ ไม่คิดในแงร่ า้ ยหรอื คิดในเชิงลบ
7. ออกกาลงั กายอย่างสมา่ เสมออย่างน้อยสปั ดาหล์ ะ 3 วนั ครงั้ ละ 30 นาที
8. สารวจดแู ลสขุ ภาพของตนเองอยา่ งต่อเนื่อง