e-Book

E-BOOK

ตัวต้านทาน

µÑǵŒÒ¹·Ò¹

ตัวต้านทาน หรอื รซี ิสเตอร์ (Resistor)
เปนอุปกรณไ์ ฟฟาชนดิ หนงึ ทีมคี ณุ สมบตั ใิ น
การตา้ นการไหลผ่านของกระแสไฟฟาทาํ ดว้ ย
ลวดตา้ นทานหรอื ถ่านคารบ์ อนถ้าอุปกรณน์ ัน
มีความต้านทานมาก กระแสไฟฟาทีไหลผา่ น
จะนอ้ ยลง

1

หน่วยคา่ ความต้านทานไฟฟาตามระบบ
เอส ไอ คือ โอห์ม มสี ัญลักษณ์เปน Ω หรือ
อปุ กรณท์ มี ีความต้านทาน 1 โฮห์ม มคี วาม
ตา่ งศกั ย์ 1 โวลต์ ทําใหก้ ระแสไฟฟาไหลผ่าน
1 แอมแปร์ ซงึ เทา่ กบั การไหลของประจไุ ฟฟา
1 คลู อมบ์ ต่อวนิ าทีตวั ตา้ นทานสามารถจดั
แบบตามโครงสรา้ งและการใช้งานแบง่ ได้ 6
แบบ

2

ตวั ต้านทานแบบค่าคงที่

ตวั ต้านทานชนิดค่าคงที คอื ตัวตา้ นทานที
ถูกสร้างขนึ มามคี ่าความต้านทานตายตัวปรับ
เปลียนไมไ่ ด้

สญั ลักษณ์ของตัวตา้ นทานจะมีใช้กนั หลาย
แบบ แล้วแต่มาตรฐานทีกําหนดขึนเชน่ แบบ
อเมริกา แบบยุโรป สัญลักษณ์ทนี ิยมใช้งาน
โดยทวั ไปคอื แบบอเมรกิ า

3

ตวั ต้านทานแบบคาร์บอน

ตวั ต้านทานแบบคารบ์ อน เปนตวั ต้านทาน
ทผี ลิตใชม้ านาน และปจจบุ นั เลกิ ผลติ แลว้ แต่
ยังมคี นใชง้ านอยู่บา้ ง ค่าอัตราทนกําลังวตั ต์
จะมีขนาดตงั แต่ 1/8, 1/4, 1/2, 1 และ 2
วตั ต์ โดยดูจากขนาดของตวั ตา้ นทานคือ ตวั
เล็กมคี า่ ทนกําลงั วัตตต์ ําถา้ ตัวใหญ่มคี า่ ทน
กําลังวตั ต์สงู

4

ตัวตา้ นทานแบบฟิลม์ คารบ์ อน

ตวั ตา้ นทานชนดิ นีผลิตโดยใช้ผงคารบ์ อน
ผสมซิลกิ า้ เคลือบหมุ้ แกนเซรามิกทรงกลม
ปลายทังสองสวมด้วยกระบอกโลหะแล้วต่อ
เชอื มขาตวั ตา้ นทาน ทงั สองข้าง คณุ สมบัติ
คลา้ ยกบั แบบคาร์บอนแต่คา่ ความผิดพลาด
น้อยกวา่

5

ตวั ต้านทานแบบขดลวด

ความตา้ นทานของตวั ตา้ นทานแบบขด
ลวดนีจะขนึ อยกู่ ับคุณสมบตั ขิ องขดลวดโลหะ
ทีนาํ มาผลิตลวดเส้นใหญ่ความต้านทานตํา
ลวดเสน้ เลก็ ความตา้ นทานสงู

6

ตวั ตา้ นทานแบบฟลิ ม์ โลหะ

เปนตวั ตา้ นทานทีนิยมใชก้ ันมากมคี า่ ผดิ
พลาดตงั แต่ 2% จนถึง 0.1% โครงสรา้ ง
ของตัวต้านทานประเภทนจี ะประกอบดว้ ย
แกนกลมเลก็ ๆ ทที ําจากเซรามกิ เคลือบดว้ ย
โลหะ

ขอ้ ดขี องตัวตา้ นทานแบบนี คือจะมคี า่
ความตา้ นทานทีผิดพลาดตํามากๆ แตจ่ ะมี
ราคาแพงกวา่ ชนิดฟล์มคารบ์ อน

7

ตัวต้านทานแบบฟลิ ์มบาง

ตวั ต้านทานประเภทนผี ลิตขนึ มาจากฟล์ม
บางของความตา้ นทานแบบฐานเซรามิก และ
ต่อเชือมวงจรภายในของความต้านทานแตล่ ะ
ตัวเข้าด้วยกนั ในแตล่ ะแบบตามต้องการ และ
ตอ่ เชือมขาออกมาภายนอกในรูปของไอซี ตวั
ตา้ นทานชนิดนีนิยมเรียกว่าชนดิ โมดูล

8

ตัวตา้ นทานแบบเลือกค่าได้

ตวั ตา้ นทานแบบเลือกค่าได้ คอื ตวั
ตา้ นทานทถี กู ตอ่ ขาออกมาใชง้ านมากกวา่
2 ขา เช่น 3 ขา, 4 ขา, 5 ขา โดยแต่ละขาจะ
มคี า่ ความตา้ นทานคงทีปรบั เปลยี นไม่ได้
แตส่ ามารถเลือกขาใช้งานตามความต้องต้
การได้

9

ตวั ตา้ นทานแบบเปลีย่ นค่าได้

ตวั ต้านทานแบบเปลยี นค่าได้ สามารถ
ปรบั เปลียนคา่ ความตา้ นทานไดต้ ังแตต่ ําสุด
ไปจนถึงค่าสูงสดุ อยา่ งตอ่ เนอื ง ตวั ต้านทาน
ประเภทนีจะถกู สร้างขึนในรูปโคง้ เปนวงกลม
แบบหมุน และแท่งยาว

10

ตวั ตา้ นทานชนดิ พิเศษ

ตัวตา้ นทานเปลียนคา่ ตามอณุ หภมู ิ

ตวั ต้านทานชนดิ นมี ีชอื เรียกว่า เทอรม์ ีส
เตอร์ ค่าความตา้ นทานในตัวจะเปลยี นแปลง
มากขึนหรอื นอ้ ยลงตามอุณหภมู ิรอบตวั ที
เปลียนแปลง

11

ตวั ตา้ นทานเซลลก์ ารนําพลังแสง

ตัวต้านทานชนิดนีมชี อื เรียกว่า แอลดี
อาร์ คอื ตวั ต้านทานทีมีการเปลยี นแปลง
ค่าความต้านทานตามแสงทีมาตกกระทบ

ตัวตา้ นทานวาริสเตอร์

เปนตัวต้านทานทเี ปลยี นคา่ ได้ตามแรง
ดันทีปอน รปู ร่างคล้ายกระเบือง แผน่ กลม
หรือเปนแท่งทรงกลมกระบอก

12

หน่วยของความต้านทาน

ความตา้ นทานถกู กําหนดใหม้ ีหนว่ ยเปน
โอห์ม (Ohm) ซงึ แทนดว้ ยตัวอักษรกรกี ตัว
โอเมกา้ ( Ω ) ความตา้ นทาน 1 โอห์ม ไดม้ า
จากการปอนแรงเคลือนไฟฟา 1 โวลต์ ผ่าน
ตวั ตา้ นทาน ทําให้มกี ระแสไหลผ่าน 1 แอมป

13

การอา่ นความตา้ นทาน
จากรหสั ตัวเลขตัวอกั ษร

แบบคา่ เปนรหัสตวั เลขตวั อกั ษร
แบบตัวเลข 3 ตวั และอาจเพมิ ตวั อกั ษร
1 ตัว การอ่านคา่ ให้อา่ นตวั เลขจากซา้ ยมือ
ไปขวามอื

14

การอา่ นความตา้ นทานจากรหสั สี

แบบรหัส 4 แถบสี
ทงั แถบสที ี 1 และแถบสีที 2 แทนค่าเปน
ตวั เลขลงไป ส่วนแถบสตี อ่ มาเปนแถบสีที 3
เปนแถบสีตวั คูณหรือจํานวนเลขศนู ย์
แถบสที ี 4 ซงึ อาจอยตู่ ดิ กันหรอื อยหู่ ่าง
ออกมาเลก็ น้อย เปนแถบสแี สดงค่าผิด
พลาด

15

แบบรหัส 5 แถบสี
ทังแถบสีที 1 แถบสที 2ี และแถบสที ี 3
แทนค่าเปนตัวเลขลงไป สว่ นแถบสตี ่อมา
เปนแถบสที ี 4 เปนแถบสตี ัวคณู หรือจํานวน
เลขศนู ย์ แถบสที ี 5 ซงึ อาจอยูต่ ดิ กันหรอื อยู่
ห่างออกมาเลก็ นอ้ ย เปนแถบสแี สดงค่าผิด
พลาด

16

วิธอี า่ นแบบ 5 แถบสี

17

มลั ตมิ ิเตอรแ์ บบแอนะลอก

มลั ติมิเตอร์แบบแอนะลอก จะเปน
มเิ ตอรท์ แี สดงค่าการวัดออกมาเปนเขม็ ชีที
หน้าปดเปนขดี มัลตมิ ิเตอร์โดยทวั ไป จะมี
สเกลทีสามารถวดั ค่าความต้านทานได้
ตังแต่ประมาณ 0.2 โอห์ม ถึง 5 เมกะโอห์ม
มีคา่ ความผิดพลาดในการวัดประมาณ 3.5
%ทํางานโดยอาศยั แบตเตอรภี ายในจ่ายให้
กบั ตัวต้านทาน

18

การอ่านรายละเอียดในสเกลตา่ งๆ

สเกลR x 1

สเกลR x 1 สามารถอา่ นค่าความ
ต้านทานไดต้ งั แต่ประมาณ 0 โอห์มจน
กระทังถงึ 2 กิโลโอห์ม แบง่ รายละเอยี ดการ
วัดในแต่ละชว่ งได้ดังนี

19

จากเลข 0 – 2มี 10 ขีดอ่านขดี ละ 0.2 โอห์ม
จากเลข2 – 10มี 16 ขีด อ่านขีดละ0.5 โอหม์
จากเลข10 – 20มี 10 ขดี อ่านขดี ละ1 โอห์ม
จากเลข20 – 25มี 15 ขีด อา่ นขีดละ 2 โอหม์
จากเลข50–100มี 10 ขีด อ่านขีดละ 5 โอห์ม
จากเลข100–200มี15ขดี อา่ นขีดละ20โอห์ม

สเกลR x 10

สเกลR x 10 สามารถวดั คา่ ความ
ตา้ นทานได้ตงั แต่ค่าน้อยๆ ไปจนถงึ 20 กโิ ล
โอหม์ นิยมใช้วดั ความต้านทานทมี คี ่าระหว่าง
10 โอห์มถงึ 1 กิโลโอหม์ การอ่านเหมือนอ่าน
สเกลR x 1เพยี งแต่เมือได้คา่ ออกมาแล้วให้
คณู กบั 10
*** หากตัวตา้ นทานทีวัดมคี ่ามากกว่านีหรอื
ตาํ กวา่ นีเลก็ น้อยให้เปลียนสเกลการวัดทสี งู
ขนึ

20

สเกลR x 1K

สเกลR x 1K สามารถวัดคา่ ความ
ต้านทานได้ตังแต่ค่าน้อยๆ ไปจนถงึ 2 เมกะ
โอห์ม นิยมใชก้ ับการวัดความต้านทานทีมีค่า
ระหวา่ ง 1KΩ ถงึ 100 KΩ การอ่านเหมือน
อา่ นสเกลR x 1 เพยี งแตค่ า่ ทอี า่ นไดแ้ ทนที
จะมีหนว่ ยเปนโอหม์ ใหใ้ ส่หนว่ ยเปนกิโลโอหม์

*** หากตัวตา้ นทานทีวดั มคี ่ามากกว่านี
หรอื ตํากว่านีเล็กน้อยให้เปลียนสเกลการวัด
ทีสูงขนึ

21

สเกลR x 10K

สเกล R x 10K สามารถวดั ค่าความ
ต้านทานได้ตังแต่ค่านอ้ ยๆ ไปจนถงึ 20
เมกะโอหม์ การอ่านค่าบนสเกลหนา้ ปดใหใ้ ช้
การอา่ นเหมอื นกบั สเกล R x 1 เพียงแต่เมอื
อ่านออกมาแลว้ ให้คณู ด้วย 10 หน่วยทีอ่าน
ออกมาเปนกิโลโอหม์ สเกลนีนยิ มใช้วดั ความ
ต้านทานตงั แต่ 10 กโิ ลโอหม์ ถงึ 20 เมกะ
โอหม์
*** ในทางปฏิบัติหากตัวต้านทานทวี ดั มคี ่า
มากกวา่ 2 เมกะโอห์ม หรอื ตาํ กว่านีเล็กน้อย
ควรใช้โอหม์ มิเตอรช์ นดิ ดิจติ อล

22

ÁÑŵÁÔ ÔàµÍÏẺ´¨Ô ÔµÍÅ

มัลติมิเตอร์แบบดจิ ติ อลจะแสดงผลเปน
ตัวเลข มัลตมิ ิเตอร์แบบดิจิตอลเปนเครอื งมือ
วดั ทางไฟฟาทมี ีความสามารถในการวัดคา่ ได้
หลายประเภท เช่น การวัดแรงดนั ไฟฟา
(voltage) กระแสไฟฟา(Current) ความถี
ไฟฟา(frequency) และ ความต้านทานไฟฟา
(Resistance)

23

การวดั ความตา้ นทาน

การใช้มลั ติมิเตอร์วดั ความตา้ นทานมีข้อ
ควรรแู้ ละควรระวังดงั นี

1. การใช้ดจิ ิตอลโอหม์ มเิ ตอร์ไม่ว่าจะเปน
สเกลใดไม่มกี ารปรบั ศูนย์เหมือนแบบแอ
นะลอก

2. การใช้ดจิ ติ อลโอหม์ มเิ ตอรส์ เกล 20
M ขนึ ไปในบางร่นุ การแสดงผลอาจชา้ ตอ้ ง
รอให้ตวั เลขแสดงค่าคอ่ นข้างคงทกี ่อน

3. สเกลของดิจติ อลโอห์มมเิ ตอร์ขนาด 3
3/4 หลกั ชนดิ ตอ้ งปรับเลือกสเกลจะมี
สเกล 400, 4k, 40K, 400k, 4M, 40M
เปนต้น

24

วทิ ยาลัยการอาชพี แก้งครอ้