Lembar Kerja Peserta Didik
(LKPD)
Materi : Aksara Jawa Nglegena-
Pasangan/Sandhangan
Fase : E
Kelas : X
Tahun Ajaran 2022/2023
SMA Negeri 3 Salatiga
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
A. Identitas LKPD
Nama Sekolah : SMA Negeri 3 Salatiga
Nama Mapel : Bahasa Jawa
Tahun Penyusunan : 2022 / 2023
Fase/Elemen : E / Membaca
Kelas :X
Domain : Aksara Jawa Nglegena-Pasangan/Sandhangan
B. Komponen Inti
Capaian Pembelajaran
Peserta didik mampu memahami kaidah penulisan teks aksara Jawa melalui kegiatan
membaca teks aksara Jawa (misalnya: nglegena-pasangan/sandhangan/
angka/swara/murda/rekan/lainnya)
Tujuan Pembelajaran
1 Melalui proses pembelajaran dengan model pembelajaran problem based learning
pendekatan TPACK, dan media Ula Sawa (kertu dolanan aksara Jawa), peserta didik
menelaah kaidah penulisan teks aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan
dengan gotong royong dan kritis. (C4)
2 Melalui proses pembelajaran dengan model pembelajaran problem based learning
pendekatan TPACK, dan media Ula Sawa (kertu dolanan aksara Jawa), peserta didik
mampu menggunakan aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan dalam
membaca teks aksara Jawa dengan kreatif. (P5)
Indikator Ketercapaian Tujuan Pembelajaran
1 Setelah memainkan media Ula Sawa (kertu dolanan aksara Jawa), peserta didik
mampu menelaah kaidah penulisan teks aksara Jawa nglegena-pasangan/
sandhangan dengan gotong royong dan kritis. (C4)
2 Setelah memainkan media Ula Sawa (kertu dolanan aksara Jawa), peserta didik
mampu menggunakan aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan dalam
membaca teks aksara Jawa dengan kreatif. (P5)
Hal. 1
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
C. Aktivitas Belajar
1. Orientasi Pada Peserta Didik
Para siswa, kita gesang ing tanah Jawa ingkang
sugih budaya adilihung, salah satunggaling aksara Jawa.
Aksara Jawa menika minangka aksara ingkang unik, beda
kalihan sanesipun. Cobi para siswa jingglengana gambar
iki!
https://api2.ciptaloka.com/v1/mock/design?imgi https://3.bp.blogspot.com/- https://s0.bukalapak.com/img/57387483892/larg
d=en4enxw498&m=173&s=0&z=l&p=2 Kn8GWsxIj4U/WzRYXXRHpmI/AAAAAAAABDs/PUrWPHuU8BcBJ e/data.jpeg.webp
YLKvL_eLj6PyzzvnT4jACLcBGAs/s400/jalan-malioboro4.jpg
Nggih leres, menika minangka cak-cakanipun panyeratan aksara Jawa ingkang
wonten ing pagesangan. Aksara Jawa saged kaserat wonten rasukan, papan nama, lsp.
Pramila wonten pamulangan menika, para siswa bakal dipunajak sinau kangge mangertosi
wujud lan panggonipun aksara Jawa. Babagan menika tansah migunani tumraping para siswa
sadaya, amargi saged kangge budidaya saha nguri-uri kabudayan Jawa ingkang adilihung
kalawau.
PETA KONSEP
Hal. 2
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
Wujuding Aksara Jawa Nglegena
Aksara Jawa menika wonten 20 (kalih dasa). Saben aksara dipunucapaken
kanthi silabis utawi wanda utawi ‘suku kata’. Wonten mrika wanda gadhah teges
gabungan antawisupun konsonan kalihan sandhangan swara /a/. wondene urut-
urutanipun inggih menika: ha, na, ca, ra, ka, da, ta, sa, wa, la, pa, dha, ja, ya, nya, ma,
ga, ba, tha, nga. Wondene wujudipun kados ing ngandhap menika :
Wujuding aksara Jawa ingkang saemper kadosta :
1
ha la ta
2 ka ba
na
3
ca wa
4
ra ga
5
da sa
6
pa ya
7
dha ma
8
tha nga nya
9
Hal. 3
ja
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
Nyerat Aksara Jawa Nglegena
Caranipun migunakaken kados dene nyerat padatan, inggih menika kanthi nata uatwi
ngrantam kados uninipun ingkang badhe dipunserat. Panyeratan aksara Jawa kanthi
cithak kedah dipunserat jejeg, kados tuladha ngandhap menika.
Kala-kala mara rana
Ana lawa sanga
Sarana lara mata
Panyeratan aksara Jawa kanthi sinerat asta kedah dipunserat miring saha aksaranipun
ngandhul utawi tumemplek garis ing nginggil. Tuladha panyeratanipun aksara Jawa
kanthi seratan asta kados ngandhap menika :
https://1.bp.blogspot.com/-UKy2gWFbJ-s/YSkXI6V_zSI/AAAAAAAAI9I/BjeAsFXPuxUSBD7mo9UN8rOyeyxsWpZ9QCLcBGAsYHQ/s442/TULADHA%2BTANGAN.JPG
Wujuding Pasangan Aksara Jawa
Hal. 4
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
Kelompoking pasangan
Kelompoking aksara Jawa miturut wujuding pasangan.
1 Jejer Sepah : pasangan ingkang sejajar kalihan ..… ..…
aksara aslinipun (sa, pa, ha) …
2 Ngisore Katul : pasangan ingkang wonten ..…
ngandhap, wujuding sami kalihan aksara aslinipun
namung wingkingipun dipunbusak. (ka, ta, la)
3 Disambung Dinyawani : pasangan ingkang wonten
ngandhap, wujuding nyambung kalihan aksara mati
wonten sanginggilipun. (da, nya, wa, na)
4 Tetep Ragoyang : pasangan ingkang wonten ….. …… ……. ……
ngandhap, wujudipun sami. (ra, ga, ya, nga)
5 Cetha beja jodhomu …… …… …… …... ……
…...
Pasangan menika mujudanken aksara leliru (pengganti) ingkang mapan wonten
sawingkingipun aksara mati (konsonan) utawi menawa wonten konsonan rangkep, konsonan
ing wingking kedah dipungantos pasangan aksara.
Tuladha pasangan
bantal = konsonan “t”, dipungantos pasangan amargi dumunung wonten
wingking konsonan “n”.
kambil = konsonan “b”, dipungantos pasangan amargi dumunung wonten
wingking konsonan “m”.
bakwan = konsonan “w”, dipungantos pasangan amargi dumunung wonten
wingking konsonan “k”.
cathetan : konsonan rangkep sawingkingipun aksara h, r, saha ng boten dipungatos pasangan,
amargi konsonan h, r, saha ng sampun dipungantos …h (wigyan), …/(layar), saha …= (cecak)
Hal. 5
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
Sandhangan Swara
Sandhangan Wiyanjana
Aksara Khusus
Hal. 6
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
2. 2. Mengorganisasi Peserta Didik untuk Belajar
Saksampunipun ngatosaken materi babagan aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan,
para siswa sampun saged bedakaken wujuding aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan
dereng? Menawi dereng utawi langkung gamblang, Ayo sami pirembagan kelompok!!!
Damela kelompok ingkang kadadeyan saking 5-6 siswa. Saben kelompok gadhah tugas
kangge ngrembag aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan!
3. 3. Membimbing Penyelidikan Peserta Didik Baik Secara Individu maupun
Kelompok
Wonten perangan menika, para siswa kasuwun maos saha ngudhari (menelaah) teks aksara
Jawa. Rembugen sesarengan kelompokmu ingkang nerangaken wujuding aksara Jawa pa
cerek kalihan nga lelet.
Maos komik aksara Jawa
Hal. 7
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
Rubrik Asesmen dan Pedoman Penskoran Skor
Soal Kriteria aksara Jawa Nglegena 10
8
para siswa kasuwun maos saha Menyebutkan Aksara pa cerek/nga lelet sebanyak 5 6
ngudhari (menelaah) teks aksara Menyebutkan Aksara pa cerek/nga lelet sebanyak 4 4
Jawa. Rembugen sesarengan Menyebutkan Aksara pa cerek/nga lelet sebanyak 3 2
kelompokmu ingkang nerangaken Menyebutkan Aksara pa cerek/nga lelet sebanyak 2 10
aksara Jawa pa cerek kalihan nga Menyebutkan Aksara pa cerek/nga lelet sebanyak 1
lelet
Total Skor Maksimal
Pedoman Asesmen
=( ℎ ℎ : ) 100
Rubrik Penskoran Aspek Penilaian Siswa Jumlah Nilai
No Nama Kelompok
Pa cerek saha nga lelet
54 3 21
Nama Kelompok : ………………….
Kelas : ………………….
Anggota : 1………………….
2………………….
3………………….
4………………….
5………………….
No Wujude Tembung aksara pa cerek / nga lelet
Hal. 8
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
4. 4. Mengembangkan dan Menyajikan Hasil Karya
Wonten ing perangan menika, para siswa kasuwun maos paragraf aksara Jawa supados para
siswa langkung paham anggenipun maos aksara Jawa.
Papan kangge nggarap!
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………..……………………
………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………Hal. 9
………
…………………………………………………………………………………………
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
5. Menganalisis dan Mengevaluasi Pemecahan Masalah
Para siswa, dugi perangan menika ayo padha ngucap syukur amarga para siswa mangertosi
kaidah penulisan teks aksara Jawa nglegena-pasangan/sandhangan. Wonten pamulangan
ingkang sampun kalampahan kala wau kalebet pamulangan HOTS (High Order Thingking
Skill), amarga para siswa sampun gladhen ngetrapaken satunggaling ngelmi ingkang
lumampah, inggih menika ngetrapaken kaidah penulisan teks aksara Jawa nglegena-
pasangan/sandhangan.
Salajengipun, kangge mangertosi menapa para siswa sampun nguwaosi materi menika,
Pramila garepen tes formatif ngandhap menika!
https://quizizz.com/join?gc=541951
REFLEKSI
Saksampunipun para siswa nglampahi pamulangan aksara Jawa nglegena, wangsulana
pitakenan ing ngandhap menika !
1. Bab menapa kemawon ingkang para siswa sinau dinten menika?
Wangsulan: ……………………………………………………………….
2. Menapa kemawon kabisanmu sasampunipun sinau materi aksara Jawa?
Wangsulan: ……………………………………………………………….
3. Bab aksara Jawa pundi ingkang dereng kok mangertosi?
Wangsulan: ……………………………………………………………….
4. Kagem pepanggihan ingkang badhe dhateng, miturut para siswa saenipun
kadospundi?
Wangsulan: ……………………………………………………………….
UMPAN BALIK
Para siswa, maos aksara Jawa langkung rumiyin kedah mangertosi saha paham
kalihan aksara nglegena saha pasangan. Supados saged gampil anggenipun maos
aksara Jawa, mula ayo padha sregep ngapalaken aksara Jawa nglegena-pasangan.
Kejawi menika para siswa ugi kedah gladhen maos aksara Jawa. Ugi menawi
dereng paham, ampun ajrih nyuwun pirsa dhateng bapak ibu Dwija!
KAPUSTAKAN
Hal. 10
LKPD BAHASA JAWA X FASE E
SMA NEGERI 3 SALATIGA
Gandung Widaryatmo, dkk. 2016. Prigel basa jawa SMA/MA SMK/MAK Kelas X.
Jakarta:Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan.
Setiawan Heri. 2014. Mumpuni Basa Jawa 3 Kangge SMA/MA/SMALB/ SMK/MAK.
Surakarta. Tiga Serangkai
WJS,Poerwadarminta.1939. Boesastra Djawa.J.B Wolters: Groningen Batavia.
Susilowati, G., & Setiawan, D. (2019). PENGEMBANGAN MEDIA FLASH CARD
AKSARA JAWA UNTUK MENINGKATKAN KETERAMPILAN MEMBACA
DAN MENULIS.
Hal. 11