Bahan Ajar Teks Legenda

Buku Panduan Belajar SMP

Kelas VIII Semester 2

TEKS LEGENDA

Bahan Ajar

Dening : Afifah Rizky Fauza

KOMPETENSI INTI

1.Mengolah, menyaji, dan menalar dalam ranah
konkret (menggunakan, mengurai, merangkai,
memodifikasi, dan membuat) dan ranah abstrak
(menulis, membaca, menghitung, menggambar,
dan mengarang) sesuai dengan yang dipelajari di
sekolah dan sumber lain yang sama dalam sudut
pandang/teori.

KOMPETENSI DASAR
4.1 Menulis Teks Cerita Legenda

INDIKATOR

4.1.1 Membaca pemahaman teks cerita legenda
4.1.2 Menulis ringkasan cerita legenda

TUJUAN
PEMBELAJARAN

1.Melalui membaca teks cerita legenda siswa dapat
memahami isi teks cerita legenda dengan baik.

2.Setelah memahami materi siswa dapat menulis
ringkasan cerita legenda dengan baik.

PANDOM PASINAON

Sadurunge mlebu ing materi pasinaon, luwih becik para
siswa mengerti pandom pasinaon iki. Ing ngisor iki bab-bab
kang kudu digatekake :

Para siswa maca pandom pasinaon ing materi iki.
Menawa anggone sinau ana kang ora dimangerti bisa
nyuwun pirsa marang guru.
Para siswa bisa gladhen soal ing bagean gladhen.

MATERI AJAR

A. TEGESE TEKS LEGENDA

Legenda yaiku jenis crita rakyat nanging kang di critake
menungso kang duweni kesaktian/kaluwihan lan umume
gegayutan karo dumadine panggonan. Legenda crita prosa
rakyat sing padha karo mitos, sing dianggep bener-bener
kedadeyan nanging ora dianggep sakral lan dening sing duwe
crita minangka kedadeyan sing bener-bener kedadeyan lan
uga wis dibumboni keajaiban, lan keistimewaan.

B. CIRI-CIRI TEKS LEGENDA
1.Dipercaya minangka kedadeyan sing bener- bener

kedadeyan.
2.Tokoh legenda biasane manungsa.
3.Duwe sifat kadonyan utawa utawa pindah.
4. Semi-historis.

C. TULADHA CERITA LEGENDA
Asal Mula Danau Toba.
Legenda Cerita Batu Menangis.
Cerita Rakyat Nyi Roro Kidul Laut Selatan.
Cerita Rakyat Rawa Pening Dari Jawa Tengah.
Legenda Cerita Malin Kundang Asli Sumatera Barat
Indonesia.
Cerita Rakyat Sangkuriang dari Jawa Barat.

Ayo buka link ing ngisor iki kanggo luwih ngerteni
materi teks legenda!
https://youtu.be/T5BkZnV_OXQ

SAWISE MANGERTENI PANGERTEN TEKS
LEGENDA SAIKI WACANEN TEKS CARITA
LEGENDA CANDHI PRAMBANAN ING NGISOR
IKI!

CANDHI PRAMBANAN

lng jaman biyen ana kerajaan gedhe sing jenenge Prambanan.
Rakyate Prambanan iku ayem lan tentrem sing dipimpin karo
Prabu Baka. Nanging kerajaan Prambanan diserang karo kerajaan
Pengging. Prabu Baka lan pasukane kalah amarga kurang
persiapane. Prabu Baka lan pasukane mati amarga kena karo
senjatane Bandung Bandowoso. Kerajaan Pengging lan pasukane
seneng amarga isok naklukno kerajaan Prambanan.
Pada wektu Bandung Bandowoso ing kerajaan Prambanan,
deweke ndelok putri sing ayu banget. Putri iku jenenge Roro
Jonggrang, putri Prabu Baka. Langsung Bandung Bandowoso
nglamar Roro Jonggrang.

Roro Jonggrang, apa awakmu gelem dadi permaisuriku?" Jare
Bandung Bandowoso.
Roro Jonggrang nanggepi pertanyaane Bandung Bandowoso
"Aku gelem dadi permaisurimu, tapi ana syarate."
"Apa iku syarate?" Jare Bandung Bandowoso.
"Gawekno aku 1000 candi tapi wektune sakwengi!" Jare Roro
Jonggrang.
Ing bengi, Bandung Bandowoso ngumpulno anak buahe yaiku
jin lan setan. Sawise ngerungokno perintahe Bandung
Bandowoso, jin lan setan langsung nggarap sing diperintaake
karo Bandung Bandowoso. Roro Jonggrang ndelengi pekerjaane
Bandung Bandowoso. Roro Jonggrang wedi kalo Bandung
Bandowoso iso nggarap permintaake dewe. Roro Jonggrang
langsung ngumpulno dayang-dayange.

Roro Jonggrang mau ngongkon dayange mbakar jerami,
munikno lesung lan naburno bunga sing wangi. Jin lan setan
mau wedi lan disangkakno wis esok. Jin lan setan langsung
mbalek. Asline candine iku wis ana 999, tapi kurang 1. Bandung
Bandowoso mangkel nang Roro Jonggrang amarga wis mbujuk
deweke. Langsung bandung Bandowoso ngesabda Roro
Jonggrang dadi patung lan ngganepi 1000 candi. Saiki dijenengi
Candhi Prambanan.

D. GLADHEN

Ayo gladhen nulis ringkesan wacan saka saparagraf
dhisik. Yen wis bisa, dibacutake ngringkes isine wacan
mau.

Paragraf 1
Ana kerjaan jenenge Prambanan sing bisa
ditaklukke karo Bandung Bandawasa saka
kerajaan Pengging.

Paragraf 2

Paragraf 3

Paragraf 4

E. PENILAIAN

Wacanen teks legenda ing ngisor iki kanthi cermat!
Asal usul Gunung Tangkuban Prahu

Ing jaman biyen, ing Jawa Barat ana bocah wadon sing jenenge
Dayang Sumbi. Dheweke duwe anak lanang jenenge
Sangkuriang.
Anak kasebut seneng banget golek kewan ing alas. Saben mburu,
dheweke tansah diiringi asu kang ditresnani sing dijenengi
Tumang.
Tumang satemene titisane para dewa, lan uga bapake kandung
Sangkuriang, nanging Sangkuriang ora ngerti yen biyunge wis
mbedakake kanthi rahasia.
Sawijining dina, kaya biasane Sangkuriang tindak menyang alas
kanggo mburu. Sawise tekan ing alas, Sangkuriang wiwit
nggoleki mangsa.
Dheweke weruh manuk sing lungguh ing sangisore, banjur tanpa
mikirake Sangkuriang langsung nembak, lan ditindakake kanthi
bener.
Sangkuriang banjur dhawuh marang Tumang kanggo ngoyak
mangsa, nanging Tumang ora bisa ngendhaleni dhawuhe
Sangkuriang.

Amarga dheweke kesengsem ing Tumang,
Sangkuriang banjur ninggalake Tumang lan ora
diijini bali menyang omah maneh.
Rawuh ing omah, Sangkuriang nyeritakake
kedadeyane marang ibune. Sawise krungu critane
putrane, Dayang Sumbi duka banget. Dheweke
njupuk sendok beras, lan disabetake ing sirahe
Sangkuriang. Rumangsa kuciwa karo perawatan
ibuné, Sangkuriang mutusaké arep lunga, lan
ninggal omahé.
Sawise kedadeyan kasebut, Dayang Sumbi nyesel
banget amarga tindakane. Panjenenganipun
ndedonga saben dinten, lan takon sing sapisan bisa
ketemu karo putrane maneh.
Amarga katresnan saka doa Dayang Sumbi, Gusti
Allah maringi hadiah keayunan sing langgeng lan
enom langgeng ing salawas-lawase.
Sawise bertahun-tahun Sangkuriang ngembara,
dheweke pungkasane arep bali menyang kampung
halamane. Sasampunipun wonten, piyambakipun
kaget, amargi kitha asalipun sampun rame.
Kesenengane Sangkuriang tambah akeh nalika ing
tengah dalan ketemu karo wanita sing ayu banget,
sing ora liya yaiku Dayang Sumbi. Amarga kepincut
karo kaendahane, Sangkuriang langsung ngajak
dheweke.

Akhire lamarane Sangkuriang ditampa dening
Dayang Sumbi, lan sarujuk bakal nikah ing mangsa
ngarep. Sawijining dina, Sangkuriang njaluk ijin
saka calon bojone kanggo mburu ing alas.
Sadurunge ninggalake, dheweke njaluk ngencengi
iket ing sirahe marang Dayang Sumbi. Dayang
Sumbi kaget banget, amarga nalika mbesuk sirahe
Sangkuriang, dheweke weruh bekas lara.
Bekas loro iki mirip karo bekas loro anaké. Sawise
takon Sangkuriang babagan nyebabake ciloko,
Dayang Sumbi luwih kaget, amarga sejatine
manawa calon bojone iku anak dhewe.
Dayang Sumbi bingung, amarga dheweke ora bisa
kawin karo anake dhewe. Sawise Sangkuriang bali
saka mburu, Dayang Sumbi nyoba ngomong karo
Sangkuriang, supados Sangkuriang mbatalake
rencana pernikahane.
Panjaluk saka Dayang Sumbi ora disetujoni dening
Sangkuriang, lan mung dianggep minangka angin.
Saben dina, Dayang Sumbi mikir babagan
perkawinan kasebut ora tau kelakon. Sawise mikir
kanthi keras, pungkasane Dayang Sumbi nemokake
cara sing paling apik. Dheweke ngirimake rong
syarat kanggo Sangkuriang.
Yen Sangkuriang bisa ngrampungake kahanan
kasebut, banjur Dayang Sumbi kepengin dadi bojo,
nanging yen gagal banjur ora sido rabi. Syarat
pertama kanggo Dayang Sumbi yaiku yen kali
Citarum bakal diwenehi bembegan.

Lan kaping pindho, njaluk Sangkuriang kanggo
nggawe kapal sing gedhe banget kanggo nyabrang
kali. Kondisi kasebut kudu rampung sadurungé
subuh.
Sangkuriang setuju kang dijaluk Dayang Sumbi, lan
janji bakal rampung sadurunge esuke. Kanthi
kakiyatan supranatural, Sangkuriang banjur
ngeterake kanca-kancane saka bangsa Jin supaya
bisa ngrampungake tugas kasebut.
Dayang Sumbi ngintip karya Sangkuriang. Dheweke
kaget, amarga Sangkuriang meh ngrampungi kabeh
syarat sing diwenehake dening Dayang Sumbi
sadurunge subuh.
Dayang Sumbi banjur njaluk bantuan masyarakat
sekitar kanggo ngetokake kain sutra abang ing sisih
wétan kutha.
Nalika ndeleng werna abang ing sisih wétan kutha,
Sangkuriang mikir yen ana esuk. Sangkuriang
langsung nyopot karyane lan ngrasa dheweke ora
bisa ngrampungake syarat sing dikirim dening
Dayang Sumbi.
Kanthi gangguan lan kuciwa, Sangkuriang banjur
njebol bendungan kasebut. Amarga rusak
bendungane, ana banjir lan kabeh kutha iki
tenggelam ing banyu.
Sangkuriang uga nendhang perahu gedhe sing wis
digawe. Perahu nglangi lan ambruk, banjur dadi
gunung sing disebut Tangkuban Perahu.

Soal

1. Sawise maca kanthi cermat teks legenda Asal usul
Gunung Tangkuban Prahu, saiki golekana pesen moral
saka teks legenda kuwi!

2.Tulis isi crita legenda Asal usul Gunung Tangkuban
Prahu!

3.Gawea ringkesan saka legendha sing wis diwaca nganggo
basa krama !
Sugeng Makarya!!

F. Refleksi

Sawise maca materi lan gladhen, apa wae sing durung
dimangerteni? Sebutna tuladha cerita legenda ing Jawa
Tengah!

G. Rangkuman

Legenda yaiku jenis crita rakyat nanging kang di critake
menungso kang duweni kesaktian/kaluwihan lan umume
gegayutan karo dumadine panggonan.

H. Kapustakan

Susanto, Tori._.Legenda Bahasa Jawa [ Pengertian, Ciri,
Jenis ] 9 Cerita Rakyat Bahasa Jawa._:Toriqamedia.