สารมัธยันต์เเละกลไกการเกิดปฏิกิริยาเคมีอินทรีย์

คาร์แบนไอออน

4.14.1 ปฏกิ ิรยิ าการสงั เคราะห์แอลไคน์ดว้ ยปฏกิ ิริยาการแทนที่ผ่าน acetylide ion
(Alkylation of Acetylide Ion)
คารแ์ บนไอออนชนิด acetylide ion เปน็ เบสท่ีแรงและเป็นนิวคลโี อไฟล์ทด่ี ี สามารถ

เกิดปฏิกิริยาแอลคิลเลชันหรือปฏิกริ ยิ าการแทนที่แบบ SN2 กบั สารประกอบแอลคิลเฮไลดห์ รอื
สารประกอบ tosyl ได้แอลไคน์เป็นสารผลิตภัณฑ์ โดยปกติจะใช้แอลคิลเฮไลด์ชนิดปฐมภมู ซิ ่งึ
เป็นสารตง้ั ตน้ ท่ีดขี องปฏิกริ ยิ าการแทนท่ีแบบ SN2 การสังเคราะหแ์ อลไคน์ดว้ ยปฏกิ ริ ิยาการ

แทนทผี่ า่ น acetylide ion สามารถใช้สร้างพันธะ CC ชนดิ ใหม่ได้และสามารถใช้สังเคราะห์
แอลไคน์ทม่ี ีพนั ธะสามอยู่ท่ีบริเวณกลางสายโซ่ (internal alkyne) ได้หลายชนิด

ตวั อย่างและกลไกของปฏกิ ิริยาการสงั เคราะห์ internal alkyne ชนิด hept-3-yne ดว้ ย
but-1-yne และ 1-bromopropane แสดงดังสมการในตัวอยา่ งท่ี 107

ตัวอยา่ งท่ี 107

CH3CH2 C CH 1) NaNH2 CH3CH2 C C CH2CH2CH3
But-1-yne Hept-3-yne
2) CH3CH2CH2 Br
(1-Bromopropane)

กลไกการเกิดปฏกิ ริ ิยา
ข้ันตอนที่ 1 เบสโซเดียมเอไมด์ (NaNH2) ดึงโปรตอนของสารประกอบแอลไคน์ชนิด but-1-yne
ได้ acetylide ion

ขั้นตอนท่ี 2 คารแ์ บนไอออนชนิด acetylide ion เขา้ ทาปฏิกริ ิยาทเ่ี มทิลนี คารบ์ อนของ
1-bromopropane และโบรมีนไอออนหลดุ ออก ได้ hept-3-yne เป็นสารผลิตภัณฑ์

Na CH3CH2CH2 Br
CH3CH2 C C
CH3CH2 C C CH2CH2CH3 + Br
Hept-3-yne

194

คาร์แบนไอออน

ตวั อยา่ งปฏิกิริยาการสังเคราะห์แอลไคน์ดว้ ย 10-bromodec-1-yne โดยปฏิกิริยาการ
แทนท่ีภายในโมเลกุลเดียวกัน (intramolecular cyclization) ผา่ นคาร์แบนไอออนชนิด
acetylide ion ได้ cyclodecyne เปน็ สารผลิตภัณฑ์ แสดงดงั สมการในตวั อย่างท่ี 108

ตวั อย่างที่ 108

Br CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2 C CH NaNH2
10-Bromodec-1-yne

Cyclodecyne

สารประกอบ internal alkyne หลายชนิดสามารถสังเคราะห์ได้จากปฏกิ ริ ยิ าการแทนที่
ผ่านคาร์แบนไอออนชนิด acetylide ion โดยใช้ acetylene เปน็ สารตงั้ ตน้ และทาปฏิกริ ยิ ากับ
แอลคลิ เฮไลด์ท่เี หมาะสมได้ ดังแสดงในตัวอยา่ งปฏิกริ ิยาการสงั เคราะห์ internal alkyne ชนิด
hex-2-ynylcyclohexane ด้วย acetylene เปน็ สารต้งั ต้นและทาปฏกิ ิริยากับ 1-bromopropane
และ (bromomethyl)cyclohexane ตามลาดบั ดงั แสดงสมการในตัวอย่างท่ี 109

ตวั อยา่ งท่ี 109 1) NaNH2 CH2 C C CH2CH2CH3
2) CH3CH2CH2 Br Hex-2-ynylcyclohexane
HCCH (1-Bromopropane)
Ethyne
3) NaNH2
(Acetylene)
4) CH2 Br
(Bromomethyl)cyclohexane

ขัน้ ตอนการสงั เคราะห์ hex-2-ynylcyclohexane ในตัวอย่างที่ 109 มขี ัน้ ตอนการ
สงั เคราะห์ 2 ขน้ั ตอนดงั น้ี

195

คาร์แบนไอออน

1) NaNH2 H C C CH2CH2CH3
HCCH Pent-1-yne

Ethyne 2) CH3CH2CH2 Br

(Acetylene) (1-Bromopropane)

H C C CH2CH2CH3 1) NaNH2 CH2 C C CH2CH2CH3
Pent-1-yne 2) CH2 Br Hex-2-ynylcyclohexane

(Bromomethyl)cyclohexane

4.14.2. ปฏิกิริยาการเติม acetylide ion ทแ่ี อลดีไฮด์หรอื คีโตน
(Addition of Acetylide Ion to Aldehyde and Ketone)
เนอื่ งจากคารแ์ บนไอออนชนิด acetylide ion เปน็ เบสท่แี รงและนวิ คลีโอไฟล์ทีด่ ี จึง

สามารถเกิดปฏิกิริยาการเติมท่ีคาร์บอนอะตอมของคาร์บอนลิ ของแอลดีไฮดแ์ ละคีโตนได้ ตาม
ด้วยการรับโปรตอนจากนา้ หรอื กรด ได้ acetylenic alcohol ซง่ึ เปน็ สารประกอบที่มีหม่ฟู งั ก์ชนั
ชนิดแอลกอฮอล์และแอลไคน์ในโมเลกุลเป็นสารผลิตภณั ฑ์

กลไกของปฏิกริ ิยาการเตมิ ของ acetylide ion กบั สารประกอบแอลดีไฮด์และคโี ตนได้
acetylenic alcohol เป็นสารผลิตภัณฑ์ แสดงดงั สมการ

กลไกการเกิดปฏกิ ริ ยิ า

ข้นั ตอนท่ี 1 acetylide ion เขา้ ทาปฏิกิรยิ าที่คารบ์ อนอะตอมของคาร์บอนลิ ของสารประกอบ

แอลดไี ฮด์หรอื คโี ตน โดยเมอื่ สรา้ งพันธะกับคาร์บอนอะตอมของคาร์บอนลิ จะได้แอลคอกไซด์

ไอออน

RCC R' R'
CO R C C C O Na

Na R' R'

196

คาร์แบนไอออน

ข้ันตอนที่ 2 แอลคอกไซดไ์ อออนท่เี กิดขน้ึ ในขน้ั ตอนแรกจะรับโปรตอนจากน้าหรือกรดได้
acetylenic alcohol เปน็ สารผลติ ภัณฑ์

R' Na H R'
RCC CO R C C C OH
HO
R' H R'
Acetylenic alcohol

ปฏิกริ ยิ าการเตมิ acetylide ion กับสารประกอบคารบ์ อนิลชนดิ แอลดไี ฮด์ หรอื คีโตน มี
ประโยชนใ์ นการออกแบบการสงั เคราะห์ acetylenic alcohol ชนิดต่างๆ เชน่ เม่อื acetylide ทา
ปฏกิ ิริยากับฟอร์มาลดีไฮด์จะได้ acetylenic alcohol ชนดิ ปฐมภมู ิเป็นสารผลิตภัณฑ์ และเมื่อ
ทาปฏิกิริยากับแอลดีไฮด์ หรือ คีโตนจะได้ acetylenic alcohol ชนิดทุติยภมู ิ และตติยภมู ิ
ตามลาดับ

ปฏิกริ ยิ าการเติมของ acetylide ion กบั ฟอรม์ าลดีไฮด์ แอลดไี ฮด์และคีโตน ได้
สารประกอบ acetylenic alcohol ชนดิ ต่างๆ เปน็ สารผลิตภณั ฑ์ แสดงดังตัวอย่างท่ี 110-112

197

คารแ์ บนไอออน

ตวั อยา่ งที่ 110
ตัวอยา่ งที่ 111
ตวั อย่างท่ี 112

198

คารบ์ อนแรดิคัล

บทที่ 5 คารบ์ อนแรดิคลั (Carbon radical)

คาร์บอนแรดิคลั หรืออนุมูลคาร์บอน เปน็ สารมัธยันตร์หรอื สารตวั กลางทไ่ี ม่มีประจุ เป็น
คาร์บอนท่ีมีอิเลก็ ตรอนล้อมรอบ 7 อิเล็กตรอน เกิดจากการแตกพันธะแบบเสมอภาค (homolytic
bond cleavage) โดยพันธะท่แี ตกออกได้นาอิเลก็ ตรอนทีใ่ ชส้ รา้ งพันธะไป 1 อิเลก็ ตรอนและ
เหลือไวท้ ี่คาร์บอนอะตอม 1 อิเลก็ ตรอน โดยคาร์บอนแรดิคลั จะสรา้ งพันธะโคเวเลนต์กบั อะตอม
หรือหมู่อะตอมอีก 3 หมู่ ตัวอย่างคาร์บอนแรดิคัลชนิดตา่ งๆแสดงดังน้ี

คารบ์ อนแรดิคัลมี 2 แบบ คอื คาร์บอนแรดิคัลท่ีมไี ฮบรดิ ออร์บิทัลแบบ sp2 และ มี
ไฮบริดออร์บิทลั แบบ sp3 ซึง่ มีรปู รา่ งแตกตา่ งกัน โดยคาร์บอนแรดิคัลท่ีมีไฮบริดออรบ์ ทิ ัลแบบ
sp2 จะมี p-ออร์บิทลั ท่มี ีอเิ ลก็ ตรอนบรรจอุ ยู่ 1 อเิ ลก็ ตรอน ทามมุ ตั้งฉากอย่กู ับไฮบริดออรบ์ ิทัล
แบบ sp2 และมกี ารสรา้ งพันธะโคเวเลนต์กับอะตอมหรือหมู่อะตอม 3 หมู่โดยใช้ไฮบริดออร์บิทัล
แบบ sp2 ทงั้ 3 ออร์บิทัล ทาใหม้ ีรปู รา่ งเปน็ ลักษณะแบนราบ (planar)

ส่วนคาร์บอนแรดิคลั อกี ชนิดหนึ่งมไี ฮบรดิ ออร์บิทลั แบบ sp3 มกี ารสรา้ งพนั ธะโคเวเลนต์
กับอะตอมหรอื หมู่อะตอม 3 หมู่ โดยใช้ไฮบริดออรบ์ ิทลั แบบ sp3 3 ออร์บิทลั และ มไี ฮบริด
ออร์บทิ ลั แบบ sp3 อีก 1 ออร์บิทลั ทมี่ ีอิเลก็ ตรอนบรรจุอยู่ 1 อิเลก็ ตรอน ทาให้มีรูปรา่ งเป็น
ลักษณะทรงพีระมิดฐานสามเหลี่ยม (trigonal pyramid)

199

คาร์บอนแรดคิ ลั

เนื่องจากคาร์บอนแรดิคัลมีอิเล็กตรอนล้อมรอบคาร์บอนอะตอม 7 อิเล็กตรอน จึงมี
สภาพขาดอิเล็กตรอนและต้องการอิเล็กตรอนอีก 1 อิเล็กตรอนเพ่ือให้ครบ 8 อิเล็กตรอน (octet)
เพ่ือมาบรรจุเข้าคู่กับอิเล็กตรอนเด่ียวท่ีมีอยู่ โดยเสถียรภาพของคาร์บอนแรดิคัลขึ้นอยู่กับ
ความหนาแน่นของอิเล็กตรอนที่คาร์บอนอะตอมซึ่งมีอิทธิพลจากหมู่แทนที่เช่นเดียวกันกับ
คาร์โบแคตไอออนเน่ืองจากขาดอิเล็กตรอนเหมือนกัน โดยถ้าคาร์บอนแรดิคัลถูกให้อิเล็กตรอน
เพิ่มขึ้นจากหมู่แทนท่ีจะทาให้คาร์บอนแรดิคัลเสถียรมากข้ึน ดังน้ันหมู่แทนท่ีชนิดหมู่ให้
อิเล็กตรอน เช่น หมู่แอลคิลจะทาใหค้ ารบ์ อนแรดคิ ัลมีความเสถยี รมากขึน้

เม่ือหมู่แทนท่ีท้ังหมดของคาร์บอนแรดิคัลถูกแทนท่ีด้วยหมู่แอลคิล และไฮโดรเจน
อะตอมจะสามารถลาดับความเสถียรของคาร์บอนแรดิคัลได้ดังน้ี คาร์บอนแรดิคัลชนิดตติยภูมิ
 คาร์บอนแรดิคัลชนิดทุติยภูมิ  คาร์บอนแรดิคัลชนิดปฐมภูมิ  เมทิลแรดิคัล (โดยความ
เสถียรของคาร์บอนแรดิคัลเรียงตามลาดับได้ว่า 3o > 2o > 1o >CH3) ซึ่งเกิดจากผลทาง
อินดักทีฟโดยคาร์บอนแรดิคัลท่ีมีหมู่แทนท่ีที่ให้อิเล็กตรอนมากจะทาให้คาร์บอนแรดิคัลมีความ
เสถยี รเพ่ิมข้นึ

เสถียรมาก เสถียรนอ้ ย

ตวั อยา่ งโครงสรา้ งของคาร์บอนแรดิคลั ชนิดต่างๆแสดงดงั นี้

ตั

200

คารบ์ อนแรดคิ ัล

ในกรณีท่ีคาร์บอนแรดิคัลอยู่ติดกับคาร์บอนโมเลกุลอื่นท่ีมีพันธะคู่หรือพันธะสาม เช่น
แอลลิลิกแรดิคัล (allylic radical) หรือเบนซิลลิกแรดิคัล (benzylic radical) จะทาให้คาร์บอน
แรดิคัลมีความเสถียรมากย่ิงข้ึน เนื่องจาก p-ออร์บิทัล ท่ีมีอิเล็กตรอนบรรจุอยู่ของคาร์บอน
แรดิคัลสามารถรวมตัวกับ p-ออร์บิทัลที่มีอิเล็กตรอนของพันธะคู่หรือพันธะสามได้ ทาให้
อิเล็กตรอนสามารถเคล่ือนที่ไปยังคาร์บอนอะตอมข้างเคียงได้ เกิดการเรโซแนนซ์ จึงทาให้
คาร์บอนแรดิคัลชนิดนี้มีความเสถียรเพิ่มขึ้น (การเคล่ือนท่ีของอิเล็กตรอน 1 ตัวของแรดิคัล จะ
แสดงดว้ ยลกู ศรท่มี หี ัวครง่ึ เดยี ว)

รูปแบบการเรโซแนนซข์ องแอลลิลิกแรดิคลั

รปู แบบการเรโซแนนซข์ องเบนซลิ ลกิ แรดิคัล

201

คาร์บอนแรดคิ ลั

โดยความเสถยี รของคาร์บอนแรดิคลั สามารถเรยี งตามลาดบั ไดด้ งั นี้

คารบ์ อนแรดิคัลสามารถเตรียมได้โดยการแตกพันธะแบบเสมอภาค โดยใชแ้ สง หรือ
ความร้อนเป็นตวั กระตุ้น หรือเตรียมโดยใช้ฟรีแรดคิ ัลทาปฏิกริ ิยากบั สารตัง้ ต้น โดยแรดคิ ัลเข้าชน
โมเลกุลของสารตงั้ ตน้ ทาให้เกิดการแตกพันธะ และกลายเป็นแรดิคลั ชนิดใหม่ได้ ดังเช่น
ปฏิกิรยิ าของโบรมีนแรดิคลั และอเี ทน เกิดแรดิคัลชนิดใหม่เป็นอีเทนแรดิคัล แสดงดังสมการและ
กลไกในตัวอย่างท่ี 1
ตัวอยา่ งที่ 1

กลไกการเกิดปฏิกริ ิยา

เมือ่ เปรยี บเทียบกบั สารมธั ยันตร์ชนิดอ่นื ๆ เชน่ คาร์โบแคตไอออน และคารแ์ บนไอออน
คารบ์ อนแรดิคัลเปน็ สารตัวกลางท่ีเกิดขนึ้ ในปฏิกริ ิยาบางชนดิ เทา่ น้ัน แต่เปน็ สารตวั กลางทม่ี ี
ความสาคญั ชนิดหนึ่งในปฏิกริ ิยาทางเคมอี ินทรีย์ ต่อไปจะกลา่ วถงึ ปฏิกริ ยิ าบางชนิดทเี่ กย่ี วข้อง
กบั คาร์บอนแรดิคัล และกลไกของปฏิกริ ิยาดงั กล่าว

202

คาร์บอนแรดิคลั

5.1 ปฏกิ ิริยาการแทนท่ีแบบแรดคิ ลั ของแอลเคนด้วยฮาโลเจน (Radical Halogenation of
Alkane)
สารประกอบแอลเคนสามารถทาปฏกิ ิริยาการแทนที่แบบแรดคิ ัลดว้ ยโบรมนี หรือคลอรีน

ได้โดยใช้ความร้อนหรอื แสงเปน็ ตัวเรง่ ปฏกิ ริ ยิ า โดยในปฏกิ ิริยาจะเกี่ยวข้องกับการแตกพนั ธะ
ของสารประกอบฮาโลเจนแบบเสมอภาค เกดิ เปน็ ฮาโลเจนแรดิคัล ซงึ่ ใชเ้ ปน็ ข้ันเรม่ิ ตน้ ของ
ปฏิกิรยิ า (Initiation step)

อย่างไรก็ตามปฏกิ ิริยาการแทนที่ชนิดน้ี จะทาให้เกิดสารผลิตภัณฑ์หลายชนิดข้ึนใน
ปฏิกิรยิ า ดงั เช่นปฏิกริ ิยาการแทนที่แบบแรดิคัลดว้ ยคลอรีนของมีเทนโดยใชค้ วามร้อนหรือแสง
เป็นตัวเรง่ ปฏิกริ ิยา ได้ chloromethane เป็นสารผลิตภณั ฑ์ ผสมรว่ มกับ dichloromethane
chloroform และ carbontetrachloride เนื่องจากพันธะ CH ของมีเทนทง้ั 4 พันธะมคี วาม
เหมอื นกันท้ังหมด ดงั นนั้ การเกิดปฏกิ ิริยากับคลอรีนแรดิคัลจงึ ไม่มคี วามจาเพาะเจาะจง แสดง
ดงั สมการในตวั อยา่ งที่ 2
ตัวอยา่ งท่ี 2

203

คาร์บอนแรดิคลั

ในบางครงั้ ปฏกิ ิริยาการแทนทแี่ บบแรดิคลั ด้วยฮาโลเจน จะถกู เรียกว่า Free Radical
Chain Reaction หรอื ปฏกิ ริ ิยาลกู โซ่แรดิคัล เนือ่ งจากฮาโลเจนแรดิคลั ทเี่ กิดขึน้ ในปฏิกริ ิยา
สามารถเกิดขน้ึ มาใหมแ่ ละถูกใชต้ ่อๆไปไดจ้ นกระทัง่ ปฏิกิริยาส้นิ สุด โดยในกลไกของปฏิกริ ยิ า
ชนิดน้จี ะแบง่ เป็น 3 ขน้ั ตอนหลักคือ ข้ันเรมิ่ ตน้ (Initiation) ข้ันแผข่ ยาย (Propagation) และ
ขนั้ ยตุ ิ (Termination)

ตัวอยา่ งปฏิกิริยาการแทนที่แบบแรดิคลั ด้วยคลอรนี ของมีเทนได้ chloromethane เป็น
สารผลิตภัณฑ์ แสดงดงั สมการและกลไกในตวั อย่างท่ี 3

ตวั อย่างที่ 3

กลไกการเกดิ ปฏิกิรยิ า
ขน้ั เริ่มต้น (Initiation) ในสภาวะทใ่ี ช้แสงหรอื ความร้อนเปน็ ตัวเร่งปฏกิ ิริยา คลอรีนจะ

เกดิ การแตกพันธะแบบเสมอภาค ได้คลอรีนแรดิคลั

ขั้นแผ่ขยาย (Propagation) คลอรีนแรดิคลั เข้าทาปฏิกริ ิยากับมเี ทนโดยรับโปรตอนของ
มีเทน เกิดเป็นเมทิลแรดิคลั (methyl radical) และกรดไฮโดรคลอริก และต่อมา methyl radical
ทาปฏิกริ ิยากับคลอรนี ได้ chloromethane เปน็ สารผลติ ภณั ฑ์และได้คลอรนี แรดิคัลกลับมาอกี
ครง้ั โดยคลอรีนแรดคิ ลั สามารถเกิดปฏิกริ ิยากับมีเทนท่เี หลือได้อกี และเกิดเป็น methyl radical
ได้อีก เป็นปฏิกิริยาลูกโซ่ซ่ึงจะเกิดคลอรีนแรดคิ ลั ต่อไปและทาปฏกิ ริ ิยาต่อไปจนสารตั้งต้นหมด
หรือเกิดขน้ั ยุติ (Termination)

204

คาร์บอนแรดคิ ัล

ขน้ั ยุติ (Termination) เป็นขนั้ ตอนท่ีปฏกิ ิริยาหยดุ ลง โดยการทาให้สารตวั กลางชนิด
แรดิคัลที่วอ่ งไวตอ่ ปฏิกริ ิยาหมดไปดว้ ยการเกิดปฏิกิริยาของแรดิคลั 2 แรดิคัล ไดเ้ ป็นโมเลกุลทีไ่ ม่
ว่องไวต่อปฏกิ ิริยา เช่นไดคลอโรมเี ทนหรอื อเี ทน เป็นต้น

ในปฏิกิริยาการแทนท่ีแบบแรดิคัลด้วยฮาโลเจน พบว่าถ้าสารตั้งต้นชนิดแอลเคนมี
อะตอมไฮโดรเจนเกาะอยู่บนคาร์บอนต่างชนิดกัน ทาให้ชนิดของสารผลิตภัณฑ์ที่เกิดข้ึนข้ึนอยู่
กับชนิดของคาร์บอนแรดิคัลและความเสถียรของคาร์บอนแรดิคัล ซึ่งเป็นสารมัธยันตร์ใน
ปฏกิ ิรยิ า โดยสารผลติ ภณั ฑ์หลักจะเกดิ ผา่ นคาร์บอนแรดิคลั ทมี่ ีความเสถียรสงู

ตวั อย่างปฏกิ ิริยาการแทนที่ดว้ ยคลอรีนแรดคิ ลั และโบรมีนแรดิคลั ของ propane ได้
2-chloropropane และ 2-bromopropane ซ่ึงเกดิ ผ่านคาร์บอนแรดคิ ัลชนิดทุตยิ ภูมิเป็นสาร
ผลิตภณั ฑห์ ลกั และ ได้ 1-chloropropane และ 1-bromopropane ซ่งึ เกิดผ่านคาร์บอนแรดิคัล
ชนิดปฐมภูมิเป็นสารผลติ ภัณฑร์ อง15 แสดงดงั สมการและกลไกในตวั อย่างที่ 4 และ 5 ตามลาดบั

205

คาร์บอนแรดิคลั

ตัวอยา่ งท่ี 4
กลไกการเกิดปฏกิ ริ ิยา

ตัวอยา่ งท่ี 5

206

คารบ์ อนแรดิคลั

กลไกการเกิดปฏกิ ริ ิยา

จากกลไกของปฏิกิริยาข้างต้นสารผลิตภัณฑ์หลักของปฏิกิริยาการแทนท่ีด้วยคลอรีน
แรดิคัล และโบรมีนแรดิคัลของ propane จะมีแนวโน้มท่ีเกิดผ่านคาร์บอนแรดิคัลชนิดทุติยภูมิ
มากกว่าคาร์บอนแรดิคัลชนิดปฐมภูมิ เนื่องจากคาร์บอนแรดิคัลชนิดทุติยภูมิมีความเสถียรกว่า
อยา่ งไรก็ตามการเกิดปฏิกิริยาการแทนท่ีของโบรมีนแรดิคัลจะมีความจาเพาะเจาะจงท่ีคาร์บอน
ชนิดทุติยภูมิมากกว่าปฏิกิริยาการแทนท่ีของคลอรีนแรดิคัล ซ่ึงจะเห็นได้ว่าเกิดสารผลิตภัณฑ์
หลกั ในปริมาณทม่ี ากกวา่

ตัวอย่างอ่ืนท่ีแสดงให้เห็นถึงความจาเพาะเจาะจงของปฏิกิริยาการแทนท่ีของโบรมีน
แรดิคัล ดังเช่นปฏิกิริยาการแทนที่ด้วยโบรมีนแรดดิคัลของ isobutane โดยใช้แสงเร่งปฏิกิริยา
ได้ 2-bromo-2-methylpropane เป็นสารผลิตภัณฑ์ มีเปอร์เซ็นต์ผลผลิตเท่ากับ 90% ซึ่ง
ปฏิกิริยาจะเกิดผ่านคาร์บอนแรดิคัลชนิดตติยภูมิซ่ึงมีความเสถียรสูง15 แสดงดังสมการใน
ตัวอยา่ งที่ 6

207

คาร์บอนแรดคิ ลั

ตวั อย่างที่ 6

5.2 ปฏิกริ ยิ าการแทนท่แี บบแรดิคัลท่ีตาแหน่งแอลลิลกิ ดว้ ยโบรมีน (Allylic Bromination
of Alkene)
สารประกอบแอลคีน หรอื แอลไคน์ สามารถทาปฏกิ ิริยาการแทนท่แี บบแรดิคลั ด้วย

โบรมีนท่ีตาแหน่งแอลลิลกิ ได้โดยใช้ความร้อนหรือแสงเป็นตวั เร่งปฏิกิริยา เนื่องจากคารบ์ อน
แรดคิ ลั ท่ีอยตู่ ิดกับคารบ์ อนอะตอมอื่นทม่ี ีพนั ธะคหู่ รือพนั ธะสาม เรยี กกวา่ แอลลลิ กิ แรดคิ ลั ซ่งึ จะ
มคี วามเสถียรมากกว่าคารบ์ อนแรดิคัลปกติ โดยมีผลของการเรโซแนนซท์ าให้คาร์บอนแรดิคลั
ชนิดนม้ี ีความเสถียรมากยงิ่ ข้ึน

ในสภาวะท่ีมีโบรมีนในปริมาณมากและมีความร้อนหรือแสงเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา จะทา
ให้ปฏิกิริยาการแทนท่ีด้วยโบรมีนแรดิคัลท่ีตาแหน่งแอลลิลิกเกิดข้ึนได้ง่าย แต่ยังพบว่ามี
ปฏกิ ิรยิ าการเตมิ ของโบรมีนทีต่ าแหนง่ พันธะคู่เกิดข้ึนควบคดู่ ว้ ยเชน่ กนั ตัวอย่างของปฏิกิริยาการ
แทนท่ีแบบแรดิคัลที่ตาแหน่งแอลลิลิกของ cyclohexene โดยใช้โบรมีนและมีแสงเป็นตัวเร่ง
ปฏิกิริยาได้ 3-bromo cyclohex-1-ene เป็นสารผลิตภัณฑ์จากปฏิกิริยาการแทนท่ีของโบรมีน
แรดคิ ัล และได้ 1,2-dibromo cyclohexane เปน็ สารผลิตภัณฑ์จากปฏกิ ิริยาการเติมของโบรมีน
ท่ีพนั ธะคู่ แสดงดังสมการและกลไกในตัวอย่างท่ี 7

ตวั อย่างท่ี 7

208

คาร์บอนแรดิคลั

กลไกการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ า ของปฏิกริ ิยาการแทนที่ของโบรมีนแรดิคัล

จากกลไกนี้โบรมีนจะแตกพันธะแบบเสมอภาค โดยการกระต้นุ ของแสงเกิดเป็นโบรมีน
แรดิคัล ซง่ึ ใช้ในขั้นเริม่ ต้นของปฏกิ ริ ิยา จากนนั้ โบรมีนแรดิคัลเขา้ ทาปฏกิ ิรยิ ากับโปรตอนท่ี
ตาแหน่งแอลลลิ ิกของ cyclohexene เกิดเป็นแอลลิลิกแรดิคลั ท่เี สถยี รจากผลของการเรโซแนนซ์
และกรดไฮโดรโบรมิก แอลลิลิกแรดิคลั ทีเ่ กิดข้ึนจะทาปฏกิ ิรยิ ากบั โบรมีนตอ่ ไปได้ 3-bromo
cyclohex-1-ene เป็นสารผลิตภณั ฑ์ และได้โบรมีนแรดิคัลอีกครงั้ ซง่ึ จะเกิดปฏกิ ริ ิยากับสารตัง้ ต้น
cyclohexene เปน็ ปฏกิ ิรยิ าลูกโซ่ต่อไป
กลไกการเกิดปฏกิ ิรยิ า ของปฏกิ ริ ยิ าการเติมของโบรมีนท่พี ันธะคู่

209

คารบ์ อนแรดิคลั

จากกลไกของปฏิกิริยาการเติมของโบรมีนนี้ โบรมีนจะทาหน้าท่ีเป็นอิเล็กโทรไฟล์ ทา
ปฏิกิริยากับแอลคีนซ่ึงเป็นนิวคลีโอไฟล์ โดยเข้าชนและสร้างพันธะท่ีตาแหน่งพันธะคู่ ได้สาร
มัธยันตร์ที่เรียกว่าโบรโมเนียมไอออน (bromonium ion) ที่มีลักษณะเป็นวงสามเหล่ียมที่มี
โบรมีนเป็นส่วนประกอบของวง จากนั้นโบรไมด์ไอออนเข้าทาปฏิกิริยากับโบรโมเนียมไอออนที่
ตาแหนง่ ตรงขา้ มกับโบรมีนอะตอมบนโบรโมเนียมไอออน (การเติมชนิดนี้เรียกว่า anti-addition)
ได้ 1,2-dibromo cyclohexane เป็นสารผลิตภณั ฑ์

จากตัวอย่างที่กล่าวมาจะเห็นได้ว่าการใช้โบรมีนเป็นรีเอเจนต์ในการทาปฏิกิริยาการ
แทนที่แบบแรดิคัลท่ีตาแหน่งแอลลิลิก จะทาให้เกิดปฏิกิริยาอื่นที่ไม่ต้องการควบคู่ไปด้วย
โดยเฉพาะเม่ือใช้โบรมีนในความเข้มข้นท่ีสูงในการทาปฏิกิริยา แต่อย่างไรก็ตามสามารถปรับ
สภาวะใหไ้ ด้สารผลติ ภัณฑจ์ ากปฏกิ ริ ยิ าการแทนท่ีของโบรมีนแรดิคัลในปริมาณที่สูงขึ้น โดย
การใช้ N-bromosuccinimide (NBS) เป็นรีเอเจนต์ ซ่ึง NBS จะสร้างโบรมีนอย่างช้าๆ ระหว่าง
การเกิดปฏิกิริยา และในบางคร้ังมักใช้ NBS ร่วมกับตัวก่อให้เกิดปฏิกิริยาประเภทแรดิคัล
(radical initiator) ชนิดต่างๆ เชน่ azobisisobutylonitrile (AIBN) หรือ dibenzoyl peroxide

ตัวอย่างปฏกิ ิรยิ าการแทนท่ีของโบรมีนแรดิคัลท่ีตาแหน่งแอลลิลิกของ cyclohexene ซึ่ง
ใช้ N-bromosuccinimide เป็นรีเอเจนต์ และใช้แสงเร่งปฏิกิริยาได้ 3-bromocyclohex-1-ene
เปน็ สารผลิตภณั ฑ์ในปรมิ าณสูง แสดงดังสมการและกลไกในตวั อยา่ งที่ 8

210

คาร์บอนแรดิคัล

ตวั อย่างที่ 8

กลไกการเกดิ ปฏกิ ริ ิยา
ข้ันเร่ิมต้น ในปฏิกิริยาน้ีในสภาวะท่ีใช้แสงเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา NBS สามารถเกิดการ

แตกพันธะแบบเสมอภาค ได้โบรมีนแรดิคลั

ขั้นแผข่ ยาย โบรมีนแรดิคัลทเ่ี กิดขึ้นปริมาณเล็กน้อยจะทาปฏกิ ริ ยิ ากับ cyclohexene
โดยการรับโปรตอนที่ตาแหน่งแอลลลิ ิกคาร์บอนของ cyclohexene ไดเ้ ป็นแอลลลิ ิกแรดิคัลท่ี
เสถยี รและกรดไฮโดรโบรมิก จากนน้ั กรดไฮโดรโบรมิกทเ่ี กดิ ข้ึนในปฏกิ ิริยาจะทาปฏิกริ ยิ ากับ
NBS ได้ succinimide และ โบรมนี

ต่อมาแอลลลิ ิกแรดิคลั จะทาปฏกิ ิรยิ ากบั โบรมีนไดส้ ารผลิตภณั ฑช์ นดิ 3-bromocyclo
hex-1-ene และโบรมีนแรดคิ ลั กลับมาอกี ครัง้ โดยโบรมนี แรดิคลั สามารถเกิดปฏกิ ิรยิ ากับ
cyclohexene ทเ่ี หลอื ได้อีกจนกระทั่งสารตงั้ ตน้ หมดหรือเกิดขน้ั ยุติ (ซึง่ โบรมีนแรดิคัลจะ
เกิดปฏกิ ิริยาตอ่ ไปเป็นปฏกิ ิริยาลกู โซ่)

211

คารบ์ อนแรดิคลั

จะสงั เกตได้วา่ ในปฏิกริ ยิ าน้ีไม่ไดใ้ ส่โบรมีนเปน็ รีเอเจนต์โดยตรง แต่โบรมนี ถูกสรา้ งข้ึนใน
ปฏกิ ริ ยิ าอยา่ งชา้ ๆ จากการท่ี NBS ทาปฏกิ ิริยากับกรดไฮโดรโบรมิกทเี่ กิดขนึ้ ในขน้ั แผ่ขยายของ
ปฏิกริ ิยาได้ succinimide และ โบรมนี โดยแอลลลิ กิ แรดิคลั จะทาปฏกิ ิริยากับโบรมีนท่เี กิดขึ้น
เพ่ือเกิดเป็นสารผลิตภณั ฑ์อยา่ งรวดเร็ว อยา่ งไรก็ตามเมื่อแรดิคลั เกิดข้นึ ในปฏกิ ริ ิยาแลว้ จะทา
ปฏิกิริยาอย่างว่องไว พบวา่ อัตราการเกิดปฏิกิริยาการแทนทดี่ ้วยแรดิคัลจะเกิดไดเ้ ร็วกว่า
ปฏกิ ริ ิยาการเตมิ แบบอิเล็กโทรฟลิ กิ ของโบรมนี ที่พันธะคู่ จึงทาใหก้ ารใช้ NBS ในปฏกิ ิริยาชนิดน้ี
ได้สารผลิตภัณฑ์จากการแทนทีเ่ ปน็ สารผลิตภัณฑ์หลัก

มรี ายงานการใช้ประโยชน์จากปฏิกิริยาการแทนท่ีของโบรมีนแรดิคัลโดยใช้ NBS ดังเช่น
นามาใช้เป็นข้ันตอนท่ีสาคัญในการสังเคราะห์ Tryprostatin A ซึ่งเป็น indole alkaloid ชนิดหนึ่ง
ซึง่ เป็นสารประกอบทมี่ ฤี ทธท์ิ างยา21 โดยในข้นั ตอนการเกดิ ปฏิกริ ิยาการแทนท่ีของโบรมีนแรดิคัล
น้ัน จะใช้ NBS เป็นรีเอเจนต์ ร่วมกับตัวก่อให้เกิดปฏิกิริยาประเภท แรดิคัลชนิด azobisiso
butylonitrile (AIBN) และใช้ความร้อนในการเร่งปฏิกิริยา ได้สารผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยา
การแทนท่ีโบรมีนแรดิคัลที่ตาแหน่งแอลลิลิกของวงอินโดล (indole) เพื่อใช้ในการสังเคราะห์
Tryprostatin A ต่อไป แสดงดงั สมการในตัวอยา่ งที่ 9

212

คาร์บอนแรดิคลั

ตวั อย่างท่ี 9 21

ตัวอย่างอื่นๆ ที่ใช้ NBS ในปฏิกิริยาการแทนที่ของโบรมีนแรดิคัลได้ถูกรายงานไว้ในการ
สังเคราะห์ Asterredione ซึ่งเป็นสารมีฤทธิ์ในการยับย้ังเซลล์มะเร็งได้ โดยเฉพาะเซลล์มะเร็ง
ปอด และเซลล์มะเร็งเต้านม 22 ในขั้นตอนการเกิดปฏิกิริยาการแทนท่ีของโบรมีนแรดิคัลจะใช้
NBS ร่วมกับ AIBN เป็นรีเอเจนต์ ในตัวทาละลายชนิด carbon tetrachloride ภายใต้ความ
ร้อนสูงเป็นเวลา 24 ชั่วโมง ได้สารผลิตภัณฑ์ท่ีมีการแทนที่โบรมีนท่ีตาแหน่งแอลลิลิกของวง
อินโดล เพ่ือใชใ้ นการสงั เคราะห์ Asterredione ตอ่ ไป แสดงดังสมการในตัวอย่างท่ี 10

ตวั อย่างที่ 10 22

213

คารบ์ อนแรดิคลั

5.3 ปฏิกิรยิ าการเตมิ ไฮโดรเจนเฮไลด์แบบแรดคิ ัลของสารประกอบแอลคีน (Free-
Radical Addition of Hydrogen Halide to Alkene)
ปฏกิ ิรยิ าน้ีเปน็ ปฏกิ ิริยาการเตมิ ไฮโดรเจนเฮไลด์ เขา้ ไปในโมเลกลุ ของแอลคนี โดยใช้

กรดไฮโดรโบรมิก และเปอร์ออกไซด์ (ROOR) หรือ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ (HOOH) เป็น
ตวั ก่อใหเ้ กิดปฏกิ ิริยาประเภทแรดิคัล ได้สารประกอบแอลคลิ เฮไลดเ์ ป็นสารผลติ ภณั ฑ์

สมการทว่ั ไปของปฏิกิริยาการเตมิ ไฮโดรเจนเฮไลดข์ องแอลคนี แบบแรดิคลั แสดงได้ดงั
สมการต่อไปน้ี

ปฏกิ ริ ิยาน้ีคล้ายกับปฏกิ ิรยิ าไฮโดรฮาโลจิเนชันของสารประกอบแอลคีนในหัวขอ้ 2.1.1
ซ่งึ เป็นกลไกแบบไอออนิกทเี่ กดิ ผ่านสารมธั ยนั ตร์ชนิดคาร์โบแคตไอออน แต่ปฏกิ ริ ยิ าการเติม
ไฮโดรเจนโบรไมดแ์ บบแรดิคัลของสารประกอบแอลคีนน้ีเกดิ ผ่านสารมัธยนั ตร์ชนิดแรดคิ ัล จงึ ส่ง
ผลใหไ้ ดส้ ารผลิตภณั ฑท์ ี่ต่างกัน ซ่ึงสามารถเปรียบเทียบไดด้ ังน้ี

(สารผลติ ภณั ฑ์เกดิ ผา่ น
คาร์บอนแรดคิ ลั ชนดิ ตติยภูม)ิ

(สารผลติ ภัณฑ์เกดิ ผ่าน
คารโ์ บแคตไอออนชนดิ ตติยภมู ิ)

ตัวอยา่ งและกลไกของปฏิกริ ิยาไฮโดรฮาโลจเิ นชันของ 2-methylbut-2-ene โดยใช้กรด
ไฮโดรโบรมิก และไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์เป็นรีเอเจนต์ ได้ 2-bromo-3-methylbutane เป็นสาร
ผลติ ภัณฑ์ แสดงดงั สมการในตวั อย่างท่ี 11

214

คาร์บอนแรดิคัล

ตัวอยา่ งที่ 11

กลไกการเกดิ ปฏิกริ ยิ า
ขนั้ เร่ิมตน้ ในสภาวะท่ีใช้ความร้อนเป็นตวั เร่งปฏิกิริยา เปอร์ออกไซด์จะเกิดจากการ

แตกพันธะแบบเสมอภาคได้แอลคอกซีแรดิคัล (alkoxy radical) ซงึ่ การแตกพันธะ OO เกดิ ขน้ึ
ได้ง่าย โดยใช้ความร้อนเน่ืองจากเปน็ พนั ธะทไี่ ม่แข็งแรง จากนน้ั แอลคอกซีแรดคิ ลั เกิดปฏกิ ิริยา
กับกรดไฮโดรโบรมกิ ได้โบรมีนแรดิคัล

ขนั้ แผ่ขยาย เป็นขั้นทจ่ี ะเกดิ ปฏิกิริยาลกู โซ่ และเป็นขัน้ ตอนกาหนดทิศทางทโี่ บรมีน
แรดิคลั จะเข้าทาปฏิกริ ิยา โดยโบรมีนแรดคิ ัลจะเขา้ ทาปฏิกริ ิยาในทิศทางที่ให้ได้คาร์บอนแรดิคลั
ท่เี สถียรทีส่ ุด ในกรณีตัวอย่างนค้ี าร์บอนแรดิคลั ชนิดตตยิ ภมู ิมคี วามเสถียรกว่าคาร์บอนแรดิคลั
ชนดิ ทุตยิ ภมู ิ ทาให้ปฏิกริ ยิ าเกิดในทิศทางทีใ่ หค้ าร์บอนแรดิคลั ชนิดตตยิ ภมู มิ ากกว่า

ต่อมาคาร์บอนแรดิคลั ชนิดตติยภมู ิทาปฏกิ ิริยากับกรดไฮโดรโบรมิก ได้ 2-bromo-3-
methylbutane เปน็ สารผลิตภณั ฑ์ รวมท้งั ได้โบรมีนแรดิคัลกลับมาอีกครง้ั โดยโบรมีนแรดคิ ัล
สามารถเกิดปฏกิ ริ ิยากับสารตง้ั ต้น 2-methylbut-2-ene ทีเ่ หลอื ได้ และเกิดเป็นโบรมนี แรดิคัล
กลายเป็นปฏิกิริยาลูกโซ่ ซึง่ จะทาปฏิกริ ิยาต่อไปจนสารตั้งต้นหมดหรือเกดิ ขั้นยตุ ิ

215

คาร์บอนแรดิคลั

ข้ันยตุ ิ ในขั้นนสี้ ารมัธยันตร์ชนิดแรดคิ ัลทว่ี อ่ งไวต่อปฏิกริ ยิ าจะหมดไปโดยการทา
ปฏิกริ ยิ าของแรดิคลั ดว้ ยกนั เอง ไดเ้ ป็นโมเลกลุ ทเี่ ป็นไม่ว่องไวต่อปฏกิ ริ ิยา ในกรณีนี้ได้ 2,3-
dibromo-2-methylbutane หรอื 2,5-dibromo-3,3,4,4-tetramethylhexane เปน็ ต้น

จะเห็นวา่ ในปฏิกิริยาการเตมิ ไฮโดรเจนโบรไมด์แบบแรดิคัล พบวา่ ถ้าสารตัง้ ต้นชนิด
แอลคนี มีคาร์บอนตา่ งชนิดกัน จะทาให้ชนิดของสารผลติ ภัณฑท์ ่เี กิดข้นึ ขน้ึ อยู่กบั ชนิดของ
คารบ์ อนแรดิคลั และความเสถยี รของคาร์บอนแรดิคัลซง่ึ เป็นสารมธั ยนั ตร์ในปฏิกิรยิ า โดยสาร
ผลิตภณั ฑห์ ลักจะเกิดผา่ นคารบ์ อนแรดิคัลท่มี ีความเสถียรสงู นนั่ เอง

216

คารบ์ อนแรดิคลั

5.4 ปฏกิ ิริยาพอลิเมอไรเซชนั แบบแรดิคลั ของแอลคีน (Radical Polymerization)
การสังเคราะห์พอลิเมอร์สามารถเกิดผ่านสารตัวกลางชนิดคาร์บอนแรดิคัลได้เช่นกัน ใน

สภาวะท่ีมีปริมาณแอลคีนมากเพียงพอ และมีเปอร์ออกไซด์ (ROOR) เป็นตัวก่อให้เกิด
ปฏิกิริยาประเภทแรดิคัล โดยใช้ความร้อนหรือแสงเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา จะทาให้แอลคีน (ในท่ีน้ี
คอื มอนอเมอร์ (monomer)) เกดิ เปน็ คารบ์ อนแรดิคลั ท่ีเสถียรข้ึน จากน้ันเข้าทาปฏิกิริยาต่อไปกับ
แอลคีนโมเลกลุ อื่นได้เป็นไดเมอร์ และเมอ่ื ทาปฏกิ ริ ิยาตอ่ ไปจะได้พอลิเมอรใ์ นทส่ี ดุ

ตัวอย่างและกลไกของปฏิกิริยาพอลิเมอไรเซชันของแอลคีนโดยใช้แรดิคัล เพ่ือใช้ในการ
สงั เคราะห์ polystyrene จากมอนอเมอร์ชนิด vinylbenzene โดยใช้เปอร์ออกไซด์ และความร้อน
เปน็ ตัวเรง่ ปฏิกิรยิ า แสดงได้ดังสมการในตวั อย่างที่ 12

ตวั อยา่ งที่ 12

กลไกการเกิดปฏิกริ ิยา
ขน้ั เร่ิมตน้ ในสภาวะที่ใช้ความรอ้ นเป็นตวั เร่งปฏิกิริยา เปอร์ออกไซด์จะเกดิ จากการ

แตกพนั ธะ OO แบบเสมอภาค ไดแ้ อลคอกซีแรดิคัล

ขัน้ แผ่ขยาย แอลคอกซีแรดคิ ัลเขา้ ทาปฏกิ ิริยากับพนั ธะคู่ของ vinylbenzene ได้
เบนซิลลิกแรดิคัลชนิดทุติยภูมิท่ีมีความเสถียรสูงเนื่องจากมีผลของการเรโซแนนซ์ของเบนซิลลิก
แรดิคัล จากน้ันเบนซิลลิกแรดิคัลชนิดทุติยภูมิเข้าทาปฏิกิริยากับ vinylbenzene ต่อไป ได้
ไดเมอร์ท่ีเป็นเบนซิลลิกแรดิคัล ซึ่งปฏิกิริยาจะดาเนินต่อไปจนสารต้ังต้น (vinylbenzene) ที่มี
อย่มู ากเกินพอหมดไป หรอื เกิดข้ันยุติ

217

คารบ์ อนแรดคิ ลั

ขัน้ ยตุ ิ เบนซลิ ลิกแรดิคัลทว่ี ่องไวตอ่ ปฏิกิริยาจะหมดไปโดยการทาปฏกิ ริ ยิ าด้วยกันเอง
ของแรดิคัล ได้เป็นโมเลกลุ ใหญท่ ่ีไม่วอ่ งไวต่อปฏกิ ริ ิยา และได้ polystyrene เป็นสารผลิตภัณฑ์

218

คาร์บอนแรดิคัล

ปฏกิ ริ ยิ าพอลิเมอไรเซชันแบบแรดิคัลของแอลคีนน้ี ถูกนามาใช้ประโยชน์ในการ

สังเคราะหพ์ อลเิ มอร์หลายชนดิ ในอตุ สาหกรรม แม้กระทงั่ นามาใช้ในวสั ดุด้านทนั ตกรรม พบว่า

สารทใี่ ชใ้ นการอุดฟนั บางชนิด เชน่ วสั ดุอุดฟนั ชนิดทมี่ ีสเี หมอื นฟนั สามารถเกดิ ปฏกิ ิริยา

พอลิเมอไรเซชันแบบแรดิคลั ได้โดยใช้ความรอ้ นหรอื แสงเปน็ ตัวกระตุ้นใหเ้ กิดปฏิกิริยาได้ โดยตัว

กอ่ ให้เกิดปฏิกิริยาประเภทแรดคิ ัลชนดิ azobisisobutylonitrile (AIBN) มกั นิยมนามาใชใ้ นทาง

ทันตกรรมอุดฟันซ่งึ สามารถแตกพันธะแบบเสมอภาค และ กลายเปน็ แรดคิ ัลไดเ้ ม่ือใชแ้ สงเปน็

ตัวเร่งปฏกิ ริ ิยา สว่ นมอนอเมอร์ทน่ี ิยมใช้ในทางทนั ตกรรมอดุ ฟนั ได้แก่ Bisphenol A diglycidyl

dimethacrylate (Bis-GMA) และ Urethane dimethacrylate (UDMA) เป็นต้น

ตัวอยา่ งโครงสรา้ งของมอนอเมอร์ทีใ่ ช้ในวัสดดุ ้านทนั ตกรรมแสดงดงั นี้

จะสังเกตได้ว่ามอนอเมอร์ชนิด Bis-GMA และ UDMA มีส่วนประกอบของพนั ธะคู่อยู่
มากกว่า 1 พนั ธะ ซึง่ เม่อื เกดิ ปฏิกิริยาโดยใช้ตัวก่อใหเ้ กดิ ปฏกิ ิรยิ าประเภทแรดิคลั AIBN จะ
เกิดปฏกิ ริ ิยาพอลิเมอร์ไรเซชันแบบแรดิคัลข้นึ ได้พอลเิ มอร์แบบร่างแห (cross-linked polymer)
ซงึ่ มีความแขง็ แรงเหมาะสาหรับการใชเ้ ปน็ วัสดุอุดฟนั และทนแรงบดเคีย้ วได้

219

เอกสารอา้ งองิ

เอกสารอา้ งอิง

1. B. Miller, Advanced Organic Chemistry: Reactions and Mechanisms, 2nd ed, New
Jersey: Pearson Education International; 2004.

2. R. A. Kjonaas, B. A. Riedford, ‚A Study of the Lucas Test‛ J. Chem. Educ. 68 (1991)
704706.

3. Z. Shufen, Z. Danhong, Y. Jinzong, ‚Nitration of Carbazole and N-Alkylcarbazoles‛
Dyes Pigm. 27 (1995) 287296.

4. A. R. Katritzky, M. S. Kim, D. Fedoseyenko, K. Widyan, M. Siskin, M. Francisco, ‚The
Sulfonation of Aromatic and Heteroaromatic Polycyclic Compounds‛ Tetrahedron
65 (2009) 11111114.

5. S. K. Vujjini, V. R. K. R. Datla, K. R. Badarla, V. N. K. V. P. R. Vetukuri, R.
Bandichhor, M. Kagga, P. Cherukupally, ‚Total Synthesis of Agomelatine via Friedel–
Crafts Acylation Followed by Willgerodt–Kindler Reaction‛ Tetrahedron Lett. 55
(2014) 38853887.

6. W. Von, E. Doering, R. G. Buttery, R. G. Laughlin, N. Chaudhuri, ‚Indiscriminate
Reaction of Methylene with the Carbon-hydrogen Bond‛ J. Am. Chem. Soc. 78
(1956) 32243224.

7. I. R. Likhotvorik, K. Yuan, D. W. Brown, P. A. Krasutsky, N. Smyth, M. Jones Jr, ‚The
Carbon-hydrogen Insertion Reaction of Dichlorocarbene with Polycyclic
Hydrocarbons‛ Tetrahedron Lett. 33 (1992) 911914.

8. E. V. Dehmlow, ‚CH-Insertion von Dichlorcarben aus Wässriger Natronlauge,
Chloroform und Triäthylbenzylammoniumchlorid‛ Tetrahedron 27 (1971) 40714075.

9. S. Kagabu, K. Saito, ‚Dihalocarbene Addition to Benzocyclopropene‛ Tetrahedron
Lett. 29 (1988) 675676.

220

เอกสารอา้ งองิ

10. P. Neupane, X. Li, J. H. Jung, Y. R. Lee, S. H. Kim, ‚Efficient One-pot Synthesis of Cyclic
-enaminoamides by Thermal Wolff Rearrangement of Cyclic 2-diazo-1,3-dicarbonyls
and Conversion to Uracil Derivatives‛ Tetrahedron 68 (2012) 24962508.

11. V. D. Pinho, A. C. B. Burtoloso, ‚Total Synthesis of (-)-Indolizidine 167B via an Unusual
Wolff Rearrangement from an ,-Unsaturated diazoketone‛ Tetrahedron Lett. 53 (2012)
876878.

12. R. F. C. Brown, F. W. Eastwood, K. J. Harrington, G. L. McMullen, ‚Methyleneketene
and Methylenecarbenes. III. Pyrolytic Synthesis of Arylacetylenes and Their Thermal
Rearrangements Involving Arylrnethylenecarbenes‛ Aust. J. Chem. 27 (1974) 2391
2402.

13. Y. Tachapermpon, S.Chaneam, A. Charoenpanich, J. Sirirak, N. Wanichacheva,
‚Highly Cu2+-Sensitive and Selective Colorimetric and Fluorescent Probes: Utilizations
in Batch, Flow Analysis and Living Cell Imaging‛ Sens. Actuator B:Chem. 241 (2017)
868878.

14. T. Puangsamlee, P. Swanglap, N. Wanichacheva, ‚Solvent-dependent Fluorescence
Behaviors: New FRET-based Fluorescent Sensor via Rhodamine-Fluorescein for
Detection of Heavy Metal Ions‛ Proceedings for the 10th Conference on Science and
Technology for Youth. Bangkok, Thailand (2015) 5362.

15. L. G. Wade, Organic Chemistry, 5th ed, New Jersey: Pearson Education; 2003.
16. H. M. Wang, L. Zhang, J. Liu, Z. L. Yang, H. Y. Zhao, Y. Yang, D. Shen, K. Lu, Z. C

Fan, Q. W. Yao, Y. M. Zhang, Y. O. Teng, Y. Peng, ‚Synthesis and Anti-cancer Activity
Evaluation of Novel Prenylated and Geranylated Chalcone Natural Products and Their
Analogs‛ Eur. J. Med. Chem. 92 (2015) 439448.
17. A. Kamkaew, S. Thavornpradit, T. Puangsamlee, D. Xin, N. Wanichacheva, K. Burgess,
‚Oligoethylene Glycol-Substituted Aza-BODIPY Dyes as Red Emitting ER-Probles‛ Org.
Biomol. Chem. 13 (2015) 82718276.

221

เอกสารอ้างอิง

18. B. Cao, Y. Wang, K. Ding, N. Neamati, Y. Q. Long, ‚Synthesis of the Pyridinyl Analogues
of Dibenzylideneacetone (pyr-dba) via an Improved Claisen–Schmidt Condensation,
Displaying Diverse Biological Activities as Curcumin Analogues‛ Org. Biomol. Chem. 10
(2012) 12391245.

19. J. A. Jiang, W. B. Huang, J. J. Zhai , H. W. Liu, Q. Cai, L. X. Xu, W. Wang, Y. F. Ji,
‚‘One-pot’ Synthesis of 4-Substituted 1,5-diaryl-1H-pyrazole-3-carboxylates via Lithium
tert-butoxide-mediated Sterically Hindered Claisen Condensation and Knorr Reaction‛
Tetrahedron 69 (2013) 627635.

20. C. Donald, S. Boyd, ‚An Efficient Synthesis of 2-alkylpyridines Using an Alkylation/double
Decarboxylation Strategy‛ Tetrahedron Lett. 53 (2012) 38533856.

21. T. Gan, R. Liu, P. Yu, S. Zhao, J. M. Cook, ‚Enantiospecific Synthesis of Optically Active
6-Methoxytryptophan Derivatives and Total Synthesis of Tryprostatin A‛ J. Org. Chem. 62
(1997) 92989304.

22. S. Gai, Q. Zhang, X. Hu, ‚Total Synthesis of Asterredione‛ J. Org. Chem. 79 (2014)
21112114.

23. J. McMurry, Organic Chemistry, 9th ed, California: Thomson Learning; 2016.
24. T. W. G. Solomons, C. B. Fryhle, S. A. Snyder, Organic Chemistry, 12th ed, New York:

John Wiley & Sons; 2016.
25. P. Y. Bruice, Organic Chemistry, 7th ed, New Jersey: Pearson Prentice Hall; 2014.
26. พนิ ิติ รตะนานกุ ูล, ธนิต ผิวน่ิม, ปรนิ ทร์ ชยั วสิ ทุ ธางกูร, สนุ นั ทา วิบูลย์จนั ทร์, ชตุ ิมา คูหากาญจน์,

เคมี 4 (เคมอี นิ ทรีย์ ชีวโมเลกลุ สเปกโทรสโกปี), พิมพค์ ร้งั ที่ 1, กรุงเทพฯ: โครงการตารา
วิทยาศาสตร์ และคณติ ศาสตร์มูลนธิ ิ สอวน; 2554.
27. สาเนยี ง อภสิ นั ตยิ าคม, กลไกการเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมอี ินทรยี เ์ บื้องต้น, พมิ พค์ รัง้ ที่ 1, กรุงเทพฯ:
สานกั พมิ พ์จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั ; 2551.

222

ประวตั ิผู้แต่ง

ประวัตผิ ู้แต่ง

([email protected])

ศาสตราจารย์ ดร. นนั ทนิตย์ วานิชาชีวะ สาเร็จการศกึ ษาระดบั
• วิทยาศาสตรบณั ฑิต สาขาวิชาเคมี คณะวทิ ยาศาสตร์
มหาวิทยาลยั เชียงใหม่ พ.ศ. 2536
• วิทยาศาสตรมหาบณั ฑติ สาขาวทิ ยาศาสตร์สภาวะแวดล้อม
จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลยั พ.ศ. 2541
• วทิ ยาศาสตรมหาบณั ฑติ สาขาวชิ าเคมีอินทรีย์ คณะวิทยาศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์
มหาวทิ ยาลยั พ.ศ. 2544
• Doctor of Philosophy (Chemistry) จาก Worcester Polytechnic Institute รัฐ
Massachusetts ประเทศสหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2550

ปัจจบุ นั ดารงตาแหนง่ ศาสตราจารย์ สงั กดั ภาควชิ าเคมี คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ศลิ ปากร
และ รองอธิการบดฝี ่ายวิจยั มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร

ศาสตราจารย์ ดร. นนั ทนิตย์ วานิชาชีวะ เคยได้รับรางวลั ทางวชิ าการและรางวลั เชดิ ชเู กียรติ ได้แก่
• The Student Award Certificate จาก The American Institute of Chemist Foundation and The

New England Institute of Chemists ในปี พ.ศ. 2550
• IUPAC Young Chemist Awards จาก International Union of Pure and Applied Chemistry ใน

ปี พ.ศ. 2554
• รางวลั ผลงานวิจยั ดเี ดน่ สาขาวิทยาศาสตร์และวิทยาศาสตร์ประยกุ ต์ จากสถาบนั วิจยั และพฒั นา

มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร รับพระราชทานรางวลั จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราช
กมุ ารี ในปี พ.ศ. 2555
• บคุ ลากรดเี ดน่ มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร ประจาปี พ.ศ. 2557

229

ประวตั ิผ้แู ต่ง

• The Student Award Certificate จาก The American Institute of Chemist Foundation and The
New England Institute of Chemists ในปี พ.ศ. 2550

• IUPAC Young Chemist Awards จาก International Union of Pure and Applied Chemistry ใน
ปี พ.ศ. 2554

• รางวลั ผลงานวจิ ยั ดเี ดน่ สาขาวทิ ยาศาสตร์และวิทยาศาสตร์ประยกุ ต์ จากสถาบนั วิจยั และพฒั นา
มหาวทิ ยาลยั ศลิ ปากร รับพระราชทานรางวลั จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราช
กมุ ารี ในปี พ.ศ. 2555

• รางวลั เชิดชเู กียรตบิ คุ ลากรผ้มู ีผลงานวิจยั ดเี ดน่ ประเภท การตีพมิ พ์เผยแพร่ผลงานวจิ ยั คณะ
วิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร ประจาปี พ.ศ. 2561

• รางวลั SCIENCE ANDTECHNOLOGY RESEARCH GRANT จาก Thailand Tory Science
Foundation ประจาปี พ.ศ. 2562

• รางวลั เชดิ ชเู กียรตบิ คุ ลากรผ้มู ีผลงานวจิ ยั ดเี ดน่ ประเภท การตีพิมพ์เผยแพร่ผลงานวิจยั คณะ
วทิ ยาศาสตร์ มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร ประจาปี พ.ศ. 2562

• รางวลั โลเ่ กียรติคณุ บคุ ลากรผ้มู ีผลงานวิจยั นวตั กรรมดเี ดน่ ประเภทการตีพมิ พ์เผยแพร่ผลงานวิจยั
คณะวิทยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ศลิ ปากร ประจาปี พ.ศ. 2563

• รางวลั ศษิ ย์เกา่ ดเี ดน่ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลยั เชียงใหม่ ประจาปี พ.ศ. 2564

ผลงานวจิ ัยท่ไี ด้รับการตีพมิ พ์เผยแพร่ (ในฐาน Scopus และ/หรือ Web of Science)

1. Tachapermpon, Y., Sinthuprasert, P., Fukkhum, B., Montwanichpak, N., Kunjinda, N., Kamkaew, A.,
Setthakarn, K., Nienaber, H.A., Surareungchai, W., Wanichacheva, N.* “Dual Mode of Cyanide
Detection by Fluorescein-Based “Turn-ON” Bi-Signaling Fluorescence and Colorimetric Sensing:
Agricultural Product and Cellular Studies” Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry
(2022) 425, 113636.

2. Petdum, A., Kaewnok, N., Panchan, W., Charoenpanich, A., Sirirak, J., Sahasithiwat, S., Sooksimuang,
T,* Wanichacheva, N.* “Novel rapid “turn on” tetrahydro-[5]helicene-based fluorescence sensor for
selective detection of Cd2+ with a remarkable large Stokes shift and its applications in food samples
and living cell” Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry (2022) 423, 113578.

3. Kaewnok, N., Sirirak, J., Jungsuttiwong, S., Wongnongwa, Y., Kamkaew, A., Petdum, A., Panchan, W.,
Sahasithiwat, S., Sooksimuang, T., Charoenpanich, A.*, Wanichacheva, N.* “Detection of Hazardous
Mercury Ion using [5]Helicene-based Fluorescence Probe with “Turn-ON” Sensing Response for
Practical Applications” Journal of Hazardous Materials (2021) 418, 126242.

230

ประวตั ิผ้แู ต่ง

4. Chailek, N., Kaewnok, N., Petdum, A., Sirirak, J., Chaneam, S., Kamkaew, A., Girdthep, S.,
Wanichacheva, N.* “Near infrared and colorimetric fluorescence sensor for ultra-selective detection of
Cu2+ level with applications in diverse water samples, brain tumor cell and flow injection analysis”
Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry (2021) 421, 113533.

5. Petdum, A., Kaewnok, N., Panchan, W., Sahasithiwat, S., Sooksimuang, T., Sirirak, J. Chaiyaveij, D.*,
Wanichacheva, N.* “New aza[5]helicene derivative for selective Fe(III) fluorescence sensing in
aqueous media and its application in water samples” Journal of Molecular Structure (2021) 1245,
131250.

6. Tonsomboon, K., Noppakuadrittidej, P., Sutikulsombat, S., Petdum, A., Panchan, W., Wanichacheva,
N., Sooksimuang, T., Karoonuthaisiri, N.“Turn-On fluorescence resonance energy transfer (FRET)-
based electrospun fibrous membranes: rapid and ultrasensitive test strips for on-site detection of
Mercury (II) ion” Sensors and Actuators B: Chemical (2021) 344, 130212.

7. Piyanuch, P., Patawanich, P. Sirirak, J., Suwatpipat, K., Kamkaew, A., Burgess, K., Wanichacheva, N.*
“Rapid and visual detection of Cd2+ based on aza-BODIPY near infrared dye and its application in real
and biological samples for environmental contamination screening” Journal of Hazardous Materials
(2021) 409, 124487.

8. Kraithong, S., Chailek, N., Sirirak, J., Suwatpipat, K., Wanichacheva, N., Swanglap, P. “Improving
sensitivity of a new Hg2+-Selective fluorescent sensor by silver nanoparticles via plasmonic
enhancement” Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry (2021) 407, 113064.

9. Sinthuprasert, P., Petdum, A., Swanglap, P., Panchan, W., Sooksimuang, T., Wanichacheva, N.,
Setthakarn, K. “[5]Helicene-Scaffold Fluorescence Sensing for Selective Detection of Au3+ Ions and
Gold Nanoparticle” Journal of the Brazilian Chemical Society (2021) Journal of the Brazilian Chemical
Society (2021) 32(4) 852-859.

10. Girdthep, S., Hanmeng, O., Triamnak, N., Chailek, N., Wanichacheva, N. “Theoretical solvent selection
for nanostructured surface fabrication of reusable and colourimetric visual-eye sensor strips with
rhodamine derivative-encapsulated polymeric membranes for highly sensitive and selective detection
of Hg2+” Polymer Testing (2021) 97, 107151

11. Hanmeng, O., Chailek,N., Charoenpanich, A., Phuekvilai, P., Yookongkaew, N., Sanmanee,N., Sirirak,
J.,Swanglap,P., Wanichacheva, N.* “Cu2+-selective NIR fluorescence sensor based on heptamethine
cyanine in aqueous media and its application” Spectrochimica Acta - Part A: Molecular and
Biomolecular Spectroscopy (2020) 240, 118606

12. Petdum, A., Waraeksiri, N., Hanmeng, O., Jarutikorn, S., Chaneam, S., Sirirak, J., Charoenpanich, A.,
Panchan, W., Sooksimuang, T., Wanichacheva, N.* “A new water-soluble Fe3+ fluorescence sensor
with a large Stokes shift based on [5]helicene derivative: Its application in flow injection analysis and
biological systems” Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry (2020) 401, 112769

231

ประวัติผ้แู ต่ง

13. Praikaew, P., Roongcharoen, T., Charoenpanich, A., Kungwan, N., Wanichacheva, N.* “Near-IR aza-
BODIPY-based probe for the selective simultaneous detection of Cu2+ in aqueous buffer solutions and
its application in biological samples” Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry (2020)
400, 112641

14. Petdum ,A., Faichu, N., Sirirak, J., Khammultri, P., Promarak, V., Panchan, W., Sooksimuang, T.,
Charoenpanich, A., Wanichacheva, N.* “[5]Helicene-rhodamine 6 G hybrid-based sensor for
ultrasensitive Hg2+ detection and its biological applications” Journal of Photochemistry and
Photobiology A: Chemistry (2020) 394, 112473

15. Petdum, A., Sirirak, J., Lee, V. S., Nienaber, H.A., Panchan, W. Sooksimuang, T., Wanichacheva, N.*
“New [5]helicene derivatives with large stokes shifts for Hg2+ determination and their application in
drinking water, river water and tuna fillet” Science, Engineering and Health Studies (2020) 14(1), 32-
46

16. Kraithong, S., Panchan, W., Charoenpanich, A., Sirirak, J., Sahasithiwat, S., Swanglap, P., Promarak,
V., Thamyongkit, P., Wanichacheva, N.* “A method to detect Hg2+ in vegetable via a “Turn–ON” Hg2+–
Fluorescent sensor with a nanomolar sensitivity” Journal of Photochemistry and Photobiology A:
Chemistry (2020), 389, 112224.

17. Suvokhiaw, S., Petdum, A., Faichu, N., Handee, W., Thepsuparungsikul, N., Swanglap, P., Chimpalee,
N., Wanichacheva, N.* “Selective entrapment of Pb2+ from fresh Thunbergia laurifolia leaves extract
and Thunbergia laurifolia tea extract” Journal of the Brazilian Chemical Society (2020), 31 (3), 498-
504.

18. Piyanuch, P., Sirirak, J., Kamkaew, A., Weeranantanapan O., Promarak, V., Burgess, K.,
Wanichacheva, N.* “A near-infrared fluorescence chemosensor based on isothiocyanate-aza-bodipy
for cyanide detection at the parts per billion level: Applications in buffer media and living cell imaging”
ChemPlusChem (2019), 84, 252-259. (Cover Feature)

19. Rattanopas, S., Piyanuch, P., Wisansin, K., Charoenpanich, A., Sirirak, J., Phutdhawong, W.,
Wanichacheva, N.* “Indole-based fluorescent sensors for selective sensing of Fe2+ and Fe3+ in
aqueous buffer systems and their applications in living cells” Journal of Photochemistry and
Photobiology A: Chemistry (2019), 377, 138-148.

20. Petdum, A., Sooksimuang, T., Wanichacheva, N., Sirirak, J.* “Natural colorimetric sensor from
sappanwood for turn–on selective Fe2+ detection in aqueous media and its application in water and
pharmaceutical samples” Chemistry Letters (2019), 48, 678-681.

21. Praikaew, P., Maniam, S., Charoenpanich, A., Sirirak J., Promarak, V., Langford, S. J., Wanichacheva,
N.* “Water-soluble Cu2+-fluorescent sensor based on core-substituted naphthalene diimide and its
application in drinking water analysis and live cell imaging” Journal of Photochemistry and
Photobiology A: Chemistry (2019), 282, 111852.

232

ประวตั ิผู้แต่ง

22. Jarutikorn, S., Kraithong, S., Sirirak, J., Panchan, W., Sooksimuang, T., Charoenpanich, A.,
Wanichacheva, N.* “Environmental Friendly Ag+ Detection of “Turn-On” Fluorescent Sensor with a
Mega-Stokes Shift and Its Application in Biological Systems” Oriental Journal of Chemistry (2019), 35
(3), 1227-1234.

23. Kraithong, S., Sangsuwan, R., Worawannotai, N., Sirirak, J., Charoenpanich, A., Thamyongkit, P.,
Wanichachewa, N.* “Triple detection modes for Hg2+sensing based on NBD-fluorescent and
colorimetric sensor and its potential in cell imaging” New Journal of Chemistry (2018), 42, 12412–
12420.

24. Sakunkaewkasem, S., Petdum, A., Panchan, W., Sirirak, J., Charoenpanich, A., Sooksimuang, T.,
Wanichacheva, N.* “Dual-analyte fluorescent sensor based on [5]helicene derivative with super large
stokes shift for the selective determinations of Cu2+ or Zn2+ in buffer solutions and its application in
living cell” ACS Sensors (2018), 3 (5), 1016–1023.

25. Kaewnok, N., Petdum, A., Sirirak, J., Charoenpanich, A., Panchan, W., Sahasithiwat, S., Sooksimuang,
T., Wanichacheva, N.* “New Cu2+-specific “turn-on” fluorescent probe based on [5]helicene with very
large Stokes shift and its potential in living cell” New Journal of Chemistry (2018), 42, 5540–5547.

26. Petdum, A., Panchan, W., Sirirak, J., Promarak, V., Sooksimuang, T., Wanichacheva, N.* “Colorimetric
and fluorescent sensing of a new FRET system via [5]helicene and rhodamine 6G for Hg2+ detection”
New Journal of Chemistry (2018), 42, 1396–1402.

27. Kunthom, R., Piyanuch, P., Wanichacheva, N.*, Ervithayasuporna, V.* “Cage-like silsesequioxanes
bearing rhodamines as fluorescence Hg2+ sensors” Journal of Photochemistry and Photobiology A:
Chemistry (2018), 356, 248–255.

28. Petdum, A., Panchan, W., Swanglap, P., Sirirak, J., Sooksimuang, T., Wanichacheva, N.* ““Turn-ON”
[5]helicene-based fluorescence sensor with very large Stokes shift for highly selective detection of Ag+
and AgNPs” Sensors and Actuators B: Chemical (2018), 259, 862–870.

29. Puangsamlee, T., Tachapermpon, Y., Kammalun, P., Sukrat, K., Wainiphithapong, C., Sirirak, J.,
Wanichacheva, N.* “Solvent control bifunctional fluorescence probe for selective detection of Cu2+and
Hg2+ via the excimer of pyrenylacetamide subunits” Journal of Luminescence, (2018), 196, 227–235.

30. Kraithong, S., Sirirak, J., Soisuwan, K., Wanichacheva, N., Swanglap, P. * “Enhancing sensitivity of
novel Hg2+ fluorescent sensor via plasmonic enhancement of silver nanoparticles” Sensors and
Actuators B: Chemical (2018), 258, 694–703.

31. Rammarat, E., Kraithong, S., Wanichacheva, N., Swanglap, P., Yindeesuk, W., Damrongsak, P.,
Locharoenrat, K.* “Rhodamine 6G and Au–Pd core–shell nanorods: Fluorescence enhancement for
detection of mercury” Ukrainian Journal of Physical Optics (2018), 19(4), 191–198

233

ประวัติผ้แู ต่ง

32. Tachapermpon,Y., Thavornpradit, S., Charoenpanich, A., Sirirak, J., Burgess, K., Wanichacheva, N.*
“Near-infrared aza-BODIPY fluorescent probe for selective Cu2+ detection and its potential in living cell
imaging” Dalton Transactions (2017), 46, 16251–16256.

33. Sodkhomkhum, R., Masik, M., Watchasit, S., Suksai, C., Boonmak, J., Youngme, S., Wanichacheva,
N., Ervithayasuporn, V.* “Imidazolylmethylpyrene sensor for dual optical detection of explosive
chemical: 2,4,6-Trinitrophenol” Sensors and Actuators B: Chemical (2017), 245, 665–673.

34. Tachapermpon,Y., Chaneam,S., Charoenpanich, A., Sirirak, J., Wanichacheva, N.* “Highly Cu2+-
sensitive and selective colorimetric and fluorescent probes: Utilizations in batch, flow analysis and
living cell imaging” Sensors and Actuators B: Chemical (2017), 241, 868–878.

35. Tachapermpon, Y., Maniam, S., Wanichacheva, N., Langford, S. J.* “New di-, tri-, and tetra-core-
functionalized naphthalene diimides from reactions of allyl ethers with lewis acids” Asian Journal of
Organic Chemistry (2017), 6, 47–53.

36. Thavornpradit, S., Sirirak, J., Wanichacheva, N.* “Turn-on naphthalimide fluorescent sensor with high
quantum yield and large Stokes shift for the determination of Cu(II)” Journal of Photochemistry and
Photobiology A: Chemistry (2016), 330, 55–63.

37. Kraithong, S., Damrongsak, P., Suwatpipat, K., Sirirak, J.,Swanglap, P., Wanichacheva N.* “Highly
Hg2+-sensitive and selective fluorescent sensors in aqueous solution and sensors-encapsulated
polymeric membrane” RSC Advances (2016), 6, 10401–10411.

38. Piyanuch, P., Watpathomsub, S., Lee, V. S., Nienaber, H. A., Wanichacheva, N.* “Highly sensitive and
selective Hg2+-chemosensor based on dithia-cyclic fluorescein for optical and visual-eye detections in
aqueous buffer solution” Sensors and Actuators B: Chemical (2016), 224, 201–208.

39. Praikaew, P., Duangdeetip, T., Chimpalee, N., Wainiphithapong, C., Swanglap, P., Wanichacheva, N.*
“Colorimetric sensor for detection of Hg2+ in aqueous samples utilizing rhodamine B hydrazide-
modified silica” Materials Express (2015), 5, 300–308.

40. Kamkaew, A., Thavornpradit, S., Puangsamlee, T., Xin, D., Wanichacheva, N., Burgess, K.*
“Oligoethylene glycol-substituted aza-BODIPY dyes as red emitting ER-probles” Organic &
Biomolecular Chemistry (2015), 13, 8271–8276.

41. Tachapermpon, Y., Piyanuch, P., Prapawattanapol, N., Sukrat, K., Suwatpipat, K., Wanichacheva, N.*
“Synthesis of novel fluorescent sensors based on naphthalimide fluorophores for the highly selective
Hg2+-sensing” Journal of Chemistry (2015), Article ID 165295.

42. Wanichacheva, N.*, Hanmeng, O., Kraithong, S., Sukrat, K. “Dual optical Hg2+-selective sensing
through FRET system of fluorescein and rhodamine B fluorophores” Journal of Photochemistry and
Photobiology A: Chemistry (2014), 278, 75–81.

234

ประวัติผู้แต่ง

43. Wanichacheva, N.*, Praikaew, P., Suwanich, T., Sukrat, K. ““Naked-eye” colorimetric and “turn-on”
fluorometric chemosensors for reversible Hg2+ detection” Spectrochimica Acta Part A: Molecular and
Biomolecular Spectroscopy, (2014), 118, 908–914.

44. Pengthamkeerati, P.*, Kornkanitnan, N., Sawangarreruk, S., Wanichacheva, N., Wainiphithapong, C.,
Sananwai, N. “Assessment of heavy metals in sediments of the Don Hoi Lot area in the Mae Klong
estuary, Thailand” Journal of Environmental Science and Health, Part A (2013), 48, 1356–1364

45. Wanichacheva, N.*, Prapawattanapol, N., Lee, V.S., Grudpan, K., Petsom, A. “Hg2+-induced self-
assembly of a naphthalimide derivative by selective “turn-on” monomer/excimer emissions” Journal
of Luminescence, (2013), 134, 686–690.

46. Wanichacheva, N.*, Setthakarn, K., Prapawattanapol, N., Hanmeng, O., Lee, V.S., Grudpan, K.
“Rhodamine B-based “turn-on” fluorescent and colorimetric chemosensors for highly sensitive and
selective detection of mercury (II) ions” Journal of Luminescence (2012), 132(1), 35–40.

47. Wainiphithapong,C., Hanmeng, O., Lee, V. S., Grudpan, K., Wanichacheva, N.* “Diphenylmaleimide
derivatives and their efficiency in off-on Hg2+ fluorometric sensing” Maejo Int. J. Sci. Technol. (2012),
6(03), 449–460.

48. Wanichacheva, N.*, Kumsorn, P., Sangsuwan, R., Kamkaew, A., Lee, V. S., Grudpan, K. “A new
fluorescent sensor bearing three dansyl fluorophores for highly sensitive and selective detection of
mercury (II) ions” Tetrahedron Letters (2011), 52, 6133–6136.

49. Wanichacheva, N.*, Kamkaew, A., Watpathomsub, S., Vannajan, S. L., Grudpan, K. “2-[3-(2-
Aminoethyl thio)propylthio]ethanamine bearing dansyl subunits: An efficient, simple and rapid
fluorometric sensor for the detection of mercury (II) ions” Chemistry Letters (2010), 10, 1099–1101.

50. Wanichacheva, N.*, Watpathomsub, S., Vannajan, S. L., Grudpan, K. “Synthesis of a novel fluorescent
sensor bearing dansyl fluorophores for the highly selective detection of mercury (II) ions” Molecules
(2010), 15, 1798–1810.

51. Wanichacheva, N.*, Siriprumpoonthum, M., Kamkaew, A., Grudpan, K. “Dual optical detection of a
novel selective mercury sensor based on 7-nitrobenzo-2-oxa-1,3-diazolyl subunits” Tetrahedron
Letters (2009), 50, 1783–1786.

52. Driscoll, P. F., Purohit, N., Wanichacheva, N., Lambert, C. R., McGimpsey, W. G.* “Reversible
photoswitchable wettability in noncovalently assembled multilayered films” Langmuir (2007) 23 (26),
13181–13187.

53. Wanichacheva, N., Soto, E. R., Lambert, C. R., McGimpsey, W. G.* “Surface-based lithium ion sensor:
An electrode derivatized with a self-assembled monolayer” Analytical Chemistry (2006), 78(20), 7132–
7137.

235

ประวัติผ้แู ต่ง

54. Wanichacheva, N., Benco, J. S., Lambert, C. R., McGimpsey, W. G.* “A highly selective bicyclic
fluoroionophore for the detection of lithium ions” Photochemistry and Photobiology (2006), 82(3), 829–
834.

บทความทางวชิ าการ
นนั ทนติ ย์ วานชิ าชีวะ. “การออกแบบเซ็นเซอร์เพื่อใช้ตรวจวดั ไอออนโลหะเชงิ คณุ ภาพและปริมาณวเิ คราะห์
ด้วยเทคนิคฟลอู อเรสเซนซ์สเปกโทรสโกปี.” วารสารวทิ ยาศาสตร์ มศว ปีที่ 27, ฉบบั ที่ 1 (มิถนุ ายน
2554): 241-263.
สทิ ธิบัตร
McGimpsey W. Grant; Wanichacheva, Nantanit; Lambert, Christopher R. “A Surface-based
Ammonium Ion Sensor: An Electrode Derivatized with a Self-Assembled Monolayer of
Hexanedacanethiol-Containing Cyclic Peptide.” U.S. PCT Int. Appl. US 2008031091, 2008.
หนังสือ
ผศ. ดร.นนั ทนิตย์ วานชิ าชีวะ, สารมัธยนั ตร์และกลไกการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมีอินทรีย์, พิมพ์ครัง้ ท่ี 1,
กรุงเทพฯ: บริษัทจรัลสนทิ วงศ์การพมิ พ์จากดั ; 2558

236