ใบงาน-สมุนไพรไทยใกล้ตัวแสงหอม ebook

รายงาน สรรพคุณของสมุนไพรใกลต้ วั

จดั ทาโดย
นางสาวแสงหอม ลุงแกว้

สรรพคุณของสมุนไพรใกล้ตวั

เพญ็ ศรี นนั ทสมสราญ
จากจดหมายข่าวชมรมผสู้ ูงอายุ มหาวิทยาลยั ขอนแก่น

พืชสมนุ ไพรเป็นพชื ที่คนไทยรู้จกั กนั มานาน และมีการนามาใชเ้ ป็นเคร่ืองยา อาหาร
เคร่ืองสาอาง และอื่น ๆ การประกอบอาหารมีการใชพ้ ืชสมนุ ไพร เคร่ืองเทศ และผกั สวนครัว มา
ใชใ้ นชีวิตประจาวนั จานวนหลายชนิด เช่น ขิง ขา่ ตะไคร้ ใบมะกรูด กะเพรา โหระพา ใบ
แมงลกั

การปลกู พชื สมนุ ไพรที่เป็นไมล้ ม้ ลุกหรือผกั สวนครัว ทาไดเ้ ช่นเดียวกบั การปลกู พืชทว่ั ๆ
ไป แต่สิ่งสาคญั คือ สรรพคุณที่จะนามาประยกุ ตใ์ ชก้ บั ชีวิตประจาวนั และเป็นภูมิปัญญาไทยที่มี
ความสาคญั และมีเทคนิคการใช้ ผเู้ ขยี นหวงั วา่ คงจะเป็นประโยชน์พอสมควรต่อผอู้ ่านซ่ึงเป็น
ผบู้ ริโภคท่ีไดใ้ กลช้ ิดกบั ตน้ ไมใ้ บหญา้ พืชสมนุ ไพรใกลต้ วั ท่ีจะนาเสนอมีดงั น้ี

1. กระเจ๊ียบแดง
กระเจี๊ยบแดง มีชื่อเรียกอ่ืนๆ เช่น กระเจี๊ยบเปร้ียว (ภาคกลาง) ส้มพอเหมาะ ผกั เก็ง
เคง็ (ภาคเหนือ) ส้มพอดี (ภาคอีสาน) สม้ ตะเลงเครง (ตาก) ใบส้มมา่ (ระนอง) ส้มปู
(เง้ียว-แม่ฮ่องสอน)
สรรพคุณ :
- เมล็ด เป็นยาแกอ้ ่อนเพลีย บารุงกาลงั บารุงธาตุ
แกด้ ีพิการ ขบั ปัสสาวะ
- ท้ังต้น เป็นยาฆ่าตวั จ๊ีด เตรียมโดยนามาใส่หมอ้ ตม้
น้า 3 ส่วน เคยี่ วไฟใหง้ วดเหลือ 1 ส่วน ผสมกบั น้าผ้ึง
คร่ึงหน่ึง รับประทานวนั ละ 3 เวลา หรือรับประทาน
น้ายาเปลา่ ๆ จนหมด
- กลีบเลย้ี ง ชงกบั น้ารับประทานเพ่อื ลดความดนั ลดไขมนั ในเสน้ เลือด ทาแยม

2. กระเจีย๊ บเขยี ว
กระเจี๊ยบเขียว มีช่ือเรียกอ่ืนๆ เช่น มะเขือทวาย มะเขือมอญ

สรรพคุณ :
- ผลแห้ง ป่ นนามาชงกบั น้า กินบาบดั โรคกระเพาะอาหาร มีเพคตินและสารเมือกช่วย

เคลือบกระเพาะอาหาร แกไ้ อ บารุงกาลงั

- ผลอ่อน เป็นยาหลอ่ ล่ืน ใชใ้ นโรคหนองใน
- ดอก ลดไขมนั ในเลือด ลดอุณหภูมิในร่างกาย
แกก้ ระหายน้า

3. กระชาย
กระชาย มีช่ืออื่นๆ เช่น วา่ นพระอาทิตย์ (กรุงเทพฯ) ละแอน (ภาคเหนือ)

กะแอน ขิงทราย (แม่ฮ่องสอน) จ๊ีปชู ีพู (เง้ียว-แม่ฮ่องสอน) เป๊ าะส่ี (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)
สรรพคุณ :

- เหง้า เป็นยาแกโ้ รคปากเป่ื อย ปากเป็นแผล ปากแหง้ ขบั
ระดูขาว ขบั ปัสสาวะ รักษาโรคบิด แกป้ วดมวนทอ้ ง
- ราก (นมกระชาย) มีรสเผด็ ร้อน ขม มีสรรพคุณคลา้ ยโสม แก้
กามตายดา้ น บารุงความรู้สึกทางเพศ ทาใหก้ ระชุ่มกระชวย
โดยใชน้ มกระชายตาและหวั ดองสุรา

จากการทดลอง พบวา่ ใชส้ ารสกดั แอลกอฮอล์
และคลอโรฟอร์มมีฤทธ์ิตา้ นเช้ือราที่ทาใหเ้ กิดโรคผวิ หนงั และแผลในปากไดด้ ีพอสมควร

4. กระถิน
กระถิน มีช่ืออื่นๆ เช่น กระถ่ิน (ภาคกลาง) บุหงาอินโดนีเซีย (กรุงเทพฯ)

กระถินหอม ดอกคาใต้ คาใตม้ อนคา (ภาคเหนือ) มอนคา (เง้ียว-แม่ฮ่องสอน) ถิน (ภาคใต)้ บุหงา
เซียม (มลาย-ู ภาคใต)้ บหุ งาละสะมะนา (มลาย-ู ปัตตานี) เกากรึนอง (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี)

สรรพคณุ :
- ราก มีรสเฝ่ือนฝาด กินเป็นยาอายวุ ฒั นะ ทาแกพ้ ิษแมลงสตั วก์ ดั ตอ่ ย ตม้ น้าอม
แกป้ วดฟัน แกอ้ กั เสบ
- ยาง เขา้ ยาแกไ้ อ บรรเทาอาการ
ระคายคอ
- ใบอ่อน ตาพอกแกแ้ ผลเร้ือรัง
- ดอก ชงดื่ม แกอ้ าหารไมย่ ่อย ดอง
เหลา้ ดื่ม แกป้ วดทอ้ ง

5. กล้วยนา้ ว้า
กลว้ ยน้าวา้ มีชื่อเรียกอ่ืนๆ เช่น กลว้ ยมะลิอ่อง (จนั ทบุรี) กลว้ ยใต้ (เชียงใหม่

,เชียงราย) กลว้ ยอ่อง (ชยั ภมู ิ) กลว้ ยตานีอ่อง (อบุ ลราชธานี)
สรรพคณุ :

- ผลดิบ ใชร้ ักษาอาการทอ้ งเสียและบิด
- ผลสุก เป็นยาระบายออ่ น ๆ
- หัวปลี เป็นยาแกร้ ้อนใน กระหายน้า โรคโลหิตจาง บารุงน้านม
แกโ้ รคเก่ียวกบั ลาไส้ ลดน้าตาลในเสน้ เลือด

6. กะเพรา
กะเพรา มีช่ือเรียกอ่ืน ๆ เช่น กะเพราขน กะเพรา

ขาว กะเพรา (ภาคกลาง) กอมกอ้ กอมกอ้ ดง (เชียงใหม)่ อีตู่ไทย (ภาคอีสาน)
สรรพคณุ :
- ใช้ทั้งต้น เป็นยาขบั ลม แกป้ วดทอ้ ง และคลื่นไสอ้ าเจียน
- รากและต้น มีรสเผด็ ร้อน แกพ้ ิษตาซาง แกไ้ ขส้ ันนิบาต แกท้ อ้ งข้นึ ทอ้ งอืด

ทอ้ งเฟ้อ บารุงธาตุ
- ใบ มีรสเผด็ ร้อน บารุงไฟธาตุ แก้

ปวดทอ้ ง ขบั ผายลม ทาใหเ้ รอ แกจ้ ุกเสียด แกค้ ลื่นไส้
อาเจียน น้าค้นั จากใบกินขบั เหง่ือ แกไ้ ข้ ขบั เสมหะ ทา
ผวิ หนงั แกก้ ลากเกล้ือน ใบสดหรือแหง้ ชงกบั น้าร้อน
ด่ืมบารุงธาตุ ขบั ลมในเด็กอ่อน

- เมล็ด มีรสเผด็ กินบารุงเน้ือหนงั ใหช้ ุ่ม
ช้ืน

7. ขมนิ้ ชัน
ขมิ้นชนั มีชื่ออ่ืนๆ เช่น ขมิ้น (ภาคกลาง, ภาคใต)้ ขมิ้นแกง ขมิน้ หยวก ขมิ้นหวั

(เชียงใหม)่ ข้หี มิ้น (ภาคใต)้
สรรพคุณ :

- เหง้าสด เป็นยารักษาโรคเหงือกบวมเป็นหนอง รักษาแผลสด แกโ้ รคกระเพาะ แกไ้ ข้
คลง่ั เพอ้ แกไ้ ขเ้ ร้ือรัง ผอมเหลือง แกโ้ รคผวิ หนงั แกท้ อ้ งร่วง แกบ้ ิด พอกแผล แกเ้ คลด็ ขดั ยอก

ขบั ผายลม คมุ ธาตุ หยอดตา แกต้ าบวม ตาแดง ทาแก้
แผลถลอก แกโ้ รคผิวหนงั ผื่นคนั แกท้ อ้ งอืดเฟ้อ รักษา
แผลในกระเพาะอาหาร

- เหง้าแห้ง บดเป็นผงเค่ยี วกบั น้ามนั พชื ทาน้ามนั
ใส่แผลสด ผสมน้า ทาผิว แกเ้ มด็ ผดผ่ืนคนั สารสกดั จากเหงา้
แหง้ ป้องกนั ออกซิเดชน่ั ชะลอความแก่ของผวิ หนงั ทาครีมทา
ผวิ

8. ข่า
ขา่ มีชื่อเรียกอื่นๆ เช่น กฎุกโรหินี (ภาคกลาง) ข่าตาแดง ขา่ หยวก ขา่ หลวง

(ภาคเหนือ) เสะเออเคย สะเอเชย (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)
สรรพคุณ :
- เหง้าแก่สดหรือแห้ง มีรสเผด็ ร้อน ขม แกอ้ าการ

ทอ้ งอืด ทอ้ งเฟ้อ และปวดทอ้ ง ใชร้ ักษาโรคผิวหนงั (เกล้ือน) แกโ้ รคบิด
แกป้ วดเจ็บเสียดทอ้ ง แกท้ อ้ งอืดเฟ้อ แกไ้ ฟลวก น้าร้อนลวก แกล้ มพษิ
และโรคลมป่ วง แกส้ ันนิบาตหนา้ เพลิง ตากบั น้ามะขามเปี ยกและเกลือ
ใหส้ ตรีกินหลงั คลอดเพอ่ื ขบั น้าคาวปลา

- หน่อ มีรสเผด็ ร้อน หวาน แกล้ มแน่นหนา้ อก บารุงไฟ
ธาตุ

9. ขิง
ขิง มีช่ือเรียกอื่นๆ เช่น ขงิ แกลง ขงิ แดง (จนั ทบุรี) ขิง

เผอื ก (เชียงใหม)่ สะเอ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)
สรรพคุณ :

- ราก มีรสหวาน เผด็ ร้อน ขม แกล้ ม บารุงเสียง แกพ้ รรดึก แกค้ อมีเสมหะ เจริญอาหาร
- เหง้า มีรสเผด็ ร้อน ใชเ้ หงา้ แก่ทบุ หรือบดเป็นผง ชงน้าด่ืม
แกค้ ล่ืนไส้อาเจียน แกจ้ ุกเสียดแน่นเฟ้อ

- เหง้าสด ตาค้นั น้าผสมน้ามะนาวและเกลือเลก็ นอ้ ย
จิบแกไ้ อ ขบั เสมหะ ขบั ลม แกท้ อ้ งอืด จุกเสียดแน่นเฟ้อ คลื่นไส้
อาเจียน แกห้ อบไอ ขบั เสมหะ แกบ้ ิด และเจริญธาตุ

- ต้น มีรสเผด็ ร้อน ขบั ลมในลาไส้ แกท้ อ้ งร่วง จุก
เสียด

- ใบ มีรสเผด็ ร้อน แกฟ้ กช้า แกน้ ่ิว แกข้ ดั ปัสสาวะ แกโ้ รคตา ฆา่ พยาธิ

10. แคบ้าน
แคบา้ นมีช่ือเรียกอ่ืนๆวา่ แคแคบา้ นดอกแดงแคขาว(ภาคกลาง) แคแดง(เชียงใหม)่
สรรพคณุ :
- ราก น้าค้นั จากรากผสมกบั น้าผ้ึง เป็นยาขบั เสมหะ
- เปลอื กต้น มีรสฝาด ใชร้ ักษาทอ้ งเดิน แกบ้ ิด

มกู เลือด คมุ ธาตุ ถา้ กินมากทาใหอ้ าเจียน ใชเ้ ป็นยาฝาดสมาน
ท้งั ภายนอกและภายใน ชะลา้ งบาดแผล

- ใบ มีรสจืดมนั แกไ้ ขเ้ ปลี่ยนฤดู ไขห้ วดั ถอน
พิษไข้ ดบั พษิ และถอนพิษอื่นๆ

- ยอดอ่อน ใชร้ ักษาไขห้ วั ลม
- ดอก มีรสหวานเยน็ แกไ้ ขเ้ ปล่ียนฤดู

11. ชุมเห็ดเทศ
ชุมเห็ดเทศ มีช่ืออื่นเรียกวา่ ข้คี าก ลบั มืนหลวง หมากกะสิงเทศ (ภาคเหนือ)

ชุมเห็ดใหญ่ ตะสีพอ (กะเหรี่ยง-แมฮ่ ่องสอน)
สรรพคุณ :
- ฝัก มีรสเอียน แกพ้ ยาธิ เป็นยาระบายขบั พยาธิตวั ตืด พยาธิไสเ้ ดือน
- ใบ เป็นยาถ่าย รักษาข้ีกลากและโรคผวิ หนงั อื่นๆ
- ใบและดอกทายาตม้ รับประทาน ขบั เสมหะในรายที่หลอดลมอกั เสบ และ
แกห้ ืด
- เมลด็ มีกลิ่นเหมน็ รสเอียนเลก็ นอ้ ย ใชข้ บั พยาธิ แกต้ าซาง แกท้ อ้ งข้นึ

แกน้ อนไมห่ ลบั
12. ตะไคร้
ตะไคร้ มีช่ือเรียกอ่ืนๆ เช่น จะไคร้

(ภาคเหนือ) ไคร (ภาคใต)้ ห่อวอตะไป่ (กะเหรี่ยง-
แม่ฮ่องสอน) คาหอม (เง้ียว-แม่ฮ่องสอน) หัวสิงโต
(เขมร-ปราจีนบุรี)

สรรพคณุ :

- เหง้า มีรสหอมปร่า แกก้ ระษยั แกเ้ บ่ืออาหาร บารุงไฟธาตุ ขบั ลมในลาไส้ แก้
ขดั ปัสสาวะ แกน้ ิ่ว ดบั กล่ินคาว เจริญอาหาร

- ใบ มีรสหอมปร่า แกไ้ ข้ ลดความดนั โลหิต
- ทัง้ ต้น มีรสหอมปร่า แกป้ วดทอ้ ง หืด ขบั ปัสสาวะ ขบั เหงื่อ และบารุงธาตุ

13. ตาลงึ
ตาลึง มีช่ือเรียกอ่ืนๆ เช่น ผกั แคบ

(ภาคเหนือ) แคเด๊าะ(กะเหร่ียง-แม่ฮ่องสอน)
สรรพคณุ :
- ราก มีรสเยน็ แกต้ าข้นึ ฝ้า ดบั พษิ ท้งั ปวง แกไ้ ข้ แกอ้ าเจียน
ตม้ น้ากินเป็นยาระบาย
- หวั มีรสเยน็ ดบั พิษท้งั ปวง
- ใบ มีรสเยน็ ปรุงเป็นยาดบั พษิ ร้อน เช่น ยาเขยี ว ใบสดตาให้
ละเอียด

14. ทับทมิ
ทบั ทิม มีช่ือเรียกอื่นๆวา่ มะเก๊าะ(ภาคเหนือ) พิลา(หนองคาย) พลิ าขาว มะก่องแกว้

(น่าน) หมากจงั (เง้ียว-แมฮ่ ่องสอน) เขยี ะลิ้ว(จีน)
สรรพคุณ :
- เปลือกผลแก่ ตากแหง้ รักษาอาการทอ้ งร่วง

ฝนกบั น้าขน้ ๆ กินวนั ละ 1-2 คร้ัง กินมากเป็นอนั ตราย
ได้ หรือฝนกบั น้าทาแกน้ ้ากดั เทา้

- ราก ใชฆ้ ่าพยาธิตวั ตืด
- นา้ ทบั ทิม (จากเน้ือหุม้ เมลด็ ) ใชล้ ดความดนั
โลหิต ใชร้ ่วมกบั บวั บก ลดภาวะโรคเหงือก

15. สะระแหน่
สรรพคุณ :
- ท้งั ต้นสด กินเป็นยาขบั ลม ขย้ที าขมบั แกป้ วดหวั แก้
ปวดทอ้ ง จุกเสียด แน่นเฟ้อ ดมแกล้ ม ทาแกฟ้ กช้า บวม

16. บวั บก
บวั บก มีชื่อเรียกอื่น ๆ วา่ ผกั หนอก (ภาคเหนือ) ผกั แวน่ (ภาคใต)้
สรรพคณุ :
- ท้งั ต้น มีรสหอมเยน็ แกช้ ้าใน แกอ้ ่อนเพลีย ขบั ปัสสาวะ รักษาบาดแผล แก้
ร้อนในกระหายน้า แกโ้ รคปวดศีรษะขา้ งเดียว (ไมเกรน) แกโ้ รคเร้ือน แกก้ ามโรค แกต้ บั
อกั เสบ บารุงหวั ใจ บารุงกาลงั
- ใบ มีรสขม เป็นยาดบั ร้อน ลดอาการอกั เสบบวม แกป้ วดทอ้ ง แกบ้ ิด แกด้ ีซ่าน
ใบตม้ กบั น้าซาวขา้ วกินแกน้ ่ิวในทางเดินปัสสาวะ ตาพอกหรือตม้ น้ากินแกฝ้ ี หนอง แกห้ ดั
ตม้ กบั หมเู น้ือแดงกินแกไ้ อกรน

- เมล็ด มีรสขมเยน็ แกบ้ ิด แกไ้ ข้ แกป้ วดศีรษะ



จบการนาเสนอ
ขอบคุณ ค่ะ