พระราชกรณียกิจของ

พระมหากษัตริย์ไทย


สมัยก่อนรัตนโกสินทร์

จัดทำโดย
นางสาว จรรยมณฑน์ ระย้าแก้ว ม.4/10 เลขที่ 40

เสนอ
นางสาว ศศธร เรืองวิริยะชัย

สมัยรัตนโกสินทร์

ก่อนสมัย
รัตนโกสินทร์

พระมหาธรรมราชาที่ 1

พระ มห า ธ รรม รา ช าที่ 1

เป็นหลานปู่ของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชพระยาลิไทเป็นกษั ตริย์

องค์ที่ 6 แห่งอาณาจักรสุโขทัย มีพระนามเดิมว่าฦๅไทย (ลือไท)

ซึ่งภาษาบาลีสะกดว่า ลิเทยฺย (ลิไท) ขึ้นครองราชย์ต่อจากพระยางั่วนำ

ถุม เดิมทรงปกครองเมืองศรีสัชนาลัย ในฐานะอุปราชหรือรัชทายาท

เมืองสุโขทัย เมื่อปี พ.ศ. 1882

เมื่อพระยาเลอไทยเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 1884 พระยางั่วนำถุมได้

ขึ้นครองราชย์จนเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 1890 พระยาลิไทโดยต้องใช้

กำลังทหารเข้ามายึดอำนาจเพราะที่สุโขทัยเกิดการกบฏการสืบราช

บัลลังก์

ไม่เป็นไปตามครรลองครองธรรม พระยาลิไทยกทัพมาแย่งชิงราช

สมบัติได้ และขึ้นครองราชย์ในพ.ศ.1890ทรงพระนามว่า

พระบาทกมรเตงอัญศรีสุริยพงษ์ รามมหาธรรมราชาธิราช

ด้านการเมืองการปกครอง ด้านวัฒนธรรมประเพณี

หลังจากสิ้นสมัยของพ่อขุนรามคำแหง เป็นช่วงอาณาจักรสุโขทัย 1. พระองค์ทรงให้การทพนุบำรุงพระพุทธศาสนาเป็นอย่างดีด้วยความ
อ่อนแอ ไม่มีความเป็นปึกแผ่นเหมือนเมื่อครั้งในสมัย เลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลัทธิลังกาวงศ์เจริญอย่าง
พ่อขุนรามคำแหง สภาพทางการเมืองทั้งภายในอาณาจักรและนอก สูงสุด ดังจะเห็นว่าพระองค์ทรงโปรดฯ ให้ส่งคนออกไปนิมนต์พระสงฆ์
อาณาจักรเกิดปัญหา ดังนั้นเพื่อสร้างความเข้มแข็งเป็นปึกแผ่นให้เหมือน จากลังกาเข้ามาเผยแผ่ศาสนาในกรุงสุโขทัย
แต่ก่อนพระมหาธรรมราชาที่ 1 ทรงฟื้นฟูด้านการเมืองการปกครองตาม 2. พระองค์ทรงออกผนวชและจำพรรษาอยู่ที่วัดป่ามะม่วง ก่อนเสด็จขึ้น
แนวความคิดทางการเมืองแบบธรรมราชา อันเป็นคุณลักษณะของกษัตริย์ ครองราชสมบัติ
ซึ่งยึดมั่นในหลักธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธศาสนา ที่เรียกว่า 3. ทรงพระราชนิพนธ์วรรณกรรมที่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา คือหนังสือ
หลักทศพิธราชธรรม ควบคู่ไปกับการใช้กำลังทหาร ไตรภูมิพระร่วงหรือเตภูมิกถาซึ่งนับว่าเป็นวรรณกรรมเล่มแรกของไทย
ที่พระมหาธรรมราชาที่ 1 ทรงค้นคว้ามาจากคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาถึง
ด้านศาสนา 30 คัมภีร์ เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับมนุษย์ นรก สวรรค์ สั่งสอนให้รู้จักเกรง
กลัวต่อบาป ทำแต่ความดี
ทรงสร้างเจดีย์ที่เมืองนครชุม(กำแพงเพชร)ผนวชในพระพุทธศาสนา 4. ทรงโปรดฯให้สร้างวัดในเขตพระราชฐานได้แก่ วัดมหาธาตุ
เมื่อ พ.ศ. 1905 ที่วัดป่ามะม่วงการที่ทรงออกผนวชนับว่าทำความมั่นคงให้ ที่สุโขทัยเป็นวัดที่ใหญ่ที่สุดใช้เป็นที่ประกอบพิธีกรรมสำคัญทางศาสนา
พุทธศาสนามากขึ้น ดังกล่าวแล้วว่า หลังรัชสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ไม่มีพระสงฆ์จำพรรษาอยู่
5. ทรงสร้างพระพุทธรูปขนาดใหญ่ที่งดงามพระมหาธรรมราชาที่1

แล้วบ้านเมืองแตกแยกวงการสงฆ์เองก็แตกแยกแต่ละสำนักแต่ละเมืองก็ โปรดเกล้าให้สร้างพระพุทธรูปเพื่อให้ประชาชนสักการะ พระพุทธรูป
ที่สำคัญ ได้แก่
ปฏิบัติแตกต่างกันออกไปเมื่อผู้นำทรงมีศรัทธาแรงกล้าถึงขั้นออกบวช พระพุทธชินราช วัดพระศรีรัตนมหาธาตุจังหวัดพิษณุโลก
พสกนิกรทั้งหลายก็คล้อยตามหันมาเลื่อมใสตามแบบอย่างพระองค์กิตติศัพท์ พระศรีศากยมุนี พระพุทธรูปสำริด ปัจจุบันประดิษฐาน ที่วัดสุทัศน์เทพว
ของพระพุทธศาสนาในสุโขทัยจึงเลื่องลือไปไกลพระสงฆ์ รารามพระพุทธชินสีห์และพระศรีศาสดาวัดบวรนิเวศวิหาร
ชั้นผู้ใหญ่หลายรูปได้ออกไปเผยแพร่ธรรมในแคว้นต่าง ๆ เช่น อโยธยา กรุงเทพมหานคร
หลวงพระบาง เมืองน่าน แม้แต่ พญากือนา แห่ง อาณาจักรล้านนา
ก็นิมนต์พระสุมณเถระจากสุโขทัยไปเพื่อเผยแพร่ธรรมที่อาณาจักรล้านนา

พระมหาธรรมราชาที่ 1

ด้านศาสนา ด้านภาษาและวรรณคดี

นอกเมืองสุโขทัยทางทิศตะวันตก ทรงอาราธนาพระสามิสังฆราช ด้านอักษรศาสตร์ทรงพระปรีชาสามารถนิพนธ์หนังสือไตรภูมิ
จากลังกาเข้ามาเป็นสังฆราชในกรุงสุโขทัย เผยแพร่เพิ่มความเจริญ ให้แก่ พระร่วงที่นับเป็นงานนิพนธ์ที่เก่าแก่ที่สุดเรื่องหนึ่ง
พระศาสนามากยิ่งขึ้นทรงสร้างและบูรณะวัดมากมายหลายแห่งรวมทั้งการสร้าง ในประวัติศาสตร์ไทยด้วยทรงเชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก
พระพุทธรูปเป็นจำนวนมาก เช่น พระพุทธชินสีห์ พระศรีศาสดา และ จึงทรงนิพนธ์ถึงเรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาประเพณีใน
พระพุทธรูปองค์สำคัญองค์หนึ่งของประเทศคือ พระพุทธชินราช พระพุทธศาสนา โลกมนุษย์ สวรรค์ และนรก
ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร
นอกจากพระเจ้าลิไทจะทรงนิพนธ์วรรณคดีเล่มแรกของไทย
พระยาลิไทย ทรงปราดเปรื่องในความรู้ในพระพุทธศาสนา แล้วยังทรงดัดแปลงการเขียนหนังสือไทยที่พ่อขุนรามคำแหงทรง
ทรงมีความรู้แตกฉานใน พระไตรปิฎกภาษาบาลี พระองค์ได้ทรงแบ่ง สร้างไว้โดยกำหนดให้มีสระข้างบน ข้างล่าง ข้างหน้า
พระสงฆ์ออกเป็น 2 ฝ่ายคือฝ่าย " คามวาสี " และฝ่าย " อรัญวาสี " ข้างหลัง รวมทั้งแก้ไขรูปพยัญชนะให้อ่านเขียนสะดวกขึ้น
โดยให้ฝ่ายคามวาสีเน้นหนักการสั่งสอนราษฎรในเมืองและเน้นการศึกษา
พระไตรปิฎก ด้านการสร้างเมือง

ส่วนฝ่ายอรัญวาสีเน้นให้หนักด้านการ วิปัสสนา และประจำอยู่ ทรงทำนุบำรุงบ้านเมืองให้เจริญหลายประการ เช่น
ตามป่าหรือชนบทด้วยทรงเป็นองค์อุปถัมภ์พระศาสนาตลอดพระชนม์ชีพราษฎร สร้างถนนพระร่วงตั้งแต่เมืองศรีสัชนาลัยผ่านกรุงสุโขทัยไปถึง
จึงถวายพระนามว่า " พระมหาธรรมราชา " เมืองนครชุม (กำแพงเพชร) บูรณะเมืองนครชุม

พระยาลิไทได้สร้างและบรรจุพระบรมสารีริกธาตุในพระธาตุช่อแฮ ทรงสร้างเมืองสองแคว(พิษณุโลก)เป็นเมืองลูกหลวง
(วัดพระธาตุช่อแฮปัจจุบัน) เมื่อปี พ.ศ.1902 นอกจากศาสนาพุทธแล้ว โดยการย้ายเมืองซึ่งเคยอยู่ที่สองแควซึ่งเดิมอยู่ทางใต้
พญาลิไทยังทรงอุปถัมภ์ศาสนาฮินดูด้วยโดยทรงสร้างเทวรูปขนาดใหญ่ (วัดจุฬามณีในปัจจุบัน)แต่ยังคงเรียกว่าเมืองสองแควตามเดิม
หลายองค์ซึ่งยังเหลือปรากฏให้ศึกษาในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติใน
กรุงเทพมหานครและที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติจังหวัดพิษณุโลก

ด้านการความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

นับแต่พระยาลิไทได้ครองราชย์มา 2 ปี สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ผู้ค
รองกรุงศรีอยุธยา ได้ให้สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 ยกทัพมา


ตีเมืองชัยนาท หัวเมืองชั้นในของกรุงสุโขทัยด้วยขณะนั้นกรุงสุโขทัยอ่อนแอจากทุพภิกขภัย ข้าวกล้าในนาเสียหาย ชาวเมืองอดอยาก
ต่อมาพระยาลิไทได้ส่งทูตไปเจรจาให้กรุงศรีอยุธยาคืนเมืองชัยนาทแต่โดยดี และจะยินยอมให้เป็นประเทศอิสระและมีไมตรีกัน
เช่นเดียวกับขอมที่ครองเมืองลพบุรี กรุงศรีอยุธยาเห็นควรด้วยเกรงว่าขอมจะร่วมมือกับกรุงสุโขทัยจัดทัพกระหนาบมาตี กรุงศรีอยุธยาจึงคืน
เมืองชัยนาทให้พระยาลิไท

หลังจากสัมพันธไมตรีระหว่าง 2 กรุงดำเนินมาได้ราว 10 ปี เมื่อพระเจ้าอู่ทองสวรรคต ไมตรีระหว่างกรุงสุโขทัยกับกรุงศรีอยุธยา
ก็เริ่มตึงเครียดขึ้น และเมื่อขุนหลวงพระงั่ว (พระบรมราชาธิราช) ได้ราชสมบัติครองกรุงศรีอยุธยา ก็ได้กรีธาทัพไปตีกรุงสุโขทัย
สงครามระหว่าง 2 กรุงดำเนินไปถึง 6 ปี ขุนหลวงพระงั่วก็ไม่อาจเอาชัยทัพพระยาลิไท กรุงสุโขทัยได้

รัตนโกสินทร์

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็จ พ ร ะ พุท ธ ย อ ด ฟ้า จุฬ า โ ล ก ม ห า ร า ช

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ท่านมีพระนามเดิม
ว่า ทองด้วง เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2279 ในแผ่นดิน
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศแห่งกรุงศรีอยุธยา พระองค์เป็นบุตรคนที่ 4
ของพระอักษรสุนทรศาสตร์ (ทองดี) ซึ่งต่อมาได้รับการสถาปนพระบรมอัฐิขึ้น
เป็น
สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนกและพระอัครชายา (ดาวเรือง หรือ หยก)
ทรงมีพระเชษฐา พระเชษฐภคินี และพระอนุชาร่วมพระชนกชนนี รวม 5 พระองค์

สร้างกรุงเทพมหานคร ฟื้ นฟูพระราชประเพณี

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้เสด็จขึ้น การปกครอง
ครองราชสมบัติ ได้ย้ายราชธานีจากกรุงธนบุรี เมื่อวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. หลังจากปราบดาภิเษกแล้ว ทรงให้มีการตั้งข้าราชการที่มี
2325 ( วันอาทิตย์ เดือน 6 ขึ้น 10 คํ่าปีขาล ) คือ ทําพิธียกเขาเอก "เสา
หลักเมือง" กรุงเทพมหานครได้ลงมือ ก่อสร้างอย่างจริงจัง ความดีความชอบในราชการให้มียศฐาบรรดาศักดิ์ใหญ่น้อยตามฐานะ
เมื่อ พ.ศ. 2326 ปัจจุบันกรุงเทพฯ มีชื่อเต็มว่า ทรงตั้งราชการวังหลวงขึ้น
"กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ รีานพ ด้านกฎหมาย
รัตนราชธานีบุรีรมย์ อุดมราชนิเวศมหาสถานอมรพิมานอวตารสถิต สักก
ทัตติยะวิษณุกรรมประสิทธิ์’’ ได้ทรงชําระกฎหมาย เรียกว่ากฎหมายตรา 3 ดวง
( คือ ตราราชสีห์ คชสีห์ บัวแก้ว ) เพื่อสําหรับวินิจฉัยอรรถคดีและ
สาเหตุที่ย้ายราชธานีเพราะ บริหารราชการแผ่นดินให้เป็นไปตามตัวบทกฎหมาย


การค้าขายกับต่างประเทศ
1. พระราชวังเดิมที่กรุงธนบุรีมีวัดขนาบทั้งสองข้างไม่เหมาะแก่การที่จะ
ผลประโยชน์ของประเทศไทยที่ได้รับขณะนั้นได้จากภาษีอากร
ขยายพระราชวังออกไปได้อีก เช่น อากรสุรา อากรบ่อนเบี้ย อากรขนอนตลาด ภาษีค่านํ้าเก็บตาม
เครื่องมืออีกทั้งส่วนสินค้าต่างๆ ที่ให้ผลประโยชน์มาก ก็คือการค้า
2. ที่ตั้งพระราชวังเดิมอยู่ฝั่งตะวันตกของแม่นํ้าเจ้าพระยาเป็นที่เดดดดที่ สําเภาอันสืบเนื่องมากแต่สมัยกรุงธนบุรี การค้ากับต่างประเทศได้แก่
ประเทศจีน ลังกา อินเดีย มลายู สิงคโปร์ มาเก๊า
นํ้าเซาะ การสงคราม

3. กรุงเทพมหานครอยู่ทางฝั่งตะวันออกของแม่นํ้าเจ้าพระยา เป็นพื้นที่ การสงครามกับพม่าในสมัยพระเจ้าปดุง โดยพม่าได้แบ่ง
กองทัพเข้าโจมตีไทยหลายทาง คือ เชียงใหม่ ตาก กาญจนบุรี
กว้างขวางเป็นชัยภูมิที่เหมาะแก่การป้องกันตัวเองจากข้าศึก ด่านพระเจดีย์สามองค์ ชุมพร ไชยา และเมืองถลาง
สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ได้ทรงปรึกษาการต่อสู้กองทัพ
ศาสนา
พม่า แล้วโปรดฯให้แบ่งกองทัพเป็น 4 ทัพคือ
กองทัพที่ 1 กรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์เป็นแม่ทัพไปขัดตาทัพที่
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงได้ซ่อมแซมปฎิสังขรณ์วัดวาอาราม เมืองนครสวรรค์
กองทัพที่ 2 กรมพระราชบวรสถานมงคล ไปตั้งรับที่เมือง
และได้ทรงยกสถาปนาตําแหน่งพระสังฆราชและพระราชาคณะผู้ใหญ่ กาญจนบุรี
กองทัพที่ 3 เจ้าพระยาธรรมากับเจ้าพระยายมราชคอยคุมทางลก
ทําสังคายนาสอบสวนพระไตรปิฎกให้ถูกต้อง เลียงติดต่อกองทัพ
กองทัพที่ 4 เป็นกองทัพหลวง คอยช่วยศึกถ้าหากด้านใด
พระราชนิพนธ์ งานพระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 1 เพลี้ยงพลํ้าก็จะยกไปช่วยทันที การสงครามครั้งนี้ พม่าได้
1. กลอนนิราศท่าดินแดง ยกกองทัพเข้าตีไทยทีละทัพ ก็ถูกไทยตีแตกไปทุกทัพด้วย
2. กลอนบทละครเรื่องอิเหนา หลักยุทธศาสตร์ที่เหนือกว่า
3. กลอนบทละครเรื่อง รามเกียรติ์ ต่อจากสมัยกรุงธนบุรี
4. กลอนบทละครเรื่อง อุณรุธ
5. กฎหมายตราสามดวง