Yearbook 2023
Contents KlimaatHelpdesk Yearbook 2022 Colofon This yearbook 2023 is a publication by the KlimaatHelpdesk foundation and serves to showcase the operations of and teams involved with running the KlimaatHelpdesk. Editorial Brendan Oerlemans, Joeri Reinders, Martina Huber, Joseline Houwman. Cover-art Martina Huber Design Brendan Oerlemans & Joseline Houwman Mail [email protected] KVK 83377646 Donations NL84 TRIO 0320 3144 48 in the name of Stichting KlimaatHelpdesk, Alphen (GE) Copyright Attribution - NonCommercial - ShareAlike 4.0 International Version 1.2 2 3 Opening 4 Numbers & Figures 5 Editor interview: Kevin Helfer 6 Comms interview: Marloes Belger 8 Borrels & Meetings 10 Events 12 KlimaatHelpdesk in the media 14 Reader feedback 16 Question spotlight: Hoeveel CO2 kan de atmosfeer opnemen, en wat gebeurt er bij een maximum? 20 Question spotlight: Hoe slaan we duurzame energie in de zomer op voor de winter? 23 Funding in 2023 24 Outlook 2024
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 3 Welcome to the 2023 edition of the KlimaatHelpdesk yearbook, a true KH-tradition! Just like last year, this edition will look back at all the awesome things we accomplished in 2023 and look forward to some of the exciting projects that are on the agenda in 2024. It was also a difficult year for the KlimaatHelpdesk organization. Our growth meant that we had to deal with more questions than ever, and that volunteers came in from many more places than Utrecht alone. The seed funds we had collected were drying up and there was only very little money available for keeping existing projects running. As we did not exclusively belong to one university, it was (and is) difficult to find a fixed place that would want to adopt us. And while managing all this, we as community kept producing exiting new ideas which take up time. All of this led to quite a stressful – but informative – period with lots of grant writing. But “you shall reap what you sow”, which meant that after the summer we started among others, a new collaboration with the Triodos Foundation to support new website updates, and we received two grants to set up our educational platform. Further we saw our website visitor numbers increase to +100.000, got picked up by new media platforms (Trouw, KRO-NCRV, etc.), and we hit the 200 published questions boundary! Beyond all the new projects it is fantastic to see that people keep finding us with their questions about climate change. Questions that explore the many disciplines that are affected by climate change, everything from climate physics, pedagogics, hydrology, law, forestry to political science. A year with many highs and a few lows, sweet and sour. So sit back again, and enjoy the journey as we take you on a flyover of 2023. We couldn't have made it this far without your unwavering support, and we look forward to seeing what we can accomplish together in the future. Warmest regards, The KlimaatHelpdesk Board 2023 – Frida, Joeri, Joseline, Marlow & Martina Dear KlimaatHelpdesk Team,
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 4 Numbers & Figures 2023 98000 50 32 18 391 website visits (+23%) questions accepted answers published new members joined the team Experts
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 5 Kevin Helfer Interview with a KlimaatHelpdesk editor How was the starting period for you? Really exciting and actually quite fast-paced. I remember that I was on a field trip for about 1.5 months, and when I came back, I was actually a bit overwhelmed by all the things that were already there: a repository for the answers and even the first articles for the website that was being developed. Besides, it was of course the start of the pandemic, so it was actually quite nice to have something to do in the boredom of that first lockdown. What was the first question you’ve picked? I had to look this up, but now I remember the question very well. It is about what climate sensitivity is. Why did you choose this question? I knew the answer myself and quite some people who were good candidates to write the answer, so I thought this was a good start to test the editorial process that we Why did you join the KH? What was your motivation? What attracted you? I’ve been involved at the KlimaatHelpdesk since the very beginning. I had joined Scientists4Future a little while earlier and was still looking for my spot in that movement, when a few people started thinking about a way to answer climate-related questions from Dutch high school students. Ideas were discussed about how to provide answers quickly, reliably and transparently – values that are still key today at the KlimaatHelpdesk (which, by the way, in the beginning was called Helpdesk Klimaat).
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 6 Marloes Belgers Interview with a Comms-team member What brought you to the KH? In February 2023 I started the minor “Science education and communication” at Utrecht University. As part of this minor I did an internship at KlimaatHelpdesk in which I developed a communicative product for the organisation. At the same time I joined the communication team, of which I am still part today. What is your role and what do you feel you can contribute to the KH and the community? Within the communication team, my main task is to produce content for the social media channels of KlimaatHelpdesk. On these channels I always try to highlight questions that are about aspects that affect the daily lives of people. Hopefully that inspires them had come up with in the beginning. Nowadays, I often pick questions where I’m curious about the answer myself. Unfortunately, it often turns out that these are rather tricky ones where it’s hard to find the right experts. How has it been to interact with experts? It’s a kind of hate-love topic. It’s always great to get enthusiastic reactions from experts when they get asked to contribute an answer. Sometimes, they haven’t even heard of the KlimaatHelpdesk before. More often than not, the difficult part starts after that because, of course, scientists notoriously suffer from a lack of time, and the KlimaatHelpdesk often gets pushed to the bottom of the to-do list. Patience is not my biggest virtue, so sending reminder after reminder can be exhausting. Luckily, by now, I’ve worked with quite a few of the experts from our pool, so I can pick the ones who I know are reliable. How have you found the KH community so far? It’s been so great to see the high motivation of everyone involved. What really impresses me, is the perseverance with which everyone keeps going and how the project is being passed on to ever new “generations” of volunteers. I think we can be very proud of ourselves that the KlimaatHelpdesk is still so active and that new question keep pouring in – as well as answers.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 7 to take sustainable actions. What motivates you to work with us? In my study (Sustainable Development) I learned a lot about climate and sustainability. However, the focus was never on communicating about this to the general public. I believe this is one of the most important aspects, since sustainability is such a big topic that everyone has an opinion on. And as we live in era full of fake news, I like to be part of this organisation that tries to provide meaningful and reliable knowledge. What do you find limiting or not so nice in your work for the KH? Since the members of the communication team live all over the country, it is hard to meet in person. Therefore the regular meetings are always online whereas I would prefer to have them in person. Is there anything you’d like to share with the KH community? I really enjoy my time at KlimaatHelpdesk, both during my internship and now as a member of the communication team. This is on the one hand because I like to create the social media content, but mostly because of the other volunteers and everyone who is part of the community. So thank you all for the nice conversations and gezellige borrels.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 8 The past year the KH-team has met regularly, during live editor meetings and for fun activities such as borrels and other get-togethers. We even had a workshop from an SEO-expert to help us with our website. For the coming year we of course hope to continue meeting regularly, as well as offer interesting workshops for our volunteers as thank-you. If you have a nice idea for a workshop or event, let us know! Borrels & Meetings Throughout last year Summer BBQ & games in the Wilhelminapark, Utrecht in July. With a climate-disinformation inspired game of Kuub, designed by Vincent. Goal is to hit and thereby remove the climate 'facts' from the game.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 9 Christmas dinner at Rotsoord on December 19th. Vincent also organized and Ugly-Christmassweater-competition, won by Daan Reijnders with his family heirloom sweater. Can you spot all four competitors? KH-get together at the Climate Comedy Night on November 6th at Tivoli Vredenburg. With stand-up comedy from, amongst others, Guido Weijers, Katinka Polderman, Alex Ploeg en Tim Kroezen After-summer borrel and Town Hall in September at the Vagant, Utrecht.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 10 We've had quite a busy year, with many events throughout the Netherlands. We've attended workshops with our KH-postbox and the KlimaatCasino, as well as gave some workshops ourselves for audiences ranging from secondary-school teachers to PhD-students starting with science communication. We also met a couple of politicians at these events ;). And of course we were represented at this year's Climate March! We hope to see you at events we're attending in 2024. Events KlimaatHelpdesk is more than just a website Marlow scored a BeReal with Rob Jetten at one of the events, while Joeri explains the KlimaatCasino to Diederik Samson.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 11 The KlimaatCasino being played at one of the events, with Vincent and Joeir at the table and Martina and KlimaatCasino-designer Frank at the front. Oscar representing KH at the Climate March for Justice in Amsterdam, November 12th. From left to right: Martina, Marloes and Joeri representing the KH with our postbox, postcards, flyers and T-shirts at one of the events.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 12 KlimaatHelpdesk was again picked up by established media. We prolongated our place in the Trouw Duurzame 100 with #37. Besides this ranking, the KlimaatHelpdesk and its experts have been mentioned several times in Trouw articles. Two of our volunteers were interviewed and we had our first 15 seconds of fame on primetime Dutch television! Media Appearances KlimaatHelpdesk in the News Jonna van Mourik and Brendan Oerlemans were interviewed for the Dutch Journal for Physics on their work for the KlimaatHelpdesk.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 13 And at the Top van Onderop on December 6th, Frank and Joeri were interviewed about our KlimaatCasino which was then broadcast primetime by KRO-NCRV on NPO1. The broadcast can be watched at NPO Start Gemist, "Top van Onderop", our segment starts at 14.27. Several articles in Trouw mentioned the KlimaatHelpdesk, disinformation on climate, on the lawsuit against Shell, and on the effects of climate change on migration.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 14 From our readers Comments and responses Heel duidelijk antwoord, dank! ⭑⭑⭑⭑⭑ Keep up the good work!!" ⭑⭑⭑⭑⭑ Waarom wekken we niet al onze duurzame energie op in de Sahara? Wat is de invloed van restwarmte op de opwarming van de aarde? At the KlimaatHelpdesk we feel satisfied when we know our answers are being read and appreciated. Although we get some comments from sceptics, the majority of emails and reviews we receive about our publications are very positive and kind. Let these examples inspire us to keep answering the public’s climate related questions. And let's not forget the nuancing comments and discussions amongst our experts on the KH-LinkedIn.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 15 Veel dank voor dit genuanceerde, verhelderende (en confronterende) antwoord!! ⭑⭑⭑⭑⭑ Bedankt voor het schrijven van dit stuk. Het is belangrijk dat dit soort, onafhankelijke informatie beschikbaar komt. Ik vond het artikel goed te volgen en niet te ingewikkeld. ... Nogmaals, heel veel dank voor het geven van onafhankelijk, hoge kwaliteit advies! Zijn biologisch afbreekbare koffiecapsules wel écht beter voor het milieu? Wat is het koolstofbudget waarbij de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad blijft?
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 16 Wat gebeurt er met de CO2 die door ontbossing en de verbranding van fossiele brandstoffen de atmosfeer ingaat? Dat wordt elk jaar netjes gedocumenteerd door de wetenschappers achter The Global Carbon Project (www.globalcarbonproject.org) [1]. Sinds de industriële revolutie heeft de mens zo’n 2500 gigaton (2.5x1015 kilogram) aan koolstof in de vorm van CO2 geproduceerd. Dat had tot een stijging van de atmosferische CO2 -concentratie moeten leiden van 280 naar zo’n 610 CO2 -moleculen per miljoen luchtdeeltjes (ppm; Figuur 1). Maar de concentratie komt dit jaar gemiddeld ‘slechts’ iets onder de 420 ppm uit. Dat komt doordat de biosfeer op land (bomen, bodems) ongeveer net zoveel extra CO2 heeft opgenomen als het door ontbossing is kwijtgeraakt (respectievelijk de rode en groene balk in Figuur 1). Ook is heel veel CO2 in oceaanwater opgelost (donkergroene balk in Figuur 1). Iets minder dan de helft van de CO2 die we jaarlijks uitstoten blijft in de atmosfeer. Dit veroorzaakte de stijging van 286 in het Question Spotlight Hoeveel CO2 kan de atmosfeer opnemen, en wat gebeurt er bij een maximum? Nico, Breda De atmosfeer zou in principe alle mogelijke menselijke CO2 - uitstoot kunnen opnemen; daar zit geen limiet aan. De atmosfeer van Venus bestaat bijvoorbeeld voor 96% uit CO2 . De Aardse atmosfeer maar voor 0.04%. Het Venusoppervlak is veel warmer (460°C!) door het sterke broeikaseffect. Maar gelukkig wordt de menselijke CO2 op Aarde veelal opgenomen door zeeën en biomassa op het land en wordt het op lange tijdschalen vastgelegd in sedimenten. Als we alle fossiele brandstoffen verbranden komen we daardoor uit op ‘slechts’ 0.18% CO2 in de atmosfeer. Hopelijk komt het niet zover, want de laatste keer dat de CO2 -concentratie zo hoog was, was het gemiddeld zo’n 15-20°C warmer op Aarde.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 17 jaar 1850, naar bijna 420 in het jaar 2023 (gele balken in Figuur 1). Scenario’s voor de toekomst Voor de toekomst gaan we uit van verschillende CO2 -emissiescenario’s. Daarin worden aannames gemaakt over toekomstige uitstoot van CO2 , uitgaande van heel weinig afname van onze uitstoot tot heel sterke emissiereductie. Deze zogenaamde shared socioeconomic pathways (SSPs) leiden aan het einde van deze eeuw tot een range van CO2 -concentraties, afhankelijk van onze keuzes [2]. Die verschillende CO2 -concentraties leiden ook tot heel verschillende opwarming deze eeuw. In Figuur 2 staat een flink aantal van deze scenario’s getekend met op de horizontale as de komende eeuw en op de verticale as de jaarlijkse CO2 -uitstoot. Vandaag de dag stoten we zo’n 40 gigaton per jaar uit. Dat is het rode puntje aan het einde van de zwarte lijn, die de historische gegevens weergeeft. Het goede nieuws is: deze lijkt een beetje minder steil omhoog te gaan. De verschillende emissiescenario’s leiden naar verschillende hoeveelheden aan opwarming in 2100. Alleen in toekomstscenario’s waarin we de komende tijd snel onze uitstoot verminderen en in de tweede helft van deze eeuw ook actief CO2 uit de lucht gaan vastleggen blijven Figuur 1: koolstofbronnen en koolstofputten. CO2 -emissies uitgedrukt in toegevoegde parts per million (ppm) in de atmosfeer sinds 1850 door ontbossing (‘land use’), de verbranding van fossiele brandstoffen en cementproductie. De uitstoot wordt deels gecompenseerd doordat extra CO2 -opname plaatsvindt in oceanen en biomassa op het land zodat de toename in de atmosfeer beperkt wordt. The Global Carbon Project, [1].
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 18 Figuur 2: Toekomstprojecties van de CO2 -concentratie in de atmosfeer op basis van verschillende emissiescenario’s. The Global Carbon Project, gepubliceerd in [3]. W/m2 (Watt per vierkante meter) is de eenheid waarin de sterkte van het broeikaseffect wordt uitgedrukt. we onder het politieke doel van maximaal 2ºC opwarming. Maar als onze uitstoot blijft groeien kunnen we veel meer opwarming verwachten deze eeuw. Welk scenario het wordt? Koffiedik kijken, maar de meest realistische scenario’s liggen natuurlijk ergens in het midden. Overigens is er ook nog relevante onzekerheid in hoeveel opwarming er precies bij deze emissiescenario’s hoort, vandaar de lange rode balken aan de rechterkant van het figuur die die onzekerheid weergeven. Een absurd voorbeeld Maar laten we voor de lol eens van een totaal onrealistisch scenario uitgaan dat het best aansluit bij de vraag. Stel, we verbranden de komende eeuwen alle fossiele brandstoffen. Dan zal de CO2 -concentratie stijgen naar ongeveer 1800 ppm [4]. Dat is het mogelijke maximum als gevolg van menselijke uitstoot. De laatste keer dat de CO2 -concentratie zo hoog was, was in het Vroege Eoceen, tussen de 56 en 49 miljoen jaar geleden [5]. Dat is bepaald op basis van de chemische samenstelling van kalkfossielen van eencelligen die uit die tijd stammen en in de zeebodem zijn gevonden. Die samenstelling is afhankelijk van de CO2 -concentratie in het zeewater waarin ze groeiden. En inderdaad, tijdens deze periode was het gemiddeld zo’n 15-20°C warmer dan vandaag de dag [6], groeiden er palmen en baobabs op Antarctica en langs de kusten van de toen ijsvrije Noordelijke IJszee [7-9] en werd het zelfs in zee af en toe te warm voor life as we know it in tropische gebieden [10].
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 19 [1] P. Friedlingstein et al., Earth Syst. Sci. Data 14, 4811 (2022). https://essd.copernicus.org/articles/14/4811/2022/ [2] M. Meinshausen et al., Geosci. Model Dev. 13, 3571 (2020). https://gmd.copernicus.org/articles/13/3571/2020/ [3] Z. Hausfather. Explainer: How ‘Shared Socioeconomic Pathways’ explore future climate change (2018): https://www.carbonbrief.org/explainer-how-shared-socioeconomic-pathways-explore-future-climate-change/ [4] D. Archer, Journal of Geophysical Research 110, C09S05 https://www.doi.org/10.1029/ 2004JC002625 [5] E. Anagnostou et al., Nature 533, 380 (2016). https://www.nature.com/articles/nature17423 [6] G. N. Inglis et al., Clim. Past 16, 1953 (2020). https://cp.copernicus.org/articles/16/1953/2020/ [7] J. Pross et al., Nature 488, 73 (2012). https:// www.nature.com/articles/nature11300 [8] A. Sluijs et al., Nature Geoscience 2, 777 (2009). https://www.nature.com/articles/ngeo668 [9] D. A. Willard et al., Global and Planetary Change 178, 139 (2019). https://www.sciencedirect. com/science/article/pii/S0921818119300979 [10] J. Frieling et al., Science Advances 3, e1600891 (2017). https://www.science.org/doi/abs/10.1126/ sciadv.1600891 [11] J. F. Kasting, Precambrian Research 34, 205 (1987). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0301926887900015 [12] G. L. Foster, D. L. Royer, D. J. Lunt, Nature Communications 8, 14845 (2017). https://www.nature. com/articles/ncomms14845 [13] R. A. Berner, Geochim Cosmochim Ac 70, 5653 (2006). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016703706002031 Het kan nog extremer Op Aarde is de CO2 -concentratie zeker ook nog hoger geweest in de vroege geschiedenis, wellicht zelfs enkele honderden keren hoger dan nu [11]. Maar sinds het ontstaan van complex leven is de CO2 -concentratie altijd lager geweest dan 10x de huidige waarde [12, 13]. Op Aarde, is de gedachte, wordt er niet alleen CO2 door vulkanen de atmosfeer in gebracht, maar ook uit de atmosfeer gehaald door chemische verwering op het land. Daarbij wordt het koolstof (C) van CO2 samen met water gevangen en uiteindelijk in een vaste stof in sedimenten begraven. Daarin verschilt de Aarde fundamenteel van onze zusterplaneet Venus. Daar was ooit misschien leven (mogelijk), maar daar is iets gruwelijks misgegaan: de atmosfeer bevat nu geen water en 96% CO2 . Zoveel kan een atmosfeer dus bevatten. Nooit zal die CO2 weer uit de atmosfeer gaan, want chemische verwering is zonder water niet mogelijk. Venus staat dichterbij de zon dan de Aarde en ontvangt dus meer zonlicht. Maar de dikke atmosfeer van Venus weerkaatst veel meer zonlicht dan die van de Aarde. Op het Aardoppervlak komt daardoor veel meer zonneenergie terecht dan op Venus. Toch is het op Venus veel warmer door het sterke broeikaseffect; het is er 460°C, vergeleken met zo’n 15°C op Aarde. Dat is dus wat er bij een echt maximum gebeurt. Auteur: Appy Sluijs Reviewer: Herman Russchenberg Redacteur: Kevin Helfer
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 20 Er zijn twee belangrijke redenen om duurzame energie van de zomer voor de winter op te slaan. De eerste is dat de productie van zonne-energie hoger is in de zomer dan in de winter. De andere is dat de vraag naar energie, met name voor de verwarming van ruimtes, in de winter hoger is dan in de zomer. Bij deze zogenaamde seizoensopslag wordt er maar één opslagcyclus per jaar gemaakt. Dat betekent dat we altijd zoeken naar manieren die weinig kosten per eenheid energie. Omdat accu’s vrij duur zijn in de aanschaf, en alleen rendabel als je ze vaak oplaadt en ontlaadt, zijn deze dus ongeschikt voor seizoensopslag van elektriciteit. Opslag energie Opslag kan op twee manieren: in de vorm van warmte, of in de vorm van chemische energie. Voor opslag van warmte is een voor de hand liggende oplossing de opslag in ondergrondse watervoerende lagen, zogenaamde aquifers. Een aquifer is bijvoorbeeld een zandlaag gevuld met water. Koud water wordt in de zomer opgepompt, verwarmd tot bijvoorbeeld 70 °C en weer geïnjecteerd. In de winter kan het warme water vervolgens worden opgepompt en Question Spotlight Hoe slaan we duurzame energie in de zomer op voor de winter? Most read in 2023 We kunnen energie uit duurzame bronnen opslaan in de vorm van warmte of in chemische vorm. Opslag in de vorm van warmte doen we bij voorkeur ondergronds, bijvoorbeeld in watervoerende lagen, zoals zand. Opslag in chemische vorm kan bijvoorbeeld middels waterstof. Ook dat kan ondergronds, bijvoorbeeld in zoutkoepels. Maar er wordt ook gewerkt aan kleinschalige bovengrondse warmte-opslag in chemische vorm. Batterijen zijn vooral geschikt voor korte-termijnopslag van energie en niet voor seizoensopslag.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 21 gebruikt worden voor de verwarming van woningen en kantoren. Een alternatief voor een aquifer is een groot ondergronds buffervat. Dit wordt in Nederland onder andere door het bedrijf Ecovat op de markt gebracht. Warmte-opslag moet wel altijd een behoorlijke schaal hebben. Kleinschalige opslag is namelijk niet alleen te duur, maar de warmteverliezen zijn ook groot: tegen de tijd dat het winter is, ben je de meeste warmte alweer kwijt. Toepassingen van warmte-opslag Er zijn diverse toepassingen van warmte-opslag mogelijk: --Zonnecollectoren produceren warmte in de zomer, deze kan worden opgeslagen en in de winter gebruikt. --Aardwarmtebronnen zijn duur, dus die laat je het liefst het hele jaar door produceren. Maar in de zomer is er weinig warmte nodig. We kunnen de warmte uit de diepe ondergrond (2 – 3 km) dan tussentijds opslaan in een ondiep aquifer, bijvoorbeeld op een diepte van een paar honderd meter, voor gebruik in de winter. --Als we in de zomer heel veel stroomoverschotten hebben, kunnen we de elektriciteit in warmte omzetten en dit ook ondergronds opslaan. Lage-temperatuurwarmte is echter een laagwaardige vorm van energie, dus dat doen we alleen als we die elektriciteit niet anders kunnen gebruiken. Toepassingen van chemische energie-opslag Voor opslag in chemische vorm wordt vooral gedacht aan waterstof. Waterstof kan bijvoorbeeld gemaakt worden uit duurzame elektriciteit met behulp van elektrolyse. Deze waterstof wordt bovengronds in tanks opgeslagen, maar de tanks zijn duur en waterstof heeft veel meer volume dan aardgas of benzine en heeft dus meer ruimte nodig. Veel goedkoper zijn ondergrondse zoutkoepels. Mogelijke toepassingen: --Waterstof wordt het hele jaar door geïmporteerd , bijvoorbeeld via pijpleidingen uit Noord-Afrika, waar het geproduceerd wordt met behulp van elektriciteit uit zonne-enerAfbeelding door RES / Ashden via climatevisuals.org
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 22 gie. In de zomer zijn er overschotten, die sla je op om tekorten in de winter op te vangen. Als we veel waterstof gaan importeren, is het ook goed om een buffer te hebben, zodat we tijdelijke verstoringen in het aanbod kunnen opvangen. --Als we in de zomer meer elektriciteit produceren dan we nodig hebben, kunnen we die elektriciteit omzetten in waterstof. Deze kan dan ook weer opgeslagen worden. Dat doen we echter alleen als de overschotten voldoende vaak voorkomen. Voor kortdurende overschotten van elektriciteit loont het niet de moeite om elektrolysers op te stellen, die zijn daar te duur voor. Dan zetten we de elektriciteit liever om in warmte. --Wat wel weer van belang is, is de beschikbaarheid van waterstof om tijdelijke tekorten van elektriciteit op te vangen. Dat zijn vaak korte periodes van enkele dagen of weken, meestal in de winter, met weinig aanbod van zonne- en windenergie. De waterstof kan in traditionele centrales of in brandstofcellen in elektriciteit worden omgezet. In ontwikkeling: thermochemische opslag --Een laatste optie die genoemd kan worden, is thermochemische opslag. Hierbij zorgt lage-temperatuurwarmte voor een chemische omzetting. Door de reactie om te keren komt de warmte weer vrij. Deze techniek is in ontwikkeling, in beginsel zou het mogelijk moeten zijn om op deze manier warmte voor individuele huishoudens op te slaan. Auteur: Kornelis Blok Review: Oscar van Vliet Redacteur: Marit Kunnen & Daan Disco [1] Climate Change 2022 – Mitigation of Climate Change, Intergovernmental Panel on Climate Change, Working Group III, Sectie 6.6.2.2 https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-3/ [2] T. Brown, D. Schlachtberger, A. Kies, S. Schramm. M. Greiner: Synergies of sector coupling and transmission reinforcement in a cost-optimised, highly renewable European energy system, Energy 160(2018)720-739 https://doi.org/10.1016/j.energy.2018.06.222. [3] P. Fleuchaus, S. Schüppler, M. Bloemendal, L. Guglielmetti, O. Ope. P. Blum, Risk analysis of High-Temperature Aquifer Thermal Energy Storage (HT-ATES), Renewable and Sustainable Energy Reviews, 133(2020)110153 https://doi.org/10.1016/j. rser.2020.110153
Funding The KlimaatHelpdesk could not exist and grow without the continuing support of many different funders. Therefore a big, big thank you for the financial support of: Triodos Foundation Climate Consultancy Science & Geosciences Faculty of Utrecht University Netherlands Earth System Science Center (NESSC) Wageningen University Everyone who donated to our donation drive* *If you also want to support the KlimaatHelpdesk financially, use the QR-code on page 2.
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 24 Well, first of all we hope for many new questions, answers and to welcome new volunteers. We have already started expanding our board and coordinator team. And, barring any unexpected surprises, as the financial costs of the are already covered for 2024 and part of 2025, as board we can focus on the next adventure: setting up the KH-educational pillar! Last fall, we got the exciting news that we received two grants for bringing the KH to classrooms of secondary schools and MBO's. Outlook What to expect for 2024
KlimaatHelpdesk Yearbook 2023 25 KlimaatCasino - A Serious Game about Climate Change for MBO NWO-NWA Wetenschapscommunicatie 2024-2025 Project lead - Joeri Reinders Many people have questions about the subject of climate change and its impact on our society, especially young people, including MBO students. However, it proves difficult to reach them with written, reliable scientific information about climate change. That is why, together with Studio Tegenwind, the KlimaatHelpdesk will further develop the KlimaatCasino, so it can be played at MBO-schools, with guidance from their own teachers. At the KlimaatCasino, five players sit together with a climate croupier to answer multiple-choice questions about climate change. For each question, players choose from four answers and bet tokens to determine how confident they are in their answer. In this way players gain important knowledge during the game and become aware of what they already knew and what they did not know. To evaluate the impact of the KlimaatCasino on the players, Erik van Sebille will research the given answers and bets of the MBO-students. From KlimaatHelpdesk to KlimaatLesSnacks Nationaal Overleg Bètadecanen 2024-2026 Project lead - Joseline Houwman The KlimaatHelpdesk has become the go-to-place where everyone gets a reliable and accessible answer to all questions concerning climate change. But while the effects of climate change are becoming increasingly visible around us, it often remains difficult to discuss climate change in the classroom, especially outside the subject of geography. With this project we will build upon the idea of the Tipping Point Ahead LesSnacks and will convert the KlimaatHelpdesk articles into KlimaatLesSnacks. LesSnacks are teaching materials of 20~30 minutes, developed for various (science) subjects and teachers can easily incorporate them into their own lessons. The project will in the beginning focus on the science subjects in 'bovenbouw' of HAVO/ VWO, but if succesful we would very much like to expand to the arts & humanities, 'onderbouw' and VMBO.