คู่มือ 11 จังหวัด 11 โมเดล การผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน สำ�นักวิจัยและพัฒน�ก�รเกษตร เขตที่ 3 จังหวัดขอนแก่น กรมวิช�ก�รเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โครงการ “การผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง” 76จังหวัด โมเดล
คำ�นำ� กรมวิชาการเกษตร ได้จัดท�ำโครงการ “76 จังหวัด 76 โมเดล การผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง” ภายใต้กิจกรรม 100 วัน แห่งความส�ำเร็จ กรมวิชาการเกษตรรวมใจเป็นหนึ่ง ส�ำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 3 และศูนย์เครือข่ายจึงได้ด�ำเนินการคัดเลือกเกษตรกรต้นแบบผลิตพืชมูลค่าสูง ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน จ�ำนวน 11ต้นแบบ (โมเดล) ในพื้นที่ 11 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดกาฬสินธุ์ขอนแก่น ชัยภูมินครพนม บึงกาฬ มุกดาหาร เลย สกลนคร หนองคาย หนองบัวล�ำภู และอุดรธานี และถอดบทเรียนเทคโนโลยีการผลิตพืชจากเกษตรกรต้นแบบดังกล ่าว น�ำมาจัดท�ำเป็นคู่มือการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง ภายใต้กิจกรรมดังกล่าว ผู้จัดท�ำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าคู่มือฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ส�ำหรับเกษตรกร ที่สนใจในการผลิตสินค้าเกษตรมูลค ่าสูง ได้น�ำไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับ สภาพพื้นที่ รวมทั้งเป็นเอกสารทางวิชาการส�ำหรับนักวิจัย หน่วยงาน ภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนทั่วไปที่สนใจ ได้ใช้ให้เกิดประโยชน์ เพื่อพัฒนาการเกษตรให้มั่นคงและยั่งยืนต่อไป นายไกรสิงห์ ชูดี ผู้อ�ำนวยการส�ำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 3 กุมภาพันธ์2567
เรื่อง หน้า 1. โมเดลจังหวัดกาฬสินธุ์: กาฬสินธุ์โมเดลผักอินทรีย์เงินล้าน 3 2. โมเดลจังหวัดขอนแก่น : ผักกาดหัวคุณภาพดีในพื้นที่ดินทราย 9 3. โมเดลจังหวัดชัยภูมิ: ส้มโอทองดีของดีบ้านแท่น GI ชัยภูมิ 15 4. โมเดลจังหวัดนครพนม : ลิ้นจี่ นครพนม 1 ต้นแบบงานวิจัย สู่สินค้า GI นครพนม 22 5. โมเดลจังหวัดบึงกาฬ : ทุเรียนบึงกาฬ มีคุณภาพ มาตรฐาน มุ่งสู่การส่งออก 28 6. โมเดลจังหวัดมุกดาหาร : มุกดาหาร ผักดีมีมาตรฐาน 33 7. โมเดลจังหวัดเลย : เมืองเลยพื้นที่สูง ปลูกมะคาเดเมีย แซมกาแฟ แปรรูปสร้างค่า รักษาสิ่งแวดล้อม 40 8. โมเดลจังหวัดสกลนคร : น�้ำแปรรูปผลไม้โนนหัวช้าง สินค้าดีมีคุณภาพ จังหวัดสกลนคร 46 9. โมเดลจังหวัดหนองคาย : หนองคายผักดีมาตรฐานปลอดภัย สร้างรายได้งาม 50 10. โมเดลจังหวัดหนองบัวล�ำภู: เกษตรผสมผสานอินทรีย์ วิถีหนองบัวล�ำภู 55 11. โมเดลจังหวัดอุดรธานี: Young Smart อินทรีย์สู่วิถีความยั่งยืน 60 สารบัญ
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 3 โครงการ “ 76 จังหวัด 76 โมเดล การผลิต สินค้าเกษตรมูลค่าสูง” ภายใต้กิจกรรม 100 วัน แห่งความส�ำเร็จ กรมวิชาการเกษตรรวมใจเป็นหนึ่ง โดยส�ำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 3 และศูนย์เครือข่าย จึงได้ด�ำเนินการคัดเลือกเกษตรต้นแบบผลิตพืช มูลค่าสูงในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน จ�ำนวน 11 จังหวัด ดังนี้ 1. โมเดลจังหวัดกาฬสินธุ์ : กาฬสินธุ์โมเดลผักอินทรีย์เงินล้าน 1) ข้อมูลเกษตรกร : นางสุจารี ธนสิริธนากร ● เกษตรกรดีเด่น ระดับประเทศ สาขา การผลิตพืชอินทรีย์ ประจ�ำปี2565 ● ประธานวิสาหกิจชุมชนปันบุญ ● ประธานกลุ่มแปลงใหญ่ผักปลอดภัยอ�ำเภอฆ้องชัย ที่อยู่ : สวนปันบุญ 98 หมู่ 2 บ้านดอนแคน ต�ำบลฆ้องชัยพัฒนา อ�ำเภอฆ้องชัย จังหวัดกาฬสินธุ์
4 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง พื้นที่ท�ำโมเดล :5ไร่ เป็นแหล่งเรียนรู้เกษตรอินทรีย์ที่มีกระบวนการ ผลิตพืชผักอินทรีย์ตั้งแต ่การผลิตเมล็ดพันธุ์ เตรียมดิน ปลูก ดูแลรักษา เก็บเกี่ยวและคัดบรรจุ โดยใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย เป็นศูนย์เรียนรู้ภายใต้ “เกษตรอินทรีย์วิถีปันบุญ” ผู้สนใจเข้ามาศึกษาดูงาน : มากกว่า 1,200 คน/ปี 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 810,384 บาท/ไร่/ปี รายได้ 1,881,600 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 1,071,216 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1) โรงเรือนอัจฉริยะ ขนาด 6x20x5.6 เมตร จ�ำนวน 1โรงส�ำหรับปลูกมะเขือเทศ บัตเตอร์เฮดและพืชผักมีมูลค่าที่ปลูกในถุงปลูก โรงเรือนพลาสติกหลังคา 2 ชั้น จ�ำนวน 2 โรง โรงเรือนหลังคาโค้งแบบ ก.ไก่ ขนาด 6x24x3.8 เมตร จ�ำนวน 7 โรง โดยจัดท�ำแปลงปลูกก่อด้วยอิฐบล็อก ขนาดกว้าง 1.2 เมตร เว้นระยะห ่างระหว ่างบล็อก 30 เซนติเมตร จ�ำนวน 4 บล็อกต่อโรงเรือน ผสมดินปลูกสูตรส�ำหรับผักกาดหอม และโรงเรือน หลังคาแบบหน้าจั่ว 1 โรงเรือน ส�ำหรับเพาะและเตรียมต้นกล้าก่อนย้ายปลูก 3.2) ระบบการให้น�้ำ ติดตั้งระบบน�้ำแบบน�้ำหยด ส�ำหรับพืชที่ ปลูกในโรงเรือนและใช้ถุงปลูกระบบเทปน�้ำพุ่งส�ำหรับพืชที่ปลูกในแปลงกลาง แจ้งนอกโรงเรือน และระบบสปริงเกอร์ส�ำหรับผักกาดหอมที่ปลูกใน โรงเรือนพลาสติกโดยติดตั้งระบบรดน�้ำที่สั่งการผ่านโทรศัพท์มือถือได้ทุกแปลง 3.3) ระบบพลังงานแสงอาทิตย์ ส�ำหรับสูบน�้ำบาดาลมา ใช้ภายในฟาร์ม
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 5 3.4) โรงอบพาราโบลาโดม และโรงอบพลังงานแสงอาทิตย์ ส�ำหรับอบแห้งผลผลิต เช่น เคล พริก มะเขือเทศ 3.5) ระบบบ�ำบัดน�้ำทิ้งของโรงคัดบรรจุ โดยหมุนวนบ�ำบัดน�้ำ เพื่อไม่ให้สูญเสียและเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม 3.6) นวัตกรรมผ้าคลุมดิน ซึ่งสามารถคลุมวัชพืชรักษาความชื้น และระบายอากาศ ช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้ดี 3.7) ปุ๋ยหมักแบบไม ่กลับกอง ซึ่งใช้วัสดุหมักในพื้นที่ ได้แก่ มูลสัตว์(ขี้หมูขี้วัว) ฟางข้าว เศษซากพืช 3.8) การท�ำน�้ำหมักคือ น�้ำหมักถั่วเหลือง และน�้ำหมักปลา 3.9) ปุ๋ยชีวภาพ ได้แก่ พีจีพีอาร์-วัน และแหนแดง 3.10) การป้องกันก�ำจัดศัตรูพืชโดยใช้ชีวภัณฑ์ ได้แก่ เชื้อ แบคทีเรียบีทีไส้เดือนฝอยก�ำจัดแมลง เห็ดเรืองแสงสิรินรัศมีเชื้อรา ไตรโคเดอร์มา เชื้อราบิวเวอเรีย เชื้อราเมตาไรเซียม
6 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 4) การรับรองมาตรฐาน มาตรฐานเกษตรอินทรีย์(Organic Thailand) กษ 03-9000-46-990-054106 พืชผสมผสาน 57 ชนิด 5) ตลาด ขายด้วยตนเองที่หน้าสวน และขายตามออเดอร์ใน ห้างสรรพสินค้า ได้แก่ ท็อปส์เซ็นทรัล สาขาขอนแก่น แม็คโคร และขายผ่าน ช่องทางออนไลน์
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 7 ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร/ผู้ประกอบการ ล ำดับชนิดพืชกำรผลิตพืช เดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ยพ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. 1.ผักกาดหอม ได้แก่ สลัดแก้ว กรีนคอสกรีนโอ๊คเรดโอ๊ค บัตเตอร์เฮดเบบี้คอสฟิลเลย์ เรดคอรัล ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดผลิตตลอดทั้งปี (ประมาณ 7-8 รอบ/ปี) มีช่วงพักแปลงและเตรียมดิน 7-14 วัน/รอบ โดยเลือกชนิด ของผักกาดหอมตามความต้องการของตลาด 2.มะเขือเทศช่วงการผลิตพืช รายละเอียดผลิต 2 รอบ/ปี ผลิตรอบที่ 1 กลาง ก.ค.-ม.ค. รอบที่ 2 พ.ค.-ต.ค. 3.บัตเตอร์นัทช่วงการผลิตพืช รายละเอียดผลิตตลอดทั้งปี รอบละ 100-200 ต้น 1 รอบการผลิตใช้เวลา 2-3 เดือน โดยปลูกในถุงปลูก 4.เพาะกล้าผักกาดหอมช่วงการผลิตพืช รายละเอียดเพาะกล้าตามความต้องการของลูกค้าประมาณ 300 ถาด/เดือน
8 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 9 2. โมเดลจังหวัดขอนแก่น : ผักกาดหัวคุณภาพดีในพื้นที่ดินทราย 1) ข้อมูลเกษตรกร : นางรัสมี เชิดโกทา ● สมาชิกแปลงใหญ่ ที่อยู่ : 208 หมู ่ 8 บ้านสว่าง ต�ำบลหินตั้ง อ�ำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น พื้นที่ท�ำโมเดล : 10 ไร่สภาพพื้นที่ปลูกเป็นดินทราย (ชุดดินบ้านไผ่ ชุดดินน�้ำพอง) เกษตรกรสามารถสร้างรายได้ในดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ ตามธรรมชาติต�่ำ ผักกาดหัวเป็นพืชอายุสั้น สามารถสร้างรายได้เร็วใน ระยะเวลาสั้น เป็นจุดให้ศึกษาดูงานและถ่ายทอดเทคโนโลยีได้
10 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 40,061 บาท/ไร่/ปี รายได้ 222,176 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 186,115 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1 เตรียมแปลงปลูกผักกาดหัวโดยไถดะตากดินไว้7-14วัน 3.2 หว่านปุ๋ยหมักรองพื้น อัตรา 1,000 กิโลกรัม/ไร่ ร่วมกับ ปุ๋ยชีวภาพละลายฟอสเฟตอัตรา 50 กิโลกรัม/ไร่ (ไบโอฟอสก้า Biophoska) ใส่1ครั้งส�ำหรับการปลูก3รอบ/ปีและปุ๋ยเกรด21-8-21อัตรา25กิโลกรัม/ไร่ 3.3 ไถพรวนพร้อมยกร่องปลูก ขนาดร่องกว้าง 1.20 เมตร ความยาวตามสภาพพื้นที่ 3.4 ปรับพื้นที่โดยเกลี่ยดินเพื่อให้ดินมีความละเอียดด้วยคราด 3.5 ปลูกโดยวิธีหยอดเมล็ด 1 เมล็ด/หลุม ระยะปลูก 20-25 เซนติเมตร 3.6 หลังปลูกฉีดพ่นไส้เดือนฝอยก�ำจัดแมลงทันทีอัตรา8ถุง(1 ถุง60ล้านตัว) /น�้ำ 80-100ลิตรฉีดได้1 ไร่และฉีดพ่นอีก2ครั้ง เมื่อผักกาด หัวอายุ10 และ 25 วัน ตามล�ำดับ 3.7 หลังปลูกฉีดพ ่นสารเคมีคุมวัชพืชก ่อนงอกโดยใช้ อะลาคลอร์ อัตรา 400-600 มิลลิลิตร/ น�้ำ 80 ลิตร/ไร่ 3.8 หลังปลูก7วัน ฉีดพ่นสารเคมีอีมาเมคตินเบนโซเอท อัตรา 10 กรัม/น�้ำ 20 ลิตร เพื่อป้องกันก�ำจัดหนอนกระทู้ผัก หนอนใยผัก โดยฉีดพ่นอีก 2 ครั้ง เมื่อผักกาดหัวอายุ15 และ 30 วัน ตามล�ำดับ 3.9 เมื่อผักกาดหัวอายุ 10 วัน ฉีดพ่นเชื้อราไตรโคเดอร์มา
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 11 อัตรา 1 กิโลกรัม/น�้ำ 80 ลิตร/ไร ่ และใส ่ปุ๋ยครั้งที่ 2 ปุ๋ยเกรด 16-8-8 อัตรา 50 กิโลกรัม/ไร่ พร้อมก�ำจัดวัชพืช 3.10 วิธีการใส ่ปุ๋ยโดยใช้คราดเปิดร ่องระหว ่างแถวแล้ว หว่านปุ๋ยและให้น�้ำทันที 3.11 เมื่อผักกาดหัวอายุ 20 วัน ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 3 ปุ๋ยเกรด 21-8-21 อัตรา 50 กิโลกรัม/ไร่ พร้อมก�ำจัดวัชพืช วิธีการใส่ปุ๋ยโดยใช้คราด เปิดร่องระหว่างแถวแล้วหว่านปุ๋ยและให้น�้ำทันที 3.12 เก็บเกี่ยวผลผลิตเมื่อผักกาดหัว อายุ45 วัน 3.13 ผลผลิต28,272กิโลกรัม/ไร่/ปีโดยเกษตรกรสามารถ ผลิตได้3 รอบ/ปี
12 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 4) การรับรองมาตรฐาน มาตรฐานสินค้าเกษตรการปฏิบัติทางการเกษตรที่ส�ำหรับพืช อาหาร (GAP) กษ 03-9001-40-301-000103 ผักกาดหัว/หัวไช้เท้า 5) ตลาด ผ่านพ่อค้าคนกลาง คิงวิช และโลตัส
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 13 ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร ชนิดพืชการผลิตพืช เดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ยพ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. ผักกาดหัว ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดปลูกรอบที่ 2ปลูกรอบที่ 3ไถเตรียมดินปลูกรอบที่ 1
14 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 15 3. โมเดลจังหวัดชัยภูมิ : ส้มโอทองดี ของดีบ้านแท่น GI ชัยภูมิ 1) ข้อมูลเกษตรกร : นายบุญมี นามวงศ์ ● เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติปี2561 สาขาการผลิตพืช GAP ● ประธานกลุ่มผู้ปลูกส้มโอบ้านแท่น ● ผู้น�ำวิสาหกิจชุมชนกลุ่มผู้ปลูกส้มโอบ้านแท่น ที่อยู่ : สวนส้มโอพรหมประทาน 60 หมู่ 9 บ้านหนองผักหลอด ต�ำบลบ้านแท่น อ�ำเภอบ้านแท่น จังหวัดชัยภูมิ พื้นที่ท�ำโมเดล : 15 ไร่ เป็นจุดเรียนรู้และศึกษาดูงานการผลิต ส้มโอบ้านแท่น กระบวนการผลิตเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การป้องกันและ รักษาดิน ก�ำจัดวัชพืชในสวนส้มโอโดยการตัดหญ้า ไม่ฉีดพ่นสารก�ำจัดวัชพืช มีการใช้ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก การรักษาความชื้นของดินโดยใช้เศษกิ่ง ใบส้มโอ หั่นเป็นชิ้นเล็ก ปกคลุมโคนต้นส้มโอ
16 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 13,683 บาท/ไร่/ปี รายได้ 115,834 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 102,151 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1) ปลูกส้มโอพันธุ์ทองดีจากกิ่งตอนของต้นพันธุ์ที่มีคุณภาพดี ผิวสีสวย เปลือกผลบาง เนื้อมีสีเหลืองปนชมพูกุ้งใหญ่ เนื้อแห้ง ไม่แฉะ รสหวานอมเปรี้ยว ไม่มีรสขมและรสซ่า และมีกลิ่นหอม เป็นต้นพันธ์ุที่ปลูก ในพื้นที่ต�ำบลบ้านแท่น ต�ำบลสระพัง ต�ำบลบ้านเต่า ต�ำบลหนองคู อ�ำเภอบ้านแท่น จังหวัดชัยภูมิ
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 17 3.2) พื้นที่ปลูก เป็นการปรับสภาพสวนจากพื้นที่นาโดย น�ำเทคโนโลยีการผลิตมาจากสวนส้มโอในภาคกลางมาปรับใช้ในพื้นที่ มีการสร้างแปลงปลูกแบบยกร่องมีน�้ำขัง เพื่อให้แปลงมีความชื้น และมีการ ให้น�้ำแบบมินิสปริงเกอร์ภายในทรงพุ่มทุกต้น 3.3) ระยะปลูก 6 x 6 เมตร หลุมปลูกขนาด 50 x 50 x50เซนติเมตร 3.4) ใส ่ปุ๋ยหมักมูลไก ่ อัตรา 600 กิโลกรัม/ไร ่ และ ใส่ปุ๋ยเกรด21-3-3อัตรา 1กิโลกรัม/ต้น หลังตัดแต่งกิ่ง ใช้ปุ๋ยเกรด 12-24-12 อัตรา 1 กิโลกรัม/ต้น เปิดตาดอก ปุ๋ยเกรด 15-15-15 อัตรา 1 กิโลกรัม/ต้น หลังติดผล ปุ๋ยเกรด13-13-21อัตรา 1-2กิโลกรัม/ต้น ก่อนเก็บเกี่ยว 2 เดือน เพื่อเพิ่มคุณภาพด้านรสชาติ 3.5) ให้น�้ำแบบมินิสปริงเกอร์ภายในทรงพุ่มอย่างสม�่ำเสมอ ปริมาตร 8-10 ลิตร/ต้น ทุก 3 วัน เพื่อให้มีการเจริญเติบโตที่ดีและต่อเนื่อง ปริมาณการให้น�้ำพิจารณาจากความสามารถในการอุ้มน�้ำของดิน สภาพ ภูมิอากาศ และในระยะการเจริญเติบโตทางล�ำต้น จะให้น�้ำมาก เพื่อการ แตกยอดอ่อนและลดการให้น�้ำ เมื่อใบเจริญเติบโตเข้าสู่ระยะการเป็นใบแก่ 3.6) ตัดแต ่งกิ่งที่แสดงอาการโรคและแมลงเข้าท�ำลาย กิ่งกระโดง กิ่งแห้ง กิ่งคดงอ และกิ่งเบียดเสียดดอกเพื่อเน้นให้ทรงพุ่มโดย เฉพาะส่วนยอดโปร่ง และแสงแดดสามารถเข้าถึงภายในทรงพุ ่มได้มาก ระยะติดผลตัตแต่งกิ่ง ไม่ให้กิ่งแห้งซ้อนทับผลส้มโอ ท�ำให้ผิวผลไม่สวย บ�ำรุง ต้นอย่างเต็มที่และต่อเนื่องหลังจากตัดแต่งกิ่ง เพื่อช่วยให้ต้นส้มโอมีปริมาณ ผลมาก ก่อนเก็บผลผลิต ระบายน�้ำออกจากร่อง เพื่อช่วยให้ส้มโอมีรสหวาน 3.7) การเก็บเกี่ยวและคัดขนาดคุณภาพส้มโอ ช่วงเวลา เก็บเกี่ยวส้มโอที่เหมาะสม ควรเป็นระยะหลังดอกบาน 6.5-7.5เดือน เริ่มเก็บ ผลผลิตได้ที่ความสุกแก่85 %
18 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง การแบ่งชั้นคุณภาพการส่งออกของส้มโอ แบ่งเป็น 3 ชั้น คือ เบอร์1 เส้นรอบวง 17 นิ้ว ขึ้นไป เบอร์2 เส้นรอบวงขนาด 16-17 นิ้ว และเบอร์3 เส้นรอบวง ขนาด 15-16 นิ้ว 4) การรับรองมาตรฐาน 1) มาตรฐานสินค้าเกษตรทางการปฏิบัติเกษตรที่ดีส�ำหรับพืช อาหาร (GAP) กษ 03-9001-36-136-000098 ส้มโอ 2) ตราสัญลักษณ์ GI สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์สช 63100138 “ส้มโอทองดีบ้านแท่น”
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 19 5. ตลาด จ�ำหน่ายในพื้นที่ ขายออนไลน์ ท็อปส์เซ็นทรัล สาขาขอนแก่น และส่งออกต่างประเทศ (จีน/ไต้หวัน)
20 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง หน้า 22 ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร พืชการผลิตพืชเดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ยพ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. ส้มโอช่วงการผลิตพืช พ่นสารเคมีป้องกันดอกร่วงตัดแต่งกิ่งผลและดูแลต้น ให้สมบูรณ์ใส่ปุ๋ยเคมีก่อนออกดอก 2 เดือน เริ่มออกดอกเริ่มออกผลเริ่มเก็บผลผลิตดูแลระยะพักต้นเจริญเติบโต
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 21
22 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 4. โมเดลจังหวัดนครพนม : ลิ้นจี นครพนม 1่ ต้นแบบงานวิจัย สู่สินค้า GI นครพนม 1) ข้อมูลเกษตรกร : นางรัศมี อุทาวงค์ ● ประธานกลุ่มลิ้นจี่ GI นครพนม ที่อยู่ :สวนลิ้นจี่อุทัยรัศมีหมู่1ต�ำบลขามเฒ่าอ�ำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม พื้นที่ท�ำโมเดล : 8 ไร่ เป็นจุดเรียนรู้และแปลงต้นแบบการผลิตลิ้นจี่ คุณภาพ ปัจจุบันเป็นผู้จัดการแปลงใหญ่ลิ้นจี่นครพนม
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 23 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 20,000 บาท/ไร่/ปี รายได้ 300,000 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 280,000 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1) ลิ้นจี่ พันธุ์นครพนม 1 หรือ นพ. 1 มีการเจริญเติบโต ที่เหมาะกับสภาพพื้นที่และสภาพภูมิอากาศ ให้ผลผลิตเร็ว (เดือนเมษายน) มีปัจจัยส�ำคัญที่เกี่ยวข้องกับการออกดอก คือ ความสมบูรณ์ของต้น ใบแก่ เต็มที่ช่วง เดือนพฤศจิกายน - เดือนมกราคม ประกอบกับต้องมีอุณหภูมิที่ หนาวเย็นต่อเนื่องกันนาน 2สัปดาห์ขึ้นไป (อุณหภูมิต�่ำกว่า20องศาเซลเซียส และอุณหภูมิสูงไม่เกิน 30 องศาเซลเซียส) ถ้าหนาวเย็นต่อเนื่องนานการชัก น�ำการออกดอกจะเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะส่งผลต่อผลผลิตและคุณภาพ 3.2) การดูแลรักษา การแต่งกิ่งและควบคุมทรงพุ่ม ต้องท�ำ ทุกปีจ�ำนวน 2 ครั้ง/ปี ครั้งที่ 1 หลังเก็บผลผลิต (เดือนพฤษภาคม) ปีแรก ตัดแต ่งกิ่งแบบเปิดกลางทรงพุ ่มและแต ่งกิ่งที่ผิดปกติออก 30% ปีถัดไป ตัดแต่งกิ่งที่ไม่สมบูรณ์และกิ่งในทรงพุ่มออก 20% ของกิ่งทั้งหมด ครั้งที่ 2 ปลายฤดูฝนในเดือนตุลาคมตัดแต่งกิ่งที่อยู่ภายในทรงพุ่มและกิ่งไม่สมบูรณ์ ออก 10 % ของกิ่งทั้งหมด เพื่อให้แดดส่องถึง 3.3) การใส ่ปุ๋ย รอบแรกหลังจากตัดแต ่งกิ่ง ใส ่ปุ๋ยเกรด 15-15-15อัตรา2กิโลกรัม ร่วมกับปุ๋ยคอก2กระสอบ/ต้น ช่วงเดือนตุลาคม ป้องกันการแตกใบอ่อนโดยฉีดพ่นปุ๋ยทางใบเกรด 0-52-34 จ�ำนวน 3 ครั้ง อัตรา 200-300 กรัม/น�้ำ 20 ลิตร และใส่ปุ๋ยเกรด 8-24-24 ร่วมกับปุ๋ยเกรด
24 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 13-13-24 อัตรา 3-4 กิโลกรัม/ต้น ระยะพัฒนาผล พ่นแคลเซียม-โบรอน อัตรา 200-300 กรัม/น�้ำ 20 ลิตร และใส่ปูนเปลือกหอย 3 กิโลกรัม/ต้น เมื่อผลพัฒนาขนาดผล2-3เซนติเมตรใส่ปุ๋ยเกรด15-15-15อัตรา2กิโลกรัม/ต้น และระยะผลเปลี่ยนสีใส่ปุ๋ยเกรด 0-0-60 ร่วมกับปุ๋ยเกรด 8-24-24 อัตรา 3 กิโลกรัม/ต้น และพ่นปุ๋ยทางใบเกรด 0-0-28 อัตรา 200-300 กรัม/น�้ำ 20 ลิตร 3.4) ก ารให้น�้ำ ต ามระยะก ารพัฒน าก ารให้ผลผลิต (แทงช่อดอกดอกบาน ติดผลอ่อน และระยะพัฒนาผลผลิต) โดยให้น�้ำไม่น้อย กว่า 300 ลิตร/ต้น/สัปดาห์ (ขนาดทรงพุ่มรัศมี4 เมตร) ให้น�้ำแบบระบบ สปริงเกอร์ 3.5) การป้องกันก�ำจัดศัตรูพืช ฉีดพ่นสารคาร์บาริล 85% WP อัตรา 45 กรัม/น�้ำ 20 ลิตร หลังจากท�ำการตัดแต ่งกิ่ง และในระยะติด ผลขนาดเท่าหัวไม้ขีดไฟร่วมกับการวางกับดักกาวเหนียว
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 25 4) การรับรองมาตรฐาน ● มาตรฐานสินค้าเกษตรการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีส�ำหรับ พืชอาหาร (GAP) กษ 03-9001-36451569130 ลิ้นจี่ ● ตราสัญลักษณ์ GI สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์สช 57100067 “ลิ้นจี่นครพนม” 5) ตลาด จ�ำหน่ายหน้าสวน ออนไลน์และส่งห้างสรรพสินค้า ท็อปส์ และแม็คโคร
26 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 27 ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร ชนิดพืชการผลิตพืช เดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ยพ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. ลิ้นจี่ นพ.1ช่วงการผลิตพืช รายละเอียด เดือนตุลาคมฉีดพ่นปุ๋ยทางใบสูตร 0-52-34 1 ครั้ง/สัปดาห์ จ านวน 3 ครั้ง เดือนพฤศจิกายน –สัปดาห์ 2 ธันวาคม ฉีดพ่นปุ๋ยทางใบสูตร 0-52-34 1 ครั้ง/สัปดาห์ จ านวน 3 ครั้ง สัปดาห์ 3 เดือนธันวาคม -กุมภาพันธ์ให้น้ าปริมาตร 100-300 ลิตร/ต้น/สัปดาห์ ขึ้นกับขนาดทรงพุ่ม สัปดาห์ 1-3 เดือนมีนาคมใส่ปุ๋ย 15-15-15 46-0-0และ0-0-60 (1:1:1) อัตรา 2-3 กิโลกรัม/ต้นและให้น้ าปริมาตร 200-300 ลิตร/ต้น 1-2 ครั้ง/สัปดาห์ สัปดาห์ 4 เดือนมีนาคม -สัปดาห์ 2 เมษายน ใส่ปุ๋ยสูตร 0-0-60 หรือ 13-13-21 อัตรา 2-3 กิโลกรัม/ต้น ให้น้ าอัตรา 200-300 ลิตร/ต้น/สัปดาห์สุ่มนับผลร่วงสัปดาห์ละครั้งหลังติดผล 2 สัปดาห์ ขึ้นไป โดยใช้สารคาร์บาริล 85% WP อัตรา 45 กรัม/น้ า 20 ลิตรหรือไซฟลูทริน 5% อีซี อัตรา 5 มิลลิลิตร/น้ า 20 ลิตร สัปดาห์ 3เดือนเมษายน -สัปดาห์ 1 พฤษภาคมงดให้น้ าก่อนเก็บเก็บเกี่ยว 7-10วันเก็บผลผลที่สุกแก่เต็มที่ ป้องกัน ก าจัดแมลงวันผลไม้โดยวิธีผสมผสาน พ่นด้วยปิโตรเลียมออย์ 83.9 % อีซี อัตรา 40-60 มิลลิลิตร/น้ า 20 ลิตร และ ห่อ ผลด้วยถุงกระดาษห่อผลไม้สีขาวตั้งแต่ผลอายุ 30 วัน ถึงเก็บเกี่ยว หรือใช้กับดักฟีโรโมนเมทิลยูจินอล จ านวน 2 กับดัก/ ต้น ติดสูงห่างจากพื้น 1.5 และ 2 เมตร ตั้งแต่ผลอายุ 30 วัน เดือนพฤษภาคม หลังเก็บเกี่ยว ตัดแต่งกิ่ง ใส่ปุ๋ยคอก 50-75กก./ต้น และ 15-15-15 46-0-0และ 0-0-60 (1:1:1) อัตรา 2-3 กิโลกรัม/ต้น เดือนมิถุนายน -กันยายน ก าจัดวัชพืช
28 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 5. โมเดลจังหวัดบึงกาฬ : ทุเรียนบึงกาฬ มีคุณภาพ มาตรฐาน มุ่งสู่การส่งออก 1) ข้อมูลเกษตรกร : นายศรีนิน ค�ำยอด ● สมาชิกแปลงใหญ่ทุเรียน ที่อยู่ : สวนทุเรียน 188 หมู่ 13 บ้านโคกกลางพัฒนา ต�ำบลศรีชมภู อ�ำเภอโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ พื้นที่ท�ำโมเดล :6ไร่ เป็นแปลงเรียนรู้ด้านการปลูกทุเรียนของจังหวัด ให้ผลผลิตติดต่อกัน 3 ปีทุเรียนมีคุณภาพเป็นที่ต้องการของตลาด
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 29 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 78,760 บาท/ไร่/ปี รายได้ 210,000 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 131,240 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1) การตัดแต ่งทรงพุ ่มทุเรียนให้โปร ่ง แสงแดดส่องเข้ามา ภายในทรงพุ่มได้ตัดแต่งกิ่งที่เป็นโรคหรือแมลงศัตรูพืชเข้าท�ำลาย กิ่งที่เข้าไป ภายในทรงพุ ่ม กิ่งที่ตั้งตรงขนานกับล�ำต้น กิ่งที่เบียดกัน กิ่งเล็กๆที่ขึ้น ภายในล�ำต้น กิ่งที่ตกลงไปด้านล่าง น�ำกิ่งที่ตัดออกมาคลุมไว้ที่รอบทรงพุ่ม ของต้นทุเรียน 3.2) ใส่ปุ๋ยมูลวัวหมักอัตรา100กิโลกรัม/ต้น/ปีแบ่งใส่4ครั้ง (ทุก 3 เดือน) ครั้งละ 25 กิโลกรัม/ต้น โรยรอบทรงพุ่ม 3.3) ใส่ยิปซัม อัตรา 1 กิโลกรัม/ต้น แบ่งใส่ 2 ครั้ง/ปีใส่ช่วง เดือนพฤษภาคม และเดือนพฤศจิกายน หรือให้ธาตุอาหารรองโดยการฉีดพ่น ทางใบ ให้แก่ต้นทุเรียนในช่วงที่มีการแตกใบอ่อน และเพื่อเตรียมความพร้อม ส�ำหรับการชักน�ำให้ทุเรียนออกดอก 3.4) ฉีดพ ่นปุ๋ยทางใบเกรด 15-30-15 หรือ 20-20-20 ที่มีธาตุอาหารรองและจุลธาตุอัตรา 60 กรัม/น�้ำ 20 ลิตร ในช่วงใบ เพสลาด 1-2 ครั้ง เพื่อส่งเสริมการออกดอก 3.5) กรณีที่พบว ่าทุเรียนออกดอกน้อยกว ่า 60% ของ จ�ำนวนกิ่งที่ออกดอกทั้งหมดและความหนาแน่นของดอกน้อยกว่า3ช่อดอก/ ความยาวกิ่ง 1 เมตร ให้ฉีดพ ่นปุ๋ยโพแทสเซียมไนเตรท (13-0-46)
30 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง อัตรา 100-200กรัม ร่วมกับสารสกัดจากสาหร่ายทะเลอัตรา 60 มิลลิลิตร/น�้ำ 20 ลิตร พ่นให้ทั่วพอเปียกทั้งภายนอกและภายในทรงพุ่ม 3.6) การช่วยและส่งเสริมการติดผล โดยฉีดพ่นปุ๋ยทางใบเมื่อ ดอกทุเรียนมีอายุ6 สัปดาห์1 ครั้ง ด้วยปุ๋ยที่มีธาตุแคลเซียมและโบรอน ฉีด พ่นที่ดอกและใบให้ทั่วพอเปียก 3.7) การให้น�้ำทุเรียน แบ่งออกเป็น 9 ระยะดังนี้ 1) ร ะ ย ะ เ ต รี ย ม ก า รห ลัง ก า ร เ ก็บ เ กี่ ย ว ให้น�้ำ 150 ลิตร/ต้น/วัน 2) ระยะสร้างใบชุดที่12และ3ในระยะแตกใบอ่อนถึง ระยะใบเพสลาด ให้น�้ำ 150 ลิตร/ต้น/วัน 3) ระยะชักน�ำการออกดอก ให้น�้ำ 300-400 ลิตร/ต้น ทุก 10-14 วัน หากพบว ่าทุเรียนได้รับสภาวะ เครียดให้เปลี่ยนเป็น ทุก 4-5 วัน ให้สังเกตการออกดอกใต้ท้องกิ่งว ่ามีการติดตาดอกหรือไม ่ หากมีการแตกตาดอก ควรให้น�้ำครั้งละน้อย ๆ แต่ให้อย่างสม�่ำเสมอ 4) ระยะออกดอก ได้แก่ ระยะหลังเปิดตาดอก ควรให้น�้ำ 100 ลิตร/ต้น/วัน ระยะดอกตูมควร ให้น�้ำ 150 ลิตร/ต้น/วัน และระยะก่อนดอกบานควรให้น�้ำ 100 ลิตร/ต้น/วัน 5) ระยะ 10 วันหลังดอกบาน ระยะนี้ทุเรียนจะเริ่มเข้าสู่ ระยะการติดผล ต้องการน�้ำ 100 ลิตร/ต้น/วัน 6) ระยะ 4-5 สัปดาห์หลังดอกบาน ต้องการน�้ำ 200 ลิตร/ต้น/วัน
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 31 7) ระยะ 5-8 สัปดาห์หลังดอกบาน ต้องการน�้ำ 250 ลิตร/ต้น/วัน 8) ระยะ 8-10 สัปดาห์หลังดอกบาน ต้องการน�้ำ 300 ลิตร/ต้น/วัน 9) ระยะ 10-12 สัปดาห์หลังดอกบาน ต้องการน�้ำ 150 ลิตร/ต้น/วัน 4) การรับรองมาตรฐาน มาตรฐานสินค้าเกษตรการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีส�ำหรับพืช อาหาร (GAP) กษ 03-9001-97-111-000031 ทุเรียน 5) ตลาด ผ่านพ่อค้าคนกลาง พ ่อค้าเข้ามารับตัดทุเรียนเองที่สวน ขายแบบเหมาทั้งสวน
32 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 33 6. โมเดลจังหวัดมุกดาหาร : มุกดาหาร ผักดี มีมาตรฐาน 1) ข้อมูลเกษตรกร : นางสาววณัฐพร ช่างชัย ที่อยู่ : เลขที่ 2 หมู่ 4 บ้านค�ำบง ต�ำบลโชคชัย อ�ำเภอนิคมค�ำสร้อย จังหวัดมุกดาหาร พื้นที่ท�ำโมเดล : 2 ไร่ ปลูกผักสลัด ในระบบไฮโดรโปรนิกส์เป็นสถาน ที่เรียนรู้ของเกษตรกรที่สนใจ และอบรมเกษตรกรรุ่นใหม่ 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 1,817,580 บาท/ไร่/ปี รายได้ 3,473,800 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 1,656,220 บาท/ไร่/ปี
34 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1) การเพาะปลูกผักไฮโดรโปรนิกส์ 1. เตรียมเมล็ดพันธุ์ต ่างๆ โดยหยอดเมล็ดลงใน แผ ่นฟองน�้ำที่ตัดเป็นก้อนสี่เหลี่ยมโดยที่ยังเป็นแผ ่นติดกันอยู ่วางบนถาด พลาสติก เพื่อแยกต้นออกจากกันได้ง่าย เมื่อหยอดเมล็ดครบแล้วใช้ผ้าคลุม เพื่อเก็บความชื้น และรดน�้ำทุกเช้าเย็นประมาณ 3-4 วัน เมล็ดจะเริ่มงอก น�ำถาดเพาะออกมาให้โดนแสงร�ำไร รดน�้ำเช้าเย็น 2. ย้ายกล้าเมื่ออายุ 7 วัน ลงแปลงอนุบาลครั้งที่ 1 ให้ปุ๋ย AB วัดค่า EC 0.6 ms/cm ค่า pH 6.0 3. เมื่ออายุต้นกล้าได้ 15 วันย้ายลงปลูกแปลง อนุบาลครั้งที่ 2 ให้ปุ๋ย AB วัดค่า EC 0.8 ms/cm ค่า pH 6.0 4. เมื่อต้นกล้าอายุได้25 วัน ย้ายลงโต๊ะปลูกให้ ปุ๋ย AB วัดค่า EC 1.2-1.8 ms/cm ค่า pH 5.5 ดูแลต่ออีก 20 วันจึงสามารถ เก็บผลผลิตได้โดยก่อนเก็บเกี่ยวจะงดให้ปุ๋ย อายุเก็บเกี่ยวผักสลัด 45 วัน การป้องกันและก�ำจัดโรคแมลง พ่นไตรโครเดอร์มา จะช่วยป้องกันเชื้อรา และโรครากเน ่าจากเชื้อรา โดยพ ่นป้องกันโรคทุก 7 วัน และถ้าพบการ ระบาดพ ่นทุก 3-5 วัน ใช้บิวเวอร์เรียพ ่นป้องกันเพลี้ยและแมลงกินใบ พ่นป้องกันทุก 7 วัน และถ้าพบการระบาดพ่นทุก 3-5 วัน 3.2) การเพาะถั่วงอกจากถั่วเขียวผิวด�ำ วัสดุและอุปกรณ์ ถังไฟเบอร์กลาสส�ำหรับเพาะถั่วงอก (ตัดครึ่งแล้วเจาะรู รอบก้นถังและข้างถัง) ฝาชีเมล็ดถั่วเขียวผิวด�ำ เข ่งพลาสติก กาละมัง ขนาดกลางส�ำหรับแช่เมล็ดกาละมังขนาดใหญ่ส�ำหรับล้าง ตะแกรงพลาสติก
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 35 กระชอนตาถี่ กระชอนตาห่าง ฮอร์โมนส�ำหรับบ�ำรุงถั่วงอก กระบอกฉีดยา พลาสติกส�ำหรับดูดฮอร์โมน ตะกร้าพลาสติกกลม บัวรดน�้ำ และอุปกรณ์ ส�ำหรับให้น�้ำในห้องเพาะถั่วงอก ขั้นตอนการเพาะถั่วงอก 1. น�ำเมล็ดถั่วเขียวผิวด�ำ (ถั่วแขก) มาล้างท�ำ ความสะอาด 2-3 น�้ำ แล้วน�ำไปแช่น�้ำอุ่น 6-7 ชั่วโมง 2. น�ำเมล็ดถั่วที่แช ่ในน�้ำขึ้นมาพักไว้ 1 ชั่วโมง ก่อนลงเพาะในถัง 3. น�ำตะแก รงพล าสติก ว าง รองก้นถัง 1 ชั้น แล้วน�ำเมล็ดถั่วที่พักไว้จ�ำนวน 5 กิโลกรัม เทลงถังเพาะแล้วเกลี่ยให้เรียบ ผสมกันให้ทั่วก้นถัง ใช้ตะแกรงพลาสติกวางทับอีกชั้น 4. รดน�้ำในถังเพ าะถั่ วงอกทุก 2 ชั่ วโมง/ วัน ระยะเวลา 5 วัน ในช่วงระยะเวลาที่เพาะถั่วงอก รดน�้ำผสมฮอร์โมนอัตรา 2 มิลลิลิตร/น�้ำ 1 ลิตร รดทุกวัน เมื่อครบเวลาจึงจะเก็บผลผลิตได้โดยน�ำ ถั่วงอกมาล้างท�ำความสะอาดด้วยน�้ำเปล่า 2 ครั้ง 5. ถั่วงอกที่ล้างท�ำความสะอาดแล้วใส ่เข ่งพลาสติก พักให้สะเด็ดน�้ำ ก ่อนบรรจุถุงส ่งลูกค้า โดยบรรจุใส ่ถุงๆ ละ 1 กิโลกรัม แล้วเก็บพักไว้ในห้องเย็นควบคุมอุณหภูมิ3-6 องศาเซลเซียส รอส่งให้ลูกค้า ในเช้าวันถัดไป ขนส่งด้วยรถห้องเย็นควบคุมอุณหภูมิ8-12 องศาเซลเซียส 3.3) การเพาะต้นอ่อนทานตะวัน 1. น�ำเมล็ดทานตะวันมาล้างท�ำความสะอาด 2-3 น�้ำ แล้วน�ำมาแช่ในน�้ำสะอาด 6-8 ชั่วโมง
36 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 2. น�ำเมล็ดขึ้นจากน�้ำล้างให้สะอาดแล้วน�ำเมล็ด ทานตะวันมาบ่มในผ้า 24-36 ชั่วโมง 3. น�ำวัสดุปลูกที่มีส่วนผสมของดิน ปุ๋ยคอกที่ผ่านการ หมักแล้ว และขุยมะพร้าวใส ่ถาดพลาสติก เกลี่ยดินปลูกให้เรียบเสมอกัน มีความหนา 3-4 เซนติเมตร 4. น�ำเมล็ดทานตะวันมาโรยในถาด เกลี่ยเมล็ดไม ่ ให้ทับกัน กลบดินบางๆ ป้องกันเมล็ดตายจากอากาศร้อนและป้องกันรากลอย พร้อมช่วยให้เมล็ดมีความงอกดีขึ้น 5. รดน�้ำเช้าเย็น ไม่ให้แฉะ เพราะถ้าดินแฉะจะเกิดโรค จากเชื้อรา และเกิดโรครากเน่าได้ 6. น�ำถาดที่หว ่านเมล็ดทับกันไว้อีก 24-36 ชั่วโมง เพื่อบังคับเมล็ดให้งอกพร้อมกัน และช ่วยให้ล�ำต้นแข็งแรง วางถาดไว้ ในที่อากาศถ่ายเท 7. น�ำถาดปลูกคว�่ำทับไว้อีก 24-36 ชั่วโมง ใบของ ต้นอ่อนทานตะวันจะมีสีเหลืองจางๆ เนื่องจากยังไม่ถูกแสงแดด 8. น�ำถาดปลูกมาวางไว้ที่มีแสงร�ำไร เพื่อให้ใบเป็น สีเขียว 9. เมื่อครบก�ำหนดต้นอ ่อนอายุ 7 วัน สามารถ เก็บเกี่ยวผลผลิตได้ โดยตัดและล้างท�ำความสะอาด 2 ครั้ง พักให้ สะเด็ดน�้ำแล้วบรรจุใส่ถุง น�ำเข้าไปเก็บในห้องเย็นอุณหภูมิ3-6องศาเซลเซียส พร้อมส่งให้ลูกค้าในวันถัดไปกับรถขนส่งควบคุมอุณหภูมิ8-12องศาเซลเซียส
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 37 4) การรับรองมาตรฐาน มาตรฐานสินค้าเกษตรการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี ส�ำหรับพืชอาหาร (GAP) กษ 03-9001-39448247500 ผักสลัด และ กษ 03-9001-49-350-000001 ถั่วงอก
38 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 5) ตลาด ตลาดสดในพื้นที่แม็คโคร สาขามุกดาหาร และสาขานครพนม
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 39 ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร ล าดับ ชนิดพืชการผลิตพืช เดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ย พ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. 1ผักสลัดไฮโดรโปรนิกส์ช่วงกำรผลิตพืช รำยละเอียดระยะเพำะกล้ำถึงระยะอนุบำล1-2 อำยุประมำณ 20 วัน ย้ำยลงรำงปลูก 25 วัน อำยุผักสลัดตั้งแต่ เริ่มเพำะกล้ำจนถึงเก็บเกี่ยว 45 วัน อัตรำปุ๋ยเอบีที่ใช้ ตำมอำยุกำรเจริญเติบโตของผัก 2ถั่วงอกช่วงกำรผลิตพืช รำยละเอียดเพำะถั่วงอกทุกวัน ใช้เมล็ดถั่วเขียวผิวด ำ สั่งซื้อจำกออนไลน์ ล้ำงเมล็ดให้สะอำดและแช่เมล็ดพันธุ์ 1 คืน น ำเมล็ดลงถังไฟเบอร์กลำส ที่เจำะรูรอบๆ เพื่อระบำยน้ ำ 1 ถัง ใส่เมล็ดถั่วเขียว1 กิโลกรัม รดน้ ำ ทุกๆ 2 ชั่วโมง นำน นำที และรดน้ ำฮอร์โมน 1 ซีซี/น้ ำ 1 ลิตร และ ฮอร์โมนตัดรำก 2 ซีซี /น้ ำ 1 ลิตร รดทุกวัน ระยะตั้งแต่เพำะเวลำ 6 วันจึงเก็บเกี่ยวได้ 3ต้นอ่อนทำนตะวันช่วงกำรผลิตพืช รำยละเอียดเพำะต้นอ่อนทำนตะวันทุกวัน ระยะตั้งแต่เพำะจนเก็บเกี่ยวอำยุ 6 วัน ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร ล าดับชนิดพืชการผลิตพืช เดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ย พ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. 1ผักสลัดไฮโดรโปรนิกส์ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดระยะเพาะกล้าถึงระยะอนุบาล1-2 อายุประมาณ 20 วัน ย้ายลงรางปลูก 25 วัน อายุผักสลัดตั้งแต่ เริ่มเพาะกล้าจนถึงเก็บเกี่ยว 45 วัน อัตราปุ๋ยเอบีที่ใช้ ตามอายุการเจริญเติบโตของผัก 2ถั่วงอกช่วงการผลิตพืช รายละเอียดเพาะถั่วงอกทุกวัน ใช้เมล็ดถั่วเขียวผิวด า สั่งซื้อจากออนไลน์ ล้างเมล็ดให้สะอาดและแช่เมล็ดพันธุ์ 1 คืน น าเมล็ดลงถังไฟเบอร์กลาส ที่เจาะรูรอบๆ เพื่อระบายน้ า 1 ถัง ใส่เมล็ดถั่วเขียว1 กิโลกรัม รดน้ า ทุกๆ 2 ชั่วโมง นาน 5นาที และรดน้ าฮอร์โมน 1 ซีซี/น้ า 1 ลิตร และ ฮอร์โมนตัดราก 2 ซีซี /น้ า 1 ลิตร รดทุกวัน ระยะตั้งแต่เพาะเวลา 6 วันจึงเก็บเกี่ยวได้ 3ต้นอ่อนทานตะวันช่วงการผลิตพืช รายละเอียดเพาะต้นอ่อนทานตะวันทุกวัน ระยะตั้งแต่เพาะจนเก็บเกี่ยวอายุ 6 วัน
40 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 7. โมเดลจังหวัดเลย : เมืองเลยพื้นที่สูง ปลูกมะคาเดเมีย แซมกาแฟ แปรรูปสร้างค่า รักษาสิ่งแวดล้อม 1) ข้อมูลเกษตรกร : นางกัณญานีย์ ทองปั้น ● ประธานวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลผลิตมะคาเดเมียนัท และไม้ผลบ้านโป่งกวาง ● Young Smart Farmer จังหวัดเลย ● เกษตรกรต้นแบบท ่องเที่ยวเชิงเกษตร อ�ำเภอภูเรือ จังหวัดเลย ในโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน เฉลิมพระเกียรติสมเด็จ พระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (Macadamia Road Tip) ● สม าชิกกลุ ่มส ร้ างป ่ าส ร้ าง ร ายได้อันเนื่องม าจ าก พระราชด�ำริอ�ำเภอภูเรือ จังหวัดเลย ที่อยู่ : ไร ่ภูหมอก 135 หมู ่ 4 บ้านโป่งกวาง ต�ำบลปลาบ่า อ�ำเภอภูเรือ จังหวัดเลย 42160 พื้นที่ท�ำโมเดล : 7ไร่ ปลูกไม้ผลเมืองหนาวตามหลักของกรมวิชาการ เกษตร มีการบริหารจัดการแปลงตามแนวทางBCG และเป็นสถานที่ดูงานให้ กับหน่วยงานราชการ
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 41 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 22,200 บาท/ไร่/ปี รายได้ 124,000 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 101,857 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ 3.1) เลือกใช้มะคาเดียเมียของกรมวิชาการเกษตรได้แก่ พันธุ์กวก เชียงใหม่ 400 กวก เชียงใหม่ 700 และ กวก เชียงใหม่ 1000 ระยะปลูก 8x10 เมตร โดยปลูกทั้ง 3 พันธุ์ เพื่อเพิ่มการติดผล ให้น�้ำใน ช่วงฤดูแล้งสัปดาห์ละ2ครั้งผ่านระบบให้น�้ำแบบมินิสปริงเกอร์ก�ำจัดวัชพืช โดยใช้วิธีการตัดหญ้า ความถี่ 1-2 เดือน/ครั้ง ในช่วงฤดูฝนและช่วงเก็บเกี่ยว
42 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง ผลผลิต เพื่อไม่ให้เป็นที่หลบซ่อนของแมลงศัตรูพืช และเพื่อง่ายต่อการเก็บ ช่วงเดือนตุลาคม-พฤศจิกายนใส่ปุ๋ยมูลไก่แกลบ อัตรา 50 กิโลกรัม/ต้น และ ปุ๋ยเกรด 15-15-15 อัตรา 500-1,000 กรัม/ต้น ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ (ระยะผลเท่าหัวไม้ขีด) ใส่ปุ๋ยเกรด 13-13-21 อัตรา 500 กรัม/ต้น เพื่อบ�ำรุงผล และเก็บเกี่ยวผลผลิตประมาณเดือนพฤษภาคม-กันยายน ของทุกปี ก่อนน�ำไปกะเทาะเปลือกเขียว คัดกะลาที่มีคุณภาพ น�ำไปตากในโรงพลังงาน แสงอาทิตย์ เพื่อลดความชื้น จากนั้นน�ำไปแปรรูป โดยการอบในหม้อ อบลมร้อน บรรจุถุง และจ�ำหน่าย 3.2) ขยายพันธุ์มะคาเดเมีย โดยการเพาะผลกะลา ที่มีขนาดเล็กในกะบะทราย เพื่อใช้เป็นต้นตอ ใช้ส�ำหรับการขยายพันธุ์โดย การทาบกิ่งแบบเสียบข้าง (Modified veneer side grafting) เพื่อจ�ำหน่าย 3.3) การปลูกกาแฟอะราบิกา พันธุ์ กวก เชียงใหม ่ 80 โดยใช้ระยะปลูก2X2 เมตร ระหว่างแถวต้นมะคาเดียเมียเพื่ออาศัยร่มเงา และปลูกพลับ ระยะปลูก 4X4 เมตร 3.4) จัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน ได้แก่ ใช้แตน แบนไตรโคแกรมมาร่วมกับกับดักกาวเหนียวและเลี้ยงไก่ในแปลงเพื่อป้องกัน ก�ำจัดแมลงศัตรูพืชที่ส�ำคัญ (หนอนเจาะผล)
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 43 4) การรับรองมาตรฐาน มาตรฐานสินค้าเกษตรการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีส�ำหรับพืช อาหาร (GAP) กษ 03-9001-42-142-0000016 มะคาเดเมีย 5) ตลาด ขายผ่านช่องทางออนไลน์ บน Face book “PhumokFarm” บูธแสดงสินค้าของส่วนราชการในจังหวัดเลย และร้านขายของที่ระลึก
44 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูงปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกรล าดับชนิดพืชการผลิตพืชเดือนม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ยพ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. 1มะคาเดเมียช่วงการผลิตพืช รายละเอียดระยะติดผล เก็บเกี่ยวผลผลิต ก่อนออกดอก/ออกดอก ออกดอก 2กาแฟอะราบิกาช่วงการผลิตพืช รายละเอียดเก็บเกี่ยว/แปรรูป ติดดอก ติดผล/พัฒนาผล 3พลับช่วงการผลิตพืช รายละเอียดพักตัว แตกตา ติดผล ผลเริ่มเปลี่ยนสี/เก็บเกี่ยว พักตัว
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 45
46 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 8. โมเดลจังหวัดสกลนคร : น้ำแปรรูปผลไม้ โนนหัวช้าง สินค้าดีมีคุณภาพ จังหวัดสกลนคร 1) ข้อมูลเกษตรกร : นางสาวพรชนก เทียนค�ำ ● สมาชิกแปลงใหญ่ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต สินค้าและวิสาหกิจชุมชน ที่อยู่ : 157 หมู่ 8 บ้านโนนหัวช้าง ต�ำบลสร้างค้อ อ�ำเภอภูพาน จังหวัดสกลนคร พื้นที่ท�ำโมเดล :5ไร่ เป็นแปลงตัวอย่างที่มีกลุ่มเกษตรกร ประชาชน ทั่วไปมาศึกษาดูงาน
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 47 2) ต้นทุนและผลตอบแทน ต้นทุน 40,000 บาท/ไร่/ปี รายได้ 160,000 บาท/ไร่/ปี ผลตอบแทน 120,000 บาท/ไร่/ปี 3) เทคโนโลยีเด่น/เทคโนโลยีกรมวิชาการเกษตรที่เกษตรกร น�ำไปปฏิบัติ การดูแลจัดการปรับปรุงบ�ำรุงดิน ปรับปรุงบ�ำรุงดินด้วยปุ๋ยอินทรีย์ มูลวัว ปุ๋ยน�้ำหมักชีวภาพ โดยใช้สารเร่งซุปเปอร์พด.2 วัสดุที่ใช้ในการผลิตน�้ำหมักชีวภาพ ได้แก่ 1. ผักหรือผลไม้40 กิโลกรัม 2. กากน�้ำตาล 10 กิโลกรัม (หรือน�้ำตาลทราย 5 กิโลกรัม) 3. น�้ำ 10 ลิตร (หรือให้ท่วมวัสดุหมัก) 4. สารเร่งซุปเปอร์พด.2 1 ซอง (25 กรัม) วิธีการผลิตน�้ำหมักชีวภาพ 1. หั่นหรือสับวัสดุพืชให้เป็นชิ้นเล็กๆ 2. ผสมกากน�้ำตาลกับน�้ำในถังหมักคนให้ส่วนผสมเข้ากัน 3. ใส่สารเร่งซุปเปอร์พด.2 จ�ำนวน 1 ซอง ในส่วนผสมของ กากน�้ำตาลกับน�้ำ คนให้เข้ากันนาน 5 นาที
48 คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 4. น�ำเศษพืชใส่ลงไปในถังหมัก และคนส่วนผสมให้เข้ากัน 5. ปิดฝาไม่ต้องสนิทและตั้งไว้ในที่ร่ม กวน 1-2 ครั้งต่อวัน เพื่อระบายก๊าซ เครื่องมือในการคัดแยกเมล็ดมะเม่าและเมล็ดไม้ผลอื่นๆก่อนน�ำ ไปเป็นวัตถุดิบการแปรรูปน�้ำผลไม้ เครื่องมือในการแปรรูปน�้ำผลไม้ และการบรรจุ 4) การรับรองมาตรฐาน มาตรฐานสินค้าเกษตรอินทรีย์ (Organics Thailand) กษ 03-9000-47-990-055138 พืชผสมผสาน มะเม่า หม่อน มะขามป้อม ฟักข้าว มะม่วงหาว-มะนาวโห่ เสาวรส 5) ตลาด เปิดร้านจ�ำหน่ายสินค้าเอง และผลิตตามยอดการสั่งซื้อ
คู่มือ โครงการ 76 จังหวัด 76 โมเดลการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 49 ปฏิทินการผลิตพืชของเกษตรกร ล าดับชนิดพืชการผลิตพืช เดือน ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ยพ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค. 1 มะเม่า ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดดูแลรักษาและผลิตคลอดทั้งปี 2 หม่อน ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดดูแลรักษาและผลิตคลอดทั้งปี 3 มะขามป้อม ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดดูแลรักษาและผลิตคลอดทั้งปี 4 มะม่วงหาว-มะนาวโห่ ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดดูแลรักษาและผลิตคลอดทั้งปี 5 ฟักข้าว ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดดูแลรักษาและผลิตคลอดทั้งปี 6 เสาวรส ช่วงการผลิตพืช รายละเอียดดูแลรักษาและผลิตคลอดทั้งปี