Dewan bersejarah di mana telah berlangsung konvokesyen pelajar pada awal penubuhan UTM Dewan Ainuddin Wahid, Universiti Teknologi Malaysia, Kuala Lumpur pada 11 November 2021 Moi Kong Ng Shook Fui Kon, Negeri Sembilan pada 2 Disember 2021 Bergambar bersama AJK Moi Kong Ng Shook Fui Kon, Seremban Pandangan sisi Moi Kong Ng Shook Fui Kon, Seremban Pandangan belakang Dewan Ainuddin Wahid Pandangan sisi Dewan Ainuddin Wahid Pandangan hadapan Moi Kong Ng Shook Fui Kon, Seremban Jabatan Warisan Negara | 47
Penyelidikan Dokumen Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu, 1948 di Galeri Diraja Tuanku Ja’afar, Seremban, Negeri Sembilan pada 31 Mac 2021 Penyelidikan dan pendokumentasian ke atas koleksi milik FINAS yang berpotensi untuk dicalonkan sebagai Warisan di bawah Akta 645 di Pejabat FINAS, Petaling Jaya pada 25 November 2021. Penyelidik dari Bahagian Daftar Warisan dan Pejabat Zon JWN Wilayah Selatan bergambar kenangan Bersama Kurator dan staf Galeri Diraja Tuanku Ja’afar. Penyelidik JWN sedang meneliti Dokumen Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu, 1948. Encik Ahmad Junaidi bin Reappai, Ketua Penolong Pengarah Mediatheque memberi penerangan mengenai koleksi yang terdapat di FINAS. Diorama bilik bancuhan kimia yang menempatkan peralatan untuk membuat bancuhan larutan kimia yang akan digunakan oleh mesin-mesin memproses filem. Dokumen Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu, 1948 yang telah dicalonkan oleh Galeri Tuanku Ja’afar. Penyelidikan dan Pendokumentasian Objek Ketara 48 | Laporan Tahunan 2021
Carta: Statistik Aktiviti Cawangan Penguatkuasaan sehingga Disember 2021 0 5 10 15 20 25 30 Taklimat dan Khidmat Nasihat Kursus / Bengkel Pengurusan Aduan & Penyesiatan Pemeriksaan Tapak Warisan Seksyen 39 Permohonan Import & Eksport Seksyen 84 Permohonan Lesen Bawah Air Seksyen 65 Permohonan Lesen Cari gali Seksyen 86 Permohonan Kebenaran Merancang (KM) Seksyen 40 Statistik Aktiviti Cawangan Penguatkuasaan Jadual: Statistik Aktiviti Cawangan Penguatkuasaan Sehingga Disember 2021 BIL AKTIVITI JUMLAH 1. Permohonan Kebenaran Merancang (KM) (Seksyen 40) 27 2. Permohonan Lesen Menggali (Seksyen 87) 8 3. Permohonan Lesen Salvaj Warisan Kebudayaan Bawah Air (Seksyen 65) 2 4. Permohonan Import & Eksport (Seksyen 83 & 84) 4 5. Pemeriksaan Tapak Warisan (Seksyen 39) 5 6. Pengurusan Aduan & Penyiasatan 12 7. Kursus / Bengkel 1 8. Taklimat dan Khidmat Nasihat 4 Jabatan Warisan Negara | 49
Permohonan Kebenaran Merancang (KM) Bagi Tahun 2021. Permohonan Kebenaran Merancang (KM) BIL. PERMOHONAN KEBENARAN MERANCANG (KM) STATUS 1. Cadangan Konsesi Penambakan Laut Seluas 300 Ekar Dalam Daerah Melaka Tengah, Melaka–Laporan HIA. Bil.1/2021 29 Januari 2021 2. Permohonan Permit Pengeluaran Bahan Batuan (Pasir Laut) Oleh Faica Bina Sdn Bhd Untuk Tujuan Cadangan Kerja-Kerja Pengerukkan Dan Mendalamkan Alur Laluan Feri Dari Tanjung Aru, Wilayah Persekutuan Labuan Ke Menumbok, Sabah. 3. Cadangan Kerja-Kerja Pemuliharaan Dan Menaiktaraf Bangunan Dan Dewan Serta Kerja-Kerja Berkaitan Di Sekolah Kebangsaan King Edward (VII)(I), Taiping, Perak. 4. Permohonan Kebenaran Merancang Seksyen 40 Akta 645 Bagi Projek Cadangan Kerja-Kerja Ubahsuai Bangunan Perpustakaan Lama (White House) Untuk Dijadikan Pejabat Lembaga Pelancongan Negeri Sembilan (LPNS) Dan Pejabat Setiausaha Keadilan Dan Undang. Bil.2/2021 24 Mac 2021 5. Cadangan Pembinaan Gymnasium Dan Surau di Taman Botani Perdana. 6. Permohonan Kebenaran Merancang Bagi Kerja-Kerja Penggantian Atap Istana Ampang Tinggi Di Muzium Negeri Serta Kerja Lain. 7. Cadangan Kerja-Kerja Menyelenggara Kemudahan Pelancongan Dan Kerja-Kerja Berkaitan Di Kompleks Pencandian Pengkalan Bujang, Kuala Kedah. 8. Kerja-Kerja Menyelenggara Kemudahan Dan Ruang Dalaman Galeri Melayu, Pulau Pinang Serta Lain-Lain Kerja Berkaitan. 9. Cadangan Kerja-Kerja Membaikpulih Menara Tinjau Dan Taman Geologi Serta Lain-Lain Kerja Berkaitan Di Galeri Arkeologi Lembah Lenggong, Perak. 10. Cadangan Kerja-Kerja Baikpulih, Naiktaraf Dan Penyelenggaraan Galeri Putra Di SK Baling, Kedah. 11. Penilaian Impak Warisan Kota Bukit Supai Bagi Cadangan ‘Proposed Reclamation and Development Of Kuala Linggi International Port (KLIP) At Kuala Linggi, Malacca’. 12. Sistem Kabel Dasar Laut India-Asia-Xpress (IAX) - Permohonan Kebenaran Dasar Melakukan Kerja-Kerja Tinjauan Laluan Marin Di Kawasan Zon Warisan Kebangsaan Di bawah Air Yang Dilindungi Bagi Projek Pemasangan Sistem Kabel Dasar Laut IAX. 13. Makluman Cadangan Pembangunan Di FRIM Di Bawah Akta Warisan Kebangsaan 2005 (Akta 645). 14. Memohon Kebenaran Mendirikan Monumen Titik Rujukan Waktu Solat Bagi Negeri Melaka Di Bukit Kota Supai, Kuala Ling. 15. Cadangan Projek Menaiktaraf Dan Pemuliharaan Bangunan Mahkamah Tinggi Pulau Pinang-Pembentangan Laporan Dilapidasi Oleh Konservator Perunding. 16. Permohonan Kebenaran Merancang Bagi Pindaan Kepada Pelan Yang Telah Diluluskan Melalui MBPP/OSC/PM2727/15 (JPB/KM/5697/A) Bertarikh 4.10.2016 50 | Laporan Tahunan 2021
Jadual: Permohonan Kebenaran Merancang bagi tahun 2021. Bil.3/2021 30 April 2021 DARIPADA: Cadangan Mendirikan Hotel 23 Tingkat Termasuk Satu Tingkat Mezzanine (373 Bilik) Dan Besmen 2 Tingkat Yang Mengandungi Ruang Tempat Letak Kereta Dan Kemudahan Hotel KEPADA: Cadangan: A. Mendirikan 1 Blok Pangsapuri Perkhidmatan 23 Tingkat (274 Unit), 1 Tingkat Separa Besmen Dan 2 Tingkat Besmen Yang Terdiri Daripada: i.Tempat Letak Kenderaan 2 Tingkat Di Paras Besmen 1 & 2 Dan 1 Tingkat Di Paras Separa Besmen ii.Kedai/Ruang Komersil (8 Unit) Di Paras 1 & 2 iii.Kemudahan Pangsapuri Perkhidmatan 3 Tingkat Di Paras 2, Paras 2 Dan Paras 23 iv.Pangsapuri Perkhidmatan 20 Tingkat (274 Unit) Di Paras 4-23 B. Kemajuan Masa Hadapan Jalan Sultan Ahmad Shah, Diatas Lot-Lot 129, 749 & 748, Seksyen 14, Bandar George Town, D.T.L, Pulau Pinang Untuk Tetuan Bintang Holding Sdn. Bhd. 17. Permohonan Kebenaran Merancang Kerja Baikpulih Bumbung Dan LainLain Kerja Berkaitan Di Bangunan Muzium Islam, Jalan Kota, Melaka Oleh Perbadanan Muzium Melaka. Bil.4/2021 (secara online ) 9 Ogos 2021 18. Tatacara Konservasi Dan Skop Kerja Konservasi Masjid Lama Pekan, Masjid Tanah, Melaka Oleh Perbadanan Muzium Melaka. 19. Permohonan Ulasan Bagi Kerja Tambahan Ruang Solat Di Masjid Kg. Hulu, Melaka Oleh Jabatan Kerja Raya Melaka. 20. Memohon Ulasan Berhubung Cadangan Melukis Mural ‘Sejarah Kegemilangan Negeri Melaka’ Di Backlane Tapak Warisan Dunia, Banda Hilir, Melaka Oleh Jabatan Ketua Menteri Melaka. Bil.5/2021 (secara online 26 Ogos 2021 21. Pembentangan Laporan Akhir Permohonan Lesen Eskavasi Tapak Arkeologi Sungai Batu Bagi Tempoh 1 Julai 2020 Hingga 30 Jun 2021 Oleh Ybhg. Prof. Dato’ Dr. Mohd Mokhtar Saidin. 22. Permohonan Kelulusan Serta Ulasan Maklumbalas Cadangan Kedudukan Pembangunan Papan Penerangan Dan Papan Tanda Di Kawasan Pentadbiran JWN Dalam Kawasan Lenggong Geopark Oleh Jabatan Mineral Dan Geosains Malaysia, Perak. Bil.6/2021 (secara online ) 21 Oktober 2021 23. Permohonan Meroboh Bangunan Kelab Penjara Taiping Oleh Jabatan Penjara Malaysia, Penjara Taiping. 24. Memohon Ulasan Jabatan Bagi Permohonan Projek Pembinaan Bangunan Gantian Di SMK King Edward VII, Taiping, Perak. Bil.7/2021 8 Disember 2021 25. Permohonan Kebenaran Merancang Seksyen 40 Akta 645 Bagi KerjaKerja Baik Pulih Bumbung Keretapi Di Stesen Keretapi Kuala Lumpur Dan Lain-Lain Kerja Yang Berkaitan. 26. Cadangan Pembangunan Bercampur (Pelabuhan Antarabangsa Serbaguna Laut Dalam Berkeluasan +/- 1190 Ekar Tanah Kerajaan Kawasan Laut Pulau Melaka Di Atas Plot 1 Bandar Melaka K.B XLIII & Plot 2 Bandar Melaka K.B. XlVI Daerah Melaka Tengah, Melaka. Jabatan Warisan Negara | 51
Permohonan Lesen Untuk Menggali (Seksyen 87) Permohonan Lesen Salvaj Warisan Kebudayaan Air (Seksyen 65) Jadual: Permohonan Lesen Untuk Menggali, Seksyen 87 bagi tahun 2021. Jadual Permohonan Lesen Import Seksyen 84 bagi tahun 2021. Jadual: Permohonan Lesen Kerja Salvaj dan Penggalian Bawah Air, Seksyen 65 bagi tahun 2021. Permohonan Eksport & Import (Seksyen 83 & 84) BIL. LOKASI STATUS 1. Permohonan Lesen Untuk Menggali Di Penjom, Lipis, Pahang. 2. Permohonan Lesen Untuk Menggali Di Pulau Melaka Dan Persisiran Pantai Syahbandar, Melaka Raya, Melaka. 3. Permohonan Untuk Menggali Di Pulau Melaka, Melaka. KIV - PKP Batal 4. Permohonan Lesen Untuk Menggali Di Kompleks Arkeologi Sungai Batu, Kedah. KIV - PKP Batal 5. Permohonan Lesen Untuk Menggali Di Tapak Arkeologi Guar Kepah, Pulau Pinang. 6. Permohonan Lesen Untuk Menggali bagi Kerja-Kerja Penyelamatan Artifak Berdekatan Pulau Melaka, Melaka. 7. Permohonan Lesen Untuk Menggali Semasa Kerja-Kerja Restorasi Dan Baikpulih Bangunan Muzium Di Lebuh Farquhar Dan Bangunan No.57 Jalan Macalister, Pulau Pinang. 8. Permohonan Ulasan Bagi Lesen Menggali Tapak Gua Kambing, Gunung Pulai, Daerah Baling, Kedah 15 - 24.2.2021 25 - 31.3.2021 19.6 - 18.9.2021 1.9.21 - 31.8.2022 27.9 - 27.12.2021 4.10 - 2.12.2021 25.11 - 31.12.2021 Bil.7/2021 8 Disember 2021 TEMPOH BIL. PERMOHONAN LESEN STATUS 1. Permohonan Lesen Untuk Menggali Atau Salvaj Warisan Kebudayaan Di Bawah Air Di Perairan Port Dickson, Negeri Sembilan. Bil.1/2021 29 Januari 2021 2. Permohonan Lesen Sekitar Muara Sungai Pahang Bil 3/2021 13.8.2020 -13.8.2021 BIL. PERMOHONAN STATUS 1. Permohonan untuk membawa masuk patung perhiasan dari India 15 /1/2021 2. Permohonan untuk membawa masuk (import) 3 patung dari Vietnam 30/6/2021 3. Permohonan bagi mendapatkan kelulusan mengimport Bird Puppet (Hero) & Bird Puppet (Rehearsal) 26/8/2021 4. Permohonan bagi mendapatkan kelulusan mengimport 1 unit ukiran gangsa (Bronze Sculpture) melalui stesyen import Tanjung Kupang, Johor Baharu 24 /11/ 2021 52 | Laporan Tahunan 2021
Jadual: Pemeriksaan Tapak Warisan Seksyen 39 bagi tahun 2021. Pemeriksaan dan Pemantauan Tapak Warisan (Seksyen 39) BIL. TAPAK STATUS TARIKH PEMERIKSAAN 1. MASJID AMPANG PECAH Jalan 1 Taman Ampang Indah, Kuala Kubu Bharu, Hulu Selangor, Selangor Warisan 26 Oktober 2021 2. CARCOSA Taman Tasik Perdana, Persiaran Tunku Jaafar, Kuala Lumpur. Warisan Kebangsaan 27 Oktober 2021 3. ISTANA TETAMU Taman Tasik Perdana, Persiaran Tunku Jaafar, Kuala Lumpur. Warisan 27 Oktober 2021 4. MUZIUM TELEKOM Jalan Raja Chulan, Kuala Lumpur. Warisan 28 Oktober 2021 5. PUSTAKA PERINGATAN P. RAMLEE, No.22 Jalan Dedap, Taman P.Ramlee, Setapak, Kuala Lumpur. Warisan 28 Oktober 2021 Staf Bahagian Daftar Warisan Jabatan Warisan Negara | 53
Jadual: Pengurusan Aduan bagi tahun 2021. Pengurusan Aduan & Penyiasatan BIL. ADUAN ADUAN DISASAT DI BAWAH SEKSYEN STATUS 1. Aduan Berkaitan Jumpaan Kapal Di Kampung Pagar, Pejom, Kuala Lipis, Pahang. Seksyen 47, Perjumpaan Objek Serahan objek daripada pihak polis kepada JWN. 2. Aduan Berkaitan Kehilangan Objek Jumpaan Meriam di Pahang Seksyen 47, Perjumpaan objek. Tiada kes di bawah Akta 645 3. Aduan Berkaitan Projek Pembinaan Kampus FRIM Seksyen 40, Permohonan bagi kebenaran merancang bagi tapak warisan. Dalam peringkat KM dan dalam pemantauan. 4. Aduan Berkaitan Kebenaran Merancang Tetuan En. Khoo Choi Poh. Laporan HIA Tanpa Keizinan S.I. Heng Architect. Seksyen 40, Permohonan bagi kebenaran merancang bagi tapak warisan. Dalam proses KM dan tindakan Bahagian Konservasi 5. Aduan Berkaitan Perlesenan Dan Ekskavasi Pihak Persatuan Ekskavasi dan Arkreditasi Warisan Malaysia (PEDAWAM). Lain-lain Dalam dapatan maklumat 6. Maklumat Berkaitan Penyerahan Butiran Warisan Negara Afganistan Seksyen 83, Lesen untuk mengeksport. Selesai dengan surat ulasan eksport JWN 7. Aduan Berkaitan Jumpaan Alat Batu Zaman Prasejarah Secara Atas Talian Oleh Pegawai Muzium Perak. Seksyen 47, Perjumpaan Objek Laporan polis telah dibuat untuk siasatan lanjut 8. Aduan Berkaitan Kehilangan Plak Warisan Di Bangunan Gereja St. Paul, Melaka. Lain-lain Laporan polis telah dibuat oleh Pejabat Warisan Zon Selatan dan di dalam siasatan polis 9. Aduan Berkaitan Pembangunan Di Dalam Gua Pelangi, Negeri Sembilan. Lain-lain Teguran dan pemakluman khidmat nasihat 10. Aduan Berkaitan Projek Baikpulih Bangunan Suluh Budiman, UPSI yang tidak mematuhi kaedah yang telah diluluskan oleh PJW. Seksyen 40, Permohonan bagi kebenaran merancang bagi tapak warisan. Lawatan tapak dan nasihat pematuhan kaedah yang telah diluluskan oleh PJW 11. Maklumat Berkaitan Penggalian Tanah Bagi Pemasangan Kabel Elektrik Di Istana Tetamu, Kuala Lumpur Semasa Pemeriksaan Tapak Seksyen 39. Seksyen 40, Permohonan bagi kebenaran mera ncang bagi tapak warisan. Selesai melalui surat ulasan KM 12. Maklumat Berkaitan Kerja-Kerja Naiktaraf Galeri TM Point Di Muzium Telekom Semasa Pemeriksaan Tapak Warisan Seksyen 39. Seksyen 40, Permohonan bagi kebenaran merancang bagi tapak warisan. Selesai dengan surat ulasan KM 54 | Laporan Tahunan 2021
Taklimat Akta Warisan Kebangsaan 2005 [Akta 645], disampaikan kepada pihak berkepentingan seperti Pihak Berkuasa Negeri (PBN), Pihak Berkuasa Tempatan (PBT), agensi kerajaan lain serta pihak swasta yang ingin mendapatkan pencerahan berhubung pewartaaan di bawah Akta 645 terutama dari aspek penguatkuasaan, manfaat serta faedah yang akan diperoleh jika diwartakan di bawah Akta 645. Antara sesi taklimat yang telah dilaksanakan adalah seperti berikut: Taklimat Akta 645 di Bengkel dan Pelupusan Tapak Gua Batu Kapur di bawah Kanun Tanah Negara (*KTNO 1965) pada 21 – 22 Mac 2021 di Ipoh, Perak. Taklimat Akta 645 berkaitan Filem dengan FINAS pada 1 September 2021 secara atas talian. Taklimat Penetapan Tapak Warisan berkaitan Sekolah Kebangsaan (Lelaki) Jalan Batu dan SKPK Jalan Batu, Kuala Lumpur sempena Mesyuarat Jawatankuasa Teknikal Projek Public Private Partnerships (JKT4P) Bil. 4/2021 pada 27 September 2021. Taklimat Aset Warisan: Penting atau Tidak, sempena Perjumpaan Warga Skim Perkhidmatan Kewangan (W/Wa) Bersama KSU Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya Malaysia pada 8 November 2021. Bengkel Pencalonan Akta Warisan dan UNESCO anjuran Jabatan Muzium Malaysia pada 17 November 2021 secara atas talian. En. Zaharudin bin Abu sedang menyampaikan Taklimat Akta 645 di Bengkel dan Pelupusan Tapak Gua Batu Kapur di bawah Kanun Tanah Negara (*KTNO 1965) pada 21 – 22 Mac 2021 di Ipoh, Perak. Sesi penyampaian Taklimat Aset Warisan: Penting atau Tidak, sempena Perjumpaan Warga Skim Perkhidmatan Kewangan (W/Wa) Bersama KSU Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya Malaysia pada 8 November 2021. Sesi penyampaian cenderamata selepas tamat sesi Taklimat Akta 645 di Bengkel dan Pelupusan Tapak Gua Batu Kapur di bawah Kanun Tanah Negara (*KTNO 1965) pada 21 – 22 Mac 2021 di Ipoh, Perak. Taklimat Akta Warisan Kebangsaan 2005 [Akta 645] i. ii. iii. iv. v. Program Dan Aktiviti Tahun 2021 Taklimat Akta 645 – Pengenalan Akta 645 dan Pewartaan Objek Warisan; dan Taklimat Pencalonan Objek Sebagai Warisan di Bawah Akta Warisan Kebangsaan 2005 [Akta 645]. • • Jabatan Warisan Negara | 55
Borak Warisan Kemerdekaan Seni Bina Malaysia: Sebelum dan Pasca Merdeka, pada 25 Ogos 2021 secara atas talian (Aplikasi Zoom). Webinar Warisan Landskap Warisan: Kelangsungan dan Cabaran pada 2 September 2021, secara atas talian (Aplikasi Zoom dan FB LIVE). Sesi bergambar secara atas talian yang melibatkan penceramah, peserta dan urus setia Webinar Warisan. Sesi Bergambar Secara Atas Talian Yang Melibatkan Penceramah Dan Urus Setia. 56 | Laporan Tahunan 2021
Taklimat dan Khidmat Nasihat Cawangan Penguatkuasaan BIL. TAPAK STATUS TARIKH TAKLIMAT 1. MASJID AMPANG PECAH Jalan 1 taman Ampang Indah , Kuala Kubu Bharu, Hulu Selangor, Selangor. Warisan 26 Oktober 2021 2. CARCOSA Taman Tasik Perdana , Persiaran Tunku Jaafar, Kuala Lumpur. Warisan Kebangsaan 27 Oktober 2021 3. ISTANA TETAMU Taman Tasik Perdana, Persiaran Tunku Jaafar, Kuala Lumpur. Warisan 27 Oktober 2021 4. MUZIUM TELEKOM Jalan Raja Chulan, Kuala Lumpur. Warisan 28 Oktober 2021 5. PUSTAKA PERINGATAN P. RAMLEE No.22 Jalan Dedap, Taman P.Ramlee Setapak, Kuala Lumpur. Warisan 28 Oktober 2021 Sesi penerangan oleh Pegawai Penguatkuasa JWN tujuan pemeriksaan tapak dijalankan kepada wakil Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS). Penjelasan wakil pengguna bangunan kerja-kerja baikpulih yang sedang dijalankan di tapak. Penerangan daripada Pegawai Penguatkuasa JWN berkaitan kewajipan menjaga bangunan warisan kepada pihak MOTAC. Pegawai Penguatkuasa menjelaskan berkaitan keperluan Akta 645 kepada wakil Muzium Telekom. Jabatan Warisan Negara | 57
Kerja-kerja pengukuran Fosil Vetebrata Gua Naga Emas bersama pihak Institut Tanah dan Ukur Negara (INSTUN) di Ipoh, Perak pada 19 – 21 Mei 2021. Penyerahan Dokumen Pewartaan Tapak Warisan & Warisan Kebangsaan kepada Pihak Berkuasa Negeri Pahang pada 9 November 2021 di Grand Ion Delemen Hotel, Genting Highlands, Pahang Kunjungan Hormat Pesuruhjaya Warisan ke Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Pahang pada 9 November 2021 bertempat di Grand Ion Delemen Hotel, Genting Highlands, Pahang bagi mewujudkan kerjasama dengan Kerajaan Negeri berhubung hal-hal warisan, antaranya: Pengukuran Fosil Vetebrata Gua Naga Emas bersama pihak Institut Tanah dan Ukur Negara (INSTUN) di Ipoh, Perak pada 19 – 21 Mei 2021. JWN memohon agar pihak negeri dapat melantik satu agensi penyelaras di peringkat negeri Pahang bagi menyelaras isu berkaitan warisan; Menyelaras semua pencalonan warisan kepada JWN; Penyelenggaraan, pemuliharaan dan pemeliharaan tapak warisan; dan Menjadi perantara kerjasama antara JWN dengan kerajaan Negeri berhubung hal-hal warisan dan isu-isu berbangkit berkaitan warisan. i. ii. iii. iv. Lain-Lain Perkara 58 | Laporan Tahunan 2021
JWN memohon agar pihak negeri dapat melantik satu agensi penyelaras di peringkat negeri Pahang bagi menyelaras isu berkaitan warisan; Menyelaras semua pencalonan warisan kepada JWN; Penyelenggaraan, pemuliharaan dan pemeliharaan tapak warisan; dan Menjadi perantara kerjasama antara JWN dengan kerajaan Negeri berhubung hal-hal warisan dan isu-isu berbangkit berkaitan warisan. Mesyuarat Jawatankuasa Kumpulan Wang Warisan (JKKWW) Bil. 1/2021 pada 25 Mac 2021. Mesyuarat Jawatankuasa Kumpulan Wang Warisan (JKKWW) Bil. 2/2021 pada 8 September 2021 – Platform Google Meet. Mesyuarat Jawatankuasa Kumpulan Wang Warisan (JKKWW) Bil. 3/2021 pada 30 November 2021. Jawatankuasa Jamuan dan Kebersihan serta Demonstrasi Masakan Warisan bagi Masyarakat India di Malaysia sempena program Majlis Rumah Terbuka Deepavali pada 13 November 2021 di MaTiC, Jalan Ampang, Kuala Lumpur. Mesyuarat Jawatankuasa Kumpulan Wang Warisan (JKKWW); Demonstrasi Masakan Puri. Demonstrasi Masakan Vadai. i. ii. iii. Jabatan Warisan Negara | 59
Konservasi 60 LAPORAN BAHAGIAN
Bahagian Konservasi berperanan memastikan prinsip konservasi yang merangkumi kerja pemeliharaan, pembaikpulihan, pembinaan semula, pemulihan, penyesuaigunaan dan pendekatan konservasi lain-lain diamalkan berdasarkan kaedah yang diiktiraf pada peringkat antarabangsa seperti United Nations Education, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) dan piagam bawah International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) seperti Piagam Burra, Piagam Australia 1999 (Charter for the Conservation of Places of Cultural Significance) dan memastikan ia selaras dengan kehendak Akta Warisan Kebangsaan 2005 [Akta 645]. Bahagian Konservasi dibahagikan kepada 3 cawangan utama iaitu Cawangan Kajian Pemuliharaan, Cawangan Pemuliharaan Bangunan dan Cawangan Pelan Pengurusan Pemuliharaan Bangunan. Bahagian ini bertanggungjawab memastikan aspek teknikal kerja pemuliharaan dengan menjalankan kajian awalan untuk meninjau dan menyiasat secara umum keadaan fizikal bangunan dan isu yang berkaitan. Bahagian Konservasi juga melakukan kajian kerosakan pada sesebuah bangunan serta mencadangkan kerja pembaikan yang perlu dilakukan. Pelaksanaan kajian merangkumi penyediaan pelan lakaran bangunan bagi tujuan pemetaan kerosakan, mengenal pasti punca kerosakan dan seterusnya mencadangkan kaedah pembaikan. Bahagian Konservasi turut bertanggungjawab mengawal selia pelaksanaan projek konservasi yang dijalankan oleh Jabatan Warisan Negara dan memberi khidmat nasihat bagi kerja konservasi yang dijalankan oleh agensi lain. Bahagian ini turut bertindak sebagai urusetia dalam penyediaan dokumen Pelan Pengurusan Pemuliharaan bagi bangunan yang telah diwartakan bawah Akta Warisan Kebangsaan 2005. Dokumen ini merupakan dokumen rujukan bagi aktiviti pembangunan, pengurusan dan penyenggaraan sesebuah bangunan warisan yang terlibat. Menguruskan pelaksanaan kajian awalan dan kajian kerosakan bagi memastikan keperluan projek pemuliharaan bangunan / monumen warisan mengikut keperluan Akta Warisan Kebangsaan 2005 & Garis Panduan Pemuliharaan Bangunan Warisan (GPPBW) 2017. Mengurus dan memantau pelaksanaan projek pemuliharaan bangunan / monumen selaras mengikut AWK 2005 dan GPPBW 2017. Mengurus dan menyediakan dokumen Pelan Pengurusan Pemuliharaan AWK 2005. Mengurus hal-hal dokumentasi berkaitan projek pemuliharaan bangunan / monumen / lanskap. Merancang dan melaksana program latihan dan pengembangan bagi menghasilkan modal insan yang mahir dan berkepakaran dalam bidang pemuliharaan di Malaysia. Memberi khidmat nasihat kepakaran berkaitan pemuliharaan melalui program kepada individu / kumpulan / agensi sama ada dari dalam atau luar. Merancang dan melakasana urusan pendaftaran konservator berdaftar Jabatan Warisan Negara. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Fungsi Bahagian Kajian awalan. Kajian dilapidasi & kajian kerosakan. Khidmat nasihat kepada agensi berkaitan pemuliharaan bangunan warisan Cawangan Kajian Pemuliharaan Cawangan Pemuliharaan Bangunan 1. 2. 1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. Urus pelaksanaan projek pemuliharaan. Urusan khidmat nasihat dan pemantauan projek pemuliharaan. Cawangan Pelan Pengurusan Pemuliharaan Bangunan Urusan Dokumen Pelan Pengurusan Pemuliharaan (CMP) mengikut AWK 2005. Urusan Program Bengkel / Seminar Pengembangan Pemuliharaan. Urusan pendokumentasian projek pemuliharaan. Urusan memberi khidmat nasihat CMP dan berkaitan dengan konservasi. Urusan penyenaraian Konservator Berdaftar. 62 | Laporan Tahunan 2021
Jadual: Taburan Projek Konservasi sehingga 31 Disember 2021. Carta: Taburan Projek Konservasi sehingga 31 Disember 2021 Negeri Sembilan • 13% Perak • 13% Kuala Lumpur • 34% Perlis • 2% Kelantan • 2% Terengganu • 2% Kedah • 9% Pulau Pinang • 5% Melaka • 18% Selangor • 2% Taburan Projek Konservasi BIL. NEGERI BILANGAN PERATUS (%) 1. Kuala Lumpur 19 34 2. Perak 7 13 3. Negeri Sembilan 7 13 4. Melaka 10 18 5. Pulau Pinang 3 5 6. Kedah 5 9 7. Selangor 1 2 8. Terengganu 1 2 9. Kelantan 1 2 10. Perlis 1 2 JUMLAH 54 100 Jabatan Warisan Negara | 63
Jumlah keseluruhan Konservator Berdaftar dengan Jabatan Warisan Negara yang dilantik bagi tempoh 2021 hingga 2024 sebanyak 43 orang. Mereka yang dilantik ini terdiri daripada golongan profesional dalam pelbagai bidang yang berkaitan dengan kerja-kerja pemuliharaan bangunan warisan. Dalam tempoh lantikan sebagai Konservator Berdaftar selama tiga (3) tahun, mereka diwajibkan untuk menghantar laporan Aktiviti/Bengkel/Projek yang mereka sertai. Sebanyak 41 orang Konservator Berdaftar telah menghantar laporan dan sebanyak 2 orang Konservator Berdaftar tidak menghantar laporan mereka. Konservator Berdaftar yang tidak menghantar laporan aktiviti/projek kepada urusetia Bahagian Konservasi selama tiga (3) atau dua (2) tahun berturut-turut dan melanggar etika sebagai Konservator Berdaftar berkemungkinan besar mereka akan disenarai hitamkan dan perkhidmatannya sebagai Konservator Berdaftar tidak akan disambung. Kesemua Konservator Berdaftar yang dilatik pada tahun 2021 ini akan tamat tempoh perlantikan mereka sebagai Konservator Berdaftar pada tahun 2024. Pada tahun ini, Bahagian Konservasi tidak bercadang untuk membuat pengiklanan permohonan baru kepada mereka yang ingin memohon sebagai Konservator Berdaftar. Permohonan baru bagi memohon Konservator Berdaftar ini tidak dibuka kerana buat masa ini keperluan Konservator Berdaftar tidak berada dalam keadaan yang mendesak dan Konservator Berdaftar yang sedia ada sudah mencukupi bagi memenuhi keperluan projek konservasi pada masa ini. Konservator Berdaftar 43 orang Konservator Berdaftar 41 orang • Laporan Diterima 2 orang • Laporan Tidak Diterima 64 | Laporan Tahunan 2021
Proses Kerja Pemuliharaan Bangunan Warisan Menjalankan kajian awalan bagi mendapatkan maklumat tentang bangunan merangkumi lokasi, latar belakang sejarah, nilai-nilai kepentingan, keadaan semasa dan pemilik secara menyeluruh dan didokumentasikan. Menyediakan dokumen tender atau sebut harga bagi menentukan skop kerja, kaedah dan teknik pemuliharaan bangunan berserta anggaran kos. Pelan penyenggaraan disediakan bagi memastikan bangunan diurus dan disenggara dengan baik dari semasa ke semasa melalui kaedah dan teknik yang betul. Ia merupakan satu perancangan bagi menjalankan penyenggaraan secara berkala. Melantik kontraktor yang berdaftar dengan CIDB dibawah kod bidang B03 (Pemulihan & Pemeliharaan) Menjalankan kajian dilapidasi bagi mengenalpasti jenis, tahap kerosakan dan kecacatan bangunan dengan mengemukakan cadangan kaedah pemuliharaan. Menjalankan kerja-kerja pemuliharaan bangunan berdasarkan Garis Panduan ini termasuk menyediakan Laporan Awalan; Laporan Kajian Dilapidasi; Laporan Sebelum, Semasa dan Selepas Pemuliharaan; serta Laporan Akhir; dan rakaman video. Melantik konservator berdaftar untuk memberi khidmat nasihat bagi mengawasi kerja-kerja dilaksanakan. KAJIAN AWALAN PENYEDIAAN DOKUMEN PELAN PENYENGGARAAN PELANTIKAN KONTRAKTOR KAJIAN DILAPIDASI KERJA-KERJA PEMULIHARAAN KONSERVATOR BERDAFTAR Jabatan Warisan Negara | 65
Tarikh Medium Peserta : 22 September 2021 : Secara dalam Talian (Google Meet) : 87 orang Objektif : a. Memberi pendedahan dan penerangan mengenai perinsip-prinsip asas yang menjadi tonggak utama dalam mempraktiskan kerja-kerja pemuliharaan bangunan warisan. b. Memberi pengalaman bagaimana mempraktikkan amalan yang dipelajari tentang kerja-kerja konservasi di tapak. c. Memberikan maklumat kepada peserta secara teori dan praktikal bagi menjalankan kerja-kerja konservasi melalui pengalaman penceramah jemputan dan latihan yang diberikan. Bengkel Perkongsian Ilmu Dan Taklimat Berkaitan Prinsip Asas Serta Pendekatan Dalam Pemuliharaan Bangunan Warisan Sebahagian Konservator Berdaftar dengan Jabatan Warisan Negara yang dilantik bagi tempoh 2021 hingga 2024. 66 | Laporan Tahunan 2021
Antara kerja-kerja konservasi bangunan yang dijalankan. Jabatan Warisan Negara | 67
Arkeologi 68 LAPORAN BAHAGIAN
Bahagian Arkeologi berperanan memastikan warisan arkeologi negara sama ada dalam bentuk tapak dan relik arkeologi dilindungi melalui penyelidikan, pemuliharaan dan pemeliharaan selaras dengan Akta Warisan Kebangsaan 2005 [Akta 645]. Bahagian ini bertanggungjawab membangunkan tapak arkeologi sebagai pusat rujukan penyelidikan dan pelancongan negara. Mencari, mengumpul, menilai, merekod, memulihara, mendokumentasi dan mengekalkan khazanah warisan kebudayaan bawah air negara melalui peruntukan yang disebut dibawah Akta Warisan Kebangsaan 2005. Ianya bagi melindungi dan memelihara segala jumpaan rekod, koleksi, pengetahuan dan tapak arkeologi bawah air secara sistematik, tepat dan bersepadu untuk rujukan, penyelidikan dan pengembangan warisan hingga ke peringkat global. Memulihara dan memelihara artifak arkeologi melalui penyediaan pusat repositori dan pengkalan data arkeologi. Memberi khidmat kepakaran dan sokongan untuk pemuliharaan dan pemeliharaan tapak hingga ke peringkat perlindungan dan pewartaan Warisan dan Warisan Kebangsaan. Melaksanakan penyelidikan dan kerja-kerja pemuliharaan serta pemeliharaan relik, tapak dan objek arkeologi di Malaysia. Fungsi Dan Peranan Bahagian Menjalankan penyelidikan arkeologi untuk menghasilkan fakta baharu warisan negara. Menjalankan eksplorasi dan survei arkeologi untuk mengenalpasti tapak-tapak baharu di Semenanjung, Sabah dan Sarawak untuk tujuan penyelidikan arkeologi dan ekskavasi. Mentadbir, mengurus dan memantau tapak arkeologi yang dijalankan pembangunan di tapak dan memastikan keselamatan pemuliharaan dan pemeliharaan artifak galeri dilaksanakan dengan baik. Memberi khidmat nasihat dan lawatan tapak arkeologi. Merangka jalinan kerjasama di antara beberapa agensi kerajaan dan swasta termasuk Jabatan Peguam Negara dan Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) untuk menyediakan Memorandum Persefahaman (MoU). 1. 2. 3. 4. 5. Cawangan Arkeologi Bawah Air Cawangan Arkeologi Daratan 1. 1. 2. 1. 2. Cawangan Repositori Dan Pengembangan 70 | Laporan Tahunan 2021
Pada 14 Januari 2021 jam 7.31 malam, Jabatan Warisan Negara dimaklumkan oleh penduduk kampung terdapat jumpaan rangka kapal di persisiran Sungai Pahang ekoran banjir besar berlaku. Sehubungan itu, satu tinjauan awal daripada Bahagian Arkeologi dan Bahagian Penguatkuasaan JWN dengan bantuan Pejabat Daerah Kuala LIpis, IPD Lipis dan penduduk Kampung Pagar, telah dilaksanakan ekoran aduan awal memaklumkan bahawa terdapat kecurian ke atas kepingan tembaga dan kayu daripada rangka kapal tersebut. Hasil daripada tinjauan tersebut, kerja-kerja penyelamatan awal telah dimulakan terlebih dahulu dengan mengalihkan pecahan rangka kapal ke atas tebing sungai yang lebih tinggi sebelum air sungai kembali ke paras sebelumnya. Kerja-kerja penyelamatan yang lebih terperinci seterusnya dilaksanakan dengan segera bermula 19 hingga 23 Januari 2021. Seramai 8 orang kakitangan daripada Bahagian Arkeologi dengan bantuan penduduk Kampung Pagar telah terlibat secara langsung bagi kerja-kerja merekod, membungkus dan mengalihkan kesemua jumpaan serpihan kayu, kepingan tembaga termasuk sejumlah kepingan tembaga, jumpaan peralatan besi daripada kapal serta pecahan seramik untuk diletakkan di Muzium Warisan Lipis. Usaha kerja-kerja penyelamatan ini dapat menyelamatkan satu lagi sejarah Pahang. Rangka kapal yang ditemui hanyalah sebahagian sahaja di dalam keadaan pecahan dan bertaburan. Berdasarkan kajian survey yang dilaksanakan, terdapat juga beberapa kepingan kayu yang telah dijumpai dan dipercayai rangka dari kapal tersebut sejauh 2 kilometer dari tapak utama. Selain kepingan kayu, turut dijumpai objek seperti paku tembaga pelbagai saiz dan kepingan lapisan tembaga di badan kapal antara artifak penting yang dijumpai. Sejumlah 725 artifak telah direkodkan dan ditemui sekitar 500 meter radius di sekitar lokasi utama penemuan kapal tersebut. Empat (4) pecahan seramik dipercayai seramik Eropah, kulit kayu, serpihan tembaga, skru dan beberapa paku kapal pelbagai saiz. Seramik yang dijumpai mempunyai logo England yang mempunyai tulisan W.H Grindley & Co. Ltd. OESTE bertarikh sekitar 1880 oleh William Harry Grindley dari Tunstall, Stoke on Trent. Terdapat juga pecahan porselin berimej ikan berwarna oren yang mempunyai tapak di bawah. Berdasarkan maklumat penilaian yang diperolehi daripada Pengarah Muzium Seni Asia, Encik Aziz Abdul Rashid menyatakan kemungkinan porselin Eropah sekitar abad ke-19 kerana pattern pecahannya bergerigi. Hasil penelitian Jabatan Warisan Negara mendapati rangka kapal ini milik Inggeris berdasarkan jumpaan kepingan ‘copper’ bertulis Vivian & Sons (1810-1924) yang merupakan syarikat pembuatan tembaga terkenal di bandar Hafod, Swansea, England. Setelah diteliti syarikat ini ditubuhkan untuk menjalankan operasi peleburan tembaga sederhana pada tahun 1809, Vivian & Sons berkembang menjadi sebuah rumah peleburan terkemuka pada tahun 1820. Selepas itu, syarikat tersebut secara bersepadu telah berkembang dengan aktiviti seperti pembuatan dan penggulungan tembaga (c.1820-1850) dan mempelbagaikan produksi logam dan besi bukan ferus (c.1840-1880). Menjelang tahun 1870-an, firma tersebut menggunakan modal lebih dari £1 juta. Vivian & Sons mengalami kejatuhan pada akhir abad ke-19 dan merosot pada awal abad ke-20. Pada tahun 1924 ia bergabung menjadi British Copper Manufacturers Limited, yang diambil alih oleh Yorkshire Imperial Metals pada tahun 1926. Berdasarkan rekod ini, kapal ini mungkin dibina pada sekitar abad ke-19 dan usia kapal dianggarkan sekitar 200 tahun. Seterusnya, Jabatan Warisan Negara merencanakan satu penyelidikan ekskavasi bagi tujuan penyelidikan lanjutan rangka kapal untuk mencari bukti-bukti sejarah perkembangan perdagangan maritim di Pahang. Penemuan Rangka Kapal di Kampung Salang, Penjom, Lipis, Pahang Penemuan Arkeologi 2021 Jabatan Warisan Negara | 71
Struktur kapal lama bersalut tembaga yang ditemui di tepi Sungai Pagar, Kampung Pagar Penjom, Kuala Lipis. 72 | Laporan Tahunan 2021
Jadual: Bilangan Tapak Arkeologi mengikut Negeri Arkeologi Darat 843 Arkeologi Bawah Air 149 Jumlah Inventori Tapak Arkeologi BIL NEGERI DARAT AIR 1. Johor 39 24 2. Kedah 57 4 3. Kelantan 47 4 4. Kuala Lumpur 2 0 5. Labuan 8 8 6. Melaka 41 31 7. Negeri Sembilan 152 14 8. Pahang 109 17 9. Perak 208 6 10. Perlis 67 0 11. Pulau Pinang 6 5 12. Sabah 18 10 13. Sarawak 39 11 14. Selangor 33 7 15. Terengganu 17 8 JUMLAH TAPAK 843 149 JUMLAH KESELURUHAN 992 Keseluruhan Inventori Tapak Arkeologi Di Malaysia 992 Jabatan Warisan Negara | 73
Tapak Arkeologi Malaysia Peta: Tapak Arkeologi Malaysia pada tahun 2021. 74 | Laporan Tahunan 2021
Zon Yang Dilindungi Warisan Kebudayaan Bawah Air Zon yang Dilindungi: Perairan Bidong, Tioman, Upeh & Besar dan Tanjung Tuan. Zon yang Dilindungi: Perairan Wilayah Persekutuan Labuan. Jabatan Warisan Negara | 75
Projek penyelidikan dan ekskavasi arkeologi kapal karam bersejarah Kampung Pagar, Mukim Penjom, Lipis, Pahang adalah bagi memperlengkapkan data dan menyempurnakan kajian di lapangan bagi penemuan pecahan kapal tersebut. Penggunaan kaedah arkeologi adalah disiplin yang terbaik bagi mengetahui fenomena yang berlaku apabila jumpaan pecahan kapal tersebut timbul. Ekskavasi yang dilakukan membuktikan tiada artifak yang tertanam lebih dari 20 cm dari permukaan tanah dan jumpaan relik tersebut adalah dating dari satu tempat yang lain. Fenomena banjir besar dan arus deras yang berlaku adalah punca relik pecahan kapal tersebut terkeluar dari dasar sungai ke permukaan dan hanyut sehingga lebih kurang 1 kilometer lebih. Secara ringkasnya penyelidikan ekskavasi ini adalah bertujuan untuk mendapatkan data setiap kajian melalui pengumpulan sampel kajian dan sampel tanah untuk tujuan menentukan pentarikhan tapak atau artifak yang ditemui. Tapak kajian ekskavasi rangka kapal Penjom ini ditentukan berdasarkan pemilihan empat petak ekskavasi di tapak jumpaan kapal karam Penjom yang dijumpai di permukaan dan dianggap berpotensi bagi mendapatkan data sebanyak mungkin. untuk tujuan dilakukan aktiviti ekskavasi. Walau bagaimanapun kerja-kerja ekskavasi adalah perlu mematuhi tatacara dan prosedur yang ditetapkan demi untuk memastikan setiap data yang diperolehi mempunyai signifikan dan selamat dari konteks penyelidikan arkeologi yang sebenar. Kaedah pembukaan petak adalah melalui kaedah galicari dengan keluasan 2x2 meter dengan bersandarkan pandangan sama ada terdapat objek yang boleh ditemukan secara insitu di dalam tanah. Terdapat beberapa jumpaan yang berasosiasi dengan kapal tersebut yang dijumpai di dasar sungai tersebut dan masih kekal di dalam air. Antara jumpaan yang dijumpai adalah penemuan relik kayu berpaku dan mangkuk porselin (plain). Secara keseluruhannya, kerja-kerja ekskavasi di tapak jumpaan kapal karam Penjom ini boleh disimpulkan bahawa tiada kajian lanjutan perlu disambung dan boleh ditamatkan dengan laporan kajian yang telah disediakan. Penyelidikan dan Ekskavasi di Tapak Kapal Karam Penjom, Pahang Tarikh: 16 hingga 24 Februari 2021 Penyelidikan Arkeologi Tim JWN bersama Lembaga Muzium Pahang 76 | Laporan Tahunan 2021 Relik kayu berpaku
Penyelidikan bagi Kerja-Kerja Survei dan Ekskavasi Penyelamatan di Tapak Pulau Melaka & Tapak Pesisir Pantai Syahbandar, Melaka (Fasa 1) Tarikh: 25 hingga 31 Mac 2021 Tanggal 17 September 2020, sejumlah jumpaan artifak Kesultanan Melaka berjaya ditemui di kawasan Pulau Melaka, Melaka melalui survei lapangan yang dijalankan. Jabatan Warisan Negara (JWN) telah menerima laporan penemuan artifak Kesultanan Melaka dan rangka kapal karam dijumpai di kawasan paya bakau berdekatan Pulau Melaka, Melaka. Penemuan artifak ini adalah disebabkan perubahan aras air dan kerja-kerja penambakan laut sekitar Pulau Melaka sehingga menyebabkan artifak-artifak ini terlihat di permukaan lumpur dan daratan. Terdapat juga beberapa kepingan kayu yang telah dijumpai dan dipercayai rangka dari karaman sebuah kapal. Antara artifak penting yang ditemui adalah mata wang Kesultanan Melaka zaman pemerintahan Sultan Mahmud (1488-1511), pecahan seramik seperti tembikar dan porselin dari Dinasti Ming, mata wang Belanda jenis VOC dan mata wang Portugis. Sehubungan itu, satu penyelidikan arkeologi yang dikawal selia oleh Jabatan Warisan Negara bersama Perbadanan Muzium Melaka (PERZIM) dengan bantuan kumpulan penyelidik tempatan yang diketuai oleh Dato’ Dr. Dionysius Sharma telah dijalankan bermula pada 25 Mac sehingga 31 April 2021 bagi memberikan perincian yang jelas ke atas hasil kajian ini. Hasil kajian mendapati, satu rangka kapal lama telah ditemui di dalam selut sedalam kira-kira 1.5 meter dan dianggarkan kira-kira 100 keping duit syiling telah ditemui di sekitar tapak dan hampir separuh duit syiling yang ditemui adalah dari era Kesultanan Sultan Mahmud 1488–1511. Satu mangkuk porselin lengkap bersaiz kecil turut ditemui di kawasan penemuan rangka kapal yang dikenali sebagai ‘Ding Ware’ yang dibuat sekitar kurun ke 8 hingga 14 masihi. Penemuan ini amat penting bagi kronologi sejarah negeri Melaka dan merupakan fakta baharu negara bagi bukti sejarah perdagangan maritim di Melaka. Justeru, Pesuruhjaya Warisan mencadangkan supaya rangka kapal ini didedahkan keseluruhannya dan dipindahkan untuk dipamerkan sebagai bukti terbaru dan terpenting untuk sejarah negeri Melaka di mana rangka kapal Kesultanan Melayu Melaka yang pertama telah ditemui. Jabatan Warisan Negara | 77
Tarikh : 30 September 2021 Medium : ZOOM Webinar Program Bicara Arkeologi merupakan inisiatif tahunan Jabatan Warisan Negara (JWN) dalam berkongsi dan mendedahkan ilmu serta isu arkeologi terkini kepada masyarakat umum. Program Webinar Bicara Arkeologi 2021 turut disertai dengan kerjasama/kolaborasi bersama universiti-universiti tempatan agensi kerajaan/swasta seperti Ikatan Ahli Arkeologi Malaysia (IKATAN), Universiti Malaysia Kelantan, ICOMOS Malaysia dalam memberi pengajaran, percambahan serta perkongsian ilmu secara ilmiah kepada orang awam berkaitan penyelidikan dan penemuan arkeologi. Seramai Tiga (3) orang penceramah jemputan dan satu (1) orang moderator dijemput pada kali ini iaitu Prof. Dr. Stephen Chia Ming Soon, Pusat Penyelidikan Arkeologi Global (PPAG); Dr. Hamid Mohd Isa, Penyelidik Bebas; Datin Ar. Junn Ng dan En. Shaiful Idzwan Shahidan, CGB Consultans Sdn Bhd & PPAG, USM; dan Profesor Madya Dr. Zuliskandar bin Ramli, Yang Di-Pertua Ikatan Ahli Arkeologi Malaysia (Moderator). Taburan Arkeologi Di Malaysia (Arkeo-pelancongan) Program Bicara Arkeologi 2021 (Webinar) JUMLAH TAPAK ARKEOPELANCONGAN: 93 78 | Laporan Tahunan 2021
Program ASEAN ini merupakan penganjuran Bahagian Hubungan Antarabangsa Kebudayaan (HAK) di bawah Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya (MOTAC) bersama Jabatan Warisan Negara (JWN) dan Universiti Terengganu Malaysia (UMT). Ia terbahagi kepada 2 program yang berbeza dimana Majlis Pelancaran the 1st ASEAN Underwater Mini Landmark (AUMiL) diuruskan sepenuhnya oleh Bahagian Hubungan Antarabangsa Kebudayaan (HAK) bersama UMT manakala Seminar ASEAN diuruskan oleh JWN bersama UMT di mana mengumpulkan sepuluh (10) orang peserta ASEAN dan seorang wakil dari Sekretariat ASEAN untuk majlis penutup. Peserta juga diberi peluang mendalami bidang kajian ini secara terus mengenai kajian yang dijalankan seluruh Malaysia dan luar negara. Dengan adanya lawatan tapak dan pameran poster semasa seminar dapat memperjelaskan lagi fungsi arkeologi bawah air terhadap sejarah negara. Di samping itu, hasil seminar ini dapat mempromosikan tapak warisan kebudayaan di bawah air sebagai sebuah tapak arkeo-pelancongan yang memberi manfaat kepada masyarakat dari segi peluang pekerjaan, kajian lanjutan, pengembangan dan kesedaran warisan. Berikutan penularan pendemik Covid-19, pelaksaan seminar secara bersemuka boleh dilaksanakan secara terhad dengan mematuhi SOP yang ditetapkan. Oleh yang demikian seminar ini dijalankan secara hybrid iaitu semua pembentang dan peserta dari negara ASEAN akan mengikuti seminar ini secara online manakala pembentang dari Malaysia adalah secara live dari Universiti Malaysia Terengganu (UMT). Begitu juga dengan kehadiran peserta secara fizikil adalah terdiri daripada kakitangan JWN yang terlibat secara langsung, pelajar dan kakitangan UMT serta peserta agensi-agensi berkaitan yang berhampiran sahaja. Manakala peserta-peserta lain telah mengikuti seminar ini secara online melalui aplikasi webex seperti ketetapan berikut: Majlis perasmian disempurnakan oleh YBhg. Dato’ Wira Dr. Noor Zari bin Hamat, Ketua Setiausaha Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya Malaysia secara fizikal manakala penutup disempurnakan oleh Mr. Jonathan Tan Ghee Tiong, Head of the Culture and Information Division, ASEAN Socio-Cultural Community Department at the ASEAN Secretariat in Jakarta secara online. Seramai 641 orang peserta telah menyertai seminar ini secara atas talian di Platform Webex dan secara live di facebook rasmi JWN dan UMT. Tarikh : 11 November 2021 (Khamis) Tempat : Online platform telesidang Webex Masa : 8:30 – 17:00 ASEAN Workshop On Preservation And Protection Of The Underwater Cultural Heritage Relik arkeologi Jabatan Warisan Negara | 79
Warisan Dunia 80 LAPORAN BAHAGIAN
Bahagian Warisan Dunia diwujudkan bagi memartabatkan warisan negara di peringkat antarabangsa meliputi usaha penyelidikan serta memastikan status pengiktirafan terus kekal. Selain itu, bahagian ini turut bertanggungjawab dalam menyelaras hal berkaitan dasar dan perancangan Jabatan meliputi urusan jawapan Parlimen dan Dewan Undangan Negeri; penyediaan dan penyelarasan Kertas Jemaah Menteri, pemantauan Key Performance Indicator (KPI); semakan pelan perancangan pembangunan negara dan lain-lain. Bahagian ini turut menjadi focal point perhubungan antarabangsa yang terdiri daripada urusan berkaitan konvensyen, protokol, triti, keanggotaan dalam jawatankuasa; program promosi serta mendapatkan sokongan antarabangsa. Bahagian Warisan Dunia terbahagi kepada dua (2) cawangan iaitu Cawangan Perancangan Strategik dan Cawangan Jaringan Antarabangsa. Bahagian ini terdiri daripada 9 orang pegawai iaitu lima (5) pegawai daripada Kumpulan Pengurusan dan Profesional dan empat (4) pegawai daripada Kumpulan Perkhidmatan Sokongan. Malaysia telah menjadi Negara Anggota United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage 1972 pada tahun 1988. Untuk itu, Malaysia telah menyertai sejumlah 192 Negara Anggota lain dalam pemeliharaan dan pemuliharaan warisan yang bukan sahaja untuk menjadi aset penting dalam industri pelancongan, bahkan untuk diwarisi kepada generasi akan datang. Di bawah Konvensyen tersebut, terdapat program pengiktirafan yang dikenali sebagai World Heritage List (Senarai Tapak Warisan Dunia) yang dicalonkan oleh Negara-negara Anggota daripada semasa ke semasa. Sehingga kini, Malaysia mempunyai empat (4) Tapak Warisan Dunia yang telah berjaya disenaraikan, iaitu: Taman Kinabalu (tahun 2000, kategori semulajadi); Taman Negara Gunung Mulu (tahun 2000, kategori semulajadi); Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca (tahun 2008, kategori kebudayaan) dan Archaeological Heritage of the Lenggong Valley (tahun 2012, kategori kebudayaan). Taburan Tapak Warisan Dunia Di Malaysia Jadual: Tapak Warisan Dunia di Malaysia. 82 | Laporan Tahunan 2021
Pihak JWN dalam usaha untuk mencalonkan beberapa tapak yang berpotensi untuk diangkat sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO yang mana dokumen Tentative List telah dihantar kepada pihak UNESCO. Dokumen ini merupakan senarai menunggu yang perlu dihantar kepada pihak UNESCO sekurang-kurangnya setahun sebelum penghantaran dokumen dossier pencalonan yang lengkap. Berikut merupakan senarai tapak dalam Tentative List: Selain pengiktirafan Tapak Warisan Dunia, terdapat dua program pengiktirafan lain di bawah UNESCO yang diwujudkan bertujuan bagi memelihara dan melindungi negara. Program-program tersebut ialah List of Intangible Cultural Heritage (Senarai Warisan Tidak Ketara) dan program Memory of the World. Program pengiktirafan UNESCO iaitu List of Intangible Cultural Heritage (Senarai Warisan Tidak Ketara) diwujudkan bagi melindungi elemen warisan tidak ketara yang merangkumi peralatan, seni persembahan, ritual, objek dan lain-lain berkaitan. Mak Yong telah berjaya disenaraikan bagi program ini di bawah Masterpieces of Oral and Intangible Cultural Heritage of Humanity (2005) dan Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity (2008). Selain itu, empat (4) lagi butiran warisan yang turut disenaraikan ialah Dondang Sayang (2018), Silat (2019), Upacara Wangkang (2020) dan Pantun (2020) dan yang terkini adalah Songket (2021) di bawah Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. Manakala program pengiktirafan UNESCO Memory of the World, ianya diwujudkan pada tahun 1992 bertujuan bagi melindungi manuskrip dokumen warisan di peringkat dunia, menggalakkan penyebaran dokumen warisan di peringkat antarabangsa serta meningkatkan kesedaran global akan kepentingan dokumen warisan. Sehingga kini, terdapat enam (6) pengiktirafan yang telah diperolehi oleh Malaysia iaitu Surat-surat Sultan Abdul Hamid Halim Syah (2001), Sejarah Melayu (2001), Hikayat Hang Tuah (2001), Batu Bersurat Terengganu (2009), dan Panji Tales Manuscripts (2017) manakala Kitab Ilmu Bedil (2016) di bawah Memory of the World Asia Pacific Committee (MOWCAP). Senarai Tapak dalam Tentative List Senarai Pengiktirafan Dunia BIL PERKARA KATEGORI TARIKH PENGHANTARAN TENTATIVE LIST 1. Taman Negara Semenanjung Malaysia Semulajadi 24 Jun 2004 2. FRIM Selangor Forest Park (FSFP) Kebudayaan 31 Januari 2017 3. Taman Negeri Royal Belum (TNRB) Semulajadi 31 Januari 2017 4. Permatang Kuarza Gombak Selangor (PKGS) Semulajadi 31 Januari 2017 5. Pusat Kawalan Kusta Negara (PKKN) Kebudayaan 17 Januari 2019 6. Taman Negara Niah, Sarawak Semulajadi 21 Januari 2021 Taman Negeri Royal Belum FRIM Selangor Forest Park Pusat Kawalan Kusta Negara Permatang Kuarza Gombak, Selangor Jabatan Warisan Negara | 83
Malaysia sekali lagi telah melakar sejarah apabila songket yang digelar sebagai “Ratu Kain” dalam tenunan Melayu telah berjaya disenaraikan di bawah Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity semasa 16th Session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. Sesi ini telah berlangsung pada 13–18 Disember 2021 secara dalam talian dari Ibu Pejabat UNESCO di Paris, Perancis. Keputusan pencalonan Songket telah diumumkan pada 15 Disember 2021, jam 5.55 petang (waktu Malaysia). Penyenaraian yang cukup berprestij ini telah diputuskan oleh Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage UNESCO yang dianggotai oleh 24 Negara Anggota 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage yang dipengerusikan oleh wakil negara Sri Lanka. Penyenaraian di bawah Representative List UNESCO merupakan pengiktirafan tertinggi di peringkat dunia untuk warisan kebudayaan tidak ketara. Selain dapat memberikan promosi dan mengetengahkannya di peringkat dunia, pengiktirafan ini juga memperlihatkan komitmen Malaysia dalam melindungi warisan kebudayaan tidak ketara di Malaysia. Secara tidak langsung ianya akan mengangkat visibiliti Malaysia di mata dunia sebagai antara negara yang mempunyai pelbagai khazanah warisan kebudayaan tidak ketara yang boleh menjadi produk pelancongan serta memberi peluang ekonomi kepada negara melalui industri berkaitan. Pengiktirafan ini turut mengukuhkan hubungan serta jaringan kerjasama dengan UNESCO dan Negara Anggota Konvensyen 2003 yang lain dalam hal-hal berkaitan warisan kebudayaan tidak ketara di peringkat global. Secara ringkasnya, Songket merupakan lembaran kain yang ditenun dengan benang-benang emas, perak dan pelbagai warna yang menarik. Songket mempunyai nilai sejarah yang tinggi sebagai tekstil warisan agung. Ia merupakan antara tekstil yang terkenal dengan kecantikan dan ketelitian pembuatannya. Kecantikan dan ketinggian mutu songket adalah terletak pada kesesuaian corak dan jenis kain yang digunakan. Penggunaan benang emas menunjukkan kain ini bernilai tinggi dan pemakainya mempunyai darjah kebesaran, kekayaan serta kekuasaan. Pada waktu dahulu hanya raja, kerabat diraja dan pembesar negara yang menggunakan kain songket. Songket dianggap sebagai tekstil Melayu klasik yang mewah, tetapi pada masa kini, songket boleh diguna dan dipakai oleh setiap lapisan masyarakat terutamanya semasa menghadiri majlis adat istiadat, majlis perkahwinan dan hari perayaan. Songket pada awalnya dijadikan sebagai kain sarung atau samping dan kerudung. Kegunaan dan fungsi songket kini telah dikomersialkan antaranya dijadikan sebagai bahan hiasan dalaman seperti langsir, alas meja, sarung kusyen, hiasan dinding dan juga sebagai perhiasan diri seperti beg tangan dan kasut. Songket bukan bersifat utiliti atau fungsional semata-mata tetapi lebih kepada seni budaya yang tersimpan pelbagai makna yang tersendiri. Melaluinya, ia berupaya mempamerkan pemikiran, pandangan dunia, identiti serta peradaban budaya bangsanya. Pengiktirafan UNESCO bagi tahun 2021 – Songket YBhg. Datuk Wira Dr. Noor Zari Hamat, Ketua Setiausaha MOTAC mengetuai barisan delegasi ke Sesi Penilaian Pencalonan Inskripsi Songket di Sesi ke-16 UNESCO IGC ICH secara atas talian pada 15 Disember 2021. 84 | Laporan Tahunan 2021
Pencalonan Baru Bagi Mendapatkan Pengiktirafan UNESCO Pencalonan Tapak Warisan Dunia Cadangan penghantaran dokumen dossier bagi pencalonan di bawah World Heritage List ialah Taman Hutan Selangor FRIM (FSFP) pada tahun 2022, diikuti oleh Taman Negeri Royal Belum pada tahun 2023, tapak Pusat Kawalan Kusta Negara (PKKN) pada tahun 2024 dan seterusnya tapak Taman Negara Niah pada tahun 2025. Pencalonan Warisan Tidak Ketara Di bawah kategori List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding, dokumen Pencalonan Mek Mulong telah dihantar pada 31 Mac 2020 yang mana berstatus Backlog Files. Secara ringkasnya, Mek Mulung merupakan teater tradisional Kedah yang menggabungkan unsur lakonan, tarian serta muzik. Persembahan Mek Mulung dilakukan sewaktu temasya perkahwinan, keramaian dan juga sebagai ritual untuk mengingati semangat nenek moyang. Persembahan ini terdiri daripada 12 hingga 20 orang pemain yang memegang watak-watak seperti seorang raja, permaisuri, penari perempuan, ahli muzik dan peran. Manakala dokumen pencalonan Pekan Sari telah dikemukakan kepada pihak UNESCO pada 31 Mac 2021 di bawah Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity dan turut diberi status Backlog Files. Secara umumnya, Pekan Sari adalah pasar jalanan yang dinanti-nantikan oleh setiap rakyat Malaysia dan menjadi sebahagian daripada kehidupan mereka sejak sekian lama. Pekan Sari biasanya hanya dibuka satu hari seminggu untuk lokasi tertentu, kerana peniaga bergerak ke kawasan yang berlainan setiap hari sepanjang minggu. Budaya ini melibatkan semua komuniti di seluruh Malaysia yang terdiri daripada masyarakat Melayu, Kaum Bumiputera Sabah, Kaum Bumiputera Sarawak (Iban, Bidayuh); Cina, India, Siam dan lain-lain. Pencalonan Dokumentasi Warisan Pada 30 November 2021 yang lalu, dokumen pencalonan Misa Melayu MSS 6 dan Hukum Kanun Melaka (MSS23/MSS2583) telah dihantar kepada pihak UNESCO bagi sesi penilaian tahun 2022-2023 di bawah Memory of the World International Register. Proses penghantaran pencalonan baru di bawah program Memory of the World pernah ditangguhkan oleh pihak UNESCO buat sementara waktu bagi tujuan penambahbaikan Operational Guidelines sedia ada. Pemilihan kedua-dua dokumen ini untuk diangkat bagi pengiktirafan UNESCO adalah hasil persetujuan oleh ahli Jawatankuasa Memory of the World peringkat nasional. List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding Pencalonan Mek Mulong Dokumen pencalonan telah dikemukakan kepada pihak UNESCO pada 31 Mac 2020 dan telah diberikan status Backlog File. World Heritage List Pencalonan Taman Negara Niah, Sarawak Dokumen Tentative List telah dikemukakan kepada pihak UNESCO pada 21 Januari 2021. Jabatan Warisan Negara | 85
WARISAN DUNIA WO RLD HERITAGE PATRIMOINE MO N D AI L Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity Pencalonan Pekan Sari Dokumen pencalonan telah dikemukakan kepada pihak UNESCO pada 31 Mac 2021 dan telah diberikan status Backlog File. Memory of the World International Register Pencalonan Misa Melayu MSS 6 Dokumen pencalonan telah dikemukakan kepada pihak UNESCO pada 30 November 2021. Memory of the World International Register Pencalonan Hukum Kanun Melaka (MSS23/MSS2583) Dokumen pencalonan telah dikemukakan kepada pihak UNESCO pada 30 November 2021. 86 | Laporan Tahunan 2021
Statistik Soalan Parlimen Tahun 2021 & Soalan Dun Berkaitan Warisan Tahun 2021 LAPORAN BERKALA (PERIODIC REPORTING) Pada tahun 2021, sebanyak tiga puluh tiga (33) soalan berkaitan warisan telah dibahaskan di parlimen yang melibatkan maklum balas Jabatan Warisan Negara. Daripada jumlah tersebut, sebanyak dua puluh enam (26) soalan telah diutarakan di dewan rakyat, empat (4) soalan di dewan negara dan tiga (3) soalan di dewan undangan negeri. Pelaporan bagi Third Cycle of Periodic Reporting Exercise di rantau Asia & Pacific yang bermula pada 1 Oktober 2020 hingga 31 Julai 2021 telah selesai dilaksanakan. Pelaporan ini merupakan satu mekanisme pemantauan di bawah 1972 World Heritage Convention untuk mendapatkan gambaran serta menilai status implementasi konvensyen tersebut di Negara Anggota dan Tapak Warisan Dunia UNESCO. Bagi penyediaan pelaporan ini, pihak JWN melalui bahagian ini telah mengisi Section 1 dan menyelaras pengisian Section 2 oleh para Pengurus Tapak Warisan Dunia di Malaysia secara atas talian dengan kerjasama dan bantuan daripada pengurus-pengurus tapak. Pelaporan bagi Third Cycle of Periodic Reporting Exercise di rantau Asia & Pacific yang diketuai oleh Encik Mohd Syahrin Abdullah, Pengarah Bahagian Warisan Dunia secara atas talian. Dewan Undangan Negeri Dewan Negara Dewan Rakyat 9% 12% 79% Rajah: Bilangan Soalan Parlimen Tahun 2021 Jabatan Warisan Negara | 87
Bengkel HIA: Perlindungan & Pemuliharaan Warisan di Bawah Memory Of The World Bengkel HIA: Perlindungan dan Pemuliharaan Warisan di bawah Memory of the World telah diadakan pada 18 & 19 November 2021 di Thistle Port Dickson Resort, Port Dickson, Negeri Sembilan bertujuan untuk mengenalpasti potensi dokumen warisan yang telah dicadangkan oleh agensi-agensi bagi pengiktirafan UNESCO di samping meningkatkan kefahaman peserta terhadap nilai-nilai dan kepentingan penyediaan pelan perlindungan dalam pemeliharaan dokumentari warisan. Sesi ceramah telah disampaikan oleh Encik Mohd Syahrin bin Abdullah, Pengarah Bahagian Warisan Dunia bertajuk Proses Pencalonan di bawah Memory of the World dan kaedah pengisian borang pencalonan tersebut. Sesi bengkel diteruskan dengan aktiviti berkumpulan berdasarkan jumlah manuskrip yang telah diterima bagi tujuan pencalonan iaitu Misa Melayu, Hukum Kanun Melaka, Hikayat Pattani, Mushaf Al-Quran Terengganu dan Valley of Hope (bahan Audiovisual). Setiap kumpulan diberikan borang pencalonan yang berbeza bagi tujuan untuk penambahbaikan borang tersebut dan juga dikehendaki untuk menyediakan cadangan Pelan Perlindungan bagi dokumentari warisan tersebut. Secara tak langsung, bengkel ini dapat meningkatkan ilmu pengetahuan dan pengalaman yang berguna sebagai panduan dalam pelaksanaan kerja serta berkongsi ilmu pengetahuan. Selain itu, bengkel selama dua (2) hari ini juga boleh dijadikan sebagai bahan sokongan dan bukti tambahan yang akan dihantar kepada pihak UNESCO bersama-sama dokumen pencalonan bagi menggambarkan peranan dan sokongan yang diberikan oleh semua stakeholders dalam usaha memelihara dokumentari warisan. Sesi bergambar kenangan dalam Bengkel HIA: Perlindungan dan Pemuliharaan Warisan di bawah Memory of the World. 88 | Laporan Tahunan 2021
Malaysia sekali lagi telah melakar sejarah apabila songket yang digelar sebagai “Ratu Kain” dalam tenunan Melayu telah berjaya disenaraikan di bawah Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity semasa 16th Session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. Sesi ini telah berlangsung pada 13–18 Disember 2021 secara dalam talian dari Ibu Pejabat UNESCO di Paris, Perancis. Keputusan pencalonan Songket telah diumumkan pada 15 Disember 2021, jam 5.55 petang (waktu Malaysia). Penyenaraian yang cukup berprestij ini telah diputuskan oleh Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage UNESCO yang dianggotai oleh 24 Negara Anggota 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage yang dipengerusikan oleh wakil negara Sri Lanka. Penyenaraian di bawah Representative List UNESCO merupakan pengiktirafan tertinggi di peringkat dunia untuk warisan kebudayaan tidak ketara. Selain dapat memberikan promosi dan mengetengahkannya di peringkat dunia, pengiktirafan ini juga memperlihatkan komitmen Malaysia dalam melindungi warisan kebudayaan tidak ketara di Malaysia. Secara tidak langsung ianya akan mengangkat visibiliti Malaysia di mata dunia sebagai antara negara yang mempunyai pelbagai khazanah warisan kebudayaan tidak ketara yang boleh menjadi produk pelancongan serta memberi peluang ekonomi kepada negara melalui industri berkaitan. Pengiktirafan ini turut mengukuhkan hubungan serta jaringan kerjasama dengan UNESCO dan Negara Anggota Konvensyen 2003 yang lain dalam hal-hal berkaitan warisan kebudayaan tidak ketara di peringkat global. Pegawai Bahagian Warisan Dunia Jabatan Warisan Negara | 89
Warisan Tidak Ketara 90 LAPORAN BAHAGIAN
Bahagian Warisan Tidak Ketara bertanggungjawab melaksanakan usaha pemuliharaan, pemeliharaan, pelindungan dan pengekalan warisan adat dan budaya, seni persembahan, bahasa dan persuratan serta seni halus. Penyelidikan dan pendokumentasian adalah fokus utama Bahagian ini disamping program-program kesedaran, pengembangan dan promosi warisan kebudayaan tidak ketara kepada masyarakat tempatan dan luar negara. Penyelidikan yang dilaksanakan oleh Bahagian ini merangkumi adat dan budaya iaitu kepercayaan, budaya lingkungan, adat kitaran seperti adat istiadat, makanan, permainan tradisi, perubatan tradisional dan seni pertahanan diri. Manakala kajian seni persembahan pula ialah muzik, tarian, nyanyian, seni lakon dan sebagainya. Kajian bahasa dan persuratan pula mencakupi bidang bahasa, tulisan jawi, manuskrip, lagu rakyat, cerita rakyat, puisi Melayu tradisional dan seumpamanya. Kajian seni halus pula merangkumi busana, tekstil, perhiasan diri dan kraf. Bahagian ini juga turut menjalankan kajian bagi mengenalpasti mana-mana orang hidup yang bergiat aktif dan berpengetahuan luas dalam bidang warisan untuk dicalonkan sebagai Warisan Kebangsaan di bawah Akta 645. Pengiktirafan Warisan Tidak Ketara yang signifikan dengan masyarakat Malaysia bukan sekadar di dalam negara sahaja malah turut dibawa ke UNESCO untuk mendapatkan status Warisan Tidak Ketara. 92 | Laporan Tahunan 2021
Majlis Pelancaran Buku Budi Asas Tamadun dan Pameran Jawi Jiwa Bangsa, Seni Tonggak Budaya merupakan program anjuran Yayasan Budi yang diterajui oleh YB Senator Tan Sri Dato’ Seri Utama Dr. Rais Yatim. Melalui program tersebut jalinan kolaberasi dengan beberapa agensi kerajaan dan badan bukan kerajaan (NGO) yang berkaitan telah dilaksanakan untuk bersama-sama mempromosikan aspek budaya dan warisan melalui aksara Jawi di samping menyedarkan masyarakat negara ini bahawa budi adalah perisai kemuliaan untuk dijadikan amalan dalam kehidupan seharian. Jabatan Warisan Negara (JWN) melalui Bahagian Warisan Tidak Ketara (BWTK) telah diberi tanggungjawab sebagai ketua penyelaras bagi “Pameran Jawi Jiwa Bangsa, Seni Tonggak Budaya”. Pameran ini diadakan pada 10 hingga 12 April 2021 bertempat di ruangan Creative Space, MaTiC mempamerkan pelbagai koleksi artifak dan hasil karya seni budaya bagi menyuntik, menyemai dan menyemarakkan semula kecintaan para pengunjung pameran terhadap warisan Jawi dan seni budaya negara ini. Selain itu, para pengunjung turut dipertontonkan dengan demonstrasi penjilidan dan pengawetan manuskrip lama oleh Arkib Negara Malaysia. Sekitar majlis pelancaran oleh YAB Tan Sri Dato’ Haji Muhyiddin bin Haji Mohd. Yassin pada 12 April 2021. Pameran Jawi Jiwa Bangsa, Seni Tonggak Budaya Jabatan Warisan Negara | 93
Webinar ini merupakan kolaborasi bersama Fakulti Teknologi Kreatif & Warisan, Universiti Malaysia Kelantan dan telah diadakan pada 18 Mac 2021 secara dalam talian. Pengisian kepada program Webinar ini adalah berkaitan pendedahan serta perkongsian ilmu berkenaan persembahan tradisional Wayang Kulit. Mungkin ramai yang mengetahui berkenaan seni persembahan tradisional ini namun tidak ramai yang tahu tentang perkembangan atau kelangsungan wayang kulit tanah air sehingga kini. Sesi Webinar ini memfokuskan kepada perbincangan dan perkongsian ilmu oleh para panel jemputan berkaitan kelangsungan seni persembahan tradisional Wayang Kulit dan turut menyentuh berkenaan usaha dan peranan bagi memastikan seni persembahan ini terus terpelihara. Webinar ini turut menyaksikan penampilan khas persembahan Wayang Kulit Kelantan oleh Pak Cu Eyo Hock Seng, Tokoh Warisan Kebangsaan Orang Hidup 2012. Webinar : Kelangsungan Seni Persembahan Tradisional Wayang Kulit Tanah Air Panel Dr. Eyo Leng Yan memberi penerangan dan penjelasan semasa sesi webinar. Moderator YBrs. Dr Raja Iskandar semasa sesi webinar berlangsung. 94 | Laporan Tahunan 2021
Moderator YBrs. Dr Raja Iskandar semasa sesi webinar berlangsung. Persembahan oleh Kumpulan Sri Campuran bersama Encik Eyo Hock Seng (Tokoh Warisan Kebangsaan Orang Hidup - Wayang Kulit) semasa webinar berlangsung. Kumpulan Sri Campuran bersama Encik Eyo Hock Seng (Tokoh Warisan Kebangsaan Orang Hidup - Wayang Kulit). Jabatan Warisan Negara | 95
Tulisan Jawi umpama gerbang pembelajaran tentang Islam dan juga merupakan warisan kebudayaan Melayu yang unggul. Sejarah pendidikan di Nusantara dan Tanah Melayu menunjukkan betapa akrabnya masyarakat Melayu dengan tulisan Jawi sebagai wacana yang mengangkat tahap keilmuan di mercu kecemerlangan. Objektif utama Kursus Bimbingan Penulisan Jawi adalah untuk melestarikan tulisan Jawi yang diisytiharkan sebagai Warisan Kebangsaan pada tahun 2009 melalui Akta Warisan Kebangsaan 2005 (Akta 645). Selain itu, penganjuran kursus ini juga penting kepada kakitangan Jabatan Warisan Negara untuk memberikan pendedahan dan meningkatkan kemahiran terhadap perkembangan sistem ejaan dan tulisan Jawi mengikut piawaian yang ditetapkan Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP). Kursus yang telah berlangsung pada 13 hingga 14 Julai 2021 telah dilaksanakan secara dalam talian (Google Meet) melibatkan 60 orang peserta daripada Kumpulan Pengurusan Tertinggi, Kumpulan Pengurusan dan Profesional serta Kumpulan Sokongan dan Pelaksana. Kursus Bimbingan Penulisan Jawi Antara peserta yang menyertai kursus secara dalam talian. 96 | Laporan Tahunan 2021