The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Pierwsze wydanie Poradnika dla szkół i przedszkoli w zakresie opieki nad dzieckiem atopowym

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by info, 2019-06-16 14:32:39

AZS Pakiet Informacyjny dla Szkół i Przedszkoli_wydanie1 (1)

Pierwsze wydanie Poradnika dla szkół i przedszkoli w zakresie opieki nad dzieckiem atopowym

ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY

spis treści

Rozdział 1 – Wstęp Czego siE
dowiecie
Rozdział 2– Dziecko z AZS z tego
w przedszkolu pakietu
i szkole informacyjnego?

Rozdział 3 – AZS i emocje
– Rodzice/opiekunowie
oraz członkowie
rodziny dziecka z AZS

Rozdział 4 – Wsparcie
i podawanie leku
w placówce

Rozdział 5 – Absencja z powodu
choroby

Rozdział 6 – AZS od A do Z

Rozdział 7 – D rapanie-koszmar
i ekstaza

– Pomocnik nauczyciela
czyli jak mogę pomóc?

Rozdział 8 – Czynniki drażniące-trygery
Rozdział 9 – Zabiegi lecznicze w AZS
Rozdział 10 – AZS i zakażenia
Rozdział 11 – Załączniki

Na stronach www.ptca.pl, znajdziecie

również do pobrania Pakiet w oddzielnym

pliku, podobnie jak wszelkie inne

dokumenty stanowiące załączniki

do Pakietu. kliknij tutaj

rozdział 1

Do kadry dydaktycznej
szkół i przedszkoli

Macie Państwo przed sobą materiał, który powstał w wyniku
naszych wieloletnich doświadczeń jako rodziców/opiekunów,
dzieci dotkniętych atopowym zapaleniem skóry. Poprzez wspólne
działanie i doświadczenia osobiste, wiemy jak ważną rolę w życiu i rozwoju
dzieci odgrywa kadra wychowawcza w szkołach i przedszkolach. Dlatego
też, zwracamy się do Was z gorącą prośbą o zapoznanie się z niniejszym
opracowaniem, co w przyszłości sprawi, że nasze dzieci będą szczęśliwsze,
a Wasza praca stanie się nieco łatwiejsza i pozbawiona obaw wynikających
z trudności jakie niesie za sobą opieka nad dzieckiem przewlekle chorym.
Na potrzeby tego opracowania, będziemy zamiennie nazywać chorobę
pełną nazwą „atopowe zapalenie skóry” lub skrótem „AZS”.

Dzielimy się z Państwem tą wiedzą i będziemy zaszczyceni jeśli
będziecie wracać do tego materiału, za każdym razem, gdy pojawią się
wątpliwości czy pytania, które siłą rzeczy pojawić się muszą w niezmierne
trudnej roli, jaką jest opieka nad dzieckiem atopowym.

Wierzymy, że poprzez wspólne starania, edukację i wymianę
doświadczeń, możemy sprawić, że nasze dzieci, a Wasi wychowankowie,
bez względu na to, czy dotknięte lekką, umiarkowaną czy też ciężką
postacią AZS, mogą mieć równe szanse rozwoju, optymalnego wykorzys-
tania potencjału i komfortu życia, jakimi cieszą się ich zdrowi rówieśnicy.

Małgorzata Walczak, Małgorzata i Hubert Godziątkowscy
Zarząd Polskiego Towarzystwa Chorób Atopowych (PTCA)

PTCA Polskie Towarzystwo Chorób Atopo- edukujemy społeczeństwo, kadrę medyczną. W aspekcie
opieki nad dzieckiem z atopowym zapaleniem skóry
wych jest organizacją, która powstała w 2016 roku i mając na uwadze komfort życia całej jego rodziny
i za główny cel przyjęła wszelkie działania obejmujące i dbałość o prawidłowy i równoprawny rozwój, wiemy
szeroko pojętą edukację oraz wsparcie merytoryczne jak ważna jest edukacja kadry wychowawczej w przed-
i rzeczowe dla rodzin dotkniętych chorobami atopo- szkolach i szkołach. Opieka nad dzieckiem
wymi w Polsce. z AZS to nie lada wyzwanie i wspólnie musimy temu
Grupę tzw. chorób atopowych, tworzą: wyzwaniu podołać. Dlatego powstał ten Pakiet Informa-
cyjny dla kadry szkół i przedszkoli.
Atopowe zapalenie skóry
Astma oskrzelowa Pakiet informacyjny jest częścią szerszego Projektu,
Alergiczny nieżyt nosa prowadzonego przez PTCA, pod nazwą „Przedszkole
Alergiczne zapalenie spojówek Przyjazne Alergikom”. W ramach projektu będziemy
Pokrzywka prowadzić różne aktywności, na przykład ogólnopol-
PTCA to odpowiedź na funkcjonującą w naszym skie szkolenie kadry wychowawczej w zakresie udzie-
kraju lukę i to zarówno w aspekcie informacyjno- lania pierwszej pomocy w sytuacjach bezpośredniego
-edukacyjnym, jak i tą istotną związaną ze wsparciem zagrożenia życia-poprzez prawidłową iniekcję Epi-
organów państwowych, tak licznej grupy społecznej. nefryny (adrenaliny) autostrzykawką.
Na samo atopowe zapalenie skóry w Polsce choruje już
co piąte dziecko, a wśród dorosłych, co 20-sty Polak Chcielibyśmy do aktywnego działania włączyć
jest atopikiem. Ze względu na relatywnie niską jakość również Państwa Placówki, tworzymy bazy przedszkoli
otoczenia w którym żyjemy, pęd cywilizacyjny, od lat i szkół przyjaznych alergikom i atopikom, jesteśmy
obserwujemy niebezpieczny trend, który pokazuje, że otwarci na wsparcie i wzajemną wymianę doświadczeń.
z roku na rok u coraz większej liczby dzieci, lekarze Planujemy też wdrożenie systemu certyfikacji placó-
diagnozują atopowe zapalenie skóry. wek, które spełniają wszystkie wymagania niezbędne
Poprzez szeroki wachlarz działań, jako Stowarzysze- do prawidłowej opieki nad dziećmi z atopią i alergiami.
nie pacjentów oraz rodziców chorych dzieci, wspie- Jednym z kryteriów jest posiadanie niezbędnej wiedzy
ramy i jednocześnie reprezentujemy prawie 5-milio- zawartej w naszym Pakiecie Informacyjnym.
nową rzeszę pacjentów w Polsce.
Pomagamy sobie nawzajem, prowadząc zamknięte Jeżeli zechcecie Państwo dowiedzieć się więcej,
Grupy Wsparcia, w portalu spolecznościowym Face- zapraszamy na strony naszego portalu, pod adresem
book, w których zarejestrowanych na dziś jest grubo www.ptca.pl , tam zajdziecie też zakładkę Projektu
ponad 30 tysięcy użytkowników. Komunikujemy się wraz ze wszystkimi jego szczegółami.
z całą atopową rodziną poprzez nasz portal www.ptca.
pl i wydajemy interaktywny Magazyn „Atopia”. Będziemy wdzięczni, jeśli Państwo potwierdzi-
To tylko niektóre z naszych działań. cie e-mailowo, że w Waszej placówce, wychowawcy
Przedszkole i szkoła, przyjazne alergikom zapoznali się z naszym Pakietem Informacyjnym, jeżeli
Jak wspomnieliśmy jednym z naszych podstawowych będziecie mieli uwagi, pytania czy wątpliwości, ser-
celów statutowych jest edukacja. Edukujemy rodziców, decznie zapraszamy do kontaktu na adres
e-mail: [email protected]
4 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 2

Dziecko z AZS

w przedszkolu i szkole

Czas rozpoczęcia przedszkola czy szkoły
jest niezwykle fascynującym, ale też
trudnym doświadczeniem, zarówno
dla dziecka jak i dla rodziców.

Z kolei dla rodzin, w których dziecko dotknięte 1 Pomóc kadrze wychowawczej poznać
jest atopowym zapaleniem skóry, ten czas, czas
kolejnego kroku rozwojowego i następnego szc- i zrozumieć specyficzne potrzeby dziecka
zebla w „niezależności”, jest także kolejnym, jeszcze atopowego w szkole i przedszkolu
większym wyzwaniem.
2 Przekazać kilka istotnych rad, w jaki
Zapewne większość z Was słyszała o tej chorobie,
która może mieć przebieg łagodny, umiarkowany sposób pomóc choremu dziecku, przede
lub ciężki. Być może, ktoś z Waszej rodziny choruje wszystkim w integracji z rówieśnikami. ale
na AZS. Niemniej osobom, które nie są „blisko” tej także, jak wspierać w zarządzaniu ich atopią
choroby, bardzo trudno jest ocenić i wyobrazić sobie, podczas pobytu w placówce
jaki ta choroba ma wpływ na codzienny komfort życia
i jak wiele wysiłku ze strony rodziców czy opiekunów 3 Wyposażyć kadrę wychowawczą
wymaga utrzymanie skóry atopowej pod względną
kontrolą. w niezbędne narzędzia i wiedzę, mające na
celu edukację pozostałych wychowanków
Dzieci atopowe w zasadzie przez cały czas muszą i uczniów, czym atopia jest i w jaki sposób
się uczyć w jaki sposób dbać o swoją, własną skórę. budować u uczniów tolerancję i zrozumienie
Dotyczy to również tej części dnia, gdy dziecko
przebywa w szkole czy przedszkolu. Tu właśnie pos- 4 Stworzyć dogodne warunki niezbędne
trzegamy ogromną i bardzo ważną rolę wychowawców,
którzy w dbałości o dobre samopoczucie dziecka, do rozpoczęcia dialogu pomiędzy kadrą
jego zdolność do zaaklimatyzowania, powinni takie wychowawczą, a opiekunem, w zakresie
przewlekle chore dziecko wspierać i dawać całym sobą kondycji dziecka
poczucie bezpieczeństwa.

Z doświadczenia wiemy, że „zarządzanie
atopią” w placówce dydaktycznej, może być trudne
i zniechęcające dla wszystkich zaangażowanych w ten
proces, zarówno dla dzieci, jak i dla rodziców, ale też
dla kadry wychowawczej. Dlatego też powstał ten
kompletny pakiet informacji, dzięki któremu, mamy
nadzieję osiągnąć następujące cele:

5 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 3

AZS i emocje Bywa, że dzieci przebywające w szkole
lub przedszkolu, czują się ogólnie
Dzieci z atopowym zapaleniem źle, mogą być nieśmiałe i mogą
skóry nie tylko zmagają mieć problemy z przystosowaniem
się z fizycznymi skutkami i adaptacją. Dzieje się tak, dlatego
choroby. Przed dziećmi, atopia
stawia też wyzwania natury że mali atopicy są świadomi tego, że
psychologicznej udział w różnego rodzaju zajęciach

Dziecko z AZS może odczuwać: i aktywnościach, może mieć
bezpośredni wpływ na ich ogólną

kondycje zdrowotną.

Zawstydzenie Osamotnienie
Przede wszystkim z powodu Wynikające z faktu niemożności
widocznych zmian atopowych na ciele uczestnictwa w niektórych
„Bycie innym” aktywnościach z przyjaciółmi
Z powodu uporczywego świądu, z klasy lub grupy
drapania i „innych” zachowań,
w porównaniu do swoich rówieśników Gdy zdarza się tak, że dziecko
Podenerwowanie wyraża niechęć lub nawet
Wynikające z trudności w koncentracji odmawia pójścia do przedszkola
w klasie i podczas zajęć. lub szkoły, może to być pierwszy
Powyższe wynika z zaburzeń snu sygnał, że czuje się odrzucone
i nieprzespanych nocy z powodu swojej choroby.
Przytłoczenie Może to znaczyć też, że dziecko
Wykonywanie dodatkowych może być nawet z tego powodu
obowiązków w przedszkolu i szkole, szykanowane w grupie
a związanych z „zarządzaniem” AZS,
takich jak aplikacje leków i reżim Warto zwrócić uwagę na fakt, że
emolientowy, jest dla dziecka trudne część dzieci dobrze radzi sobie
i obciążające z „zarządzaniem” AZS w szkole
Złość i przedszkolu i szybko się adoptuje.
Wynikająca z poczucia Niemniej, potrzebuje też Waszego
niesprawiedliwości, że „ja choruję, wsparcia, aby spędzić normalny
a inni, nie”. Dodatkowo, dzieci z AZS radosny dzień w placówce, tak jak
znacznie szybciej od rówieśników się wszystkie inne dzieci.
denerwują. Wynika to głównie z faktu
zmęczenia nieprzespanymi nocami

6 POLSKIE TOWARZYSTWO CHORÓB ATOPOWYCH

rozdział 3

Rodzice/opiekunowie

oraz członkowie rodziny dziecka z AZS

Rozpoczęcie przez dziecko przedszkola i szkoły jest bardzo
trudne i może być dla rodziców/opiekunów, dużym wyzwaniem.
Oni też mogą być przytłoczeni przygotowaniem swojego dziecka
do radzenia sobie z atopią w nowym otoczeniu.

W jaki sposób kadra Inicjuj i pielęgnuj dwustronną komunikację
wychowawcza z rodzicami i opiekunami dziecka z AZS.
może pomóc? Zawsze miej wiedzę i bądź zainteresowana/y
tym, co dzieje się z dzieckiem w domu i działaj tak, aby
Stwarzaj takie warunki oraz posiądź niezbędną mieć na uwadze wszelkie istotne sprawy związane z ich
wiedzę ku temu, aby dziecko „czuło”, że chorobą, leczeniem i pielęgnacją skóry. Z drugiej strony,
rozumiesz na czym polega jego choroba i że komunikuj to w taki sposób, aby rodzice/opiekunowie
zawsze będziesz do dyspozycji, aby z dzieckiem o tym mieli pełną wiedzę o tym. jak dziecko z atopowym
swobodnie porozmawiać. Będzie to o tyle łatwiejsze, zapaleniem skóry, radzi sobie w przedszkolu i szkole.
że dzieci z atopowym zapaleniem skóry, są jak na swój
wiek, w pewnych kwestiach nad wyraz dojrzałe. Znają Aby pomóc w dwustronnej komunikacji kadry
swoje ograniczenia wynikające z choroby i wiedzą wychowawczej oraz rodziców/opiekunów dziecka
też, które z potencjalnych czynników drażniących z AZS, przygotowaliśmy specjalny „arkusz spotkania”,
(o czynnikach drażniących piszemy w dalszej części checklistę najistotniejszych kwestii do wspólnego
Pakietu) są dla nich niebezpieczne, a które zabronione. omówienia. Arkusze stanowią załączniki do Pakietu
Niemniej dzieci pozostają zawsze dziećmi i będą Informacyjnego.
potrzebować Twojego wsparcia i to zarówno w sferze
fizycznej jak i emocjonalnej. Zarządzanie atopowym zapaleniem skóry
u dziecka w trakcie pobytu w placówce
7 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI dydaktycznej okazuje się być nie lada

wyzwaniem, nie tylko dla chorego dziecka,
ale też dla jego rodziców, opiekunów oraz

wychowawców w przedszkolu i szkole.
Życzymy przyjemnej lektury

rozdział 4

Wsparcie i podawanie

leków w placówce

Atopowe zapalenie skóry jest chorobą długoterminową oraz
przewlekłą. Leczenie objawowe wymaga między innymi dużej
staranności w dbaniu o skórę, min. poprzez regularne aplikowanie
emolientów, mycie rąk substytutem mydła oraz nawilżanie.

Powyższe zabiegi mają zminimalizować W sytuacjach spornych, warto sięgnąć do rozwiązań
ryzyko zakażeń oraz zaostrzeń przebiegu prawnych obowiązujących w Polsce i traktujących o
choroby. o zasadach opieki nad dzieckiem przewlekle chorym,
Często zdarza się tak, że kadra wychowawcza w placówce dydaktycznej.. Takim rozwiązaniem,
nie do końca rozumie jak istotne dla dzieci atopowych w Polsce jest dokument pt. „Stanowisko Ministerstwa
jest np. aplikowanie emolientu czy asysta przy Zdrowia w sprawie możliwości podawania leków
zabiegach pielęgnacyjnych skóry. Nierzadko następuje dzieciom przez nauczycieli w szkole i przedszkolu”.
odmowa, pod pretekstem „zakazu podawania dziecku Poniżej przedstawiamy brzmienie części dokumentu,
leków w placówce dydaktycznej”. odnoszącej się do zasad opieki nad dzieckiem
przewlekle chorym:

,

…Podawanie leków uczniom z chorobą przewlekłą :

Jeśli uczeń z chorobą przewlekłą Gdy w czasie nieobecności wykształcenie medyczne nie jest
musi stale przyjmować leki w szkole, pielęgniarki w placówce oświatowej koniecznym wymogiem.
rodzice dziecka (przed przyjęciem go trzeba podać dziecku lek lub
do placówki) zobowiązani są wykonać inne czynności (np. Przekazywanie przez rodziców
do poinformowania: skontrolować poziom cukru we uprawnień do wykonywania
○ na jaką chorobę dziecko choruje; krwi u dziecka chorego na cukrzycę; czynności związanych z opieką
○ j akie leki przyjmuje (nazwa podać lek drogą wziewną dziecku nad dzieckiem oraz zgoda
choremu na astmę), czynności te pracownika szkoły i zobowiązanie
i dawkowanie). mogą być wykonane przez inne do sprawowania opieki powinny
Konieczne jest również przekazanie osoby (w tym: dziecko, rodziców, mieć formę umowy (ustnej lub
pielęgniarce zlecenia lekarskiego oraz nauczyciela), jeżeli odbyły one pisemnej) między rodzicami
pisemnego upoważnienia do podawania przeszkolenie w tym zakresie. dziecka przewlekle chorego,
dziecku leków (dotyczy to także uczniów a pracownikiem szkoły.”
pełnoletnich). Osoby przyjmujące to zadanie
muszą wyrazić na to zgodę –

8 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 5

Absencja z powodu choroby

Jednym z istotniejszych zmartwień rodziców/opiekunów
dziecka dotkniętego atopowym zapaleniem skóry, jest troska
o to, czy dziecko sobie poradzi, czy nie zostanie w tyle za
rówieśnikami, przez częstą absencję w przedszkolu i szkole

Z kilku powodów, a przede wszystkim przez Czasami może się zdarzyć, że dzieci atopowe,
częste hospitalizacje, wizyty u różnych szczególnie te, które dopiero co przeszły zakażenie,
specjalistów, wyjazdowe badania diagnostyczne są postrzegane jako rozkojarzone i niecierpliwe. Po
oraz okresy rekonwalescencji po zaostrzeniu przebiegu etapie leczenia, często potrzebują też spędzić trochę
choroby i zakażeniach-dzieci atopowe mogą opuszczać czasu w domu i poświęcić go na rekonwalescencję.
sporą część zajęć dydaktycznych. W takich sytuacjach dobrze byłoby skomunikować się
z rodzicami i dostarczyć różne „zadania domowe”–
Dobrym rozwiązaniem jest, aby usiąść z rodzicem/ tematyką zbliżone do zagadnień omawianych podczas
opiekunem i „przegadać” terminy wszystkich zajęć w szkole czy przedszkolu. W przypadkach
planowanych wizyt, wyjazdów itp. Można wspólnie skrajnych i długich hospitalizacji, wychowawca
omówić strategie, jakie powinny być przyjęte aby powinien się skontaktować z nauczycielem szpitalnym
dziecko nie zostało w tyle za rówieśnikami. Dobrze
jest przygotować zestaw ćwiczeń, które mogłyby być i przekazać mu możliwie dużo informacji na
przeprowadzone z dzieckiem przez temat potrzeb edukacyjnych dziecka oraz
rodziców, na przykład podczas o bieżącym zakresie zagadnień
długiej podróży samochodem „przerabianych” w szkole
czy pociągiem, albo podczas i przedszkolu.
oczekiwania w poczekalni
przychodni lub szpitala.

9 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 6

AZS od A do Z

Czym jest AZS? swoją dysfunkcję i nieodpowiedni poziom
nawilżenia, nie oferuje wystarczającej ochrony,
AZS (atopowe zapalenie skóry), to dermatoza przez co u osób chorych z łatwością dochodzi do
(choroba skóry), która charakteryzuje się penetracji organizmu przez czynniki drażniące,
stanami zapalnymi w określonych miejscach co z kolei powoduje stany zapalne (czerwoną
ciała. Zmiany na skórze mogą być czerwone skórę), skóra staje się sucha i swędząca.
i szorstkie, skóra jest sucha, a najistotniejszym
objawem jest bardzo dokuczliwy świąd. Świąd Ile osób choruje na AZS?
z kolei prowadzi do powstania trudnego
do przerwania cyklu: swędzienie-drapanie- W Polsce na AZS choruje ok. 5 milionów ludzi.
swędzenie. Tą chorobą dotknięte jest co piąte dziecko
i co 20-sty dorosły. Liczba diagnozowanych
Czy to jest zaraźliwe? zachorowań, głównie ze względu na czynniki
środowiskowe, ciągle rośnie. Statystycznie
Nie. Atopowe zapalenie skóry nie jest można założyć, że w 30 osobowej grupie (
zaraźliwe. Kluczowym jest, aby wszyscy, którzy w przedszkolu lub szkole), znajdziemy pięć osób
się kontaktują z chorym dzieckiem, a więc z atopowym zapaleniem skóry.
inne dzieci, dorośli, kadra wychowawcza,
opiekunowie, sąsiedzi-zrozumieli ten fakt. Dlaczego niektóre dzieci
chorują, a inne nie?
Co jest przyczyną AZS?
AZS należy do tej grupy chorób atopowych,
Zjawisko atopii jest spowodowane min. które zdarzają się w rodzinie i choroba ma
kombinacją różnych czynników, głównie podłoże genetyczne. Dotyczy to zarówno AZS
immunologicznych, genetycznych oraz jak i astmy oskrzelowej czy kataru siennego.
środowiskowych, których wpływ na organizm Często gdy na AZS chorują rodzice, znacznie
pacjenta, przez cały czas jest przedmiotem wzrasta ryzyko zachorowania ich dzieci.
badań naukowców. Niemniej, chorują też dzieci, u rodziców których
Przykładowo, statystyczna zdrowa skóra, nigdy nie stwierdzono objawów choroby.
poprzez odpowiedni poziom nawilżenia,
chroni organizm i nie pozwala potencjalnym
czynnikom drażniącym dostać się do wewnątrz
organizmu. U osób chorych na AZS, skóra przez

10 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 6

Jakie są objawy AZS? w tym czasie mówimy o tzw. skórze pozornie
zdrowej. Skóra pozornie zdrowa i czas remisji nie są
W zależności od dziecka i nasilenia choroby, okresem ulgowym i w tym czasie także prowadzi
objawy mogą nieco się różnić. U niektórych dzieci się nieprzerwanie ustalony reżim leczniczy, w celu
występują charakterystyczne „czerwone placki” możliwie maksymalnego wydłużenia okresu mniej
z zaczerwienioną, suchą i swędzącą skórą. Takim dolegliwych objawów.
„wzorcowym” przykładem jest dziecko w wieku
przedszkolnym, ze skórą typu białego, gdzie Czy dzieci z tego wyrastają?
opisywane wcześniej zmiany na skórze pojawiają
się głównie w zgięciach łokci, wokół nadgarstków, U sporej części dzieci, atopia „wycofuje się”
pod kolanami. Z kolei u dzieci z cerą ciemniejszą, zazwyczaj w okresie dojrzewania. Przy czym byli
zmiany mogą pojawiać się na przedniej części atopicy już na zawsze pozostają osobami ze skórą
kolan oraz na łokciach od strony zewnętrznej-taka wrażliwą i skłonną do podrażnień i alergiczną.
sytuacja nazywana jest„wzorcem odwróconym”. Dla tych osób, które weszły z dzieciństwa
Inne dzieci mogą mieć charakterystyczne zmiany w życie dorosłe z atopią, to już na zawsze będzie
na dłoniach oraz na buzi, a szczególnie wokół schorzenie przewlekłe.
oczu. Dzieci z ciężką postacią AZS mogą mieć
pokryte zmianami w zasadzie całe ciało„od stóp Czy istnieje lekarstwo
do głów”. Sytuacja, w której pacjent ma pokrytą
zmianami powierzchnię ponad 90% całego ciała, na AZS?
nazywana jest erytrodemią. Kondycja dziecka
chorego na AZS nie jest stanem stałym. Wygląd Na ten moment nie ma lekarstwa na atopowe
skóry potrafi się zmieniać z dnia na dzień. Raz zapalenie skóry. Dlatego też, głównym celem
mamy do czynienia z nagłym pogorszeniem, w „zarządzaniu” chorobą jest takie działanie,
gdy skóra staje się bardziej czerwona, sucha, które zminimalizuje wpływ choroby na życie
a dziecko zaczyna się intensywniej drapać. codzienne małego pacjenta oraz jego rodziny.
Taki stan nazywamy zaostrzeniem atopowym. Istnieje wiele technik terapeutycznych pomocnych
W zaostrzeniu zmiany zapalne mogą się w pielęgnacji skóry atopowej. Zazwyczaj
rozprzestrzeniać po ciele i pojawiać się nie w przypadku atopii lekkiej lub umiarkowanej,
tylko pod kolanami, ale także na całych nogach, jest to ciągła aplikacja na skórę medycznych
ramionach czy tułowiu. Gdy dochodzi z kolei do emolientów. W okresach zaostrzenia stosuje się
zakażenia skóry atopowej, zmiany stają się jeszcze miejscowe glikokortykosteroidy (maści sterydowe),
bardziej czerwone i szorstkie, niekiedy mogą się a  w przypadku zakażeń, antybiotyki. Dla AZS
też pojawić żółte strupki, sączące się pęcherzyki, o mocniejszym i ciężkim przebiegu, zarezerwowano
co wywołuje duży ból i płacz u dziecka. jeszcze kilka innych metod terapeutycznych,
Poza okresami zaostrzenia, zdarza się, że choroba o których napiszemy w dalszej części Pakietu.
na jakiś czas„się wycisza”, szczególnie w przypadku
atopii o małym nasileniu. Wtedy objawy ustępują
lub nie są tak widoczne, skóra jest w lepszej kondycji
wizualnej-taki czas w przypadku atopii nazywamy
remisją. Remisja jest okresem przejściowym,

11 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 7

Drapanie koszmar i ekstaza

Jedną z najbardziej frustrujących i przykrych rzeczy,
jakie można powiedzieć do osoby cierpiącej na atopowe
zapalenie skóry jest „nie drap się!”

Drapanie jest zdefiniowane jako bezwiedne Najlepszym rozwiązaniem jest utrzymywać dziecko
pocieranie delikatnej skóry, które w procesie robienia czegoś „zajętości”, np. podczas
w konsekwencji powoduje zaczerwienienia, różnego rodzaju „robótek" szkolnych czy zabaw
w niektórych przypadkach drapanie doprowadza do w przedszkolu. Zajęte ręce ograniczają odruch
bólu i pojawienia się krwi. Problem polega na tym, drapania.
że im dziecko intensywniej się drapie, tym szybciej
dochodzi do wywołania i uruchomienia zamkniętego Czasami w skrajnych przypadkach, nie ma
cyklu drapanie-swędzenie-drapanie (grafika możliwości kontroli odruchu drapania. W takiej
poniżej). Cykl taki niekiedy nazywany jest „zaklętym sytuacji, niezwykle ważnym jest aby, gdy tak się dzieje,
kręgiem drapanie-swędzenie”. Wg badań, świąd jako nie obwiniać za to dziecka.
objaw AZS jest odczuciem 10-krotnie silniejszym
aniżeli „normalny” świąd, wynikający na przykład Najlepszą ścieżką pomocy w radzeniu sobie ze
z ugryzienia przez komara. świądem i drapaniem, jest podejście indywidualne
do dziecka z AZS. Na przykład, zapytaj dziecko:
Aby pomóc dziecku w redukcji odruchu drapania, „kiedy podczas pobytu w szkole/przedszkolu, swędzi
należy je wspierać w taki sposób, aby zminimalizować najmocniej?” lub„jak się czujesz, gdy swędzi?”. Możesz
odczuwanie świądu. W jaki sposób to zrobić? też popracować wspólnie z dzieckiem, stosując jedną
z technik, opisanych na kolejnej stronie Pakietu.

PBUSTAOSARWZNDKOOZZDDIAEUPZJJAEĄSLNCWNYIĘAY,DŻNEZAISSIKLÓARJĄA SJEWSĘTDRZOĄZCDA RSAKPÓYRWAANA

ŚWIĄD

Uszksokódrzyenia drapanie

DRAPANIE USZKADZA SKÓRĘ

12 POLSKIE TOWARZYSTWO CHORÓB ATOPOWYCH

rozdział 7

Pomocnik nauczyciela

czyli jak mogę pomóc?

Wyeliminuj możliwe, potencjalne w grupie, staraj się angażować dziecko atopowe, nawet
czynniki drażniące w drobne czynności typu podanie jakiegoś przedmiotu,
pomoc przy kompletowaniu przyborów itd. Zajęte ręce
W dalszej części Pakietu, wyjaśnimy czym są i jakie u atopika to zawsze mniejsze prawdopodobieństwo
są możliwe potencjalne czynniki drażniące. AZS drapania. Z kolei, gdy pracujesz z dziećmi
jest bardzo skomplikowanym schorzeniem i jak indywidualnie, podejdź do dziecka atopowego, zapytaj
opisywaliśmy wcześniej towarzyszy mu uporczywy świąd, jak mu idzie praca, czy może trzeba w czymś pomóc
a potencjalne czynniki drażniące, zaostrzają przebieg lub coś podpowiedzieć. Ważne jest aby taką czynność
tej choroby i powodują, że ogólny stan dziecka pogarsza przeprowadzać również z innymi dziećmi, które na
się, włączając jeszcze silniejszy świąd i jeszcze bardziej przykład siedzą przy stole czy w konkretnym miejscu
czerwone stany zapalne na skórze. Wśród całej gamy razem-obok siebie. Generalizując, angażuj dzieci
potencjalnych czynników drażniących, jest kilka, które w różnego rodzaju gry i zabawy, które wymagają
można kontrolować i unikać w placówce dydaktycznej- koncentracji lub szybkiego działania. Najlepsze są
przedszkolu lub szkole. różnego rodzaju rebusy, zgadywanki, konkursy lub
aktywności wymagające wyścigu z czasem. Dzieci
Obserwuj dziecko, atopowe lubią wyzwania i chętnie się angażują
komunikuj się z rodzicami w rywalizację.

Niezbędnym będzie zaangażowanie oraz pełna współpraca Aby lepiej zrozumieć na czym to
z rodzicami/opiekunami. Rodzice zazwyczaj wiedzą jaki polega i jakim wyzwaniem dla atopika
schemat drapania występuje u ich dziecka podczas dnia jest drapanie, spróbuj poniższego
spędzanego w domu. Spróbuj zaobserwować dziecko ćwiczenia:
w placówce, czy istnieje jakiś „wzór”, gdy dziecko drapie
się w określonych sytuacjach lub o określonej porze dnia? Następnym r azem gdy będzie CIEBIE coś
A może dziecko istotnie częściej się drapie w konkretne swędzieć, spróbuj się nie drapać
dni albo w jakimś szczególnym tygodniu? Warto w takich Bez względu jak to będzie dokuczliwe, zostaw
sytuacjach rozmawiać z rodzicami, przekazywać swoje to, nie przejmuj się tym
spostrzeżenia, dzielić się wynikami obserwacji. To bardzo Jak się z tym czujesz? niekomfortowo?,
pomoże rodzicom w podjęciu decyzji, np. o zmianie podirytowana/y a może zły/a?
maści czy emolientu albo np. o zwiększeniu częstotliwości A teraz, wyobraź sobie, że to TWOJE swędzenie
nawilżania skóry podczas pobytu w przedszkolu lub szkole. w rzeczywistości jest 10-krotnie silniejsze niż
Powyższe działania mogą w istotny sposób wpłynąć na po prostu „swędzenie” i nie swędzi w jednym
„odkrycie” przez rodziców, czynników drażniących, które miejscu ciała tylko w co najmniej pięciu albo
zaostrzają przebieg choroby-takie działanie jest podwaliną nawet dziesięciu miejscach na raz.
do wdrożenia trudnego leczenia przyczynowego, obok Jak się z tym czujesz? Jak sobie poradzisz
prowadzonego już leczenia objawowego. wiedząc, że nie możesz się podrapać i ulżyć
swojemu cierpieniu?
Angażuj

Należy mieć na uwadze fakt, że dzieci atopowe od
czasu do czasu mogą być rozdrażnione, niespokojne,
czasami mogą mieć problem z koncentracją. Czasami
wynika to z uporczywego świądu, czasami z zaburzeń
snu i zwykłego niewyspania. Gdy pracujesz z dziećmi

13 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 8

Czynniki Czynniki drażniące
drażniące to takie elementy
-trygery środowiskowe, które
u dzieci atopowych,
W nomenklaturze medycznej, takie czynniki, najogólniej mówiąc
zaostrzające przebieg choroby nazywamy pogarszają stan ogólny.
„trygerami”. AZS jest chorobą osobniczą
i każde dziecko będzie reagować na różne zestawy
czynników drażniących. Zaobserwowanie, co jest
u konkretnego dziecka „tym” czynnikiem jest bardzo
trudne, ponieważ niektóre z trygerów, mogą dawać
objawy, które są opóźnione albo w ogóle niezauważalne
„gołym okiem”. Poniżej zebraliśmy kilka najbardziej
popularnych czynników oraz postaraliśmy się
zasugerować w jaki sposób ich unikać lub w niektórych
przypadkach jeśli to możliwe-wyeliminować.

Temperatura

Zarówno za wysoka jak i za niska temperatura
może być trygerem. Dokładnie w ten sam sposób,
negatywnie wpływają nagłe zmiany temperatury-
szybkie przejście z temperatury otoczenia wysokiej do
temperatury relatywnie niskiej. Przykładowo, wyjście
z nagrzanej słońcem sali do chłodnego korytarza, może
być istotnym trygerem zaostrzenia.

Jak sobie radzić?

✔ Należy ostrożnie podchodzić do kwestii pogody.
Gdy na zewnątrz jest zimno lub bardzo gorąco
i obserwujecie, że dziecko atopowe ma tendencje do
drapania, prosimy rozważyć rezygnację ze spaceru
i zaproponowanie w zamian zabawy wewnątrz lub
zrobienie małej przerwy w aktywnościach.
✔ Warto się upewnić, że dziecko atopowe przebywające
w  pomieszczeniu nie znajduje się przy otwartych na
oścież drzwiach lub przy grzejniku. Warto też delikatnie
przymknąć okno, gdy silne promienie słoneczne, wpadają
bezpośrednio do pomieszczenia.

14 POLSKIE TOWARZYSTWO CHORÓB ATOPOWYCH

rozdział 8

– Podczas „zielonych lekcji”, na powietrzu, szczególnie należy zaproponować rodzicom czynne uczestnictwo
latem gdy świeci słońce, warto znaleźć dla dzieci lekko w zajęciach i wsparcie kadry wychowawczej
zacienione miejsce. Jest to szczególnie ważne dla dzieci w czynnościach związanych z indywidualną opieką
atopowych. Nie należy z góry zakładać, że dziecko nad dzieckiem atopowym. Takie ustalenia należy
ma świadomość, że powinno unikać bezpośredniego jednak poczynić odpowiednio wcześniej, pewnie na
słońca. Część dzieci z AZS musi używać miejscowych kilka tygodni przed rozpoczęciem zajęć na basenie.
preparatów leczniczych, które mają zazwyczaj
przeciwwskazania do ekspozycji posmarowanej skóry, Mydło i woda
bezpośrednio na promienie słoneczne.
✔ Szczególnie młodsze dzieci, mogą sobie nie Zabronione jest używanie tradycyjnych mydeł u dzieci
zdawać sprawy, że się przegrzewają. Warto od czasu z AZS. Mydło uszkadza barierę naskórkową, która jest
do czasu zapytać dziecko czy nie jest mu za ciepło u dzieci atopowych dysfunkcyjna. Po użyciu mydła
i zaproponować np. zdjęcie bluzy. skóra staje się podrażniona i szorstka. Standardem
jest, że rodzice atopowych dzieci powinni dostarczyć
Kąpiele/pływanie i na bieżąco uzupełniać zapas substytutu mydła do
używania przez dziecko podczas czasu spędzanego
Niektóre dzieci z atopowym zapaleniem skóry nie w placówce. Zazwyczaj to będzie specjalny emolient,
powinny kąpać się w basenie, inne mogą. Kwestie najlepiej w butelce ze specjalnym dozownikiem typu
basenu należy przedyskutować i uzgodnić z rodzicami. „pompka” Ważnym jest aby preparat umieścić w takim
Woda „wyciąga” naturalne oleje ze skóry, co powoduje miejscu (na umywalce lub na przykład w specjalnym
wysuszanie i dodatkowo skóra podczas kąpieli jest pudełku), aby dziecko samo mogło używać preparatu
narażona na bezpośredni kontakt z substancjami i miało świadomość, gdzie go znajdzie w każdej
chemicznymi znajdującymi się w wodzie. Zazwyczaj są sytuacji. Niemniej istotne jest, aby pozostałe dzieci
to związki chloru. zostały uświadomione, że substytut mydła jest
elementem terapii dziecka i tylko ono wyłącznie
Przed kąpielą powinno z tego preparatu korzystać. Czasami warto
przedyskutować z rodzicami lub opiekunami kwestie
Dzieci, które uczestniczą w zajęciach w basenie, związane z przechowywaniem i  dostępnością
powinny mieć możliwość nałożenia emolientu na całą substytutu mydła.
skórę, bezpośrednio przed kąpielą. Ten zabieg wymaga
odrobiny intymności, a dodatkowo szczególnie małe Substancje zapachowe
dzieci będą potrzebowały asysty przy czynnościach
smarowania. Różnego rodzaju zapachy, czy to w formie płynnej,
proszku, kremu, pasty, mogą być istotnym i silnym
Po kąpieli trygerem dla atopika. Zapachy mogą występować
samoistnie jako „odświeżacze powietrza”, perfumy,
Podobnie sytuacja wygląda po kąpieli. Warto rozważyć wody perfumowane, mogą występować w produktach
taki wariant, że dziecko atopowe zakończy zajęcia po goleniu, ale też mogą być emitowane przez środki
kilka minut wcześniej aniżeli inne dzieci, po to aby czystości używane do sprzątania całych pomieszczeń
mieć możliwość, po wyjściu z basenu, zmyć wodę i różnych powierzchni. Co można zrobić? Poproście
pod prysznicem oraz ponownie nałożyć warstwę ekipy sprzątające, aby używały chemii gospodarczej
emolientu, przed ubraniem się. Zdajemy sobie pozbawionej substancji zapachowych, często wietrzcie
sprawę, że czasami ze względu na liczebność grupy pomieszczenia i kategorycznie usuńcie z sal zabaw
oraz relatywnie niedużą „obsadę” wychowawców, i korytarzy „odświeżacze powietrza”. W placówkach,
nie będzie możliwości pozostawienia bez opieki którym zależy na szczególnej dbałości o komfort np.
pozostałych dzieci, w celu asysty przy czynnościach
smarowania u dziecka atopowego. W takich sytuacjach

15 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 8

dzieci z alergiami, warto zastosować mechaniczne plasteliną, niektórymi składnikami pożywienia,
oczyszczacze, z filtrami przeciwalergicznymi (np. metalami ciężkimi, barwnikami czy na przykład
hepa) oraz emitujące jony dodatnie i jony ujemne lub korą drzew lub roślinami-może być problematyczne.
ozonujące. W takich sytuacjach dziecko powinno, po uprzednim
posmarowaniu rąk emolientem lub balsamem
Pot (dostarczony przez rodziców), założyć na czas zabawy
rękawiczki. Zazwyczaj będą to rękawiczki bawełniane
Gry i zabawy w przedszkolu oraz zajęcia wychowania lub bambusowe czy też z jedwabiu medycznego
fizycznego w szkole to czas gdy dzieci mogą się spocić. (pozbawionego serycyny-kleju jedwabnego). Po
Pot dziecka potrafi bardzo mocno podrażnić delikatną robótkach ręcznych, rękawiczki należy zdjąć, dziecko
skórę. Jeśli zauważysz, że skóra dziecka zaczerwieniła powinno umyć ręce substytutem mydła, po czym
się czy stała się ponadprzeciętnie podrażniona, ponownie należy nasmarować ręce balsamem lub
zaproponuj dziecku małą przerwę lub ograniczenie emolientem. Planując takie zabawy, poinformujcie
ćwiczeń, do takich wymagających mniejszego wysiłku. o tym odpowiednio wcześniej rodziców, tak aby mieli
Aby nie spowodować u dziecka poczucia odrzucenia możliwość dostarczyć do placówki, rękawiczki na czas.
i marginalizacji, nie należy całkowicie odsuwać dziecka
od zabawy. Dobrą praktyką jest na przykład podzielić Zwierzęta
grupę na kilka odrębnych grup, z których każda
będzie przeprowadzać ćwiczenia o różnym natężeniu. Kwestia zwierząt w placówce nie jest problemem
Przydziel dziecko atopowe do grupy, od której wymaga najistotniejszym, gdyż rzadko się zdarza, że
się mniejszego wysiłku. w placówkach na stałe przebywają zwierzęta.
Niemniej, czasami, szczególnie w przedszkolach ku
Kurz uciesze większości dzieci, znajdują się pupile, główne
są to króliki, świnki morskie czy chomiki. W takim
Kurz jest kwestią trudną ponieważ de facto nie przypadku, gdy w placówce na stałe rezyduje pupil,
ma fizycznej możliwości tak w pełni się go pozbyć idealnym rozwiązaniem byłoby przeniesienie
i zlikwidować wszystkie jego rezerwuary. Tak samo dla zwierzątka do pomieszczeń, w których nie przebywa
atopików jak i alergików, sam kurz nie jest czynnikiem dziecko z AZS. Zwierzęta domowe są silnym trygerem
drażniącym. Silnym trygerem są odchody roztoczy i to z wielu względów. Zaostrzać może nie tylko
kurzu domowego, które na stałe łączą się z drobinkami sierść, ale także ślina, skóra zwierząt oraz „sianko”,
kurzu i unosząc się w powietrzu są wdychane przez którym wyściełane są klatki zwierząt. Dodatkowo
dzieci i podrażniają poprzez wnikanie przez górne w pomieszczeniach, których przebywają psy lub koty,
drogi oddechowe. Wszystko, co można zrobić w tym zawsze notuje się zwiększony poziom alergenów
kierunku to w taki sposób urządzać sale i pokoje zabaw, roztoczy kurzu domowego-innego silnego czynnika
aby zminimalizować ilość miejsc, w których może się drażniącego. Jeżeli nie ma możliwości przeniesienia
kurz gromadzić. Dobrą praktyką jest też uzgodnienie zwierzątka, należy zadbać, aby klatka znajdowała
z ekipą sprzątającą, aby czyszczenie powierzchni było się w jak najodleglejszej części pomieszczenia,
przeprowadzane wilgotną szmatką-nie „na sucho”. w którym przebywa atopik. Jeżeli dojdzie do kontaktu
fizycznego ze zwierzątkiem, po zabawie dziecko
Brudne robótki powinno natychmiast umyć ręce i je ponownie
nasmarować emolientem lub balsamem. Generalnie
Szczególnie we wczesnej fazie rozwoju, bardzo raczej nie powinno dopuszczać się do sytuacji, że
istotnym jest, aby dzieci uczestniczyły w tego typu dziecko atopowe bawi się z pupilem, a angażowanie
zabawach/aktywnościach. Niestety, kontakt z farbkami, dziecka w sprzątanie klatki lub przekazywanie
zwierzątka „pod opiekę” na weekend, nie wchodzi
16 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI w ogóle w grę.

rozdział 8

Odzież i mundurki szkolne Dywany, wykładziny

Ubrania, szczególnie te z syntetycznych materiałów, Wszelkie dywany, wykładziny czy na przykład
szwy, metki, elementy odzieży w mocnych jaskrawych wyściełanie mebli tapicerowanych to są kwestie
kolorach, mogą w bardzo istotny sposób podrażnić bardzo problematyczne dla dzieci atopowych. Przede
skórę. Dzieci atopowe powinny nosić raczej odzież wszystkim dywany, i tym podobne jako rezerwuary
w delikatnych kolorach lub niebarwione, tkane głównie kurzu są idealnym miejscem do namnażania się
z włókien 100% bawełny. Rodzice generalnie wiedzą jaka roztoczy kurzu domowego i gromadzenia ich
odzież jest odpowiednia dla ich dzieci. W przypadku gdy odchodów. Dodatkowo w miejscach gdzie dzieci
przedszkole lub szkoła wymagają noszenia „mundurków”, często siadają „po turecku”, przebywanie na
byłoby dobrze gdyby została wyrażona zgoda np. na takiej wykładzinie może powodować zaognienie
noszenie przez dziecko atopowe, podobnego uniformu, skóry pod kolanami i w miejscach zgięciach rąk
uszytego jednak z innej tkaniny i na przykład ze szwami po przeciwnej stronie łokci. Czasami zabawy na
na zewnątrz. Często dzieci atopowe są leczone metodą takich powierzchniach mogą nawet sprawiać ból.
tzw. suchego opatrunku z użyciem elementów odzieży W pomieszczeniach, w których nie ma możliwości
opatrunkowej lub wiskozowych bandaży w formie usunięcia wykładzin czy tapicerowanych mebli,
rękawa. W takim przypadku należy zgodzić się na dobrym rozwiązaniem jest stosowanie podkładek pod
noszenie takich opatrunków, czasami pomóc dziecku pośladki, wykonanych z bawełny. Nie stosuje się jednak
w ich założeniu. Będą one stanowić doskonałą ochronę bawełnianych ręczników, które ze względu na sposób
skóry przed kontaktem z materiałami niepożądanymi. tkania, mogą być szorstkie i podrażniać skórę atopika.

Jedzenie Pyłki traw i roślin

U wielu dzieci z atopowym zapaleniem skóry występują W przypadku gdy u danego dziecka, alergeny wziewne
silne reakcje alergiczne. Alergeny pokarmowe są silnymi takie jak pyłki traw i roślin są istotnym czynnikiem
czynnikami zaostrzającymi przebieg choroby. Najczęstsze zaostrzającym przebieg choroby, i w przypadku,
czynniki drażniące u atopików stanowią: mleko gdy w danym momencie ten czynnik notuje duże
(a właściwie różne białka mleka krowiego), jaja oraz nasilenie pylenia, najlepszą opcją jest rezygnacja
skorupiaki, seler, cytrusy. Najczęściej, rodzice tych dzieci z zabaw na świeżym powietrzu na rzecz różnych
sami przygotowują komplet posiłków uwzględniających aktywności wewnątrz. Gdy nie ma takiej możliwości,
wykluczenia i dostarczają do przedszkola we własnym należy zadbać, aby dziecko atopowe bawiło się raczej
zakresie. Niemniej w przypadku organizacji różnego na nawierzchniach sztucznych, wykonanych przez
rodzaju pikników, lekcji kulinarnych czy innych człowieka, niż np. na trawie czy skoszonej łące. Warto
aktywności z żywnością, warto porozmawiać z rodzicami rozmawiać z rodzicami i upewnić się na pyłki jakich
i zapytać o „zabronione” składniki jedzenia. roślin, podopieczny reaguje zaostrzeniem przebiegu
choroby. Korzystając ze specjalnych kalendarzy (takie
Tworzywa sztuczne kalendarze dostępne są na przykład na stronach
internetowych PTCA), można sprawdzić jakie rośliny
Często bywa, ze elementy umeblowania, pylą w danym okresie roku. Tu znajdziecie
a w szczególności krzesła wykonane są z tworzyw przykładowy kalendarz pylenia roślin w Polsce,
sztucznych. Może to być problem szczególnie w 2017 roku.
w upalne dni gdy siedzisko „przykleja” się do dziecka.
Taki kontakt może być przyczyną zaostrzenia stanów
zapalnych skóry i warto zastosować na takie krzesła np.
bawełniane podkładki/poduszki.

17 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 9

Zabiegi lecznicze w AZS

Jedną z najbardziej frustrujących i przykrych rzeczy, jakie można
powiedzieć do osoby cierpiącej na atopowe zapalenie skóry jest „nie drap się!”

1. Emolienty-złoty standard w AZS Częste, nawet kilkukrotne smarowanie skóry atopowej
emolientem w ciągu dnia to złoty standard w leczeniu obja-
Czym są emolienty? To specjalne medyczne wowym AZS. Emolienty mają głównie za zadanie nawilżanie
preparaty nawilżające, zazwyczaj rekomendo- skóry, dalsze zapobieganie utracie wody, a przede wszystkim
wane przez lekarza i dostępne w aptekach. ochronę organizmu atopika przed czynnikami drażniącymi,
Emolienty są przeznaczone do pielęgnacji skóry skłon- które dostają się do organizmu poprzez dysfunkcyjną war-
nej do alergii i z właściwościami poprawy płaszcza stwę naskórkową i powodują zaostrzenia stanów zapalnych
hydrolipidowego skóry. Są to zupełnie inne preparaty, i ogólne pogorszenie kondycji.
aniżeli nawilżające kosmetyki, dostępne w drogeriach.
Skóra zdrowa
alergeny alergeny
alergeny alergeny Komórki zdrowej skóry, są niczym„cegiełki”, które
alergeny w całości trzymają min. oleje naturalne, które
alergeny skutecznie zapobiegają utracie wody oraz tworzą
szczelną barierę uniemożliwiającą penetrowanie skóry
woda woda woda woda przez różne trygery.

woda woda woda woda woda woda woda woda Skóra atopowa
woda woda woda woda
Skóra u dziecka z atopią jest dysfunkcyjna. Jej komórki
woda woda wodawoda wodwaoda wodwaoda nadmiernie tracą wodę i oleje naturalne, przez co
woda woda woda woda tworzą się„dziury”, przez które do organizmu dostają
się czynniki drażniące powodujące stany zapalne,
woda woda woda woda woda woda woda woda swędzenie i zaczerwienienie. Proces utraty wody
woda woda woda woda może być dodatkowo jeszcze przyspieszony przez
woda stosowanie zabronionych mydeł, detergentów czy na
woda woda woda przykład szamponów z substancjami spieniającymi.
woda
woda woda woda Reżim emolientowy

utrata wody utrata tłuszczu utrata wody Smarowanie emolientem„uszczelnia”skórę, ogranicza
utrata wody utrata tłuszczu utrata wody utratę wody i jest istotnym spoiwem pomiędzy
utrata wody utrata tłuszczu komórkami skóry, uzupełniając oleje naturalne.
utrata wody Emolient nałożony na skórę stanowi istotną barierę
i nie pozwala substancjom drażniącym przedostać się
alergeny penetruja skore do organizmu, co z kolei zapobiega rozwojowi dalszych
alergeny penetruja skore alergii.

alergeny penetruja skore

eeggzzeemmaa emolienty
egzema emolienty
emolienty

wodwaoda

woda

18 POLSKIE TOWARZYSTWO CHORÓB ATOPOWYCH

rozdział 9

W dzisiejszych czasach mamy do Emolient nakładamy zawsze delikatnie rozsmarowując
wyboru wiele różnych emolientów. cienką warstwę, kolistymi ruchami, zawsze
Dostępne są zarówno w postaci „z włosem”.
kremów ale także balsamów, maści
czy na przykład emulsji do kąpieli. Bez względu na to, czy AZS u dziecka ma postać
łagodną, umiarkowaną czy ciężką, emolientami smaruje
W zasadzie nie ma czegoś takiego jak „najlepszy emolient się zawsze. Naprawa płaszcza hydrolipidowego skóry,
dla dziecka z AZS”. Dobór odpowiedniego preparatu dla aktu- ochrona oraz wpływ na cykl drapanie-swędzenie, powo-
alnego stanu skóry, kondycji dziecka czy nasilenia choroby-jest dują, że jest to zabieg niezbędny i ważny. W ciężkich
normalnym procesem opartym o zasadę prób i błędów. Tu przypadkach, emolientem smaruje się nawet co 2-3
działa zasada, „co jednemu pomoże, innemu może zaszkodzić”. godziny, natomiast u dzieci z AZS w postaci „lekkiej”,
emolientami smarujemy 2-3 razy dziennie.
Tak czy inaczej to rodzice czy opiekunowie mogą dostar-
czyć emolient do placówki i poprosić o pomoc w smaro- Reasumując, można powiedzieć, że statystyczne
waniu dziecka zgodnie z umówionym harmonogramem. dziecko z atopią podczas pobytu w przedszkolu lub szkole
powinno być nasmarowane emolientem przynajmniej
jeden raz dziennie. W zasadzie dzieci atopowe możliwie
wcześnie są nauczone przez opiekunów, aby same się
smarować. Niemniej najmłodsze dzieci w przedszkolu,
przy tej czynności potrzebują wsparcia i asysty.

Pomocnik nauczyciela czyli jak mogę pomóc

Warto porozmawiać z rodzicami/ emolientem została przeprowadzona aby dostarczyli emolient czy krem
opiekunami, w jaki sposób przeprowa- w obecności kadry wychowawczej. w dozowniku z pompką. Niektóre
dzają procedurę aplikacji emolientu, To znacznie ułatwi sprawę i pozwoli maści nie są dostępne w dozowniku
w domu. Niektóre dzieci są bardzo wychowawcy zaobserwować jakie z pompką tylko w tubce, w takim przy-
„odpowiedzialne” i dobrze reagują metody są najbardziej skuteczne oraz padku najlepiej użyć łyżeczki z two-
na hasło „smarujemy się” i same się dobrze tolerowane przez dziecko. rzywa albo szpatułki dostarczonej przez
zabierają do tej czynności. Inne dzieci rodziców wraz z kremem czy maścią,
potrzebują nieco motywacji, podczas W zależności od używanego pro- zamiast używania palców.
smarowania, potrzebują wsparcia duktu oraz dziecka, używa się różnej
werbalnego i komentowania czynności, ilości maści lub emolientu do smaro- Poza formułą smarowania, warto
na przykład: „smarujemy teraz nóżkę, wania. Warto poprosić rodziców, aby też przedyskutować z rodzicami/
a teraz rączkę” itp. W niektórych rodzi- pokazali, ile maści czy kremu użyć przy opiekunami, jaki jest najlepszy czas
nach praktykuje się wersję „przerabia- każdym smarowaniu. na aplikację emolientu/smarowanie.
nia” reżimu emolientowego w formę Niektóre dzieci potrzebują smarowania
zabawy. Zazwyczaj jest to smarowa- Podczas wyciskania emolietu lub przed południem, inne późnym popo-
nie na pleckach słoneczek, różnych maści z tuby, należy pamiętać, aby nie łudniem.
kształtów i zabawa w zgadywanki, typu ściągać resztek kremu, poprzez pociera-
„co narysowałam?”. Niekiedy dobrą nie palcami po szyjce ujścia tuby. Takie Zadecyduj jakie miejsce będzie
formułą jest przyznawanie nagród działanie może łatwo doprowadzić do najlepsze do smarowania. W tym proce-
w postaci np. gwiazdek. Idealnym zakażenia bakteryjnego atopowej skóry. sie dziecko potrzebuje nieco intymności
rozwiązaniem, w miarę możliwości Najlepszym rozwiązaniem jest poprosić i raczej niewskazane jest, aby inne dzieci
jest zaproszenie opiekuna dziecka do opiekunów, z grupy/klasy w tym uczestniczyły.
przedszkola i poproszenie aby taka
procedura smarowania

19 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 9

Ze względu na prawdopodobieństwo
zakażenia bakteryjnego, toaleta nie
będzie najlepszym wyborem.

Ze względu na fakt, że skóra
atopowa relatywnie łatwo zakaża się
bakteryjnie, dobrym zwyczajem jest,
aby osoba smarująca dziecko zakładała
rękawiczki. Mogą to być rękawiczki
nitrylowe, lateksowe czy na przykład
winylowe ale zawsze bez talku. Warto
uzgodnić z rodzicami/opiekunami, czy
dziecko przypadkiem źle nie reaguje
na materiał, z którego wykonano
rękawiczki.

Warto, aby wszyscy członkowie emolientu w przedszkolu czy szkole, przez lekarza prowadzącego rozmaite
zespołu (wychowawcy, nauczyciele) kadra wychowawcza może wręczać dodatkowe terapie, a w przypadku
wiedzieli, gdzie mogą znaleźć emolient. dziecku w nagrodę np. naklejkę, która atopii umiarkowanej oraz ciężkiej,
Najlepszym rozwiązaniem jest popro- powinna być w domu przyklejona nawet kompleksowe kombinacje kilku
sić rodziców, aby dostarczyli pudełko, na „tablicy nagród”. W ten sposób procedur medycznych równolegle. Tak
w którym będą przechowywane wszyst- tworzy się silne połączenie pomiędzy czy inaczej, zazwyczaj te procedury
kie rzeczy dziecka atopowego. Takie aktywnościami w placówce i w domu. wymagają aplikacji różnych prepara-
jak emolienty, maści, rękawiczki do Rodzice we własnym zakresie mogą tów czy leków, raz, czasami dwa razy
ręcznych robótek, substytuty mydła itp. zaproponować dziecku system nagród dziennie. Zazwyczaj aplikacje są tak
opierający się o odpowiednią ilość rozpisane, aby nie było konieczności
Ważną zasadą jest również to, naklejek przyniesionych z przedszkola przeprowadzania ich w czasie, kiedy
aby zachować minimalny odstęp 30 lub szkoły. dziecko przebywa w placówce. Rodzice
minut, pomiędzy aplikacją emolientu aplikują więc różne leki albo rano albo
na skórę, a ekspozycją skóry atopowej wieczorem lub rano i wieczorem. O ile
na słońce. Emolient musi się dobrze Poproś rodziców, aby na bie- ten fakt nie dotyczy bezpośrednio
wchłonąć, w innym wypadku może żąco informowali Cię o jakichkolwiek kadry w szkole czy przedszkolu, o tyle
spowodować nawet poparzenia. wprowadzanych zmianach w rutynie wychowawcy powinni mieć wiedzę,
domowej. Dotyczy to zarówno zmiany jakie formy terapii prowadzone są
Może się zdarzyć, że dziecko samego preparatu na inny, jak również w domu i w jaki sposób mogą bezpo-
pomimo braku problemów ze smaro- częstotliwości, czy ilości stosowanego średnio wpływać na dziecko przebywa-
waniem w domu, nie chce smarowania emolientu. jące w przedszkolu lub szkole. Dotyczy
w przedszkolu czy szkole. W takim to głównie zabiegów i leków, które
przypadku, dobrym rozwiązaniem jest Inne „atopowe” mogą skutkować, niestandardowymi
poprosić rodziców aby przygotowali procedury medyczne zachowaniami podczas dnia (senność,
w domu specjalną „tablicę nagród”. rozdrażnienie, nudności, brak koncen-
W przypadku pomyślnej aplikacji W zależności od nasilenia tracji itp.) lub wymagają pewnych ogra-
choroby oraz przyjętej ścieżki leczenia, niczeń, na przykład nieeksponowania
różne dzieci mogą mieć przepisane skóry na bezpośrednie promieniowanie
słoneczne.

20 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 9

2. Glikokortykosteroidy miejscowe dnia musi być uzgodniona z rodzicami), powinno zawsze
(maści sterydowe) użyć kremu z filtrem przeciwsłonecznym. Należy uzgod-
nić z rodzicami częstotliwość aplikacji kremu z filtrem
Glikokortykosteroidy to preparaty przeciwzapalne, które UV. Niektóre dzieci potrafią same sobie zaaplikować krem
aplikowane są miejscowo, bezpośrednio na zmienione z filtrem, inne będą potrzebować Waszej asysty. Należy
chorobowo fragmenty ciała. Tzw. maści sterydowe zazwy- również pamiętać, że nie wolno wystawiać skóry na słońce,
czaj stosuje się w sytuacjach, gdy istnieje zapotrzebowanie bezpośrednio po nałożeniu zarówno emolientu jak i kremu
na redukcję stanów zapalnych, redukcję uczucia świądu, z filtrem UV. Minimalny odstęp czasu pomiędzy aplikacją,
a podstawowy reżim emolientowy jest niewystarczający. a ekspozycją na słońce wynosi 30 minut.
Maści sterydowe nie są stosowane przewlekle. Standar-
dem są aplikacje kontynuowane maksymalnie ciągiem 4. Bandaże i metoda mokrych opatrunków
przez 7 lub 14 dni.
Noszenie przez dzieci z AZS specjalnych bandaży
W przeciwieństwie do emolientów, glikokortykostero- w formie rękawa, nie tylko pomaga lepiej się wchłaniać
idy nie mogą być stosowane często i wg potrzeby. Aplika- emolientom, ale też zabezpiecza skórę przed skutkami
cja musi być precyzyjna wg określonych zaleceń lekarza drapania i ogranicza uporczywy świąd.
i wykonana przez osobę dorosłą. Preparaty sterydowe
występują w różnych stężeniach (moc sterydu) i mogą by Metoda mokrego opatrunku polega na nałożeniu
w formie maści, kremu, czasami doustne w formie table- na posmarowaną emolientem skórę, „mokrej” warstwy
tek, wziewne (podawane specjalną tubą) lub w iniek-
cji (domięśniowe lub dożylne)-zawsze dobrane bandaża, na co nakładana jest warstwa zewnętrzna,
wg ścisłych wytycznych kadry medycznej. „sucha”. U większości dzieci, u których stosuje
Tak więc, preparaty sterydowe znajdują się mokre opatrunki i bandaże, tę procedurę
się w domu, tam też są aplikowane przez przeprowadza się przed snem i w nocy.
rodziców/opiekunów i ich stosowanie Jednakże, w niektórych przypadkach,
nie dotyczy bezpośrednio kadry wycho- szczególnie, gdy świąd jest uporczywy
wawczej w placówkach dydaktycznych. (mokre opatrunki redukują uczucie
świądu), koniecznym jest, aby dzieci
3. Immunosupresanty nosiły bandaże na całym ciele lub na
kończynach, także podczas dnia. W takim
Leki z grupy immunosupresantów (w Pol- przypadku dziecko będzie potrzebowało
sce zarejestrowano 2 preparaty-inhibitory Waszej asysty poprzez nanoszenie wody (np.
kalcyneuryny) są stosowane w celu „wycisze- wodą termalną w sprayu) na warstwę bandaża
nia” skóry i częściowego wyłączenia odpowiedzi
immunologicznej. Ma to na celu zmniejszenie rumienia, wewnętrzną (mokrą). W mokrym opatrunku zasada
redukcję świądu i zahamowanie rozprzestrzeniania się sta- działania jest taka, że podczas noszenia nie można dopu-
nów zapalnych. Immunosupresanty mają tę przewagę nad ścić do całkowitego wyschnięcia warstwy wewnętrznej
glikokortykosteroidami miejscowymi, że mogą być stoso- „mokrej”. Najczęstszym jednak będzie noszenie przez dzieci
wane na delikatną skórę twarzy. Podobnie jak glikokorty- bandaży z mokrym opatrunkiem w szkole i przedszkolu,
kosteroidy, immunosupresanty są aplikowane przez osoby tylko na niewielkich określonych partiach ciała, na przykład
dorosłe wg ścisłych zaleceń lekarza, nigdy nie częściej niż na nadgarstkach, kostkach czy zgięciach łokci.
dwa razy dziennie. Immunosupresanty są więc aplikowane
wyłącznie w domu. „Zabandażowane” dziecko wygląda niepospolicie,
co może sprowokować negatywne reakcje innych dzieci
Warto porozumieć się z rodzicami/opiekunami czy w przedszkolu czy szkole. Dlatego też, na czas pobytu
u dziecka prowadzi się tę formę terapii, ponieważ stosowa- w placówce, opatrunki zakłada się tylko wtedy, kiedy jest to
nie immunosupresantów, wyklucza bezpośrednią ekspozy- naprawdę niezbędne. Istotnym jest, aby dziecko potrafiło
cję skóry dziecka na promienie słoneczne. Dzieci u których stanowczo komunikować rówieśnikom, że bandaże bardzo
rano zaaplikowano lek z grupy immunosupresantów, pomagają mu i jego skórze-czuć się lepiej. Twoją rolą jest
przed wyjściem na zewnątrz na spacer lub zajęcia fizyczne z kolei zapewnić inne dzieci, że bandaże to nic nadzwyczaj-
na powietrzu (maksymalna ekspozycja na słońce w ciągu nego i nie jest to żaden powód do niepokoju i obaw przed
czymkolwiek.
21 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 9

5. Odzież specjalistyczna 7. Procedury medyczne o „dużej sile rażenia”

Zdarza się, że dzieci atopowe muszą nosić specjalistyczną U dzieci z atopią w stopniu ciężkim, stosuje
odzież medyczną. Takie ubranka zazwyczaj są tak zapro- się specjalne formy terapii zarezerwowane dla
jektowane, aby były niewidoczne dla innych uczniów trudniejszych przypadków. Takie leczenie zazwyczaj
(schowane pod ubraniem wierzchnim). Dostępne są niesie za sobą konsekwencje w postaci różnego rodzaju
różne formy odzieży medycznej-stosowane w zależności skutków ubocznych, które mogą mieć wpływ na
od potrzeb. Mogą to być elementy odzieży do mokrego bezpośrednie zachowanie dziecka w placówce oraz
i suchego opatrunku (wygodniejsza forma bandaży w for- mogą mieć negatywny wpływ na ogólną kondycję
mie rękawa), może to być bezszwowa odzież jedwabna, zdrowotną. Do takich terapii zaliczamy między innymi
która minimalizuje podrażnienia i chroni skórę, mogą to sterydoterapię ogólnoustrojową, terapię cyklosporyną,
być na przykład elementy odzieży pokryte srebrem, które lekami biologicznymi czy na przykład fototerapię.
mają właściwości bakteriobójcze i prewencyjne przed Warto porozumieć się z rodzicami/opiekunami
zakażeniami bakteryjnymi. w zakresie stosowanych powyższych procedur
medycznych, po to, aby móc powiązać niestandardowe
6. Leczenie szpitalne objawy lub zachowania z konkretną terapią
i poinformować o swoich obserwacjach rodziców/
Niewielka część dzieci z atopowym zapaleniem skóry, opiekunów. Większość „trudnych terapii”, a szczególnie
cierpi na najcięższą postać tej choroby, której często towa- te oparte o zjawisko immunosupresji, powodują,
rzyszą silne reakcje alergiczne i ogólnie słaba kondycja że dziecko staje się mniej odporne na infekcje oraz
zdrowotna dziecka. Takie dzieci bywają hospitalizowane, różnego rodzaju zakażenia. W takim przypadku ważne
szczególnie w okresach zaostrzenia przebiegu choroby jest, aby izolować dziecko atopowe, od innych dzieci,
lub zakażeń skóry. Takie dzieci będą siłą rzeczy miały które właśnie zaczynają „czuć się gorzej”, wykazują
od czasu do czasu przerwy w uczęszczaniu do szkoły objawy zakażeń lub są w okresie rekonwalescencji po
i przedszkola, ten czas spędzą w placówce medycznej lub przebytej chorobie. Bardzo często u dzieci atopowych
w domu w okresie rekonwalescencji. Szczególnie u tych poddanych powyższym terapiom, notuje się objawy
dzieci należy zachować ostrożność, „karząc” je w jakikol- anemii, ponadnormatywnie wzrasta ciśnienie krwi,
wiek sposób za częstą absencję. a w niektórych przypadkach upośledzona zostaje
funkcja pracy nerek.

Uwaga

Ze względu na działanie niektórych opisywanych powyżej terapii, dziecko atopowe poprzez supresję układu
immunologicznego jest dużo mniej odporne na zakażenia bakteryjne, wirusowe oraz grzybicze.

Twoim zadaniem jest w dyskretny sposób, jak to tylko możliwe izolować dziecko atopowe, zarówno od rówieśników jak
i członków kadry placówki, którzy w jakikolwiek sposób wykazują oznaki gorszego samopoczucia czy infekcji.

Dobrym obyczajem jest, aby możliwie najszybciej poinformować rodziców/opiekunów dziecka atopowego, o tym, że ich
dziecko było narażone na bezpośredni kontakt z  odrą, ospą, opryszczką czy półpaścem.

22 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 10

AZS i zakażenia

U osób z AZS, chora skóra Pamiętajmy!
nie zapewnia wystarczającej
ochrony, a jej bariera naskórkowa Dzieci z AZS z zainfekowaną
jest dysfunkcyjna. bakteryjnie skórą NIE zarażają innych!
Warto zauważyć, że zakażenie bakteryjne
Dodatkowo skóra traci swoje właściwości, które skóry atopowej jest wywoływane przez tę
utrzymują wodę w komórkach. To wszystko samą bakterię (gronkowiec złocisty), która
sprawia, że skóra staje się sucha, szorstka, a brak jest zazwyczaj przyczyną choroby zakaźnej
wspomnianej ochrony umożliwia zewnętrznym dotykającej najczęściej dzieci - liszajec. Zakażona
czynnikom drażniącym w relatywnie łatwy spo- bakteryjnie skóra gronkowcem, to nie to samo
sób dostawać się bezpośrednio do organizmu. To co liszajec. Niemniej, jeśli u dziecka atopowego
z kolei skutkuje zaostrzeniem i zwiększeniem od- zdiagnozowano liszajec zakaźny, atopik, podobnie
powiedzi zapalnej. W konsekwencji, skóra swędzi, jak wszystkie inne dzieci, powinien zostać w domu
atopik się drapie, a drapiąc, doprowadza do jeszcze i nie pojawiać się przedszkolu lub szkole, co
rozleglejszych mikrouszkodzeń skóry. Organizm najmniej przez kolejne 2 doby. Liszajec z kolei jest
z uszkodzoną i dysfunkcyjną skórą staje się mniej bardzo zaraźliwy.
odporny na różnego rodzaju infekcje.
W przypadku stwierdzenia zakażenia bakteryjnego
Bakteryjne zakażenia skóry u dziecka ze skórą atopową, najprawdopodobniej
standardowy reżim leczniczy (opisywaliśmy go
U chorych na atopowe zapalenie skóry, zazwyczaj w poprzednim rozdziale ), ulegnie pewnym korektom
dochodzi do zakażenia skóry, bakterią gronkowca lub czasowemu przerwaniu.
złocistego. Choć gronkowiec standardowo rezyduje na Zmiany reżimu w okresie zakażenia bakteryjnego,
każdej nawet zdrowej skórze, to jednak atopicy są dużo zazwyczaj będą obejmować:
bardziej narażeni na infekcję tą bakterią.
Zakażoną gronkowcem skórę, można dość łatwo ✔ Z mianę emolientu na preparat zawierający
rozpoznać. Przy infekcji zmiany na skórze (rumień
atopowy), stają się jeszcze bardziej czerwone substancje antybakteryjne
i szorstkie, niekiedy mogą się też pojawić żółte strupki
i sączące się pęcherzyki. U dzieci z AZS, leczenie ✔ R ozpoczęcie smarowania maściami sterydowymi i/
zakażenia skóry może potrwać nieco dłużej niż u dzieci
zdrowych. U atopików, organizm musi sobie w tym lub antybiotykowymi (aplikacja w domu)
okresie poradzić zarówno z zakażeniem jak i stanem
zapalnym skóry, charakterystycznym dla choroby. ✔ Rozpoczęcie antybiotykoterapii doustnej (w takim

W tym okresie dzieci mogą mieć podwyższoną przypadku jedna dawka przypadająca na czas
temperaturę i ogólnie czuć się źle. Niekiedy przy obiadu powinna być podana w przedszkolu lub
silniejszej infekcji, dziecko powinno pozostać przez szkole)
kilka dni w domu, przynajmniej do czasu aż przepisane W przypadku gdy w reżim leczniczy dziecka, przed
antybiotyki nie zaczną sobie radzić z zakażeniem. zakażeniem bakteryjnym, była włączona metoda
mokrych opatrunków (Wet Wprapping), za pomocą
bandaży, na okres leczenia zakażenia bakteryjnego,
należy zrezygnować z metody "na mokro". Środowisko
charakteryzujące się dużą wilgotnością, sprzyja
kolonizacji bakterii, co mogłoby znacznie utrudnić
działanie antybiotyków i wydłużyć czas leczenia.

23 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 10

Grzybicze zakażenia skóry Organizm z uszkodzoną
i dysfunkcyjną skórą
Standardowo zakażenia typu grzybiczego „atakują”
małe, wybrane powierzchnie ciała. Infekcje grzybicze staje się mniej odporny
nie powodują u dzieci dotkniętych AZS, żadnych na różnego rodzaju
innych konsekwencji, niż u dzieci zdrowych. Dzieci nie infekcje.
„stają się chore”, nie mają dodatkowego zaostrzenia.
Nie mniej atopicy poprzez uszkodzoną i dysfunkcyjną a stan dziecka wymaga natychmiastowego wdrożenia
skórę, nadal są bardziej aniżeli zdrowe dzieci narażone farmakoterapii antywirusowej i hospitalizacji. Dzieci
na zakażenia grzybicze. Tego typu zakażenia leczy się atopowe z wypryskiem opryszczkowym bardzo źle
standardowo, zazwyczaj aplikując dwa razy dziennie znoszą chorobę, źle się czują i poprzez niezbędną
preparaty (maści lub kremy), przeciwgrzybicze. hospitalizację mogą zanotować absencję w szkole czy
przedszkolu, co najmniej przez kilka tygodni. Dlatego,
U dzieci z AZS w aspekcie zakażeń grzybiczych, bardzo ważnym jest dopilnować, aby dzieci z AZS nie
najczęściej spotyka się zakażenie drożdżakiem miały bezpośredniego kontaktu z innymi osobami
CANDIDA oraz LISZAJ OBRĄCZKOWY. z opryszczką.
Mięczaka zakaźnego
CANDIDA jest grzybem z rodziny drożdżaków Wirusem mięczaka, może zakazić się właściwie
i zazwyczaj rozwija się w warunkach obniżonej każde dziecko. Dzieci z AZS są bardziej podatne na
odporności organizmu. Produkowane przez ten grzyb zakażenie aniżeli dzieci zdrowe. Mięczak jest zaraźliwy,
neurotoksyny uszkadzają śluzówki, przez co organizm jednak nie ma specjalnych formuł dotyczących
może być mniej odporny na przyswajanie metali leczenia. Objawy ustępują w momencie, gdy system
ciężkich oraz alergenów z grupy pokarmowej. immunologiczny dziecka zidentyfikuje i zneutralizuje
wirusa. Objawy na skórze wyglądają jak skupiska
LISZAJ OBRĄCZKOWY jest wywoływany przez „perłowych” guzków. U niektórych dzieci na ciele
różne grzyby. W wyniku infekcji dochodzi do pojawiają się 2-3 skupiska guzków, a u innych,
miejscowych zmian na skórze, z charakterystycznymi pokrywają one całe ciało.
uwypukleniami o regularnym okrągłym kształcie. Ospy wietrznej
Wzrokowo, zmiany wywołane liszajem są podobne Wirus ospy jest „popularną” dolegliwością wśród
do typowych zmian atopowych (rumień atopowy) dzieci. Objawy ospy są nieprzyjemne dla dzieci z AZS,
i te choroby bywają czasami mylone (u dzieci ponieważ powodują zaostrzenia przebiegu choroby
z zakażeniem liszajem obrączkowym, omyłkowo i dodatkowo w okresie „skorupienia”, znacznie wzmaga
diagnozuje się atopowe zapalenie skóry). się świąd, co prowokuje dodatkowe drapanie.

Wirusowe zakażenia skóry

Zakażenia wirusowe skóry, są wywoływane przez
różne wirusy, najczęściej dochodzi do zakażeń skóry
atopowej, wirusami:
Opryszczki
Dla osób ze skórą atopową, wirus opryszczki należy
do grupy zakażeń wysokiego ryzyka. Dlatego, że
to zakażenie może bezpośrednio doprowadzić do
wystąpienia WYPRYSKU OPRYSZCZKOWEGO,
który może być sytuacją bezpośredniego zagrożenia
życia. W przypadku wystąpienia wyprysku
opryszczkowego, mamy do czynienia z sytuacją nagłą,

24 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 10 Jeśli dziecko jest chore i czuje się
na tyle źle, że przez jakiś czas musi
Pomocnik zostać w domu, przygotuj zestaw
nauczyciela ćwiczeń i przekaż rodzicom, tak
aby dziecko ćwicząc w domu nie
Czyli jak zostało„w tyle” za rówieśnikami,
mogę pomóc? z bieżącym planem edukacyjnym.

Przy pierwszej lepszej Duopżsprywteiwodlp ncstoazauuosjyrbąwjtasacaittaerbeencztjymz yopłodyoojdneżzlmoeesiieetcjppcnzspikkltkzrnąuopie.ulpasujtt,abouarsłabjkoetyiwśluluiażbłyoto Jeżeli zdiagnozowano
okazji, poinformuj rodziców/ u dziecka zakażenie,
opiekunów dziecka z AZS, że wymagaj od rodziców,
w placówce zaobserwowano aby przekazali tobie
zachorowania na ospę wietrzną. wszelkie informacje
o zmianie reżimu leczniczego,
a w szczególności o koniecznych
aplikacjach antybiotyku podczas
pobytu dziecka w szkole czy
przedszkolu.

Komunikuj się z rodzicami, by Upewnij się, że dziecko nie Jeżeli zauważysz, że dziecko
dowiedzieć się, czy dziecko zostało ma bezpośredniego kontaktu atopowe czuje się gorzej,
już wyleczone z infekcji. Zwykle ani z innym dzieckiem ani że częściej się drapie
po okresie leczenia infekcji, z zespołem wychowawców, i podejrzewasz możliwość
nastąpi powrót do wcześniejszego którzy aktualnie są zakażeni zakażenia, porozmawiaj
reżimu leczniczego. Jest to ważne, wirusem opryszczki. o tym z rodzicami
bo może się zdarzyć tak, że po
przebytej infekcji, lekarz może
skorygować poprzedni reżim
leczniczy, kładąc tym razem
większy nacisk na profilaktykę
przeciwzakażeniową

25 AZS PAKIET INFORMACYJNY DLA SZKÓŁ I PRZEDSZKOLI

rozdział 11

Rodzic/opiekun-nauczyciel

Lista kontrolna spotkania

Staraliśmy się, aby w Pakiecie Informacyjnym formularz. Będzie on pomocny podczas pierwszego
zawrzeć możliwie szeroką i jednocześnie spotkania, podczas którego warto wspólnie prześledzić
przystępną wiedzę o atopowym zapaleniu punkt po punkcie i zebrać wszystkie niezbędne
skóry i specyfice opieki nad atopowym dzieckiem. informacje i ustalenia w jednym miejscu. Takie
Mamy nadzieję, że informacje okażą się przydatne, spotkanie i praca na formularzu, powinno odbyć się
szczególnie dla Tych osób, które nigdy wcześniej nie jeszcze zanim dziecko rozpocznie uczęszczanie do
miały styczności z AZS. przedszkola lub szkoły. Idealnym momentem będą
W celu wsparcia i jak najlepszej komunikacji spotkania integracyjne kadry przedszkolnej i szkolnej
pomiędzy rodzicem/opiekunem i kadrą wychowawczą, z rodzicami, które często są organizowane przez
zebraliśmy najistotniejsze kwestie w zbiorczy placówki, jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego.

Lista kontrolna spotkania do pobrania z portalu PTCA, pod poniższym adresem:
http://www.ptca.pl/index.php/home/dziecko-z-azs-w-przedszkolu-i-szkole

Data
Imię dziecka
Grupa/klasa

Imię wychowawcy

1. Kiedy zdiagnozowano AZS? Czy od tego czasu kondycja dziecka się polepszyła, czy pogorszyła? Jak
wygląda skóra w „lepszych”momentach, a jak w „gorszych”?

rozdział 11

2. Czy dziecko choruje na inne choroby? Jeśli tak, czy mają one wpływ na AZS?





3. J ak dziecko się czuje ze swoją chorobą? Czy ma jej świadomość? Czy dziecko odczuwa frustrację?

Czy istnieje jakiś schemat zmian zachowania/emocji dziecka?





4. Czy dziecko jest pod opieką dermatologa, alergologa? Jak często odbywają się wizyty lekarskie?





5. C zy AZS dziecka jest schematyczne (np. latem jest lepiej, a zimą gorzej)? Jak często są okresy
zaostrzenia, a jak często i jak długo trwa remisja?





6. J akie są stosowane zabiegi pielęgnacyjne? Jakie są podawane leki? Czy podawane leki lub zabiegi
mają skutki uboczne, które są istotne w aspekcie aktywności dziecka w placówce?





7. I le emolientu i jak często należy aplikować podczas pobytu w placówce? Jakie partie ciała należy
smarować? Czy dziecko smaruje się samo, czy wymaga asysty? Gdzie będzie przechowywany emolient?
Czy są jakieś wypracowane techniki smarowania? Czy uzgodniono, że odbędzie się aplikacja„pokazowa”
przez rodzica w placówce?

rozdział 11

8. C zy dziecko źle reaguje/jest uczulone na jakieś konkretne składniki syntetyczne (dotyczy
np. rękawiczek do smarowania emolientem lub rękawiczek do„brudnych robótek”)?





9. U stal z rodzicami/opiekunami czy będą dostarczać emolient do smarowania oraz substytut mydła do
mycia rąk. Ustalcie wspólnie jak często rodzice będą dostarczać„świeży”ręcznik do rąk





10. U zgodnij z rodzicami, czy dostarczą emolient w opakowaniu z pompką, jeśli nie, czy dostarczą czystą
łyżeczkę lub szpatułkę do zbierania emolientu z szyjki tuby





11. Czy standardowy reżim emolientowy zmienia się w zależności od pory roku?





12. Z apytaj rodziców o wszystkie znane czynniki zaostrzające przebieg AZS i czy są jakieś konkretne
rady jak sobie z nimi radzić. Uzgodnijcie też, czy rodzice dostarczą do przedszkola materiały pomocnicze
do radzenia sobie z trygerami (np. rękawiczki do prac plastycznych itd.)





13. W  przypadku obowiązkowych mundurków szkolnych i gdy jest to problem w przypadku
konkretnego dziecka, uzgodnijcie na ile placówka jest elastyczna w zakresie odstępstw od standardów

rozdział 11

14. P oproś rodziców aby przekazali, w jaki sposób radzą sobie w domu ze świądem, tak aby dziecko nie
drapało się do krwi. Poproś rodziców aby opisali czy są szczególne sytuacje w domu, gdy dziecko
odczuwa nasilony świąd i zaczyna się intensywniej drapać





15. P oproś rodziców o przekazanie potencjalnych terminów absencji (np. zaplanowane wizyty lekarskie,
diagnostyczne itd.)







16. C zy dziecko miewa problemy z zaburzeniami snu? Jeśli tak, to jak często? Zapytaj rodziców, jak im się

wydaje jak brak snu wpływa na kondycję/aktywność dziecka podczas dnia





17. Czy u dziecka doszło wcześniej do zakażenia? Jeśli tak to kiedy, i czy dzieje się to często?





18. J eśli u dziecka problematyczne jest jedzenie, ustalcie czy placówka jest w stanie zapewnić dietę
uwzględniającą wyłączenia? Jeśli nie, uzgodnijcie w jakiej formie ma przebiegać dostarczanie gotowych
posiłków przez rodziców. Dodatkowo uzgodnijcie w jakich przypadkach ograniczenia w diecie mogą
mieć zastosowanie i na co należy zwrócić uwagę (np. lekcje gotowania, wycieczki, pikniki itd.)





19. Ustalcie czy przedszkole/szkoła planuje zajęcia na basenie. Jeśli tak, ustalcie czy dziecko będzie
uczestniczyć, czy nie. Jeśli ustalono, że dziecko będzie uczestniczyć w zajęciach na basenie, ustalcie
wszelkie szczegóły dotyczące opieki nad dzieckiem (smarowanie przed i po kąpieli itp.)

rozdział 11

20. J eżeli kondycja dziecka albo przyjmowane leki albo jedno i drugie, wymagają aby dziecko było
smarowane kremem z filtrem UV, ustal z rodzicem, czy dziecko będzie się smarować samo czy potrzebuje
asysty oraz w jakich sytuacjach dziecko powinno być posmarowane





21. P oinformuj rodziców o planowanych wycieczkach i aktywnościach poza placówką, odpowiednio
wcześniej aby rodzice mogli się do tego przygotować





22. Jeżeli rodzice obawiają się szykanowania swojego dziecka, wyjaśnijcie jakie jest podejście placówki
i w jaki sposób jest realizowana strategia wychowania w tolerancji i równouprawnieniu





23. P oproście rodziców aby informowali Was w każdej sytuacji zmiany leków, reżimu leczniczego,
o wszystkim co może mieć swoje skutki w kondycji oraz zachowaniu dziecka w placówce.

rozdział 11

AZS u dziecka
Karta SZYBKI POMOCNIK

Jeżeli masz niewielkie lub żadne doświadczenie konkretnego dziecka. Dlatego też przygotowaliśmy
w pracy z dzieckiem dotkniętym atopią, „Kartę Szybki Pomocnik”, która raz wypełniona,
na początku może być dla Ciebie trudne może Tobie posłużyć jako ściągawka w codziennej
w „poukładaniu” sobie w głowie wszystkich istotnych pracy z dziećmi. Dodatkowo, ta Karta może być dobrą
elementów reżimu emolientowego jak i również informacją dla innych dorosłych członków zespołu
w zapamiętaniu konkretnych czynników drażniących, dydaktycznego, którzy prowadzą inne zajęcia lub na
które są istotne i wymagają ostrożności, w przypadku przykład zajęcia na zastępstwo.



Karta Szybki Pomocnik do pobrania z portalu PTCA kliknijtutaj

KARTA SZYBKI POMOCNIK

Data
Imię dziecka
Grupa/klasa

Imię wychowawcy

Pielęgnacja skóry

1. Kiedy dziecko potrzebuje smarowania emolientem podczas pobytu w placówce?


2. W jakich sytuacjach należy powtarzać smarowanie (np. po pracach plastycznych)?

31 AZS PAKIET IN FORMACYJN Y DLA SZK ÓŁ I PRZED SZKOLI

rozdział 11

3. Ile minut po smarowaniu emolientem lub kremem z filtrem należy odczekać do wyjścia na zewnątrz?


4. Kto jeszcze będzie odpowiedzialny za aplikacje emolientów i kremów (rotacja kadry)?


5. Czy dziecko używa własnego, przyniesionego przez rodzica substytutu mydła?


6. Czy istnieją jakieś skutki uboczne leków, na które kadra powinna zwrócić szczególną uwagę?



Czynniki drażniące-trygery Zaznaczwłaściwe

Ciepło/zimno lub nagłe zmiany temperatury Elementy odzieży
Słodycze
Warunki zewnętrzne (silne słońce, pylenie roślin) Gluten
Pot
O(ktooncztaekntiez zewnętrzne itp.) Zajęcia fizyczne
roślinami, trawą Pływanie
Roztocza kurzu domowego/kurz
Zwierzęta Dywany, zasłony, bieżniki
Składniki żywności/potrawy
Mydło Jakie?

Substancje zapachowe

„brudne robótki”(farbki, plastelina, ciastolina itp.)
mSuablastrasknicej,egciphes)miczne (chlor, barwniki, klej, farby

Pakiet informacyjny dla szkół i przedszkoli
powstał dzięki wsparciu firm:

BestMedicalBrands -wyspecjalizowany
sklep dla atopików i alergików
www.sklepatopika.pl

Polskie Towarzystwo Chorób Atopowych
ul. Suwak 4, lokal 22
02-676 Warszawa

[email protected], www.ptca.pl

Pakiet informacyjny dla szkół i przedszkoli, ma charakter wyłącznie informacyjny. PTCA nie zaleca ani nie reklamuje żadnych
produktów ani procedur medycznych i nie formułuje żadnych porad i zaleceń o charakterze medycznym. Mamy nadzieję,
że „Pakiet” okaże się pomocny, jednak nie może zastąpić wizyty u lekarza specjalisty oraz zaleceń kadry medycznej
w konkretnym przypadku.

©Polskie Towarzystwo Chorób Atopowych


Click to View FlipBook Version
Previous Book
PSC Program Handbook
Next Book
Załącznik nr 1 do Poradników