สุขศึกษา ม. 1 หน่วยที่ 10

๑๐หน่วยการเรียนรู้ท่ี การปฐมพยาบาล

สถานการณ์เสี่ยง

ความหมายและ หลกั ทว่ั ไปในการปฐม วธิ ีการปฐมพยาบาล
ความสาคญั ของการ พยาบาล ผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

ปฐมพยาบาล

ความหมายและความสาคญั ของการปฐมพยาบาล

การปฐมพยาบาล คือ การช่ วยเหลือเบื้องต้ นโดยรีบด่ วนแก่
ผู้ได้รับบาดเจ็บหรือเจ็บป่ วยอย่างกะทันหัน เพ่ือช่วยบรรเทาความ
เจ็บปวดและทาให้ ได้ รั บอันตรายน้ อยท่ีสุ ด ก่ อนที่จะนาส่ ง
โรงพยาบาลให้แพทย์รักษาต่อไป

ความหมายและความสาคญั ของการปฐมพยาบาล

1. การปฐมพยาบาลเป็ นการช่วยรักษา
ชีวิตของผู้บาดเจ็บและผู้ป่ วย เช่น
การช่ วยหายใจในรายที่หมดสติ
หยดุ หายใจ
2. การปฐมพยาบาลช่วยป้องกนั ไม่ให้
ผู้บาดเจ็บและผู้ป่ วยมีสภาพหนัก
กว่าเดิม ช่วยป้องกันอันตรายจาก
การเจบ็ ป่ วย
3. การปฐมพยาบาลเป็ นการทาให้
บรรเทาความเจบ็ ปวดทรมาน

หลกั ท่ัวไปในการปฐมพยาบาล

1. ในสถานทีท่ ี่มผี ู้ได้รับอุบัติเหตุหรือเจ็บป่ วย ให้ผู้ปฐมพยาบาลสังเกตสถานการณ์
และสิ่งแวดล้อม ไม่ควรให้คนมุงแน่น และไม่ควรเคล่ือนย้ายผู้บาดเจ็บ/ผู้ป่ วยทันที
โดยไม่จาเป็ น ยกเว้นกรณีฉุกเฉิน เช่น ไฟไหม้ รถชนกลางถนน หรือตึกถล่ม
จาเป็ นต้องเคล่ือนย้ายออกจากทเ่ี กดิ เหตุ

2. ประเมินสภาพแวดล้อมรอบๆ ท่ีเกิดเหตุว่าปลอดภัยหรือไม่ จึงเข้าไปให้การ
ช่ วยเหลือเพราะบางเหตุการณ์ผู้ช่ วยเหลืออาจได้รับอันตรายได้ถ้ารีบเข้าไป
ช่วยเหลือเช่น ไฟไหม้ รถชนกลางถนนหรือตกึ ถล่ม

หลกั ทวั่ ไปในการปฐมพยาบาล

3. หากประเมินแล้วว่าไม่สามารถช่วยเหลือผู้ป่ วยหรือผู้บาดเจ็บได้ตามลาพัง ให้
ตดิ ต่อขอความช่วยเหลือจากผู้อ่ืนจาเป็ นต้องเคล่ือนย้ายออกจากทเ่ี กดิ เหตุ

4. จัดท่าให้ผู้บาดเจ็บ/ผู้ป่ วยนอนพกั นิ่งๆ ในท่าท่ีสบายหรือท่าท่ีเหมาะสมแก่การ
ปฐมพยาบาลและบอกให้ ทราบว่ าผู้ปฐมพยาบาลจะดาเนินการช่ วยเหลืออะไรบ้ าง
พร้อมท้ังซักถามผู้บาดเจ็บ/ผู้ป่ วยด้วยเพื่อให้ทราบอาการ และเป็ นการดูระดับสติ
ความรู้สึกตวั ปฏกิ ริ ิยาโต้ตอบให้ใช้คาถามส้ันๆ

หลกั ทว่ั ไปในการปฐมพยาบาล

5. ประเมินสภาพผู้บาดเจ็บ/ผู้ป่ วยว่าได้รับบาดเจ็บรุนแรงท่ีจาเป็ นต้องได้รับการ
รักษาพยาบาลเร่งด่วนมากน้อยหรือไม่เพียงใด โดยสังเกตอาการของผู้บาดเจ็บ ถ้า
ผู้ป่ วยหมดสติให้ยึดหลักดังนี้ เรียกและเขย่าตัว ตรวจดูทางเดินหายใจให้โล่ง
ตรวจดูการหายใจ และช่วยหายใจโดยการผายปอด

6. ถ้าจาเป็ นต้องเคล่ือนย้ายผู้บาดเจ็บ/ผู้ป่ วยต้องกาหนดให้ถูกต้องว่าจะยก
เคลื่อนย้าย เพื่อส่งต่อในลกั ษณะใด

7. อุบัติเหตุและการเจ็บป่ วยบางอย่างจาเป็ นต้องได้รับการรักษาท่ีถูกต้องจาก
ผ้เู ช่ียวชาญ เมื่อให้การปฐมพยาบาลแล้ว รีบนาส่งไปรับการรักษาต่อทันที

หลกั ทั่วไปในการปฐมพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

อ่อนเพลยี ทางานเหน่ือยมาก หิวจดั
หรือมอี าการตื่นเต้น ตกใจ หรือเสียใจ

มาก ความเจบ็ ปวด

การเป็ นลมหน้าซีดหรือลมธรรมดา (Fainting)

หน้าซีด ปากซีด ตวั เยน็ วงิ เวียน
ศีรษะ ชีพจรเบา เหงื่อออกมากตาม

ฝ่ ามือฝ่ าเท้า

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

การเป็ นลมเน่ืองจากสูญเสียเหงื่อมาก (Heat Exhaustion)

1. ห้ามคนมุงดู พาเข้าทร่ี ่ม ให้อยู่ในทอี่ ากาศถ่ายเท
2. ให้นอนราบ ยกเท้าสูงกว่าลาตัว
3. คลายเสื้อผ้าให้หลวม และให้หายใจเข้าออกลกึ ๆ
4. เมื่อรู้สึกตวั แล้วให้ดื่มนา้ หวาน หรือนา้ เกลือแร่
5. ถ้าเกดิ จากการยืนนาน ให้เคล่ือนไหว หรือเปลย่ี นอริ ิยาบถ

ถ้าอาการไม่ดขี ึน้ ให้รีบส่งโรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

การเป็ นลมเน่ืองจากสูญเสียเหง่ือมาก(Heat Exhaustion)

ทางานหรืออยู่ในที่มีอากาศอบอ้าวร้อนจัด กลางแดด หรือการวิ่ง
มาราธอน ร่างกายจึงเสียเหงื่อมากทาให้สูญเสียเกลือแร่และน้ามาก
ผดิ ปกติ

เป็ นตะคริวปลายมือ ปลายเท้า หรือปวดศีรษะ คลื่นไส้ ผิวหนังซีด
มเี หงื่อมากตวั ร้อนกว่าปกตเิ ลก็ น้อย ชีพจรเบา หรือเต้นเร็ว

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

การเป็ นลมเน่ืองจากสูญเสียเหงื่อมาก(Heat Exhaustion)

1. ให้ผู้ป่ วยเข้าในทรี่ ่ม ห้ามคนมุงดู เพราะต้องการให้อากาศถ่ายเท
2. ให้นอนราบ คลายเสื้อผ้าให้หลวม
3. ใช้ผ้าชุบนา้ เยน็ หรือนา้ แขง็ เช็ดหน้า ลาตวั แขน และขา
4. ถ้ารู้สึกให้ ดื่มน้าผสมน้าเกลือแร่ ช้ าๆ ถ้าอาการไม่ดีขึ้นให้ รีบนาส่ ง

โรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

การเป็ นลมเน่ืองจากความร้อน (Heat Stroke)

การอยู่ในท่ีร้อนสูง ไม่มีลมพดั ผ่าน ร่างกายไม่สามารถระบายความ
ร้อนออกทางเหง่ือได้เพราะศูนย์ควบคุมความร้อนในสมองบกพร่อง
เพราะร่างกายได้รับความร้อนสูงเป็ นเวลานาน

กระวนกระวาย กระสับกระส่าย ปวดศีรษะและวงิ เวยี น ผวิ หนังแดง
และร้อนจัด(อุณหภูมิร่างกายสูงกว่า 40 องศาเซลเซียส) ไม่มีเหง่ือ
ชีพจรแรงและเร็ว หมดความรู้สึกช่ัววูบ

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

การเป็ นลมเนื่องจากความร้อน (Heat Stroke)

1. ให้ผ้ปู ่ วยนอนราบในทเ่ี ยน็ เพราะต้องการให้อากาศถ่ายเทได้ดี
2. คลายเสื้อผ้าให้หลวม หรือถอดเสื้อผ้าออก
3. เช็ดตัวด้วยนา้ เยน็ หรือเปิ ดพดั ลมช่วยระบายความร้อน
4. เมื่อร่างกายเยน็ ลงให้ห่มด้วยผ้าผืนบางๆ
5. สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด ถ้าอาการไม่ดขี ึน้ ให้รีบนาส่งโรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลคนเป็ นลม

กรณที มี่ ีการหายใจผดิ ปกติ ให้ปฐมพยาบาลดงั นี้

1. ให้นอนหงายบนพืน้ ราบหรือศีรษะต่า ยกปลายเท้าสูง
2. คลายเสื้อออกให้หลวม
3. ให้ผู้ป่ วยนอนตะแคงหน้าไปข้างใดข้างหนึ่ง ล้วงเอาสิ่งแปลกปลอมในปาก

ออกให้หมด
4. ถ้ าหยุดหายใจ รีบบอกผู้ใหญ่ ให้ ช่ วยการหายใจทันที รีบนาตัวส่ ง

โรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลบาดแผล

1. แผลปิ ด ให้ประคบเย็นในช่วง 24 ช่ัวโมงโดยใช้ผ้าห่อน้าแข็ง
หรือถุงเจลสาเร็จที่แช่ เย็นแล้ว หลัง 24 ชั่วโมงให้
เป็ นแผลที่ไม่มีการฉีกขาดของ ประคบร้อนโดยใช้กระเป๋ าน้าร้อนหรือใบพลับพลึง
เนื้อเย่ือ แต่มีการฉีกขาดของ ย่างไฟแล้วมาวางบนบริเวณท่ีบาดเจ็บ
เนื้อเย่ือภายใต้ผิวหนัง และทา
ให้ มีเลื อดคั่งอยู่ภายใต้ ผิวหนัง
บวม แดง เขียวคลา้ เกดิ จากการ
ถูกของไม่มคี มกระแทก

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลบาดแผล

2. แผลเปิ ด 1. แผลถลอก
2. แผลฉีกขาด
เป็ นแผลที่ผิวหนังฉีกขาดมี 3. แผลถูกแทง
เลือดออก 4. แผลถูกของแหลมทม่ิ ตา
5. แผลถูกไฟไหม้

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลบาดแผล

2. แผลเปิ ด ทาแผลโดยล้างแผลด้วยน้าต้มสุกที่เย็นแล้วหรือน้าอุ่น
แผลถลอก แล้วเช็ดรอบแผลด้วยแอลกอฮอล์ 70% โดยใช้สาลีชุบ
บิดหมาด เช็ดวนออกจากแผล และเปิ ดแผลทงิ้ ไว้

แผลฉีกขาด ให้ปิ ดแผลด้วยผ้าสะอาดและกดแผลให้แน่นเพ่ือห้ าม
เลือด ถ้าเลือดซึมมากใช้ผ้าผืนใหม่กดทบั เพิ่มอกี

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลบาดแผล

2. แผลเปิ ด

แผลถูกแทง ให้ปิ ดปากแผลด้วยผ้าสะอาด ห้ามดึงมีดออก แล้วรีบ
แจ้งเจ้าหน้าทตี่ ารวจหมายเลข 191 หรือ 1669

แผลถูกของ ให้ดึงออก ปิ ดปากแผลด้วยผ้าสะอาด แต่ถ้าของแหลม
แหลมทม่ิ ตา บางอย่างหัก คา ค้าง ไม่สามารถดึงออกได้ อย่าพยายาม
ดงึ ออกให้ปิ ดบาดแผลและนาส่งโรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลบาดแผล

2. แผลเปิ ด

แผลถูกไฟไหม้ น้าร้อนลวกหรือวัตถุระเบิด ให้ใช้ผ้าชุบน้าเย็นหรือน้า
แข็งปิ ดแผลช่วยลดอาการปวด อย่าเจาะหนังที่พองให้
แตกออกเพราะจะยิ่งปวดแสบปวดร้อน และทาให้ติด
เชื้อง่ายขนึ้

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

บาดแผลถูกแมลงต่อย

1. รีบเอาเหลก็ ในออก
2. ประคบด้วยความเยน็ เพื่อระงับ

ความเจ็บปวด
3. ใช้น้ายาที่มีฤทธ์ิเป็ นด่างอย่าง

อ่อนชุบสาลที า
4. ถ้ามอี าการมากรีบปรึกษาแพทย์

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

บาดแผลไฟไหม้ นา้ ร้อนลวก

ถ้าเป็ นแผลขนาดเล็กมีอาการปวด
แสบปวดร้อน ใช้ผ้าชุบน้าเย็น หรือ
แช่น้าแข็งประคบ วางตรงบริเวณท่ี
ถูกไฟไหม้ อาจให้ยาแก้ปวดพาราเซ
ตามอล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

บาดแผลไฟไหม้ นา้ ร้อนลวก

ถ้าบาดแผลน้ันลึก บริเวณแผลไม่กว้าง ถ้าบาดแผลไฟไหม้บริเวณข้อพับ แขน
ล้างแผลด้วยน้าสบู่ น้าอุ่น น้าเกลือ หรื อขา ควรใส่ เฝื อกช่ั วคราวเพื่ อ
อย่างใดอย่างหน่ึง แล้วใช้ยาทาแผลไฟ ป้องกนั การหดร้ังของแผล และป้องกัน
ไหม้ ปิ ดแผลด้วยผ้าสะอาด ความผดิ รูปของอวยั วะ (Deformity) ที่
จะเกดิ ขึน้

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

บาดแผลไฟไหม้ นา้ ร้อนลวก

ถ้าช็อก (Shock) ควรรีบรักษา และป้องกนั การช็อกไว้ก่อน โดย
-ให้ยกปลายเท้าสูงและให้ความอบอ่นุ แก่ร่างกาย
-ถ้าหายใจผิดปกติหรือหยุดหายใจ หรือถ้าชีพจรเบามากหรือไม่มีชีพ

จร ต้องนวดหัวใจภายนอกทนั ทแี ละนาส่งโรงพยาบาลโดยเร็วทสี่ ุด

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

บาดแผลถูกสารเคมี

เช่น กามะถัน กรดเกลือ กรดไนตริก

1. ควรล้างแผลทันทีด้วยน้าสะอาดจานวนมากๆ เป็ นเวลานานๆ ล้างจนแน่ใจว่า
สารเคมีออกหมด

2. รีบนาตวั ผ้ปู ่ วยส่งโรงพยาบาล
เช่น โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ ปนู ขาว โซดาไฟ

1. ควรล้างแผลทนั ทีด้วยนา้ สะอาดจานวนมากเป็ นเวลานาน
2. รีบนาตวั ผ้ปู ่ วยส่งโรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคลื่อน

ข้อเคล่ือน

อย่าพยายามดึงข้อที่เคลื่อนให้เข้าท่ี
ด้ วยตนเ องเพราะอาจทาให้ ได้ รั บ
อันตราย ประคบด้วยความเย็นเพ่ือ
ลดอาการบวมและลดความเจบ็ ปวด

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคล่ือน

กระดูกหัก

1.ให้ผ้บู าดเจ็บอยู่นิ่งๆ
2.สารวจอวยั วะทหี่ ัก
3.ให้เข้าเฝื อกชั่วคราวโดยใช้สิ่งทอี่ ย่ใู กล้มือพอเข้าเฝื อกได้
4.ก่อนวางเฝื อกลงบนอวยั วะให้ใช้สาลหี รือผ้ารอง
5.ใช้ผ้าหรือเชือกมดั เฝื อกให้แน่นแต่อย่าตึงเกนิ ไป
6.หากไม่แน่ใจว่ากระดูกหักหรือไม่ให้ปฐมพยาบาลเหมือนเป็ นผู้ป่ วย
กระดูกหักเสมอ
7.รีบนาผ้ปู ่ วยส่งโรงพยาบาล

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคล่ือน
การเข้าเฝื อกชั่วคราว กรณกี ระดูกนิว้ มือหัก

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคล่ือน
การเข้าเฝื อกชั่วคราว กรณกี ระดูกสันหลงั หัก

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคลื่อน
การเข้าเฝื อกช่ัวคราว กรณกี ระดูกต้นขาหัก

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคลื่อน
การเข้าเฝื อกชั่วคราว กรณกี ระดูกหน้าแข้งหัก

วธิ ีการปฐมพยาบาลผู้ป่ วยอย่างปลอดภยั

วธิ ีการปฐมพยาบาลกระดูกหัก ข้อเคลื่อน
การเข้าเฝื อกชั่วคราว กรณกี ระดูกนิว้ เท้าหัก