ชุมชนท้องถิ่น หมู่บ้านแม่ปาน จัดทำ โดย นาฃสาวสุพัตรา มนทะนม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/4 เลขที่ 24 เสนอ ครูกรวรรณ โกฏิมูล โรงเรียนแม่แจ่ม สำ นักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงใหม่ สำ นักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
ชุมชนท้องถิ่น หมู่บ้านแม่ปาน จัดทำ โดย นาฃสาวสุพัตรา มนทะนม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/4 เลขที่ 24 เสนอ ครูกรวรรณ โกฏิมูล โรงเรียนแม่แจ่ม สำ นักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงใหม่ สำ นักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
คำ นำ เอกสารที่จะทำ ขึ้นนี้จัดทำ ขึ้นเพื่อเป็นการรายงานข้อมูลของชุมชนของหมู่บ้าน แม่ปาน ซึ่งเกิดจากการลงพื้นที่ศึกษาในชุมชนและเก็บข้อมูลในชุมชนโดยการใช้ เครื่องมือในการเก็บ ที่หลากหลาย เพื่อนำ ข้อมูลที่ได้มาใช้ประกอบการเรียนใน รายวิชา วิถีชุมชนและเป็นการเผยแพร่ข้อมูลให้กับบุคคลทั่วไปที่มีความสนใจและต้องการที่ จะเรียนรู้เกี่ยวกับประวัติและวัฒนธรรมของชุมชนหมู่บ้านแม่ปาน นางสาวสุพัตรา มนทะนม ผู้จัดทำ
กิตติกรรมประกาศ เอกสารการรายงานข้อมูลของชุมชนหมู่บ้านแม่ปาน เกิดขึ้นได้จากการลงศึกษา ข้อมูลของชุมชน โดยในการเรียนในรายวิชาวิถีชุมชน ขอขอบคุณ ครูผู้สอน มารดา ที่ ให้คำ แนะนำ ในการ รวบรวมเอกสารและให้ข้อมูลจนรายงานข้อมูลนี้ได้สำ เร็จไปได้ ด้วยดี นางสาวสุพัตรา มนทะนม ผู้จัดทำ
สารบัญ เรื่อง หน้า คำ นำ กิตติกรรมประกาศ สารบัญ สารบัญตาราง สารบัญภาพ บทที่ 1 ประวัติชุมชน หมู่บ้านแม่ปาน ก ข ค 1 2 3 3 3 4 5 5 6 7 7 7 8 8 8 9 10 15 1.1 ประวัติความเป็นมา 1.2 อาณาเขตติดต่อ 1.3 สถานที่สำ คัญในหมู่บ้าน บทที่ 2 ลักษณะที่ตั้งและอาณาเขต 2.1 ลักษณะที่ตั้งทั่วไปของพื้นที่ 2.2 อาณาเขตติดต่อ บทที่ 3 ระบบการปลูกพืชและการใช้แรงงาน 3.1 ปฏิทินเศรษฐกิจ 3.2 ตารางปฏิทินทางเศรษฐกิจของหมู่บ้านแม่ปาน บทที่ 4 ประชากรประเภทกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีการเปลี่ยนแปลงด้านวัฒนธรรม 4.1 ข้อมูลประชากรของหมู่บ้านแม่ปาน 4.2 ปฏิทินสังคมและวัฒนธรรมชุมชน 4.3 ข้อมูลด้านศาสนา ความเชื่อ บทที่ 5 ปราชญ์ชุมชน หมู่บ้านแม่ปาน บทที่ 6 ระบบการเมืองและการปกครองท้องถิ่น
บทที่ 7 ปัญหาและแนวทางพัฒนาของหมู่บ้าน7.1 ปัญหาของหมู่บ้านแม่ปาน7.2 แนวทางการพัฒนาหมู่บ้านแม่ปานบรรณานุกรมประวัติของผู้สำ รวจข้อมูล 1616161718
สารบัญตาราง ตาราง หน้า ตารางที่ 1 แสดงปฏิทินทางเศรษฐกิจของหมู่บ้านแมาปาน ตารางที่ 2 แสดงปฏิทินสังคมและวัฒนธรรมของหมู่บ้านแม่ปาน 7 8
สารบัญภาพ ภาพ หน้า ภาพที่ 1 แผนที่เดินดิน ภาพที่ 2 การปลูกพริก ภาพที่ 3 การทอผ้าซิ่นตีนจกแม่แจ่ม ภาพที่ 4 การทอผ้าซิ่นตีนจกแม่แจ่ม ภาพที่ 5 ผักปลอดสารพิษ ภาพที่ 6 การทอผ้าซิ่นตีนจก ภาพที่ 7 แผนผังโครงสร้างองค์กรชุมชนหมู่บ้านแม่ปาน ภาพที่ 8 ผังเครือญาติ 5 10 11 12 13 14 15 18
ประวัติชุมชน บ้านแม่ปาน 1.1.ประวัติความเป็นมา หมู่บ้านแม่ปานตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 10 ตำ บลช่างเคิ่ง อำ เภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณพ.ศ. 2512 มีพื้นที่ทั้งหมด ประมาณ 700,000 ตารางกิโลเมตร มีประชากรทั้งหมด 524 ครัวเรือน เป็นชาย 1,161 คน หญิง 1,473 คน เป็นชนชาติ พันธุ์คนเมือง ชาวเผ่า นับถือศาสนาพุทธ คริสต์ หมู่บ้านแม่ปานมีมาแต่ช้านาน แต่เดิมคนแม่ปานเป็นชนเผาลั๊วะ และคนจาก หมู่บ้านห้วยรินที่ได้ย้ายเข้ามา โดยมีตำ นานหมู่บ้านคือ ตำ นานพุทธบาตร หอไฟ น้ำ บ่อเย็น วัดแม่ปาน และวัดเหล่าป่าตาล อาชีพที่คนในหมู่บ้านประกอบส่วนใหญ่จะเป็นเกษตรกร รับจ้างทั่วไป ค้าขาย และข้าราชการ 1.2.ลักษณะที่ตั้ง หมู่บ้านแม่ปานหมู่ ที่ 10 ตำ บลช่างเคิ่ง อำ เภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ มี ลักษณะเป็น ที่ราบเชิงเขา มีแม่น้ำ แม่ปานไหลตัดผ่าน มีภูเขาล้อมรอบ และห่างจาก อำ เภอแม่แจ่ม ประมาณ 7 กิโลเมตร 1.3.อาณาเขตติดต่อ • ทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดกับหมู่บ้านห้วยริน • ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับหมู่บ้านเหล่า • ทิศตะวันออกเฉียงเหนือติดกับหมู่บ้านสันพัฒนา 3 บทที่ 1
1.4.สถานที่สำ คัญในชุมชน1. บ้านสันกู่2. บ้านสันเกี๋ยง3. รอยพระบาตร4. หอไฟ5. วัดแม่ปาน6. วัดเหล่าป่าตาล7. น้ำ บ่อเย็น 4
บทที่ 2 ลักษณะที่ตั้งและอาณาเขต 5 รูปที่ 1 แผนที่เดินดิน 2.1.ลักษณะที่ตั้งของพื้นที่ 2.1.1 ที่ตั้งหมู่บ้านแม่ปาน ตั้งอยู่หมู่ 10 ตำ บลช่างเคิ่ง อำ เภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ 2.1.2 ลักษณะภูมิประเทศ หมู่บ้านแม่ปานตั้งอยู่บนที่ราบสูง พื้นที่รอบ ๆ เป็นป่าไม้และ ภูเขา 2.1.3 การใช้ประโยชน์ที่ดิน หมู่บ้านแม่ปานแบ่งออกเป็นพื้นที่สำ หรับอยู่อาศัยประมาณ 40% และเป็นพื้นที่ทำ กินสำ หรับเพาะปลูก เลี้ยงสัตว์ ประมาณ 60% 2.1.4 ลักษณะภูมิอากาศ สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไปแบ่งออกเป็น 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน ซึ่งฤดูหนาวจะเป็นช่วงฤดูที่ยาวนานที่สุด เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม - กุมภาพันธ์ และอุณหภูมิจะต่ำ มากในช่วงฤดูหนาวรวมไปถึงฤดูฝนด้วย ช่วงฤดูร้อนจะ อยู่ ในช่วงเดือนมีนาคม - มิถุนายน ช่วงฤดูฝนจะอยู่ในช่วงเดือนกรกฎาคม - กันยายน 2.1.5 การคมนาคม ระยะการคมนาคมห่างจากอำ เภอแม่แจ่ม 7 กิโลเมตร ใช้เวลา เดิน ทางจากหมู่บ้านแม่ปานเข้าไปในตัวอำ เภอแม่แจ่มเป็นเวลา 15 นาที โดยประมาณ
2.2.อาณาเขตติดต่อ 2.2.1.ทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดกับหมู่บ้านห้วยริน 2.2.2.ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับหมู่บ้านเหล่า 2.2.3.ทิศตะวันออกเฉียงเหนือติดกับหมู่บ้านสันพัฒนา 6
บทที่ 3 ระบบการปลูกพืชและการใช้แรงงาน 3.1.ปฏิทินเศรษฐกิจ สภาพเศรษฐกิจในหมู่บ้านแม่ปาน ประชากรส่วนมากจะประกอบอาชีพ เกษตรกรรมและ รับจ้างทั่วไปเป็นหลัก รองลงมาก็จะเป็นค้าขายตามลำ ดับ 3.2.ตารางปฏิทินทางเศรษฐกิจของหมู่บ้านแม่ปาน 7 ตารางที่ 1 แสดงปฏิทินทางเศรษฐกิจของหมู่บ้านแม่ปาน
บทที่ 4 ประชากรประเภทกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีการเปลี่ยนแปลงด้านวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ 4.1 ข้อมูลประชากรของหมู่บ้านแม่ปาน หมู่บ้านแม่ปานมีครัวเรือนอยู่ทั้งหมด 524 ครัวเรือน มีประชากรอยู่ทั้งหมด 2,634 คน มีทั้งกลุ่มคนเมือง กลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงและกลุ่มชาติพันธุ์มัง 4.2 ปฏิทินสังคมและวัฒนธรรมชุมชน ตารางที่ 2 แสดงปฏิทินสังคมและวัฒนธรรมของหมู่บ้านแม่ปาน 8
4.3 ข้อมูลด้านศาสนา ความเชื่อ ประชากรในหมู่บ้านแม่ปานส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา และมีนับถือ ศาสนาคริสต์บ้าง ประปราย ซึ่งชาวบ้านบ้านแม่ปานจะมีความเชื่อในเรื่องผีสาง นางไม้ เช่น การนับถือรองพระบาตร การนับถือผีบรรพบุรุษหรือผีปู่ย่า การเคารพผีเจ้าที่ ความเชื่อเรื่องโลกหลังความตาย เช่น เชื่อเรื่อง ผีปกกะหลัง ผีโพง หรือแม้แต่การ ทำ บุญหรือที่เรียกว่า “ตานข้าว” ให้แก่ญาติผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว และเทวบุตรเทวดา เจ้ากรรมนายเวร เพราะเชื่อว่าของที่นำ ไปตานข้าวผู้ที่เรียนตาน (ประทาน) ให้ จะได้ กินจะได้ใช้ของสิ่งนั้น ซึ่งการตานให้เทวบุตรเทวดาและเจ้ากรรมนายเวรด้วยนั้นมี ความเชื่อ ที่ว่า หากเทวบุตรเทวดาได้รับก็จะให้โชคให้ลาภ ปกปักรักษา เกื้อหนุน ชีวิตให้ดียิ่งขึ้น หากเจ้า กรรมนายเวรได้รับก็จะเป็นผลให้อโหสิกรรมต่อกัน นอกจากนี้ยังมีพิธีกรรมและประเพณีที่สืบเนื่องมาจากความเชื่อต่าง ๆ เช่น พิธี ไหว้ป้อเจ้าหลวง พิธีเลี้ยงผีปู่ย่า พิธีมัดมือจูขวัญ ประเพณีตานก๋วยสลาก ประเพณีแห่ ไม้ค้ำ สะหลี เป็นต้น 9
บทที่ 5 ปราชญ์ชุมชน หมู่บ้านแม่ปาน รูปที่ 2 การปลูกพริก 10
รูปที่ 3 การทอผ้าซิ่นตีนจกแม่แจ่ม 11
รูปที่ 4 การทอผ้าซิ่นตีนจกแม่แจ่ม 12
รูปที่ 5 ผักปลอดสารพิษ 13
รูปที่ 6 การทอผ้าซิ่นตีนจก 14
บทที่ 6 ระบบกางเมืองและการปกครองท้องถิ่น รูปที่ 7 แผนผังโครงสร้างองค์กรชุมชนหมู่บ้านแม่ปาน 15
บทที่ 7 ปัญหาและแนวทางพัฒนาของหมู่บ้าน 7.1 ปัญหาของหมู่บ้านแม่ปาน ปัญหาหลักของหมู่บ้านแม่ปาน คือ ปัญหาหมอกควัน โดยเฉพาะในช่วงเดือน ธันวาคมถึงเดือนเมษายน เนื่องจากชาวบ้านต้องการที่จะเผาไร่เผาสวนจนเกิดการ ลุกลามไปทั้งป่า โดยจุดประสงค์ของการเผาไร่เผาสวน คือ เพื่อเป็นการกำ จัดวัชพืช สำ หรับเตรียมทำ การเกษตรในช่วงฤดูฝนที่กำ ลังใกล้เข้ามา 7.2 แนวทางการพัฒนาหมู่บ้านแม่ปาน แนวทางการพัฒนาและแก้ไขปัญหา คือ จะมีการงดเผาตั้งแแต่เดือนพฤศจิกายน ไปจนถึงเดือนเมษายน หากผู้ใดฝ่าฝืนก็จะโดนต้องโทษทั้งจำ ทั้งปรับ โดยผู้ใหญ่บ้าน จะกำ หนดวันสำ หรับการเผาไร่เผาสวนให้โดยเฉพาะ นอกจากนี้ ยังมีการรวมตัวกัน ของชาวบ้านในวันหยุดเพื่อไปทำ แนวกันไฟรอบ ๆ หมู่บ้าน รวมไปถึงวัดและโรงเรียน ด้วย 16
บรรณานุกรม 1. บุญมา ฟองตา. (2566), ประวัติความเป็นมา อาณาเขตติดต่อ ลักษณะที่ตั้งทั่วไป ของพื้นที่ 2. ยุพา มนทะนม. (2566) ประวัติความเป็นมา ระบบการปลูกและการใช้แรงงาน ประชากรประเภทกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีการเปลี่ยนแปลงด้านวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ 3. ไกรสี บุญรัง. (2566) ความเชื่อ การปลูกพริก 5. ดิเรก บุญรัง. (2566) การทอซิ่นตีนจก 4. พันธ์ทิพย์ ศรีโสดา. (2566) การทอซิ่นตีนจก 7. น้อย มนทนม. (2566) การทอผ้าซิ่นตีนจก 6. ขันทอง ฟองตา. (2566) การปลูกผักปลอดสารพิษ 17
ประวัติของผู้สำ รวจ ชื่อ : นางสาวสุพัตรา มนทะนม วัน/เดือน/ปีเกิด : วันเสาร์ ที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ.22549 สถานที่เกิด : โรงพยาบาลเทพรัตนเวชนุกูล ฯ 11 หมู่ 9 ตำ บลช่างเคิ่ง อำ เภอแม่แจ่ม จังหวัด เชียงใหม่ 50270 ชั้นอนุบาล 1 - ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 ณ โรงเรียนชุมชนบ้านช่างเคิ่ง ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 - ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ณ โรงเรียนบ้านแม่ปาน ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ณ โรงเรียนหนองหาร ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 - ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ณ โรงเรียนแม่แจ่ม ปัจจุบัน กำ ลังศึกษาในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ณ โรงเรียนแม่แจ่ม การศึกษา : ผังเครือญาติ รูปที่ 8 ผังเครือญาติ 18
19