ISO14000

มาตรฐาน ISO 14000

(ระบบการจดั การสิ่งแวดล้อม ISO 14000)

ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14000 คืออะไร

• ISO 14000 คือ อนุกรมมาตรฐานที่ประกอบไปด้วยมาตรฐานหลายเล่ม ปัจจุบัน ISO กาหนดเลข
สาหรับมาตรฐานในอนุกรมน้ไี ว้ 100 หมายเลข คือ 14001 -14100

• เปน็ มาตรฐานที่ใช้จดั ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์การให้มีผลกระทบต่อสิง่ แวดล้อมที่น้อย
ทีส่ ดุ สาหรับให้ประเทศสมาชิกทั่วโลกนาไปใช้เป็นมาตรฐานเดียวกันในการจัดทาระบบการจัดการ
สิ่งแวดล้อม

• สานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ได้นามาประกาศใช้ในประเทศไทยในชื่อ “อนุกรม
มาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม มอก. – ISO 14000”

การจัดแบ่งกลุ่มของอนกุ รมมาตรฐาน มอก. ISO 14000

อนกุ รมมาตรฐาน มอก. ISO 14000 จดั แบ่งเปน็ 3 กล่มุ มีดังน้ี

1. มาตรฐานระบบการบริหาร (Environmental Management Systems - EMS)
มาตรฐานควบคมุ ระบบการจัดการสิง่ แวดล้อมขององค์การ ท้ังด้านนโยบาย การวางแผน การ
ปฏิบัติตามแผน การตรวจสอบ และการทบทวนปรบั ปรงุ ระบบ

- ISO 14001 เป็นข้อกาหนดระบบการจัดการสิง่ แวดล้อม
- ISO 14004 เปน็ ข้อแนะนาด้านหลักการและเทคนิคในการจัดระบบ

2. มาตรฐานการตรวจประเมินและวดั ผล (Evaluation and Auditing)

เป็นมาตรฐานกาหนดวิธีการตรวจประเมินด้านสิ่งแวดล้อม มีด้วยกนั 2 ส่วนคือ

2.1 มาตราฐานการตรวจประเมิน (Environment Auditing - EA)
ได้แก่
- ISO 14010 เป็นหลักการท่ัวไปของการตรวจประเมิน
- ISO 14011 เปน็ วิธีการตรวจประเมนิ ระบบการจดั การด้านสิง่ แวดล้อม
- ISO 14012 เปน็ ข้อกาหนดคณุ สมบตั ิของผ้ตู รวจประเมิน

2.2 มาตรฐานการวัดผลการปฏิบตั ิงานควบคมุ มลพิษ
(Environmental Performance Evaluation - EPE)
- ISO 14031 เป็นหลักการทว่ั ไปของการวดั ผลการปฏิบตั ิงานควบคมุ มลพิษ

3. มาตรฐานที่เกี่ยวกับผลิตภัณฑ์

3.1 มาตรฐานฉลากเพื่อสิ่งแวดล้อม (Environment Labeling, EL)
เป็นมาตรฐานการติดฉลากผลิตภณั ฑ์ท่มี ีส่วนช่วยลดผลกระทบตอ่ สิ่งแวดล้อม

- ISO 14020 เปน็ หลักการพื้นฐานในการติดฉลากผลิตภัณฑ์เพื่อสิ่งแวดล้อม
- ISO 14021 เป็นนิยามเกีย่ วกับการใชฉ้ ลากผลิตภณั ฑ์เพือ่ สิ่งแวดล้อมทีผ่ ผู้ ลิตรบั รองตนเอง
- ISO 14022 เป็นมาตรฐานวา่ ด้วยสัญลักษณส์ าหรับผลิตภณั ฑ์เพือ่ สง่ิ แวดล้อมที่ผผู้ ลิตใชร้ บั รองตนเอง
- ISO 14023 เป็นกาหนดวิธีการตรวจสอบและรบั รองฉลากผลิตภัณฑ์เพื่อสิ่งแวดล้อมทีผ่ ผู้ ลิตติดไว้
- ISO 14024 เปน็ หลกั การ ระเบียบปฏิบัติ ข้อกาหนดและวิธีการรบั รองผลิตภัณฑเ์ พื่อสิง่ แวดล้อมของหน่วย
รบั รอง

3.2 มาตรฐานการประเมินวงจรชีวิตของผลิตภณั ฑ์
(Life Cycle Assessment, LCA)

เปน็ มาตรฐานวิเคราะหผ์ ลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมของผลิตภณั ฑ์ตั้งแต่ข้ันวตั ถุดบิ จนถงึ ข้ันเลิกใช้
- ISO 14040 เป็นหลักการพื้นฐานและกรอบการดาเนินงาน
- ISO 14041 เปน็ การรวบรวมข้อมลู ด้านสิง่ แวดล้อมตลอดวงจรชวี ิตผลิตภณั ฑ์
- ISO 14042 เปน็ การประเมินผลกระทบต่อส่งิ แวดล้อมตลอดวงจรชีวติ ผลิตภณั ฑ์
- ISO 14043 การประเมินการปรับปรุงผลิตภณั ฑ์

มอก.-ISO 14000

มาตรฐาน มาตรฐาน มาตรฐาน
ระบบการบรหิ าร การตรวจประเมินและวดั ผล ทีเ่ กี่ยวข้องกับผลิตภณั ฑ์

มาตรฐาน มาตรฐาน มาตรฐาน มาตรฐาน
การประเมนิ
ISO 14001 การตรวจประเมิน การวดั ผลการปฏิบัติงาน ฉลากผลิตภณั ฑ์ วงจรชวี ิตของ
ISO 14004 ควบคมุ มลพิษ เพอ่ื สิง่ แวดล้อม ผลิตภัณฑ์

ISO 14010 ISO 14031 ISO 14020 ISO 14040
ISO 14011 ISO 14021 ISO 14041
ISO 14012 ISO 14022 ISO 14042
ISO 14023 ISO 14043
ISO 14024

ผลทีไ่ ด้รบั จากการทา ISO 14000

1. ชว่ ยลดต้นทนุ ในระยะยาวเนื่องจากมีการใชท้ รัพยากรอย่างคุ้มค่า มีผลกระทบต่อ สิง่ แวดล้อมน้อยทส่ี ดุ
เป็นผลให้ตน้ ทนุ ต่าลง

2. เพิม่ โอกาสทางการคา้ การเจรจาสะดวกมากขึน้ เพิ่มโอกาสในการขยายตลาดในอนาคต
3. สรา้ งภาพพจน์ที่ดใี ห้กับองคก์ ารเป็นท่ยี อมรับของสงั คม
4. ได้รับเครือ่ งหมายรบั รอง ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14000 ทาให้องค์การนาไปใน การโฆษณา
และประชาสมั พนั ธ์ เพื่อส่งเสริมภาพลกั ษณข์ ององคก์ ารให้ดีขึน้

ฉลากเพือ่ สิง่ แวดลอ้ ม

❑ เครื่องมือหนึง่ ในการจัดการสิง่ แวดล้อมตามวตั ถุประสงค์ของระบบ ISO 14000
❑ “ฉลากสง่ิ แวดล้อม” เปน็ กลไกการสือ่ สารและบง่ บอกความเป็นมิตรต่อส่งิ แวดล้อมของผลิตภัณฑ์ให้แก่ผบู้ ริโภค

รบั ทราบ
❑ มอบให้แก่ผลิตภัณฑ์คณุ ภาพท่มี ีผลกระทบต่อส่งิ แวดล้อมน้อยกว่าผลิตภณั ฑ์ที่ทาหน้าที่อย่างเดียวกนั เป็นข้อมูล

ท่ที าให้ผู้บรโิ ภคทราบวา่ ผลิตภัณฑน์ ั้นเนน้ คณุ คา่ ทางสิ่งแวดล้อม และสามารถเลือกซื้อสินค้าและบริการทช่ี ว่ ยลด
ผลกระทบสิง่ แวดล้อมทีเ่ กดิ จากการบริโภคทรัพยากรของตน ในขณะท่ผี ู้ผลิตก็จะได้รบั ผลประโยชนใ์ นแง่กาไร
จากการลดต้นทุนทเ่ี กิดจากการลดทรพั ยากร พลงั งาน และของเสีย ในการผลิตสินคา้ หรือให้บริการ โดยฉลาก
สิง่ แวดล้อมตามมาตรฐาน ISO สามารถแบง่ ออกเปน็ 3 ประเภทคือ

https://thaitextile.org/th/insign/detail.270.1.0.html

ฉลากสิง่ แวดล้อมประเภทที่ 1 ( ISO 14024)
❑ ฉลากทบ่ี ง่ บอกความเปน็ มิตรต่อสิง่ แวดล้อม
❑ มอบให้กับผลิตภณั ฑ์ทม่ี ีคณุ สมบตั ิตรงตามข้อกาหนดโดยองค์กรอสิ ระที่ไมม่ ีส่วนได้ส่วนเสีย (Third party)
❑ พิจารณาผลกระทบสิ่งแวดล้อมแบบใชว้ ิธีพิจารณาแบบตลอดวฏั จกั รชีวิต (Life Cycle Consideration)
❑ ประเทศไทยมกี ารออกฉลากประเภทที่ 1 ซึง่ รจู้ ักกนั ดีในนาม “ฉลากเขียว” ซึง่ ปัจจุบันมกี ารออกข้อกาหนด

ผลิตภณั ฑ์กว่า 39 ชนิด

ฉลากสิง่ แวดล้อมประเภทที่ 2 ( ISO 14021, 14022, 14023 )

❑ ฉลากท่ผี ู้ผลิต ผู้จัดจาหน่าย หรือ ผู้ส่งออก เปน็ ผู้บ่งบอกความเป็นมติ รตอ่ สิ่งแวดล้อม หรือแสดงค่าทาง
สิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ตนเอง (Self-declared Environmental Claims)

❑ แสดงในรปู ของข้อความ สัญลกั ษณ์ รปู ภาพ เชน่ การใชพ้ ลงั งานอย่างประหยัด การนากลบั มาใชใ้ หม่
เป็นต้น

❑ ไม่มีองค์กรกลางในการดแู ลและประเมินผล ดังน้ันเมื่อมีคนสอบถามทางผู้ผลิตตอ้ งสามารถหาหลกั ฐาน
มาแสดงเพือ่ สรา้ งความเชื่อมั่นเอง
“ติดเอง รบั รองเอง”

ฉลากสิ่งแวดล้อมประเภทที่ 3 ( ISO 14025)
❑ ฉลากท่บี ง่ บอกถงึ ผลกระทบของผลิตภณั ฑต์ ่อสง่ิ แวดล้อม โดยมีการแสดงข้อมูลสิง่ แวดล้อม

โดยรวม (Environmental information) โดยการใชเ้ ครือ่ งมือการประเมินผลกระทบตลอดวฏั จกั ร
ชีวติ ของสิ่งแวดล้อม (Life Cycle Assessment) เข้ามาประเมิน ตามมาตรฐาน ISO 14040
❑ ฉลากนี้ จะมีหน่วยงานอสิ ระ หรือองค์กรกลางในการทาหน้าทีต่ รวจสอบความถกู ตอ้ งของข้อมูล
ก่อนทีจ่ ะประกาศลงกับผลิตภัณฑ์น้ันๆ ต่อไป

ฉลากบ่งช้กี ารปล่อยคาร์บอนต่า ฉลากระบขุ นาดคาร์บอน

ผลิตภัณฑ์ฉลากเขียว

สานั กง าน มา ตรฐ าน ผลิ ตภั ณฑ์อุ ตส าห กร รม กร ะท รว ง
อุตสาหกรรม ได้ดาเนินการมาตรฐานฉลากเพื่อสิ่งแวดล้อมภายใต้ชื่อ
“โครงการฉลากเขียว”

โครงการฉลากเขียว เป็นการออกฉลากให้แก่ผลิตภัณฑ์ท่ีได้การ
รับรองว่าได้ มาตรฐานท้ังทางด้านสิ่งแวดล้อมและคุณภาพ เป็น
ผ ลิ ต ภั ณ ฑ์ ท่ี ผ่ า น วิ ธี แ ล ะ ขั้ น ต อ น ก า ร ผ ลิ ต ท่ี ใ ช้ ท รั พ ย า ก ร อ ย่ า ง มี
ประสิทธภิ าพสงู สุด และก่อให้เกดิ มลพิษตา่ ทส่ี ดุ

สามารถยื่นขอได้ ท่ีสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยหรือสานักงาน
มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) แล้วสามารถนาเครื่องหมาย
ไปใชใ้ นการโฆษณา และติดทผ่ี ลิตภัณฑ์ได้

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ทีอ่ ยูใ่ นโครงการฉลากเขียว

ตวั อยา่ ง 1 กระดาษถา่ ยเอกสาร หรืองานพิมพ์ท่ัวไปทีเ่ ป็นมติ รกับสิ่งแวดล้อม

ขอบเขต กระดาษถา่ ยเอกสาร หรือกระดาษงานพมิ พ์ทว่ั ไปในสานักงาน ทท่ี า
ขึ้นเพือ่ ให้เหมาะสาหรบั การพิมพ์ระบบหมึกผงแห้ง ซึ่งทาจากเยื่อบรสิ ทุ ธ์แิ ละ
เยื่อเวียนทาใหม่เพือ่ ทาสาเนาด้วยเครือ่ งถ่ายเอกสาร หรืออาจนาไปใชก้ ับ
เครือ่ งพิมพ์ทใ่ี ชใ้ นสานกั งาน

ขอ้ กาหนดทวั่ ไป ได้รบั การรบั รองมาตรฐานเลขที่ มอก. 1054 หรือเทียบเท่า

ข้อกาหนดพิเศษ
✓ ผลิตภณั ฑ์ตอ้ งทาจากเยือ่ เวียนทาใหม่ไม่นอ้ ยกว่ารอ้ ยละ 50 โดยน้าหนกั เยื่อ
✓ ผลิตภัณฑตองไมมีโลหะหนกั หรือสารประกอบของโลหะหนัก
✓ มีการคานวณปริมาณการใชไฟฟ้าทีใ่ ชในการผลิตเยือ่ และกระดาษ

ตัวอยา่ ง 2 ผลิตภณั ฑ์ลบคาผิดที่เปน็ มิตรกับสิง่ แวดลอ้ ม

ขอบเขต ผลิตภัณฑ์ลบคาผิดชนดิ ของเหลว และชนิดเทป

ข้อกาหนดพิเศษ
- ผลิตภณั ฑ์ตอ้ งไม่เป็นพิษ ไม่กดั กร่อน และไม่ระคายเคืองต่อสขุ ภาพ
- ผลิตภณั ฑ์ตอ้ งมีค่าความเปน็ พิษเฉียบพลนั ไม่นอ้ ยกว่า 5,000 mg/Kg ของ
น้าหนักตัวหนูขาวทดลอง
- ต้องไม่มสี ารทีเ่ ปน็ สารกอ่ มะเร็งตามตามทีร่ ะบุในข้อแนะนาของ International Agency
for Research on Cancer (IARC) (กลุ่มท่ี 1 กลุ่มท่ี 2A และกลุ่มท่ี 2B)



การจดั ระบบการจดั การสิง่ แวดลอ้ มตามมาตรฐาน ISO 14000

กิจการอุตสาหกรรมทุกขนาดในประเทศไทยจะถูก
แรงกดดันให้เข้าระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมตาม
มาตรฐาน ISO 14000 เนื่องจากจะเป็นเงื่อนไขกีดกัน
ทางการคา้

ซึ่งแนวทางการจัดทาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม
มาตรฐาน ISO 14000 มีดังนี้

ขั้นที่ 1. กาหนดนโยบาย (PLAN)

การจดั การสิง่ แวดล้อมเริม่ ด้วยผ้บู ริหารสูงสุดขององค์กร ต้องมีความมุ่งมั่นที่จะดาเนินการ
อย่างจริงจัง และกาหนดนโยบายสิ่งแวดล้อมขององค์กรขึ้นเพื่อเป็นแนวทางสาหรับ การ
ดาเนินงานของพนักงานในองค์กร

ขั้นที่ 2. การวางแผน (PLAN)

เพื่อให้บรรลุนโยบายสิ่งแวดล้อม องค์กรจึงต้องมีการวางแผนในการดาเนินงาน โดยอย่างน้อย

ต้องครอบคลมุ ถึงองค์ประกอบต่าง ๆ ดังน้ี

❑ แจกแจงรายละเอียดของกิจกรรมต่าง ๆ ในองค์กรทีม่ ีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมรวมถึงกิจกรรมท่ีมี

ผลกระทบตอ่ สิง่ แวดล้อมอยา่ งมาก
❑ แจกแจงข้อกาหนดทางกฎหมาย และข้อกาหนดอื่น ๆ ทอ่ี งค์กรเกย่ี วข้อง และต้องปฏบิ ัติ
❑ จดั ทาวัตถปุ ระสงค์และเปา้ หมายในการจัดการกิจกรรมต่าง ๆ ทม่ี ีผลกระทบต่อสง่ิ แวดล้อม
❑ จัดทาโครงการการจดั การสิง่ แวดล้อม เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ข้างตน้

ขัน้ ที่ 3. การนาไปปฏิบัติ (DO)

เพื่อใหก้ ารดาเนินการดา้ นการจัดการส่งิ แวดล้อมเปน็ ไปตามแผนทีวางไว้อยา่ งน้อย องคก์ ร ตอ้ งดาเนินการให้
ครอบคลุมถึงองค์ประกอบต่าง ๆ ดงั นี้

❖ กาหนดโครงสร้าง และอานาจหนา้ ทีค่ วามรบั ผิดชอบในการจดั การสิง่ แวดล้อม
❖ เผยแพรใ่ ห้พนกั งานในองค์กร ทราบถงึ ความสาคัญในการจดั การสิง่ แวดล้อม รวมทง้ั จดั การฝึกอบรม

ตามความเหมาะสม เพื่อใหพ้ นกั งานทีเ่ ก่ยี วข้องกบั การ จัดการสง่ิ แวดล้อม มีความรู้ และความชานาญ
ในการดาเนินงาน
❖ จัดทาและควบคุมเอกสารที เกีย่ วข้องกับการจัดการสิ งแวดล้อม
❖ ควบคุมการดาเนินงานต่าง ๆ ให้บรรลตุ ามวัตถุประสงค์และเปา้ หมายทก่ี าหนดไว้
❖ จัดทาแผนดาเนินการหากมีอุบตั ิเหตุต่าง ๆ เกดิ ขึ้น รวมทั้งมีการซกั ซ้อมการดาเนินการอย่างเหมาะสม

ขนั้ ที่ 4. การตรวจสอบและการแก้ไข (CHECK)

เพื่อให้การจัดการสิ่งแวดล้อมได้รบั การตรวจสอบและแก้ไข อย่างน้อยการ
ดาเนินการขององค์กร ต้องครอบคลุมถึงองค์ประกอบตา่ ง ๆ ดงั นี้

▪ ติดตามและวดั ผลการดาเนินการโดยเปรียบเทียบกบั แผนที่วางไว้
▪ แจกแจงสิง่ ต่าง ๆ ทีไ่ ม่เปน็ ไปตามแผนการจัดการสิ่งแวดล้อม รวมท้ังดาเนินการ

แก้ไข
▪ จัดทาบนั ทึกต่าง ๆ ทีเ่ กีย่ วข้องกับการจดั การสิ่งแวดล้อม
▪ ตรวจประเมินระบบการจดั การสิ่งแวดล้อมเป็นระยะ

ขัน้ ที่ 5. การทบทวนและการพฒั นา (ACTION)

ผู้บริหารองค์กรต้องทบทวนระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ในระยะเวลาที่เหมาะสม
เพื่อให้การจัดการสิง่ แวดล้อม มีการพัฒนาอย่างสม่าเสมอ

ประโยชนข์ อง ISO 14001

1. บริหารงานด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างเปน็ ระบบ
2. เกิดสภาพแวดล้อมการทางานที่ดีรวมท้งั มีการป้องกันในกรณีที่มีอบุ ัติเหตเุ กิดขึ้น
3. เกิดภาพลักษณ์ทีดีต่อองค์กร
4. ลดภาระค่าใช้จ่าย เนื่องจากมีการจดั การสิ่งแวดล้อมทีเหมาะสม เช่น การจัดการทรพั ยากร
การจัดการของเสีย (waste management)
5. เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันด้านการตลาด

การขอการรบั รองระบบจดั การสิ่งแวดลอ้ ม

❑ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาอนุกรมมาตรฐาน ISO 14000

❑ขั้นตอนที่ 2 ประชุมฝ่ายบริหารเพื่อขอการสนบั สนนุ ในการจัดทาระบบการจดั การสิ่งแวดล้อม

❑ขน้ั ตอนที่ 3 ตงั้ คณะกรรมการชีน้ าเพื่อจดั ทาระบบและควบคมุ ดูแลใหเ้ ปน็ ไปตามทีไ่ ด้กาหนดไว้

❑ข้นั ตอนที่ 4 กาหนดนโยบายดา้ นสิ่งแวดลอ้ ม วางแผนการจดั การระบบจัดทาวธิ กี ารปฏบิ ัตแิ ละ
คาแนะนาที่จาเปน็

❑ ขั้นตอนที่ 5 ลงมือปฏิบตั ิตามระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ได้กาหนดขึน้

❑ ขน้ั ตอนที่ 6 ตรวจติดตามระบบการจัดการสิ่งแวดลอ้ ม เพือ่ ตรวจสอบว่าระบบเป็นไปตาม
แผนและขอ้ กาหนดของมาตรฐาน และไดม้ ีการนาไปใชป้ ฏิบัติและคงไว้อยา่ งเหมาะสม

❑ ข้ันตอนที่ 7 แกไ้ ขขอ้ บกพรอ่ งที่พบจากการตรวจติดตามภายใน และปรับปรงุ ระบบ การ
จดั การสิ่งแวดล้อม ใหม้ ีประสิทธิภาพยิ่งขึน้

❑ ข้นั ตอนที่ 8 ติดต่อหน่วยงานทีใ่ หก้ ารรับรองและยืน่ คาขอ ทง้ั นีร้ ะบบการจดั การสิง่ แวดล้อม
จะมีการประเมนิ ผลทุก 3 ปี