เส้น ส้ ลายทางประวัติ วั ศติาสตร์ท้ ร์ อ ท้ งถิ่นถิ่ของชาวมลายู และลายผ้า ผ้ พื้น พื้ ถิ่นถิ่ตำ บลโกตาบารู สำ นักนังานพัฒพันาชุมชุชนอำ เภอรามันมั อำ เภอรามันมัจังจัหวัดวัยะลา
คำ นำ ตำ บลโกตาบารู เป็นตำ บลที่มี ที่ เมีรื่อ รื่ งราวประวัติวัศติาสตร์ท้ร์อท้งถิ่นถิ่มายาวนาน และยังยัเคยเป็น 1 ใน 7 หัวเมืองมลายูในชายแดนใต้ ทำ ให้มีศิลปะวัฒนธรรมที่หลากหลาย และมีคุณค่า ซึ่งในปัจจุบันได้มีพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมโกตาบารู ที่ยังเก็บอนุรักษ์ประวัติศาสตร์ของตำ บล โกตาบารู และยังมีกลุ่มอาชีพในตำ บลโกตาบารู คือกลุ่มผ้ามัดย้อม DIKOTA ในการนำ เรื่องราวประวัติศาสตร์ของท้องถิ่นมาใส่ในผืนผ้าผ่านลวดลาย และยังใช้ลวดลายที่แสดง ถึงวิถีชีวิตของคนในตำ บลโกตาบารูอีกด้วย ซึ่งซึ่ ในหนังนัสือสืเล่มล่นี้ไนี้ ด้มีด้กมีารรวบรวมลายเส้นส้ท้อท้งถิ่นถิ่ที่มี ที่ ทั้มีงทั้เรื่อ รื่ งราววัฒวันธรรมกายแต่งต่กาย ของคนมลายูแยูต่ก่ต่อก่น ลวดลายบนผืนผืผ้าผ้ลวดลายในงานแกะสลักลัไม้ใม้นอดีตดีและได้มีด้กมีารรวบรวม ลวดลายบนผืนผ้าท้องถิ่นที่มีอยู่ในปัจจุบัน เพื่อเป็นการเก็บรักษาลวดลายภูมิปัญญาท้องถิ่น ไม่ใม่ห้เห้ลือลืนหาย และสามารถนำ ลวดลายไปประยุกยุต์ใต์ช้หช้รือรืต่อต่ยอดลวดลายในการทำ ลายบน ผืนผืผ้าผ้ท้อท้งถิ่นถิ่ ได้
สารบัญ เรื่อ รื่ ง หน้า วัวัฒวัวันธรรมการแต่ ต่งกาย ประเภทของลวดลาย ลายลายบนผืนผืผ้าผ้ ศิลศิ ปะการแกะสลักลัไม้ลม้วดลายมลายู ลวดลายพื้ พื้นถิ่ถิ่นถิ่ถิ่ที่ที่มีมี ที่ที่ ใมีมีนปัปัจจุจุบับัจุจุบันบั ลวดลายที่ที่เ ที่ที่ กิกิดกิกิการประยุยุกยุยุต์ ต์ใช้ช้ช้ช้ บุบุคบุบุลานุนุกนุนุรม 1 2 2 7 16 23 24
วัฒนธรรมการแต่งกายของคนมลายูสมัยก่อน เป็นการแต่งกายแบบ มลายูท้องถิ่นซึ่งมีความเรียบง่ายและเหมาะสมกับภูมิอากาศและภูมิประเทศ เป็นภูมิภูอมิากาศแบบร้อร้นชื้น ชื้ ร้อร้นฝนชุกชุทำ ให้มีห้คมีวามเหนี่ย นี่ วตัวตัจึงจึทำ ให้กห้ารแต่งต่กาย ต้องใช้ผ้าแบบผ้าฝ้าย ผ้าคอตตอน เพราะเนื้อผ้าสามารถดูดเหงื่อได้ดี และ วัฒวันธรรมการแต่งต่กายจะมีชมีนชั้นชั้ที่แ ที่ ตกต่าต่งกันกัมีตั้มีงตั้แต่ชต่นชั้นชั้สูงสูและชนชั้นชั้สามัญมั ในชนชั้นสูงที่มีทรัพย์สินเงินทองจะใช้ผ้าที่มีคุณภาพดี เช่น ผ้าลีมา ผ้าปลางี ผ้าผ้ซอแกะ และผ้าผ้ยาวอบือบืเละ การแต่งต่กายในชนชั้นชั้สามัญมัผู้หผู้ ญิงญิจะใช้บช้านงหลวมๆ หรือเป็นเสื้อที่มีคอแบบกลม ใส่ง่ายแขนกระบอกและจะไม่ยาวสุดแขน เพราะ ว่าจะทำ กิจกรรมอื่นที่ไม่สกปรกตามปลายผ้าและไม่เข้ารูปสักเท่าไหร่และ บนเนื้อผ้าจะเป็นลายดอกเพื่อปกปิดเรือนร่าง เพราะด้วยตัวผ้าที่มีความบาง การแต่งกายของผู้ชายส่วนใหญ่จะเป็นเสื้อกระดุมหน้าหรือเสื้อเชิ้ตธรรมดา และใช้ผ้าโสร่งในการนุ่งห่ม และใช้บนศรีษะซึ่งในวัฒนธรรมของมลายู ถือว่าการโพกผ้าไม่ว่าจะเป็นแบบใด ทั้งหญิงและชาย เมื่อสวมใส่จะเรียก ว่าเป็นมงกุฏของการแต่งกาย คือความเป็นเอกลักษณ์และความมีเกียรติยศ ของคนมลายู ซึ่งจะปกปิดเรือนร่างและสามารถใช้กิจกรรมอื่นได้อีก โดยปกติในตำ บลโกตาบารู จะใช้คือ “กายลือปัส” คนในสมัยก่อนก็ใช้ “กายลือปัส” ซึ่งเป็นการซื้อผ้าสำ เร็จ จะไม่มีการทอผ้า และสามารถซื้อ ผ้าท้องถิ่นได้ในอำ เภอสุไหงโกลก ซึ่งที่อำ เภอสุไหงโกลกมีโรงงานผลิตผ้า วัฒวันธรรมทางฝั่งชายทะเลเช่นช่ ปัตตานีหนอกจิกจิสายบุรีบุรีและยะหริ่งริ่จะมีวัมีฒวันธรรมที่ส ที่ วย เพราะว่าว่ ได้รัด้บรัอิทอิธิพธิลจากวัฒวันธรรมที่เ ที่ ข้าข้มาค้าค้ขายติดติต่อต่ทำ ให้ไห้ด้รัด้บรัวัฒวันธรรมง่าง่ยกว่าว่ แตกต่าต่งจากรามันมัยะลา และระแงะ เป็นภูมิภูวัมิฒวันธรรมที่มี ที่ ภูมีเภูขาล้อล้มรอบ ซึ่งซึ่จะมีวัมีฒวันธรรม ที่ไม่ซับซ้อนและใช้วัสดุจากท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นลวดลาย ก็จะเป็นลายแบบทื่อๆ แต่มีต่คมีวามแข็งข็แรงและมั่งมั่คง บ้าบ้นเรือรืนก็จก็ะมีรูมีปรูทรงแบบทื่อ ทื่ ๆ โดยได้ใด้ช้ช่ช้าช่งท้อท้งถิ่นถิ่ และไม้ที่ม้มี ที่ อมียู่ใยู่ นท้อท้งถิ่นถิ่มีกมีารแกะสลักลัไม่มม่าก ทำ ให้ให้นรามันมัอาจจะไม่ไม่ด้มีด้คมีวามสวยงาม และความสลับลั ซับซ้อนมากนักนัแต่เต่มื่อ มื่ มีวัมีฒวันธรรม ก็ไก็ม่ไม่ด้มีด้คมีวามตายตัวตัหรือรืคงที่ ตลอดเวลา เพราะมีการเคลื่อนย้ายของผู้คน อาจจะโดยการแต่งงาน การศึกษา การอพยพย้าย้ยถิ่นถิ่ซึ่งซึ่ทำ ให้วัห้ฒวันธรรมมีกมีารเปลี่ย ลี่ นแปลงเป็นเรื่อ รื่ งปกติ ตามธรรมชาติ ของวัฒวันธรรม ทำ ให้ถึห้งถึแม้ว่ม้าว่จะเป็นเมือมืงภูเภูขาแต่ยัต่งยัเห็นห็ถึงถึความสวยงาม สลับลัซับซัซ้อซ้นอยู่ จากการถ่าถ่ยทอดหรือรืนำ มาประยุกยุต์ใต์ช้ วัฒนธรรมการแต่งกาย สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน 1
ประเภทของลวดลายจะแบ่งบ่ออกเป็น 2 ประเภทด้วด้ยกันกัคือคื1. ลวดลายบนผืนผืผ้าผ้ 2. ลวดลายในงานแกะสลักลั 1.ลวดลายบนผืนผืผ้าผ้จะเรียรีกว่าว่ Motif ลวดลายที่เ ที่ กิดกิขึ้นขึ้บนผ้าผ้ส่วส่นมากจะมีอิมีทอิธิพธิล ของชาวชวากับมลายู เพราะอยู่ในคาบสมุทรนูซันตาราเดียวกัน (คาบสมุทรมลายู) ทำ ให้มีห้ภูมีมิภูปมิระเทศ ภูมิภูอมิากาศที่เ ที่ หมือมืนกันกัลายจะมีคมีวามเหมือมืนกันกัคือคืจะเป็น Motif 3 อย่าย่งด้วด้ยกันกั ซึ่งซึ่ส่วส่นมากจะปรากฏอยู่บยู่ นผ้าผ้ โสร่งร่คือคื ลวดลายพรรณพฤกษา (Flora) คือคืดอกไม้ ใบไม้ ต้นต้ ไม้ ที่อ ที่ ยู่ใยู่ นท้อท้งถิ่นถิ่จะแสดง ถึงถึความชุ่มชุ่ ฉ่ำ แสดงถึงถึความอุดอุมสมบูรบูณ์ใณ์นท้อท้งถิ่นถิ่และภูมิภูปมิระเทศที่เ ที่ หมือมืนกันกั ก็จก็ะปรากฏเป็นรูปรูพรรณไม้ ดอกไม้ เป็นอันอัดับดัแรก ลวดลายของสัตสัว์ (Fauna) คือคืสัตสัว์ต่ว์าต่งๆที่อ ที่ ยู่ใยู่ นท้อท้งถิ่นถิ่เช่นช่นกกระยาง ผีเผีสื้อ สื้ นกต่าต่งๆ แมลงเล็กล็ๆ จะปรากฏอยู่ใยู่ นผ้าผ้ ลายเรขาคณิตณิ (Geometric) คือคืความเป็นเส้นส้มีทั้มีงทั้สามเหลี่ย ลี่ ม สีเสีหลี่ย ลี่ ม รูปรูดาว และเป็นมุมมุต่าต่งๆ ถ้าเป็นผ้าที่สมบูรณ์แบบของ Motif ทั้ง 3 อย่างนี้จะปรากฏทั้งหมดอยู่บนผ้า จะแสดงถึงถึผ้าผ้ที่ดี ที่ เดีลิศลิในเรื่อ รื่ งลาย ประเภทของลวดลาย 2 สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ผ้าผ้ โสร่งร่ ปาเต๊ะต๊ โบราณของ ต่วต่นอาซีเยาะห์ ลงซันซั ธิดธิาเจ้าจ้เมือมืงโกตาบารู เนื้อ นื้ ผ้าผ้มีคมีวามละเอียอีดจากเส้นส้ ใยธรรมชาติ ลวดลายเกิดกิจากการกั้นกั้สีด้สีวด้ย เทียทีน แล้วล้พิมพิพ์เพ์ทียทีนและแต้มต้สี ลักลัษณะโดดเด่นด่แปลกตา คือคืการผสมผสาน ครบ 3 ลวดลายอย่าย่งสวยงามลงตัวตัทั้งทั้รูปรูทรงเรขาคณิตณิเป็นทรงเหลี่ย ลี่ มรูปรู ดาวหกแฉก 4 ชั้นชั้ลานพรรณพฤกษาและลายสัตสัว์ปีว์ปีกในท้อท้งถิ่นถิ่ ลวดลายบนผืนผ้า 3
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลวดลายบนผืนผ้า ผ้าผ้นุ่งนุ่ ซอแก๊ะก๊อายุกยุว่าว่ศตวรรษของโต๊ะต๊กูต่กูวต่นยูฮยูารี ไซค์อค์าลี เครือรืญาติเติจ้าจ้ เมือมืงรามันมัห์ เป็นผ้าผ้ไหมทอมือมืสีม่สีวม่งเข้มข้ยกดอกดิ้นดิ้ทองลายพรรรพฤกษา 4 ช่อช่ ใหญ่ มีเมีชิงชิที่ช ที่ ายผ้าผ้และด้าด้นข้าข้ง ผ้าผ้ซอแก๊ะก๊เป็นผ้าผ้สำ หรับรัชนชั้นชั้สูงสูใช้กัช้นกัในโลก มลายูนูยูซันูนตารา ใช้กัช้นกัเฉพาะงานพิธีพิธีถิ่นถิ่กำ เนิดนิจากอินอิเดียดีและแพร่หร่ลายในสมัยมั ศรีวิรีชัวิยชัเป็นผ้าผ้ทอมือมืด้วด้ยเส้นส้ ฝ้ายหรือรืไหม ยกดอกด้วด้ยดิ้นดิ้เงินงิดิ้นดิ้ทอง มีลมีวดลาย เฉพาะตัวตัลายดอกที่นิ ที่ ยนิมโปรยกระจาย ได้แด้ก่ ลายลูกลูพริกริไทย ลายลูกลูหวาย ลายเกล็ดล็พิมพิเสน เป็นต้นต้ ผ้าผ้ซอแก๊ะก๊ โบราณของเจ้าจ้นายราชสำ นักนัวังวัรามันมัห์ 4
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลวดลายบนผืนผ้า ผ้าผ้ ปะลางิงงิ ผ้าผ้ ปะลางิงงิจะมีกมีระบวนการที่ซัที่ บซ้อนในการทำ ผ้าผ้ซึ่งซึ่จะมีลมีาย เป็นกระเบื้อ บื้ งโบราณ ลายจากช่อช่งลมตามสถาปัตยกรรมเก่าก่ลายจาก แม่พิม่มพิพ์ขพ์นมโบราณ ลายการละเล่นล่ว่าว่ว 5
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลวดลายบนผืนผ้า ผ้าผ้ โสร่งร่ยาวอบือบืเล๊ะล๊ ผ้าผ้ โสร่งร่ยาวอบือบืเล๊ะล๊จะไม่มีม่กมีารเย็บย็ตะเข็บข็ผ้าผ้ให้ติห้ดติกันกัแต่จต่ะใช้วิช้ธีวินุ่ธีงนุ่ แบบพันพัรอบตัวตัลายผ้าผ้จะมีคมีวามละเอียอีดซับซัซ้อซ้น 6
2. ลวดลายในงานแกะสลัก การแกะสลักลวดลายบนไม้ เป็นมรดกหัตถศิลป์ที่เป็น เอกลักลัษณ์ดั้ณ์งดั้เดิมดิในโลกชาติพัตินพัธ์มธ์ลายู มีคมีวามสัมสัพันพัธ์กัธ์บกัวิถีวิชีถีวิชีตวิทั้งทั้ทางด้าด้นสถาปัตยกรรม การประดับดัตกแต่งต่บ้าบ้นเรือรืน มัสมัยิดยิและเครื่อ รื่ งมือมืเครื่อ รื่ งใช้ใช้นชีวิชีตวิ ประจำ วันวั ศิลศิ ปะการแกะสลักลัของชาวมลายูท้ยูอท้งถิ่นถิ่ใต้ มีกมีารผสมผสานทางภูมิภูวัมิฒวันธรรม 2 เขต คือคืเขตแผ่นผ่ดินดิริมริฝั่งทะเล ได้แด้ก่ เมือมืงนราธิวธิาสปัตตานีสายบุรีบุรีจะมีงมีานแกะสลักลัจำ นวนมากกว่าว่ และมีลมีวดลายฉลุ ซับซ้อน ประณีตณีบรรจงในอดีตดีช่าช่งฝีมือมืหลักลัส่วส่นใหญ่มญ่าจากรัฐรัมลายูหยูรือรืชวา ส่วส่นเขตแผ่นผ่ดินดิตอนในมีภูมีเภูขาล้อล้มมีเมีมือมืงระแงะรามันมัห์ยะลา ไม่เม่น้นน้การแกะสลักลัลวดลายซับซัซ้อซ้น มีคมีวามเรียรีบง่าง่ยแต่แต่ข็งข็แรง เน้นน้การใช้วัช้สวัดุแดุละช่าช่งท้อท้งถิ่นถิ่เป็นหลักลั เครื่อ รื่ งมือมืในการแกะสลักลัที่สำ ที่ สำคัญคัคือคืสิ่วสิ่ขนาดต่าต่งๆและค้อค้นไม้ ส่วส่นรูปรูแบบมีทั้มีงทั้แบบนูนนูสูงสู นูนนูต่ำ และลายฉลุ ส่วส่นใหญ่เญ่ ป็นลายพรรณพฤกษา ลายเราขาคณิตณิลายอักอัษรประดิษดิฐ์ และลายสิ่งสิ่แวดล้อล้ม บางครั้งรั้มีกมีารผสมผสานลวดลายต่าต่งๆ กันกัแต่จต่ะหลีกลีเลี่ย ลี่ งรูปรูสิ่งสิ่ มีชีมีวิชีตวิที่เ ที่ ป็นคนหรือรืสัตสัว์ เพราะเป็นข้อข้ห้าห้มในศาสนาอิสอิลาม คุณคุภาพงานแกะสลักลัจะพิจพิารณาจากความเหมาะสมลงตัวตัทั้งทั้ความสวยงามและ ประโยชน์ใน์ช้สช้อย ความละเอียอีดไหวพริ้วริ้ของลาย และความคิดคิสร้าร้งสรรค์ขค์องธรรมชาติ ศิลศิ ปะท้อท้งถิ่นถิ่ ศิลปะการแกะสลักไม้ลวดลายมลายู สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน 7
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน แผ่นผ่ ไม้แม้กะสลักลัประดับดัเตียตีงเจ้าจ้เมือมืงรามันมัห์ ลวดลายในงานแกะสลัก แผ่นผ่ ไม้แม้กะสลักลัประดับดัเตียตีงเจ้าจ้เมือมืงรามันมัห์ แกะสลักลัด้วด้ยไม้ตม้ะเคียคีนทอง เลียลีนแบบลายพรรณพฤกษาชิ้นชิ้ส่วส่นเตียตีงไม้โม้บราณอายุ 100 ปีเศษ ของเจ้าจ้เมือมืง วังวัรามันมัห์ที่ห์ ใที่ ช้ใช้นสมัยมั7 หัวหัเมือมืงมลายูตยูอนปลายถึงถึสมัยมัมณฑลปัตตานี ชิ้นชิ้ส่วส่น เดิมดิมีลมีวดลายแกะสลักลัละเอียอีดสวยงามมาก ไม้แม้ผ่นผ่แรกเป็นลายดอกพุดพุแผ่นผ่ที่ส ที่ องเป็นลายดอกกุหกุลาบ ซึ่งซึ่มีลมีวดลาย ผสมผสานคล้าล้ยคลึงลึศิลศิ ปะจีนจีบ่งบ่บอกความสัมสัพันพัธ์ที่ธ์ดี ที่ ขดีองเจ้าจ้เมือมืงรามันมัห์กัห์บกั ชาวต่าต่งประเทศที่เ ที่ ดินดิทางมาติดติต่อต่ค้าค้ขายอย่าย่งกว้าว้งขวางในอดีตดี 8
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ช่อช่งลมเหนือนืประตู วังวัพิพิพิธพิภักภัดี อ.สายบุรีบุรีจ.ปัตตานี ลวดลายในงานแกะสลัก โดยลายที่ปที่ รากฎในช่อช่งลมจะมีลมีายของพรรณพฤกษาอย่าย่งเดียดีว และมีคมีวามสมดุลดุทั้งทั้ซ้ายและขวา 9
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ช่อช่งลมเหนือนืหน้าน้ ประตู ลวดลายในงานแกะสลัก ช่อช่งลมเหนือนืประตู จะมีลัมีกลัษณะขอบที่มี ที่ คมีวามหยักยัโค้งค้ และมีลมีายพรรณพฤกษา คือคืดอกดาหลา และดอกชบา 10
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ช่อช่งลมเหนือนืหน้าน้ต่าต่ง มัสมัยิดยิตะโล๊ะล๊มาเนาะ อ.บาเจาะ จ.ปัตตานี ลวดลายในงานแกะสลัก จะมีลมีวดลายพรรณพฤกษา โดยในลายพรรณพฤกษาจะมีกมีารผสม กับกัลายอักอัษรประดิฐดิษ์ คือคืชื่อ ชื่ พระนามของพระเจ้าจ้ ในศาสนาอิสอิลาม เข้าข้ร่วร่มด้วด้ย และการแกะสลักลัจะมีคมีวามสมดุลดุทั้งทั้ซ้าซ้ยและขวา 11
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลูกลูกรงระเบียบีง ลวดลายในงานแกะสลัก จะมีลมีวดลายผสมผสานทั้งทั้ลายเรขาคณิตณิและพรรณพฤกษา 12
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ช่อช่งลมเหนือนืประตูแตูบบอักษรประดิษดิฐ์ วังวัเจ้าจ้เมือมืงระแงะ จ.นราธิวธิาส ลวดลายในงานแกะสลัก จะมีลมีวดลายผสมผสานทั้งทั้ลายอักอัษรประดิษดิฐ์แฐ์ละพรรณพฤกษา 13
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ช่อช่งลมประดับดัผนังนัวังวัเจ้าจ้เมือมืงยะหริ่งริ่ ลวดลายในงานแกะสลัก จะมีลมีวดลายพรรณพฤกษา และมีคมีวามสมดุลดุทั้งทั้ซ้าซ้ยและขวา 14
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน แม่พิม่มพิพ์ไพ์ม้ทำม้ทำขนม ลวดลายในงานแกะสลัก แม่พิมพิพ์ไพ์ม้ทำ ขนมในสมัยก่อก่น ใช้ทำช้ทำขนมปูตูปูสู่ตูขสู่วัญวั มักจะใช้ขช้นมนี้ในี้ น งานพิธีพิธีสะท้อท้นถึงถึวิถีวิชีถีวิชีตวิความเป็นอยู่ขยู่ องชุมชุชนในเขตจังจัหวัดวัชายแดนใต้ ที่มี ที่ วัฒวันธรรมการกินกิขนมปูตูปู ตูซึ่งซึ่เป็นขนมในท้อท้งถิ่นถิ่ทำ จากการโม่แป้งข้าข้ว เหนียนีวผสมกับกัน้ำ ตาล จากนั้นนั้นำ มาทำ เป็นน้ำ ตาลแข็งข็แล้วล้คลุกลุเคล้าล้ผสม กันกัให้เห้ข้าข้กันกัจากนั้นนั้มาอัดลงบนแม่พิมพิพ์อัพ์ดอัให้แห้น่นน่จากนั้นนั้คว่ำ แม่พิม่มพิพ์ลพ์ง และเคาะด้วด้ยไม้เพื่อ พื่ ให้ขห้นมออกมา 15
โดยในปัจจุบันตำ บลโกตาบารู ได้มีกลุ่มอาชีพ คือกลุ่มผ้ามัดย้อม DIKOTA ได้ผลิตผ้ามัดย้อม ซึ่งในผ้าได้มีลวดลายที่ได้แรงบันดาลใจจากวัฒนธรรมท้องถิ่น เรื่องราวทางประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต ประเพณี และวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงอัตลักษณ์ หัวหัเมือมืงเก่าก่ โกตาบารู ซึ่งซึ่ ในปัจจุบัจุนบัได้มีด้ลมีวดลายบนผืนผืผ้าผ้ ได้แด้ก ลายดอกชบา ลายใบ ชบา ลายดอกพญาเสือสืโคร่งร่ลายดอกจำ ปา 200 ปี ลายกรีชรีลายข้าข้วมือมืลอ ลายช่อช่งลม บ้าบ้นโบราณ ลายก้งก้ ปลา ลายใบมะยม ลายหน่อน่ ไม้ ในผ้าผ้หนึ่งนึ่ผืนผืจะมีลมีวดลายมากกว่าว่ 1 ลวดลาย และยังยัมีกมีารผสมลายของท้อท้งถิ่นถิ่ร่วร่มกับกัลายพระราชทานอีกอีด้วด้ย แต่ลต่ะลาย จะมีคมีวามหมายและที่ม ที่ าของลาย โดยกระบวนการทำ ลวดลาย มักมัจะใช้กช้ารพิมพิพ์ลพ์าย ด้วด้ยเทียทีนจากบล็อล็กไม้ และการเขียขีนลายด้วด้ยจันจัติ้งติ้ ซึ่งซึ่สมาชิกชิในกลุ่มลุ่ เห็นห็ถึงถึความสำ คัญคั ในการอนุรันุกรัษ์ภูมิภูปัมิญญาท้อท้งถิ่นถิ่ที่อ ที่ ยู่ใยู่ นตำ บล โกตาบารูใรูห้ยัห้งยัคงอยู่ผ่ยู่ าผ่นลวดลายบนผืนผืผ้าผ้ ลวดลายพื้นถิ่นที่มีในปัจจุบัน 16 สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ดอกชบา เป็นดอกไม้ปม้ระจำ ตำ บลโกตาบารู และยังยัสื่อสื่ถึงถึความเจริญก้าก้วหน้าน้ในการงาน การเรียน และยังยัได้ขด้นานนามดอกชบาว่าเป็น “ ราชินีแนีห่งดอกไม้เม้มืองร้อร้น ” (QUEEN OF TROPICAL FLOWER) ซึ่งเป็นใบไม้ขม้องดอกชบาประจำ ตำ บลโกตาบารู มีลักลัษณะที่มีที่มีฐานใบกว้าว้ง ปลายเรียวแหลม และขอบใบมีหยักยัทางปลาย ใบชบา ลาย ดอกจำ ปา 200 ปี เป็นดอกไม้ที่ม้ที่มีที่มีอายุถึยุงถึ200 ปี ปัจจุบันบั ยังยัมีต้นต้ของดอกจำ ปา 200ปี ที่สุที่สุาน เจ้าจ้เมืองโต๊ะต๊นิ ในตำ บลโกตาบารู ช่องลมบ้านโบราณ ลายก้า ก้ งปลา สื่อสื่ถึงถึความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องแหล่งน้ำ ในท้อท้งถิ่นถิ่ที่มีที่มีปลาเป็นอาหาร โดยหาได้ จากธรรมชาติ สื่อสื่ถึงถึความรักรัและความห่วงใยจาก สมเด็จพระเจ้าจ้ลูกเธอ เจ้าจ้ฟ้าสิริรัณรัณวรี นารีรัตรันราชกัญกัญา ที่มีที่มีต่อปวงชนชาวไทยอย่าง อเนกอนันนัต์ ลายกระจงใจรัก เป็นช่องลมของวังวัเก่าของเจ้าจ้เมืองโต๊ะต๊นิ ซึ่งเป็นการแกะสลักลัไม้ใม้ห้เห้ป็นช่องและช่องลม มีลักลัษณะที่เที่ป็นช่องสี่เสี่หลี่ยลี่มเรขาคณิตต่อๆ กันกัและมีดอกพิกุพิลกุสลับลักับกัช่องสี่เสี่หลี่มลี่ ลาย Putri Raya Champalamo 17
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลาย ใบมะยม กรีชรามัน กรีชรามันมัเป็นศาสตราวุฒิขึ้นชื่อใน อำ เภอรามันมัและยังยัอยู่ในคำ ขวัญวั ของอำ เภอรามันมั ดอกจำ ปา 200 ปี เป็นดอกไม้ที่ม้ที่มีที่มีอายุถึยุงถึ200 ปี ปัจจุบันบั ยังยัมีต้นต้ของดอกจำ ปา 200ปี ที่สุที่สุาน เจ้าจ้เมืองโต๊ะต๊นิ ในตำ บลโกตาบารู ดอกพญาเสือโคร่ง เป็นดอกไม้ที่ม้ที่พที่บเจอบนภูเขาธารทอง ในตำ บลโกตาบารู ซึ่งจะไม่ค่อยได้ พบเจอในสามจังจัหวัดวัชายแดนใต้ ช่องลมบ้านโบราณ เป็นช่องลมของวังวัเก่าของเจ้าจ้เมืองโต๊ะต๊นิ ซึ่ง เป็นการแกะสลักลัไม้ใม้ห้เห้ป็นช่องและช่องลมมี ลักลัษณะที่เที่ป็นช่องสี่เสี่หลี่ยลี่มเรขาคณิตต่อๆกันกั และมีดอกไม้สม้ลับลักับกัช่องสี่เสี่หลี่มลี่ หน่อไม้ สื่อสื่ถึงถึความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องแหล่งอาหารใน ท้อท้งถิ่นถิ่ที่เที่กิดขึ้นโดยธรรมชาติในท้อท้งถิ่นถิ่ ลาย สมัยมัก่อนในตำ บลโกตาบารู จะมีต้นต้ มะยมขนาดใหญ่ ซึ่งสื่อสื่ถึงถึความ ร่มเย็นย็เป็นสุขในตำ บลโกตาบารู Cuma Aman Sakura Kota 18
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลาย ดอกพญาเสือโคร่ง เป็นดอกไม้ที่ม้ที่พที่บเจอบนภูเขาธารทอง ในตำ บลโกตาบารู ซึ่งจะไม่ค่อยได้ พบเจอในสามจังจัหวัดวัชายแดนใต้ ดอกชบา เป็นดอกไม้ปม้ระจำ ตำ บลโกตาบารู และยังยัสื่อสื่ถึงถึความเจริญก้าก้วหน้าน้ในการงาน การเรียน และยังยัได้ขด้นามนามดอกชบาว่า เป็น “ ราชินีแนีห่งดอกไม้เม้มืองร้อร้น ” (QUEEN OF TROPICAL FLOWER) ซึ่งเป็นใบไม้ขม้องดอกชบา ประจำ ตำ บลโกตาบารู มี ลักลัษณะที่มีที่มีฐานใบกว้าว้ง ปลายเรียวแหลมและขอบ ใบมีหยักยัทางปลาย ใบชบา ช่องลมบ้านโบราณ เป็นช่องลมของวังวัเก่าของเจ้าจ้เมือง โต๊ะต๊นิ ซึ่งเป็นการแกะสลักลัไม้ใม้ห้เห้ป็น ช่องและช่องลมมีลักลัษณะที่เที่ป็นช่อง สี่เสี่หลี่ยลี่มเรขาคณิตต่อๆกันกัและมี ดอกพิกุพิลกุสลับลักับกัช่องสี่เสี่หลี่มลี่ ลายก้า ก้ งปลา สื่อสื่ถึงถึความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์อง แหล่งน้ำ ในท้อท้งถิ่นถิ่ที่มีที่มีปลา เป็นแหล่งอาหาร โดยหาได้ จากธรรมชาติ Kota Raya 19
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ข้าวมือลอ ข้าข้วมือลอในอำ เภอรามันมัสื่อสื่ถึงถึ ความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องพื้นพื้ที่ มีแหล่ง อาหารและมีคุณประโยชน์ที่น์ที่ดีที่ดี ลาย กรีชรามัน กรีชรามันมัเป็นศาสตราวุฒิขึ้นชื่อใน อำ เภอรามันมัและยังยัอยู่ในคำ ขวัญวั ของอำ เภอรามันมั ดอกพญาเสือโคร่ง เป็นดอกไม้ที่ม้ที่พที่บเจอบนภูเขาธารทอง ในตำ บลโกตาบารู ซึ่งจะไม่ค่อยได้ พบเจอในสามจังจัหวัดวัชายแดนใต้ ช่องลมบ้านโบราณ เป็นช่องลมของวังวัเก่าของเจ้าจ้เมือง โต๊ะต๊นิ ซึ่งเป็นการแกะสลักลัไม้ใม้ห้เห้ป็น ช่องและช่องลมมีลักลัษณะที่เที่ป็นช่อง สี่เสี่หลี่ยลี่มเรขาคณิตต่อๆกันกัและมี ดอกพิกุพิลกุสลับลักับกัช่องสี่เสี่หลี่มลี่ ลาย ลายก้า ก้ งปลา สื่อสื่ถึงถึความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องแหล่งน้ำ ในท้อท้งถิ่นถิ่ที่มีที่มีปลาเป็นแหล่งอาหาร โดยหาได้จด้ากธรรมชาติ Meloe seri keris Sakura Kota 20
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ดอกชบา เป็นดอกไม้ปม้ระจำ ตำ บลโกตาบารู และยังยัสื่อสื่ถึงถึความเจริญก้าก้วหน้าน้ในการงาน การเรียน และยังยัได้ขด้นามนามดอกชบาว่า เป็น “ ราชินีแนีห่งดอกไม้เม้มืองร้อร้น ” (QUEEN OF TROPICAL FLOWER) ซึ่งเป็นใบไม้ขม้องดอกชบาประจำ ตำ บล โกตาบารู มีลักลัษณะที่มีที่มีฐานใบกว้าว้ง ปลายเรียวแหลมและขอบใบมีหยักยัทางปลาย ใบชบา ช่องลมบ้านโบราณ เป็นช่องลมของวังวัเก่าของเจ้าจ้เมืองโต๊ะต๊นิ ซึ่งเป็นการแกะสลักลัไม้ใม้ห้เห้ป็นช่องและช่องลม มีลักลัษณะที่เที่ป็นช่องสี่เสี่หลี่ยลี่มเรขาคณิตต่อๆกันกั และมีดอกพิกุพิลกุสลับลักับกัช่องสี่เสี่หลี่มลี่ ลายก้า ก้ งปลา สื่อสื่ถึงถึความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องแหล่งน้ำ ในท้อท้งถิ่นถิ่ที่มีที่มีปลาเป็นแหล่งอาหาร โดยหาได้จด้ากธรรมชาติ ลาย Raya Permata 21
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ช่องลมบ้านโบราณ เป็นช่องลมของวังวัเก่าของเจ้าจ้เมือง โต๊ะต๊นิ ซึ่งเป็นการแกะสลักลัไม้ใม้ห้ เป็นช่องและช่องลมมีลักลัษณะที่เที่ป็น ช่องสี่เสี่หลี่ยลี่มเรขาคณิตต่อๆกันกั และมีดอกพิกุพิลกุสลับลักับกัช่องสี่เสี่หลี่มลี่ ลาย ดอกพญาเสือโคร่ง เป็นดอกไม้ที่ม้ที่พที่บเจอบนภูเขาธารทอง ในตำ บลโกตาบารู ซึ่งจะไม่ค่อยได้ พบเจอในสามจังจัหวัดวัชายแดนใต้ ลายก้า ก้ งปลา สื่อสื่ถึงถึความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องแหล่ง น้ำ ในท้อท้งถิ่นถิ่ที่มีที่มีปลาเป็นแหล่ง อาหาร โดยหาได้จด้ากธรรมชาติ ดอกชบา เป็นดอกไม้ปม้ระจำ ตำ บลโกตาบารู และยังยัสื่อสื่ถึงถึความเจริญก้าก้วหน้าน้ในการงาน การเรียน และยังยัได้ขด้นามนามดอกชบาว่า เป็น “ ราชินีแนีห่งดอกไม้เม้มืองร้อร้น ” (QUEEN OF TROPICAL FLOWER) ซึ่งเป็นใบไม้ขม้องดอกชบาประจำ ตำ บลโกตาบารู มีลักลัษณะที่มีที่มีฐานใบ กว้าว้ง ปลายเรียวแหลมและขอบใบมี หยักยัทางปลาย ใบชบา ข้าวมือลอ ข้าข้วมือลอในอำ เภอรามันมัสื่อสื่ถึงถึ ความอุดอุมสมบูรณ์ขณ์องพื้นพื้ที่ มีแหล่ง อาหารและมีคุณประโยชน์ที่น์ที่ดีที่ดี ดอกจำ ปา 200 ปี เป็นดอกไม้ที่ม้ที่มีที่มีอายุถึยุงถึ200 ปี ปัจจุบันบั ยังยัมีต้นต้ของดอกจำ ปา 200ปี ที่สุที่สุาน เจ้าจ้เมืองโต๊ะต๊นิ ในตำ บลโกตาบารู Lambang Dari Kota (สัญลักษณ์จากโกตา) 22
จากการรวบรวมข้อมูลของลวดลายต่างๆทั้งในอดีตและปัจจุบันขึ้นมา ทำ ให้กลุ่มผู้ประกอบการผ้าในตำ บลโกตาบารู ได้นำ ข้อมูลลวดลายเหล่านี้ ไปพัฒนา ต่อยอด โดยการรับเอาข้อมูลลวดลายนำ มาประยุกต์ผสมผสานในการทำ ผ้าลาย ใหม่ขึ้นมา ซึ่งทางสำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ได้เสนอความคิดเห็นที่อยากจะมี ลายผ้าพื้นถิ่นประจำ อำ เภอรามัน โดยอิงจากคำ ขวัญของอำ เภอรามัน นั่นก็คือ “ถิ่นช้างเผือกคู่บารมี สับปะรดดีเกะรอ ตะโละหะลอกริชงาม ลือนามปลามังกร อนุสนุรณ์เณ์มือมืงเก่าก่ ”ในการออกแบบลายรามันมั-รามัยมั ปัจจุบัจุนบัทางกลุ่มลุ่ ผู้ปผู้ ระกอบการผ้าผ้ ตำ บลโกตาบารูได้นำ ข้อคิดเห็นนี้เริ่มร่างลายที่เป็นนวัตกรรมขึ้นมา ลวดลายที่เกิดการประยุกต์ใช้ สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน ลายรามัน-รามัย ลายผ้าผ้นี้จ นี้ ะมีลมีายประกอบไปด้วด้ย คือคื1. ลายหนังนัของช้าช้ง 2. ลายเปลือลืกสับสั ปะรด 3. ลายหัวกรีช 4. ลายเกล็ดปลายมังกร 5. ลายช่องลมบ้านโบราณ 6. ลายก้างปลา ในการร่างลายนี้ได้มีการเขียนลายด้วยจันติ้งและบางลายมีการพิมพ์ลายจากบล็อคไม้ 23
สำ นักงานพัฒนาชุมชนอำ เภอรามัน บุคลานุกรม ซัมซีเยาะห์ ดาโอ๊ะอ๊มาลียลีอ. ภัณภัฑารักรัษ์ พิพิพิธพิภัณภัฑ์วัฑ์ฒวันธรรมโกตาบารู ตำ บลโกตาบารู อำ เภอรามันมัจังจัหวัดวัยะลา. (7 มกราคม 2567). สัมสัภาษณ์ ฟารีด๊รีะด๊บากา. ประธาน กลุ่มลุ่ ผ้าผ้มัดมัย้อย้ม DIKOTA ตำ บลโกตาบารู อำ เภอรามันมั จังจัหวัดวัยะลา. (7 มกราคม 2567). สัมสัภาษณ์ 24
สำ นักนั งานพัฒพั นาชุมชุ ชนอำ เภอรามันมั ที่ว่ที่ าว่การอำ เภอรามันมั ถนนจรูญรู วิถีวิถี ตำ บลกายูบยู อเกาะ อำ เภอรามันมั จังจั หวัดวั ยะลา 95140 โทรศัพศั ท์ : 073-295222 โทรสาร : 073-295189อีเอีมล์ : [email protected] Scan QR cord to see books full infomation