เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 2
เอกสารประกอบการเรยี น
โนราบทสอนรำ
เสนอ
อาจารย์ธีรวัฒน์ ชา่ งสาน
จัดทำโดย
นางสาวธญั ญารตั น์ พราหมณ์บัวทอง
รหสั นกั ศึกษา 6411120016
รายงานเลม่ นี้เปน็ ส่วนหน่งึ ของรายวิชา การแสดงโนรา 2051408
ภาคเรยี นที่ 1 ปกี ารศกึ ษา 2565
สาขาวชิ านาฏศลิ ป์
มหาวทิ ยาลัยราชภฏั นครศรธี รรมราช
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 3
คำนำ
เอกสารประกอบการเรยี นเรื่องโนราสอนรำ รหัสวิชา 2051408 สาระนาฏศลิ ป์ กลุ่มสาระการ
เรียนรศู้ ลิ ปะสำหรบั นักเรียนชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี 2 จัดทำขนึ้ เพื่อวตั ถปุ ระสงค์ใช้เป็นการส่อื การเรยี นการ
สอนของนกั เรยี น มุ่งเนน้ ให้ผเู้ รยี นบรรลุตามหลักสูตรสถานศึกษาขน้ั พนื้ ฐาน ผเู้ รียบเรยี งไดศ้ กึ ษาคน้ คว้า
และรวบรวมขอ้ มลู ข้ึนเพื่อให้ครูผสู้ อนและนักเรยี นสามารถนำความร้ทู ไี่ ด้ไปใชป้ ระโยชนไ์ ด้จริง
สาระสำคญั ของเอกสารประกอบด้วย ความหมาย ประวตั ิความเป็นมาของโนราบทสอนรำ
องค์ประกอบชุดการแสดงโนราบทสอนรำ ประกอบดว้ ย ผู้แสดง เพลงประกอบการแสดง เครือ่ งแตง่ กาย
และท่ารำ
ขอขอบคุณผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ ดร.ธีรวัฒน์ ชา่ งสาน อาจารยป์ ระจำวิชาการแสดงโนรา ท่ีชี้แนะ
พัฒนาเอกสารจนสมบูรณ์ ขอบคณุ โนรากลอยใจ หทยั ศลิ ป์ ท่ีเสยี สละมาเปน็ วทิ ยากรแนะนำการแสดง
โนรา ขอบคุณเพ่ือนๆ พ่ๆี สาขาวิชานาฏศลิ ปท์ ่ีช่วยกนั พฒั นาสร้างผลสมั ฤทธ์ิของงานเอกสารในครัง้ น้ี
นางสาวธัญญารตั น์ พราหมณ์บัวทอง
1 พฤศจิกายน 2565
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 4
สารบญั
เรอื่ ง หนา้
คำนำ…………………………………………………………………………………………………………………………………………..2
สารบัญ………………………………………………………………………………………………………………………………………..3
สารบญั ภาพ…………………………………………………………………………………………………………………………………4
สาระสำคัญ………………………………………………………………………………………………………………………………….5
วัตถปุ ระสงคเ์ ชงิ พฤติกรรม.……………………………………………………………………………………………………………5
กระดาษคำตอบ…………………………………………………………………………………………………………………………..7
แบบทดสอบก่อนเรียน………………………………………………………………………………………………………..…8 - 10
หัวขอ้ เน้อื หาประจำาบท………………………………………………………………………………………………………11 - 48
คำถามทบทวน……………………………………………………………………………………………………………………49 - 52
กระดาษคำตอบ………………………………………………………………………………………………………………………….53
แบบทดสอบหลงั เรียน…………………………………………………………………………………………………………54 - 56
บรรณานุกรม…………………………………………………………………………………………………………………………….57
ประวัติผ้เู ขยี น……………………………………………………………………………………………………………………………58
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 5
สารบัญภาพ
ภาพท่ี หนา้
1 การแสดงโนราห์……………………………………………………………………………………………………………………12
2 เครอื่ งแต่งกายมโนราห์……………………………………………………………………………………………………17 - 21
3 ท่ารำบทสอนรำ……………………………………………………………………………………………………………...22 - 47
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 6
คำชีแ้ จงการใชเ้ อกสารประกอบการเรียน
โนราบทระไวระเวก สำหรบั นกั เรียนชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 6
นกั เรียนตอ้ งมีความซอ่ื สัตยต์ ่อตนเอง โดยต้องปฏบิ ตั ิตามคำสงั่ ของครูอยา่ งเคร่งครัด 2. เอกสารเรื่องโนรา
บทระไวระเวก เป็นเอกสารท่ีมคี วามสมบูรณ์ในเลม่ นกั เรียนตอ้ งทำความ เขา้ ใจกบั คำชแ้ี จง ตรวจสอบ
วัตถปุ ระสงค์ ตรวจสอบสาระสำคัญ ทำแบบฝึกหัดก่อนเรียน แลว้ จงึ ศึกษา สาระในเล่มท้ังหมด อา่ นสรปุ
และทำคำถามทบทวนท่ีมใี นเล่มทุกครงั้ ทำแบบทดสอบหลังเรียนอยา่ งมี สมาธิและเข้าใจ 3. นักเรยี นต้อง
อา่ นหนังสือทุกหน้าเพ่อื ทำความเขา้ ใจ หากมีข้อสงสัยใหถ้ ามครู 4. นักเรยี นปฏิบัติตามกิจกรรมอย่าง
เครง่ ครดั โดยเฉพาะอย่างย่งิ แบบทดสอบกอ่ นเรียน/หลงั เรียน นกั เรียนจะต้องมีความซือ่ สตั ย์โดยจะตอ้ ง
ทำด้วยตนเองอยา่ งเครง่ ครดั 5. เมื่อนกั เรียนเรียนและทำกิจกรรมในเลม่ เสรจ็ จะต้องเก็บเอกสาร
ประกอบการเรียนสง่ ครูเพื่อ จะได้บันทึกคะแนน 6. หากนักเรยี นอา่ นคำถามในกจิ กรรมไม่เข้าใจจะต้อง
ตรวจสอบกบั คุณครูเท่านนั้ โดยไม่ถาม เพื่อน
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 7
มาตรฐานการเรียนรู้
มาตรฐาน ศ 3.1 เข้าใจและแสดงออกทางนาฏศิลปท์ างสรา้ งสรรค์ วเิ คราะห์ วพิ ากษ์วิจารณ์
คณุ ค่า นาฏศลิ ป์ ถา่ ยทอดความรสู้ กึ ความคิดอย่างอสิ ระ ช่ืนชม และประยุกต์ใชใ้ นชวี ิตประจำวนั
มาตรฐาน ศ 3.2 เข้าใจความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งนาฎศิลป์ ประวตั ิศาสตร์ และวัฒนธรรม เห็นคุณค่า ของ
นาฎศลิ ปท์ ่เี ป็นมรดกทางวฒั นธรรม ภมู ิปญั ญาทอ้ งถ่นิ ภูมปิ ัญญาไทยและสากล
ตัวช้วี ัด
มาตรฐาน ศ 3.1 ม.4-6/1 มีลักษณะการแสดงหลายรูปแบบ
มาตรฐาน ศ 3.2 ม.4-6/4 นำเสนอแนวคดิ ในการอนุรักษ์นาฏศลิ ป์ไทย
สาระสำคญั /แนวคดิ หลกั
โนราบทปฐม เปน็ การแสดงพื้นเมืองภาคใต้ท่ีเหมาะสำหรับนำมาใช้ประกอบการเรยี นการสอน
สำหรบั เป็นฐานของการศึกษา อีกทง้ั เน้ือเพลงสือ่ สารง่าย เข้าใจง่าย สามารถปฏิบัติท่ารำได้อยา่ งลงตวั ใน
เดก็ ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย
สาระการเรียนรู้
สาระสำคัญของเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง โนรา มดี ังน้ี
1. ความหมาย
2. ประวัตหิ รอื ตำนานโนรา
3. องค์ประกอบของโนรา
3.1 เครอื่ งแต่งกาย
3.2 ดนตรี
3.3 บทรอ้ งและเพลง
3.4 ผแู้ สดง
3.5 สถานท่ีแสดง
3.6 ท่ารำ
4. ความเชอื่ และพิธกี รรม
โอกาสทใ่ี ชใ้ นการแสดง.
จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
1. นักเรยี นเขา้ ใจองคป์ ระกอบของการแสดงโนราได้ถูกต้อง
2. นักเรียนสามารถขับร้องกลอนประกอบการรำโนราบทระไวระเวก ได้ถูกต้องตามจังหวะและ
ทำนอง
3. นกั เรยี นมีทกั ษะปฏบิ ัติท่ารำบทระไวระเวกไดถ้ ูกต้องและสวยงาม
4. นกั เรยี นสามารถนำความรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการโนราไปใช้แสดงตามโอกาสท่สี มควร
วธิ ีสอนและกจิ กรรมการเรียนการสอน
1. วิธสี อน
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 8
วธิ ีสอนมีการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนโดยใชว้ ิธีการสอนที่หลากหลายมีการจัดการเรียน
การสอนแบบอธิบาย อภิปรายและการฝึกปฏิบัติ การทำงานกลุ่ม ทำแบบทดสอบก่อนเรียน / หลังเรียน
และการทำแบบฝึกหดั ทา้ ยบท
2. กจิ กรรมการเรียนการสอน
การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนประจำบทนี้ผู้สอนต้องใช้ประกอบแผนการจัดการเรียนรู้ที่
1-2 จากคูม่ ือการใชน้ วัตกรรมเอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทครูสอน
สอ่ื การเรียนการสอน
1. คมู่ ือการใชเ้ อกสารประกอบการ
2. เอกสารประกอบการเรยี น
การวดั ผลและประเมนิ ผล
กระบวนการวัดผลประเมนิ ผล
1. วิธีการ
1.1 สงั เกตพฤติกรรมรายบุคคล
1.2 สังเกตพฤติกรรมรายกลุ่ม
1.3 ตรวจแบบฝกึ หดั
1.4 ทดสอบก่อนเรียน / หลังเรยี น
2. เครื่องมือ
2.1 แบบประเมนิ พฤตกิ รรมรายบุคคล
2.2 แบบประเมนิ พฤตกิ รรมรายกลุ่ม
2.3 แบบเฉลยแบบฝกึ หดั ท้ายบทที่ 1
2.4 แบบทดสอบกอ่ นเรยี น / หลงั เรียน
2.5 แบบเฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น / หลังเรียน
3. เกณฑก์ ารวดั ผลประเมนิ ผล
3.1 ทำแบบทดสอบผา่ นเกณฑร์ อ้ ยละ 80
3.2 ทำแบบฝึกหัดผา่ นเกณฑร์ อ้ ยละ 80
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 9
กระดาษคำตอบ
โรงเรียน......................................................................ปกี ารศึกษา...........................
ชอ่ื ..........................................................................ช้ัน...................เลขท่.ี ...............
กลุ่มสาระการเรียนรู้.....................วันท่ี..............เดือน...................พ.ศ..................
ข้อ ก ข ค ง ขอ้ ก ข ค ง
16
27
38
49
5 10
ประเมนิ ผล
เต็ม
ได้
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 10
แบบทดสอบก่อนเรียน
กลุ่มสาระการเรยี นรศู้ ิลปะ สาระนาฏศลิ ป์ ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี ....
เรื่อง ......... รหสั วิชา ............ เวลา ....... นาที คะแนน ......... คะแนน
**********************************************************************************
คำช้แี จง : ใหน้ กั เรยี นเลือกคำตอบที่ถกู ทสี่ ดุ แล้วทำเครื่องหมาย (×) ลงในกระดาษคำตอบ
1. เหตุใดนางนวลทองสำลจี ึงต้ังครรภ์
ก. รักชอบกบั ผู้ชาย
ข. เสวยเกสรดอกบวั
ค. พระสุบินวา่ ต้ังครรภ์
ง. เสวยผดิ สำแดง
จ. สนทนากับปลาบู่
2. จังหวัดใดเป็นแหล่งกำเนิดโนรา
ก. กระบ่ี
ข. นครศรีธรรมราช
ค. สตูล
ง. สงขลา
จ. พัทลุง
3. พระยาสายฟ้าฟาด เนรเทศนางนวลทองสำลีไปกบั พาหนะอะไร
ก. ขีม่ ้า
ข. นงั่ บนพรหม
ค. เรือหัวโทง
ง. ลอยแพ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 11
จ. จักยานยนต์
4. นางนวลทองสำลีติดเกาะ เกาะนน้ั มชี ่อื วา่ อะไร
ก. เกาะพพี ี
ข. เกาะกะชงั
ค. เกาะหนเู กาะแมว
ง. เกาะชวา
จ. เกาะลังกาวี
5. ข้อใดท่ีพระยาสายฟ้าฟาดพระราชทานให้กุมารน้อย
ก. ขนุ ศรีศรทั ธา
ข. พระลอ
ค. พระอภัยมณี
ง. ไขเ่ หล้ียม
จ. เอกชัย
6. ขอ้ ใดไมใ่ ชเ่ คร่ืองแต่งกายมโนราห์
ก. เทรดิ
ข. ปง้ิ คอ
ค. ปง้ิ บ่า
ง. ห่มนาง
จ. เลบ็
7. ข้อใดไม่ใช่เคร่ืองดนตรโี นรา
ก. ปี่
ข. ฉ่งิ
ค. โหม่ง
ง. ทับ
จ. ฆ้อง
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 12
8. จากรูปคอื ทา่ ใด
ก. ท่องโรง
ข. ยกหน้า
ค. ยกขา้ ง
ง. พาดขา
จ. สอดสร้อย
9. จากรูปคือท่าใด
ก. ทอ่ งโรง
ข. ยกหนา้
ค. ยกข้าง
ง. พาดขา
จ. สอดสร้อย
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 13
10. จากรปู คือทา่ ใด
ก. ทอ่ งโรง
ข. ยกหน้า
ค. ยกขา้ ง
ง. พาดขา
จ. สอดสร้อย
รำโนราบทสอนรำ
การรำโนราบทสอนรำเป็นพ้นื ฐานการฝกึ รำโนราในท่ายืน ต่อเน่ืองจากบทครสู อน นักเรยี นทกุ คน
หากต้องการฝึกการรอ้ ง การปฏบิ ัติทา่ รำบทสอนรำให้ถูกต้องสวยงามก่อนเป็นอนั ดบั แรก เทคนิคการรำ
โนราบทสอนรำจะต้องมหี ลักการฝกึ ฝนทถ่ี ูกต้องอย่างลึกซ่งึ จะได้มคี วามหมน่ั ใจทสี่ รา้ งสรรค์ท่ารำให้มี
คุณภาพ
ความหมาย
ธีรวัฒน์ ช่างสาน, (2536 : 1) ให้ความหมายว่าโนราเป็นศิลปะการแสดงพื้นถิ่นประเภทมหรสพในภาคใต้ มี
ทั้งการร้อง การรำ การแสดงเป็นเรื่องราว ในยุคเริ่มต้นนิยมเล่นกับในแถบจังหวัดรอบลุ่มทะเลสาบ คือ
จงั หวดั สงขลา จงั หวัดพัทลุง จังหวัดตรงั และจังหวดั นครศรีธรรมราช ตอ่ มาดว้ ยอทิ ธิพลของการแพร่กระจาย
ทางวัฒนธรรม การแสดงโนราจึงมีปรากฏเกือบทุกจังหวัดในภาคใต้และอาจเพิ่มเติมตามภูมิภาคอื่น ๆ ของ
ประเทศไทย
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 14
ดังนั้น โนรา จึงหมายถึง ศิลปะการแสดงพื้นเมืองอย่างหนึ่งของภาคใต้ มีแม่บทท่ารำอย่างเดียวกับ
ละครชาตรี ลกั ษณะของการแสดงมีทั้งการร้อง การรำ การแสดงเป็นเรือ่ งราว ในยุคเรม่ิ ตน้ นยิ มเลน่ เรื่อง
พระสุธนมโนห์ราและเล่นกันในแถบจังหวัดรอบลุ่มทะเลสาบ คือ จังหวัดสงขลา จังหวัดพัทลุง จังหวัดตรัง
และจงั หวดั นครศรธี รรมราช ตอ่ มาดว้ ยอิทธิพลของการแพร่กระจายทางวัฒนธรรม การแสดงโนราจงึ มีปรากฏ
เกือบทกุ จงั หวดั ในภาคใต้และอาจเพ่ิมเตมิ ตามภมู ภิ าคอน่ื ๆ ของประเทศไทย
ประวตั ิโนรา
ตำนานที่เลา่ โดยขนุ อปุ ถัมภน์ รากร
ตำนานที่เล่าโดยขุนอุปถัมภ์นรากร (โนราพุ่มเทวา) อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุงความว่าพระยา
สายฟ้าฟาดเป็นกษัตริย์ครองเมืองๆ หนึ่ง มีชายาชื่อนางศรีมาลา มีธิดาชื่อนางนวลทองสำลี วันหนึ่งนางนวล
ทองสำลีสุบินว่ามีเทพธิดามาร่ายรำให้ดู ท่ารำมี 12 ท่า มีดนตรีประโคม ได้แก่ กลอง ทับ โหม่ง ฉิ่ง ปี่ และ
แตระ นางให้ทำเครื่องดนตรีและหดั รำตามท่สี บุ ินเป็นทคี่ รึกครื้นในปราสาทอยู่มาวันหนึ่ง นางอยากเสวยเกสร
บวั ในสนะหน้าวงั คร้ันนางกำนัลเกบ็ ถวายให้เสวย นางกท็ รงครรภ์ แต่ยังคงเล่นรำอยู่ตามปกติ วันหนึ่งพระยา
สายฟ้าฟาดเสด็จมาทอดพระเนตรการรำของธิดา เห็นนางทรงครรภ์ทรงซักไซ้เอาความจริง ได้ความเหตุ
เพราะเสวยเกสรบัว พระยาสายฟ้าฟาดทรงไม่เชื่อ และทรงเห็นว่านางทรงทำให้อัปยศ จึงรับสั่งให้เอานาง
ลอยแพ พร้อมด้วยสนมกำนัล 30 คน แพไปติดเกาะกะชัง นางจึงเอาเกาะนั้นเป็นที่อาศัย ต่อมาได้ประสูติ
โอรส ทรงสอนให้โอรสรำโนราได้ชำนาญ แล้วเล่าเรื่องแต่หนหลังให้ทราบ ต่อมากุมารน้อยซ่ึงเป็นโอรสของ
นางนวลทองสำลีไดโ้ ดยสารเรือพ่อค้าไปเที่ยวรำโนราไปยังเมืองพระอัยกา เรือ่ งเล่าลอื ไปถึงพระยาสายฟ้าฟาด
ๆ ทรงปลอมพระองค์ไปดูโนรา เห็นกุมารน้อยมีหน้าตาคล้ายพระธิดา จึงทรงสอบถามจนได้ความจริงว่าเป็น
พระราชนัดดา จึงรับสั่งให้เข้าวัง และให้อำมาตย์ไปรับนางนวลทองสำลีจากเกาะกะชัง แต่นางไม่ยอมกลับ
พระยาสายฟ้าฟาดจึงกำชบั ใหจ้ ับมัดขึ้นเรือพามา ครนั้ เรอื มาถึงปากน้ำ จะเข้าเมืองก็มีจระเข้ลอยขวางทางไว้
ลูกเรือจึงต้องปราบจระเข้ ครั้งนางเข้าเมืองแล้ว พระยาสายฟ้าฟาดได้ทรงจัดพิธีรับขวัญขึ้น และให้มีการรำ
โนราในงานนี้โดยประทานเครื่องต้น อันมีเทริด กำไลแขน ปั้นเหน่ง สังวาลพาดเฉียง 2 ข้าง ปีกนกแอ่น หาง
หงส์ สนับเพลา ฯลฯ ซึ่งเป็นเครื่องทรงของกษัตริย์ให้เป็นเครื่องแต่งตัวโนรา และพระราชทานบรรดาศักด์ิ
ให้แก่กุมารน้อยราชนดั ดาเป็นขนุ ศรีศรัทธา
ประวัตชิ ดุ การแสดง
รำโนราบทสอนรำ
เป็นท่ารำสำหรับฝึกหัดในท่ายืนรำของการรำโนรา สาระของท่ารำอธิบายรูปแบบการสอนมีการ
ผสมท่ารำมากขึ้น บทร้องจะมีทั้งหมด 40 วรรค ทุกวรรคจะมีการร้องและการรับจังหวะของตัว ต้นเสียง
และมลี กู ครู่ ้องรบั ของน่าฟง้ ในทำนองเพลงทับเพลงโทน ท่ารำเป็นการแนะนำใหร้ ำในลกั ษณะต่าง ๆ เช่น
รำระดับหัวไหล่ รำระดับชายพก การหมุนตัวในท่ารำ บางท่ารำสอนเรื่องพุทธศาสนา บางท่ารำนำเอา
พฤติกรรมการทำงานในชีวิตประจำวัน บางท่ารำนำเสนอตัวละครในวรรณคดี เช่น พระราม หนุมาน ซึ่ง
ใหร้ ายละเอียดท่เี พ่ิมข้ึนตามลำดับ
It is a dance for practicing in the standing position of the “Nora” dance. The essence
of the dance explains the teaching style with more dance combinations. The lyrics include
a total of 4 0 paragraphs, every paragraph has a chorus and the rhythm of the source of
the voice. It has a double singer style with singers who sing in the melody of “Pleng Tub
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 15
Pleng Tone” song. The dance posture can consist of various dance moves, such as
shoulder level move, carry-on move, body rotating move. Some dance moves aim to
teach about Buddhism. Some dance moves imitate the behavior of work in daily life. Some
dance moves feature characters from literature such as “Rama” and “Hanuman”, which
are given in more detail later on.
องค์ประกอบชดุ การแสดง
ผ้แู สดง
องค์ประกอบชุดการแสดงรำบทระไวระเวก จะให้รายละเอียด ประกอบด้วย ผู้แสดง เพลง
ประกอบการแสดง เครื่องแตง่ กาย และท่ารำ ดังน้ี
ภาพที่ 1 ภาพการแสดงโนราห์
ผแู้ สดง
ผู้แสดง หมายถึง คนที่รับผิดชอบในการแสดงโนราทั้งการร้อง การ รำการแสดงเป็นเรื่องราวบน
เวทีในแตล่ ะครั้ง ประกอบด้วย ตัวนายโรง ตวั นางรำ และตวั ตลก ดงั นี้
1. ตวั นายโรง หมายถงึ ตวั พระเอก เจ้าของคณะ หวั หน้าคณะผ้แู สดงที่เป็นผู้นำของคณะโนรา ใน
อดีตใช้ผู้ชายแสดงล้วน จึงต้องมีรูปร่างที่ เป็นผู้นำมีความรอบรู้จัดเจนในกระบวนการแสดงโนราอย่าง
ชัดเจน
2. ตวั นางรำ หมายถึง ตัวนางโนราทเี่ ปน็ ตวั ประกอบในการรำ โนราแตล่ ะคร้ังในอดีตตวั นางรำมัก
เปน็ ตวั หวั จุกโนรา คือเดก็ ฝึกหัดรำโนรา ท่ีมคี วามสนใจ มคี วามสามารถในการรำมกั เป็นตวั ประกอบในการ
รำหมู่ ของการรำบทครูสอน บทสอนรำ บทปฐม และอื่นระยะต่อมาหัวจุกโนรา เริ่มหมดไปจากสังคม
ปัจจุบันเริม่ มีโนราหญิงเกิดขนึ้
3. ตัวตลก หมายถึง ผู้แสดงที่ทำให้ผู้ชมขบขัน, โดยปริยาย หมายถึงผู้ที่คนอื่นหัวเราะเยาะการ
แสดงโนราจะมีตวั ตลกทใี่ ชแ้ สดงหลกั คู่ กบั การแสดงโนราคือ ตวั พรานเปน็ ตัวแสดงทีส่ ำคัญมหี ลายบทบาท
ท้งั เปน็ ตัวตลกของคณะโนราและเป็นตวั บอกเรื่องสำหรับทำการแสดงในแต่ละคร้งั อยา่ งไรก็ตามตัวตลกใน
บทบาทการแสดงของโนรามีตัวพราน 2 ลกั ษณะ คือ พรานผ้ชู ายสวมหนา้ กากสแี ดง และพรานผู้หญิงหรือ
พรานเมีย สวม หน้ากากสขี าวหรอื สเี นอื้
เพลงประกอบการแสดง
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 16
เพลงประกอบการแสดงบทสอนรำ จะร้องในทำนองเพลงทับ เพลงโทน ประกอบด้วยผู้ร้องท่เี ป็น
ต้นเสียง และลกู คูร่ อ้ งรบั ประกอบทำนองดนตรี
บทรอ้ งสอนรำ เป็นการรอ้ งลักษณะเพลงทบั เพลงโทน ซึ่งต้องประกอบด้วย ตน้ เสียง และลกู คู่
ร้องรบั ก่อนฝึกการร้องควรเข้าใจเนือ้ หาของเพลงร้อง ดงั นี้
สอนเอยสอนรำ ครูใหข้ า้ รำเทยี มบา่
ปลดปลงลงมาได้ ครูให้ขา้ รำเทียมพก
วาดไวใ้ ห้ฉายอก ยกหนกเปน็ แผนผาหลา
รำทา่ ชูสงู เสมอหนา้ เรียกชอ่ ระย้าพวงดอกไม้
ท่านีป้ ลดปลงลงมาได้ ครใู ห้ทา่ รำท่ารำโคมเวียน
รำทา่ กระหนกรปู วาด วาดไวใ้ ห้เหมอื นรปู เขยี น
รำทา่ กระหนกโคมเวียน รำท่ากระเชยี รปาดตาล
ฉันนี้น้องเอยเหวยนุด พระพทุ ธเิ จา้ หา้ มมาร
ฉนั นน้ี งคราญ พระรามจะข้ามสมุทร
รำเลน่ ให้สูงสุด เรียกว่าญาครฑุ ร่อนมา
ครฑุ เหลียวเห็นนาค ครฑุ เหอมนั ราปีกถา้
ทำรูปพระยาครุฑ ลงุ ยุดเอานาคนาคา
ครฑุ เฉียวเอานาคได้ พารอ่ นสดู่ าวเวหา
ทำรปู หนมุ าน ทะยานไปเผากรุงลงกา
ทำรูปทา้ วเทวา ขขี่ ีแ่ ต่มาชกั รถ
ทำรปู ฤาษดี าบส ลีลาจะเข้าอาศรม
สีม่ ุมยอดปราสาท วาดไว้ใหเ้ ป็นหน้าพรหม
ฉันนี่นอ้ งเอวกลม เรียบเรียงนารายณ์นาวศร
ฉันนีบ่ วร พระรามจะวางศรไป
ศรออกไปจากแหลง่ ศรไปตกเขาใหญ่
วิธีการรอ้ ง
วธิ กี ารรอ้ งในบทรำหมูน่ ้ี ต้องใชผ้ ูร้ อ้ ง 2 ฝา่ ย คือ ต้นเสยี ง หมายถึงผู้รอ้ งนำขึน้ เสยี งร้อง ตามบทที่
กำหนด และลกู คู่ หมายถึงผู้ร้องรบั ภายหลงั จากทีผ่ รู้ ้องนำรอ้ งจบ ตามทำทองที่กำหนด ดงั น้ี
ตน้ เสียง สอนเอยสอนรำ
ลูกคู่ สอนเอยสอนรำ
ต้นเสียง สอนแมน่ ะสอนรำ
ลูกคู่ สอนแมน่ ะสอนรำ
ตน้ เสียง ครใู ห้ขวัญเหอข้า ครใู ห้ข้ารำข้ารำเทยี มบา่
ลูกคู่ ครูใหข้ ้ารำขา้ รำเทยี มบ่า ครูให้ขวญั เหอขา้ ครูใหข้ า้ รำข้ารำเทยี มบ่า...
ต้นเสียง ปลดปลงลงมา
ลูกคู่ ปลดปลงลงมา
ต้นเสยี ง *ท่านีป้ ลดปลงลงมาได้
ลกู คู่ ทา่ น้ีปลดปลงลงมาได้
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 17
ต้นเสยี ง วา่ ครใู หข้ วัญเหอขา้ รำ ครใู ห้ข้ารำขา้ รำเทียมพก
ลกู คู่ ครใู ห้ข้ารำขา้ รำเทียมพก ครูให้ขวญั เหอข้ารำ ครใู ห้ขา้ รำขา้ รำเทยี มพก…
ตน้ เสยี ง วาดไว้ใหฉ้ ายอก
ลกู คู่ วาดไว้ให้ฉายอก
ต้นเสียง ท่านว้ี าดไว้ใหฉ้ ายอก
ลกู คู่ ทา่ นี้วาดไวใ้ ห้ฉายอก
ต้นเสยี ง ว่าใหย้ กขวญั เหอเป็นแผน ให้ยกเปน็ แผนผาหลา
ลกู คู่ ให้ยกเปน็ แพนเปน็ แพนผาหลา ให้ยกขวัญเอย่ เปน็ แพนผาหลายกเป็นแพนผาหลา
ตน้ เสียง รำสงู เสมอหนา้
ลูกคู่ รำสงู เสมอหน้า
ตน้ เสียง ทา่ นี้รำสูงเสมอหน้า
ลูกคู่ ทา่ นร้ี ำเสมอหน้า
ต้นเสียง เรยี กช่อขวญั เหอระย้าเรยี กชอ่ ระย้าพวงดอกไม้
ลกู คู่ เรยี กช่อระย้าระยา้ ดอกไม้ เรียกช่อขวัญเหอระยา้ ละยา้ ดอกไม้
ต้นเสียง ปลดปลงลงมาได้
ลูกคู่ ปลดปลงลงมาได้
ต้นเสียง ทา่ นป้ี ลดปลงลงมาได้
ลูกคู่ ทา่ นป้ี ลดปลงลงมาได้
ต้นเสียง ครใู หข้ วญั เหอข้ารำ ครใู ห้ข้ารำข้ารำทา่ โคมเวียน
ลูกคู่ ครใู ห้ข้ารำขา้ รำโคมเวยี น ครูให้ขวัญเหอขา้ รำ ครูใหข้ า้ รำท่าโคมเวยี น
ตน้ เสียง กระหนกรูปวาด
ลูกคู่ กระหนกรปู วาด
ต้นเสียง ทา่ นี้กระหนกรปู วาด
ลกู คู่ ทา่ นี้กระหนกรูปวาด
ต้นเสียง วาดไวข้ วัญเหอใหเ้ หมือนรปู เขยี น วาดไวใ้ ห้เหมือนรปู เขยี น
ลกู คู่ วาดไวใ้ หเ้ หมือนให้เหมือนรูปเขียน วาดไวข้ วญั เหอให้เหมือนรูปเขียน วาดไว้ให้เหมือน
รูปเขียน
ตน้ เสียง ทา่ กระหนกโคมเวยี น
ลูกคู่ แลว้ ท่ากระหนกโคมเวียน
ต้นเสียง ท่านี้กระหนกโคมเวียน
ลกู คู่ ท่าน้ีกระหนกโคมเวยี น
ตน้ เสียง ว่ารำท่าขวัญเหอกระเชยี ร รำท่ากระเชยี รปาดตาล
ลูกคู่ รำท่ากระเชยี รกระเชยี รปาดตาล วา่ รำท่าขวญั เหอกระเชยี ร รำท่ากระเชยี รปาดตาล
ต้นเสยี ง ว่าฉันนีน้ ้องเอยเหวยนดุ
ลูกคู่ ฉันนีน้ ้องเอยเหวยนดุ
ต้นเสียง ฉันนน้ี ้องเอยเหวยนดุ พระพุทธิเจ้า พทุ ธเิ จ้าห้ามมาร
ลูกคู่ แลว้ ว่าฉันนน้ี อ้ งเอย่ เหวยนุด พระพุทธเิ จา้ พุทธิเจา้ หา้ มมาร
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 18
ต้นเสียง ฉันนีน้ งคราญ
ลูกคู่ ไหนวา่
ตน้ เสยี ง ฉนั นี้นงคราญ พระรามจะข้าม พระรามจะขา้ มสมุทร
ลูกคู่ ฉันน้สี าวนงคราญ พระรามจะข้าม แลว้ จะขา้ มสมุทร
ต้นเสยี ง รำเลน่ ให้สงู สุด
ลกู คู่ ไหนว่า
ตน้ เสียง รำเล่นให้สูงสดุ เรยี กวา่ ญาครุฑ น้ญี าครุฑร่อนมา
ลกู คู่ แลตะรำเลน่ น้องเหอสูงสุด เรียกว่าญาครฑุ ร่อนมา
ตน้ เสยี ง ครฑุ มนั เหลยี วน้องเหอเห็นนาค
ลูกคู่ ไหนว่า
ต้นเสียง ครฑุ เหลยี วเห็นนาค ครุฑเหอมันรา แลมนั ราปกี ถ้า
ลูกคู่ แลตะ่ ครุฑเหลยี วน้องเอยเห็นนาค ครุฑเหอมันรา แลมนั ราปีกถ้า
ต้นเสยี ง มาทำใหเ้ ปน็ น้องเหอรูปครุฑ
ลกู คู่ ไหนว่า
ตน้ เสียง ทำเปน็ รปู ครุฑ ลงยดุ ลงนาคเหอเอานาคนาคา
ลูกคู่ แลต่ะทำเปน็ น้องเหอนน้ั รปู ครฑุ ลงยดุ ลงนาคเหอเอานาคนาคา
ต้นเสยี ง ครุฑมนั เฉยี วน้องเหอนาคได้
ลูกคู่ ไหนว่า
ตน้ เสยี ง ครฑุ เฉยี วนาคได้ พาร่อนสูด่ าว สูด่ าวเวหา
ลกู คู่ ว่าแลตะ่ ครฑุ เฉยี ว สาวเหอเอานาคได้ พารอ่ นสดู่ าว สูด่ าวเวหา
ตน้ เสียง มาทำเป็นรปู นีห้ นุมาน
ลกู คู่ ไหนว่า
ตน้ เสียง เปน็ รูปหนมุ าน ทะยานไปเผา ไปเผากรุงลงกา
ลูกคู่ แลตะ่ เป็นรปู น้องเหอ้ หนุมาน ทะยานไปเผา ไปเผากรงุ ลงกา
ตน้ เสยี ง มาทำเป็นรูปนีท้ ้าวเทวา
ลูกคู่ ไหนวา่
ต้นเสียง เปน็ รูปทา้ วเทวา ขีแ่ ตม่ ้าแตม่ ้าชักรถ
ลูกคู่ ออแลต่ะเปน็ รปู น้องเอยเทวา ขแ่ี ตม่ ้าแตม่ า้ ชกั รถ
ตน้ เสียง เปน็ รปู ฤาษดี าบส
ลกู คู่ ไหนวา่
ต้นเสยี ง เปน็ รปู ฤาษดี าบส ลลี าจะเขา้ แลจะเขา้ อาศรม
ลูกคู่ แลถ้าเปน็ รูปฤษดี าบส ลีลาจะเข้า แลจะเข้าอาศรม
ตน้ เสียง สี่มุมนอ้ งเหอปราสาท
ลกู คู่ ไหนว่า
ต้นเสียง สีม่ มุ ปราสาท วาดไว้ใหเ้ ป็นหน้าพรหม
ลูกคู่ แลตะส่ีมุมน้องเหอปราสารท วาดไว้ใหเ้ ป็นแล้วใหห้ นา้ พรหม
ต้นเสียง ฉนั นี้น้องเหอเอวกลม
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 19
ลกู คู่ ไหนวา่
ต้นเสียง ฉนั น้นี ้องเหอเอวกลม เรยี กองคน์ ารายณน์ น้ี ารายณน์ ้าวศร
ลกู คู่ แลต่ะฉันนน้ี ้องเหอเอวกลม เรียกองคน์ ารายณ์นนี้ ารายณน์ า้ วศร
ต้นเสียง ฉนั น้นี อ้ งเหอบวร
ลกู คู่ ไหนว่า
ตน้ เสียง ฉนั นน้ี ้องเหอบวร พระรามจะวาง จะวางศรไป
ลกู คู่ แลต่ะฉันนี้สาวเหอบวร พระรามจะวาง จะวางศรไป
ตน้ เสียง ศรออกน้องเหอจากแหลง่
ลูกคู่ ไหนวา่
ต้นเสียง ศรออกจากแหล่ง ศรเหอไปต้อง ไปต้องเขาใหญ่
ลูกคู่ แลตะศร ออกน้องเหอจากแหลง่ ศรเหอไปต้อง ไปตอ้ งเขาใหญ่
แลว้ วา่ หยุดกลอนร่อนรำรำไปหล่าวสาวเหอ
เคร่ืองแต่งกาย
ราชบัณฑิตยสภา, (2545) “เครื่อง” คือ สิ่งสำหรับประกอบกันหรือ เป็นพวกเดียวกัน“แต่ง” คือ
จัดให้งาม “กาย”คือตัว ดังนั้น “เครื่องแต่งกาย” จึงหมายถึงส่ิงสำหรับประกันจัดให้งามทีเ่ ก่ียวกับตัวของ
นักแสดง โนรา เชื่อกันว่าเครื่องแต่งกายโนราเป็นสิ่งของที่ขุนศรีศรัทธาได้รับพระราชทาน เป็นเครื่องต้น
อันมเี ทรดิ กำไลแขน ป้นั เหนง่ สังวาลพาดเฉียง 2 ขา้ ง ปกี นกแอน่ หางหงส์ สนบั เพลา
ธีรวัฒน์ ช่างสาน. (2560). สรุปเครื่องแต่งกายโนราตั้งแต่สมัย รัชกาลที่ 5 ถึงปัจจุบันมี 3 แบบ
คอื แบบเครอื่ งตน้ แบบทรงบวั และแบบเครอ่ื งลูกปัด 5 ช้นิ หรือเครือ่ งเต็ม
1. เทริด เป็นเครื่องประดับศีรษะของตัวนาย โรงหรือโนราใหญ่หรือตัวยืนเครื่อง(โบราณไม่นิยมให้
นางรำใช้)ทำเปน็ รูปมงกฎุ อยา่ งเตยี้ มีกรอบหนา้ มี ด้ายมงคลประกอบ
ภาพท่ี 2 เทริ ด
2. เคร่อื งลูกปัด หมายถึงชุดเส้ือผ้าเคร่อื งแตง่ กายของตวั โนราโดยการนำเม็ดลกู ปดั กระดูกต่าง ๆใน
ยคุ ก่อนนยิ มใชส้ เี มด็ ลกู ปัดอย่างน้อย 5 สี ท่ีตัดกันมาร้อยกับเชอื กตามลักษณะของภมู ิปัญญาของ
คนภาคใต้ ให้เกิดเป็นลวดลายต่าง ๆ ทง้ั ลายฟนั ปลาลายขา้ วหลามตัด ลายพิมพ์พอง อยา่ งวิจิตร
สวยงามนำมาห่อหุ้มร่างกายนักแสดงโนราแทนเส้ือประกอบ ดว้ ยชน้ิ สว่ นสำคัญ 5 ชิน้ คอื
2.1 บ่า สำหรบั สวมทบั บนบา่ ซ้าย และขวา รวม 2 ชิ้น
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 20
ภาพที่ 3 บ่า
a. ปง้ิ คอ สำหรับสวมห้อยคอด้านหน้าและดา้ นหลังคลา้ ยกรองละครไทยรวม 2 ชิ้น
ภาพท่ี 4 ปิ้งคอ
b. พานอกหรอื รอบอก เปน็ เทคนคิ การร้อยลูกปัดเปน็ รปู สีเ่ หลีย่ มผนื ผา้ ใช้พนั รอบตัวนักแสดง
เพ่ือปกปดิ หน้าอก เคร่ืองแต่งกายช้ินนี้บางถ่นิ เรยี กว่าพานโครงบางถ่ินเรยี กวา่ รอบอก
ภาพท่ี 5 พานอก
3. ปีกนกแอน่ หรือปีกเหนง่ หมายถึงเครื่องประดบั ทำดว้ ยแผน่ เงินเป็นรปู คล้ายนกนางแอน่ กำลงั กาง
ปกี ใช้สำหรับโนราใหญ่หรอื ตัวยนื เครอื่ ง สวมตดิ กบั สังวาลอย่ทู ี่ระดบั เหนอื สะเอว ด้านซ้ายและ
ขวาคล้ายตาบทิศของละคร
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 21
ภาพท่ี 6 ปีกนกแอน่
4. ซับทรวงหรอื ทบั ทรวงหรอื ตาบ หมายถึง สร้อยคอสำหรบั สวมหอ้ ยไว้ตรงทรวงอกสว่ นทีเ่ ป็นรอ้ ย
คอจะรอ้ ยด้วยเมด็ ลูกปดั เปน็ เสน้ ลงมาผูกตดิ ไว้กบั แผ่นเงินเปน็ รปู คล้ายขนมเปียกปูนดุนลาย และ
อาจฝังเพชรพลอยเป็นดอกดวงหรอื อาจ ร้อยด้วยลูกปัด นยิ มใช้เฉพาะตวั โนราใหญ่หรอื ตัวยืน
เครอื่ ง ปัจจุบันตัวนางรำก็ใส่ได้และบางคร้งั อาจรอ้ ยเปน็ เม็ดลกู ปดั อย่างเดียวไม่มีแผน่ เงินกไ็ ด้
ภาพที่ 7 ซับทรวง
5. ปีกหรอื หางหงส์ หมายถงึ เครื่องแต่งร่างกายสว่ นหลังระดบั สะเอวของนักแสดงนยิ มทำดว้ ยเขา
ควายหรอื โลหะ ปจั จุบนั สามารถทำด้วยแผน่ พีวซี ีก็มี นำมาเกลาใหเ้ ปน็ รูปคล้ายปีกนก 2 ช้นิ
นำมาประกบกนั ผูกปลายใหแ้ นน่ สว่ น โคนจะแยกออกจากกันดงึ ไว้ด้วยผา้ ท่ีเย็บเปน็ เส้นปลอ่ ยชาย
ทง้ั 2 ขา้ งใหย้ าวไว้สำหรับผกู มดั กบั สะเอว ปลายปกี เชดิ งอนขึน้ และผกู รวมกันไว้ทำพูจ่ ากไหม
พรมติดไวเ้ หนือปลายปีก ใช้ลกู ปัดร้อยห้อยเป็นดอกดวงรายตลอดทัง้ ข้างซ้าย และขวาใหด้ คู ลา้ ย
ขนของนก ใช้สำหรบั สวมคาดทับผา้ นุ่งตรงระดับสะเอว ปลอ่ ยปลายปีกยนื่ ไป ดา้ นหลังคล้ายหาง
กนิ รี
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 22
ภาพที่ 8 หางหงส์
6. ผา้ นุง่ หมายถงึ ผา้ ยาวสีเ่ หล่ียมผืนผ้าอาจเป็นผา้ ลายไทยหรือผ้าพ้ืนกไ็ ดน้ ำมานุง่ ทับสนับเพลาให้
ชาย ร้ังไปเหนบ็ ไว้ข้างหลงั ปลอ่ ยปลายชายใหห้ ้อยลงเช่นเดยี วกบั หางกระเบน เรียกปลายชายที่
พบั แล้ว หอ้ ยลงน้วี า่ “หางหงส”์ การนุง่ ผ้ายาวเปน็ หางหงส์ของโนราน้ถี ือเปน็ ภูมิปญั ญาตามอัต
ลักษณข์ องทางภาคใต้เทา่ นัน้ มีขั้นตอนการนงุ่ ท่แี ยบยล ไม่ง่ายสำหรับผูท้ ไี่ มม่ ปี ระสบการณ์
อย่างไรกต็ ามปจั จบุ ันผ้ายาวท่ีใชน้ ุ่งนนี้ ำมาเย็บเป็นผ้าสำเรจ็ รูปให้งา่ ยตอ่ การแต่งกาย
ภาพท่ี 9 ผ้านงุ่
7. หน้าเพลา หรือเหน็บเพลา หนอื หนับเพลา หมายถงึ กางเกงยาวครึง่ นอ่ งสำหรบั สวมใส่ของ
นกั แสดงโนราทัง้ ตวั พระและตัวนางรำนิยมทำจากผ้ายืดเพ่ือความยดื หยุ่นของการเคลื่อนไหว
รา่ งกายส่วนขาของนักแสดงปลายขาจะตกแตง่ ด้วยผ้าลาย เปน็ แถบสีเพ่ือความสวยงาม สนบั ใน
อดตี สามารถทำได้ 2 แบบคือแบบที่นุง่ สวมเปน็ กางเกง และแบบที่ทำเฉพาะขาท้ังสองขา้ ง โคนขา
ผูกเชือกให้แน่นแตป่ จั จุบันนค้ี งเหลอื แบบเดยี วคือท่นี งุ่ เป็นกางเกง
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 23
ภาพท่ี 10 หนา้ เพลา
8. ผ้าหอ้ ย หมายถงึ ผา้ สตี า่ งๆที่คาดใหช้ ายผา้ ห้อยลงมาด้านล่างความยาพอคลมุ เข่านักแสดง โดย
ปกตจิ ะใชผ้ ้าสีแผน่ บาง ๆอาจเป็นผา้ ชีฟอง หรอื ผ้าโทเรสตี า่ งๆ อัดจบี หรอื พลีส หรอื จะเป็นผ้า
โปร่งผา้ บางสีสดกไ็ ดห้ ้อยเคียงไว้ระหวา่ งหน้าผ้าท้งั ด้านซา้ ยและดา้ นขวา
ภาพท่ี 11 ผา้ ห้อย
9. หน้าผ้า หมายถงึ ผา้ เน้อื หนาปกลวดลายด้วยเลือ่ มและลูกปดั ตามทน่ี ยิ มจะเป็นผา้ สีผนักเช่น สดี ำ
สนี ้ำเงนิ หนา้ ผา้ มี 3 ช้ิน ห้อยไวค้ รงกลางลำตวั 1 ช้นิ และข้างขาด้านซ้ายและขวาอีกข้างละช้นิ
ภาพที่ 12 หน้าผา้
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 24
10. กำไลตน้ แขน หมายถึง กำไลทใ่ี ชห้ นีบไวท้ ต่ี น้ แขนของผู้แสดงทง้ั 2 ขา้ งเพื่อขบรัดกลา้ มเนอ้ื ให้ดู
ทะมัดทะแมงและเพ่มิ ความสงา่ งาม ของกลา้ มเนือ้ แขนขณะทรี่ ่ายรำมากขึน้ อย่างไรก็ตามเขา้ ใจ
ว่าต้นแขนน่าจะเปรยี บได้กบั พาหุรัดของเคร่ืองแต่งกายละครไทยนนั่ เอง
ภาพท่ี 13 กำไลตน้ แขน
11. กำไล หรอื ไหมล หมายถึง กำไลของโนรามกั ทำด้วยทองเหลือง ทำเป็นวงแหวนใชส้ วมมือทั้ง 2
ขา้ ง ๆ ละหลายๆ วง เช่น แขนแตล่ ะ ขา้ งอาจสวม 5-10 วงซอ้ นกัน เพื่อเวลาปรับเปลย่ี นท่าจะได้
มีเสยี งดัง เปน็ จงั หวะเร้าใจยิ่งขึน้
ภาพท่ี 14 กำไล
12. เลบ็ หมายถึง เคร่ืองสวมนิว้ มือใหโ้ ค้งงามคลา้ ย เล็บกินนรหรอื กินรี ทำด้วยทองเหลืองหรือเงิน
อาจตอ่ ปลายด้วยหวายทมี่ ี ลกู ปัดร้อยสอดสไี วพ้ องาม นยิ มสวม มอื ละ 4 น้วิ (ยกเว้นหัวแม่มอื )
ภาพที่ 15 เล็บ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 25
ท่ารำบทสอนรำ
ทา่ รำโนราบทครสู อนสำหรับใชป้ ระกอบการฝกึ รำในคร้ังนี้ จะให้รายละเอยี ดทสี่ ามารถปฏบิ ตั ทิ ่า
รำไดง้ า่ ยขึน้ คอื นักศึกษาต้องเข้าใจและศึกษาศัพทส์ ำหรบั ใชส้ ่อื สารการปฏบิ ัติท่ารำและคอ่ ยฝกึ ท่ารำ
ตามลำดับ ดังนั้น จะใหร้ ายละเอียด คอื นาฏยศัพทส์ ำคญั และข้นั ตอนการปฏิบัติท่ารำโนราบทครู
สอน ดังน้ี
นาฏยศพั ท์สาํ คัญ
นาฏยศัพทส์ าํ คัญก่อนฝกึ รําโนราบทสอนรำ ผู้เรียนจะต้องฝึกเพื่อความเข้าใจของการปฏิบตั ิท่ารํา มี
ดังต่อไปนี้
1. ท่องโรง หมายถึง “ทอ่ ง” ในภาษาใต้เป็นคำกรยิ าทอนมาจากคำวา่ “ทอ่ งเทย่ี ว” ดงั นั้น คำวา่ “ทอ่ ง
โรง” คือการเคลอื่ นย้ายร่างกายไปด้านหนา้ รอบ ๆ เวทีแสดง
วิธปี ฏิบตั ิ คอื ซอยเท้าถี่ ๆ มือซ้ายต้ังวงหน้า มือขวาจบี คว่ำแขนตึงระดบั ไหล่ หน้าตรง ดังภาพ
ภาพที่ 1 ท่องโรง
2. เลอื่ นเทา้ หมายถงึ การเคลอื่ นย้ายร่างกายโดยกิรยิ าของเทา้ ท่ีไมเ่ ก้าเดิน แต่ใช้วธิ กี ารขยบั เทา้
วิธปี ฏิบัติ คอื การยืนยอ่ เข่าให้เท้าชดิ กนั จากนน้ั เล่ือนปลายเทา้ ชนกนั สลับกับสน้ เทา้ ชนกนั ขยบั ถี่ ๆ จะ
ทำให้สามารถเลื่อนตวั เองไปด้านข้างได้ ทงั้ ข้างซา้ ยและขา้ งขวา ดังภาพ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 26
ภาพท่ี 2 เลอ่ื นเท้า
3. สอดสร้อย หมายถึง ท่ารำสำหรับการเช่ือมต่อจากท่าหนึ่งไปอีกทา่ หน่งึ
วธิ ปี ฏิบัติ คือ ปฏิบัติตามขน้ั ตอน ดงั น้ี
ขน้ั ท1่ี ยนื พักเท้า โดยการชดิ เท้ายอ่ เข่า มือทงั้ สองวางหนา้ ขา หนา้ ตรง
ขัน้ ท2่ี กระดกเทา้ ซ้าย มือทั้งสองจีบแขนงอเขา้ หาใบหนา้ หนา้ ตรง
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 27
ขั้นท3่ี มือซา้ ยจีบปรกหนา้ มือขวาสง่ จีบลงระดบั สะโพก
ข้นั ท4ี่ วางเทา้ ซ้าย มือขวาต้ังวงบน
ข้นั ท5่ี กระทบจงั หวะ จากนนั้ หมนุ ตวั ทางซ้าย 1 รอบ ดงั ภาพ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 28
4. ยกขา้ ง หมายถงึ ลักษณะการยกเท้าขา้ งใดขา้ งหนึ่งใหล้ อยจากพน้ื ไปด้านข้าง
วธิ ีปฏิบตั ิ คอื การยืนดว้ ยขาขา้ งใดข้างหน่งึ ยนื รบั น้ำหนักย่อเข่า ขาขา้ งท่ียกแบะขาไปดา้ นขา้ ง ส่วนของ
ขาพบั ต้ังแต่เข่าถงึ ขอ้ เทา้ แบะออกขา้ ง
ภาพที่ 4 ยกข้าง
5. ยกหนา้ หมายถึง ลักษณะการยกเท้าข้างใดข้างหนึ่งให้ลอยจากพ้ืนไปด้านหนา้
วธิ ีปฏิบตั ิ คือ การยนื ดว้ ยขาข้างใดข้างหนงึ่ ยนื รับนำ้ หนักย่อเข่า ขาข้างทยี่ กส่งส่วนของหัวเข่าไปด้านหนา้
ลกั ษณะเดยี วกบั การยกหน้าตัวนางชองละครไทย ซ่ึงสามารถยกไดท้ ั้งข้างซา้ ยและข้างขวา
ภาพที่ 5 ยกหนา้
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 29
6. พาดขา หมายถงึ กิริยาของการยืนดว้ ยขาขา้ งเดียว อีกขา้ งยกพาดข้อเทา้ ไว้บนเข่าของขาข้างทย่ี นื
วิธีปฏิบัติ คือ การยนื ด้วยขาซ้าย แลว้ ใช้ขาขวาพาดบนขา้ ซ้าย ลำตัวตรง หน้าตรง ดงั ภาพ
ภาพที่ 6 พาดขา
ทา่ ราํ บทสอนรำ
ทา่ รําบทครูสอน จะใหร้ ายละเอียดของเนื้อร้อง และอธบิ ายท่ารำตามเนื้อรอ้ งทน่ี ำเสนอ พร้อม
ภาพประกอบ ดงั น้ี
1. เนือ้ ร้อง สอนเอยสอนรำ
อธบิ ายท่าราํ
“สอนแม่เอยสอนรำ” กา้ วหน้าเท้าซ้าย มือขวาตงั้ วงหนา้ มือซ้ายจบี ต่อศอกขวา เอยี งซ้าย
“สอนแลว้ แมน่ าสอนรำ” ก้าวหน้าเท้าขวา มือซ้ายต้ังวงหน้า มือขวาจบี ต่อศอกซ้าย เอียงขวา
ภาพท่ี 7 สอนเอยสอนรำ สอนแล้วแม่นาสอนรำ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 30
“ ครูให้ข้ารำเทียมบา่ ” ถอนเทา้ ขวา มอื ท้งั สองมว้ นจีบปล่อยเป็นตัง้ วงกลาง เอยี งซ้าย
“ ร้องรบั ” หมุนตัวทางขวา 1 รอบ
ภาพที่ 8 ครูใหข้ า้ รำเทยี มบ่า
2. เนื้อร้อง ปลดปลงลงมา ครูใหข้ า้ รำเทียมพก
อธบิ ายทา่ รํา
“ปลดปลงลงมา” กา้ วหน้าเท้าซ้าย ทรดุ ตวั ลงนั่งตง้ั เข่า มอื ซา้ ยจีบหงายงอแขนระดับสะเอว มือขวาตั้งวง
ล่าง เอยี งซา้ ย
“นแี่ หละปลดปลงลงมา” ก้าวหนา้ เทา้ ขวา ทรุดตวั ลงนั่งตงั้ เข่า มือขวาจบี หงายงอแขนระดบั สะเอว มือ
ซา้ ยต้ังวงล่าง เอยี งขวา
“เขยี นหนงั สือ” นง่ั ลักษณะเดิม มือซ้ายแบหงายงอแขนระดับอก มือขวาจีบควำ่ วนมือ (ลักษณะเขียน
หนงั สือ) จงั หวะสดุ ทา้ ยตวัดจีบออก
ภาพที่ 9 ปลดปลงลงมา น่ีแหละปลดปลงลงมา
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 31
“ครูให้ขา้ รำเทยี มพก ” ถอนเทา้ ขวา มือทัง้ สองมว้ นจบี ปลอ่ ยเป็นตงั้ วงลา่ ง เอียงซ้าย
“ รอ้ งรับ ” หมุนตัวทางขวา 1 รอบ
ภาพที่ 10 ครใู ห้ขา้ รำเทยี มพก
3. เนื้อรอ้ ง วาดไว้ให้ฉายอก ยกหนกเป็นแพนผาหลา
อธบิ ายทา่ รํา
“วาดไว้” ยืนชิดเท้า มือซ้ายแบไปข้างหนา้ มือขวาจบี คว่ำม้วนมอื กลางฝ่ามือซา้ ย
“ฉายอก” ถอนเท้าขวา มอื ซ้ายแบมอื แตะหนา้ อกซ้าย มือขวาตั้งวงหน้า เอียงซ้าย
วาดไว้ ฉายอก
ภาพที่ 11 วาดไว้ ฉายอก
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 32
“ยกหนก” ยืนชิดเท้า มือทัง้ สองปฏิบตั ลิ กั ษณะคลา้ ยท่าพรหมสีห่ นา้ หน้าตรง
“เป็นแพนผาหลา” ตบเท้าขวา ยกข้าง มือท้ังสองยกข้นึ เป็นลกั ษณะวงบัวบาน หนา้ ตรง
ยกหนก เป็นแพนผาลา
ภาพที่ 12 สอนข้า ให้ทรงกำไล
หมายเหตุ ช่วงรอ้ งรับปฏิบัติทา่ เดมิ จนร้องรบั หมด
4. เน้อื ร้อง รำท่ายกสงู เสมอหนา้ เรยี กช่อระยา้ พวงดอกไม้
อธิบายท่าราํ
“รำท่ายกสูงเสมอหน้า” ถอนเท้าขวา มือทง้ั สองจีบคว่ำแขนงอระดับสะเอว จากน้นั มว้ นมอื จบี ปลอ่ ยแบ
ปลายนวิ้ ไปด้นหนา้ หน้าตรง
“ยกสงู เสมอหนา้ ” ปฏบิ ัติซำ้ ท่า
ยกสงู เสมอหน้า
ภาพท่ี 13 รำทา่ ยกสูงเสมอหน้า
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 33
“เรยี กชอ่ ขวัญเหอระย้า” ยืนชดิ เท้า มือท้ังสองยกจบี ควำ่ ซ้อนกนั ระดบั ใบหนา้ หนา้ ตรง
“เรยี กชอ่ ระย้าพวงดอกไม้” ดึงมอื ท้ังสองลงมาขา้ งสะโพก จากนัน้ ถอนเทา้ ซ้าย พรอ้ มกับมอื ทงั้ สองจีบไขว้
ระดับใบหนา้ เอยี งขวา
ภาพที่ 14 เรียกช่อระย้าพวงดอกไม้
หมายเหตุ ชว่ งร้องรับหมุนตวั ทางซ้ายหนง่ึ รอบปฏบิ ตั ทิ า่ เดิมจนร้องรับหมด
5. เนอื้ รอ้ ง ทา่ นปี้ ลดปลงลงมาใต้ ครใู หข้ ้ารำโคมเวียน
อธบิ ายท่าราํ
“ท่านี้ปลดปลงลงมาใต้ ” ถอนเท้าซ้าย มือซา้ ยจบี ควำ่ ระดับใบหน้า มือขวาตงั้ วงบน เอียงขวา หมนุ ตวั
ทางซา้ ย 1 รอบ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 34
“ทา่ นปี้ ลดปลงลงมาใต้ ” ถอนเทา้ ขวา มือขวาจบี คว่ำระดับใบหนา้ มอื ซ้ายตงั้ วงบน เอียงซ้าย หมนุ ตวั
ทางขวา 1 รอบ
ทา่ นป่ี ลดปลงลงมาใต้ น่แี หละปลดปลงลงมาใต้
ภาพท่ี 15 ท่าน่ปี ลดปลงลงมาใต้
“ครูให้ข้ารำโคมเวียน” ถอนเทา้ ซา้ ย มือท้งั สองม้วนมือจบี แล้วปล่อยเป็นวงกลาง เอียงขวา
ภาพท่ี 16 ครใู หข้ ้ารำโคมเวียน
หมายเหตุ ชว่ งรอ้ งรบั หมนุ ตัวทางซา้ ยหนึง่ รอบปฏิบัตทิ ่าเดมิ จนร้องรบั หมด
6. เนอ้ื ร้อง รำท่ากระหนกรปู วาด วาดไวใ้ ห้เหมือนรูปเขียน
อธบิ ายท่ารํา
“รำท่ากระหนกรปู วาด” ยนื ชดิ เท้า มอื ซ้ายแบมือ มอื ขวาจบี คว่ำกลางฝ่ามือขวา หน้าตรง
“นี่แหละกระหนกรูปวาด” ปฏบิ ตั ิซ้ำทา่ เดิม
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 35
ภาพท่ี 17 ราํ ท่ากระหนกรูปวาด
“วาดไวใ้ ห้เหมือนรปู เขียน” ยืนพนมมือระดับอก พอเนือ้ เพลงรอ้ ง “กบั รปู เขยี น” ยืนด้วยเทา้ ซ้าย มือซา้ ย
ต้ังวงหนา้ มือขวายกลักษณะบัวชูฝัก เอียงขวา
ภาพที่ 18 ท่าวาดไว้ให้หเหมือนกับรปู เขียน
หมายเหตุ ช่วงรอ้ งรับหมุนตัวทางซา้ ยหนึ่งรอบปฏบิ ตั ิทา่ เดิมจนรอ้ งรบั หมด
7. เนอื้ รอ้ ง รำทา่ กระหนกโคมเวียน รำทา่ กระเชียรปาดตาล
อธิบายทา่ ราํ
“รำทา่ กระหนกโคมเวียน” ถอนเทา้ ซา้ ย มือทั้งสองม้วนมอื จีบแล้วปล่อยเป็นวงกลาง เอียงขวา หมนุ รอบ
ตวั เองทางซ้าย 1 รอบ
“น่ีแหละกระหนกโคมเวยี น” ถอนเท้าขวา มือทั้งสองมว้ นมือจีบแล้วปลอ่ ยเปน็ วงกลาง เอียง
ซ้วย หมุนรอบตัวเองทางขวา 1 รอบ
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 36
ภาพที่ 19 รำท่ากระหนกโคมเวียน นีแ่ หละกระหนกโคมเวียน
“รำทา่ กระเชียรปาดตาล” ยืนชิดเทา้ พนมมือระดบั อก หน้าตรง
“ปาดตาล” วางส้นเทา้ ขวาไปดา้ นหน้า มือขวาจีบคว่ำ มือซ้ายตงั้ วงล่าง จากนนั้ สลบั เท้าสลบั มือจนหมด
จงั หวะ
ภาพท่ี 20 ท่ารำท่ากระเชยี รปาดตาล
หมายเหตุ ชว่ งร้องรับปฏบิ ตั ิมือเทา้ สลับวางหนา้ หลัง จนหมดจงั หวะ
8. เน้อื ร้อง ฉันนน้ี ้องเอยเหวยนุด พระพุทธเิ จ้าห้ามมาร
อธิบายท่าราํ
“ฉันน้ีน้องเอยเหวยนุด” ก้าวหน้าเทา้ ขวา มือท้ังสองชอ้ นมือประสานหนา้ อก เอียงขวา
“ฉนั นี้นอ้ งเอยเหวยนุด” ก้าวหนา้ เท้าขวา มือทั้งสองช้อนมือประสานหน้าอก เอยี งขวา
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 37
ภาพที่ 21 ฉันนีน่ ้องเอยเหวยนดุ
“พระพุทธเิ จา้ ” ยืนชดิ เท้า พนมมือระดับอก หนา้ ตรง
“พทุ ธิเจา้ ห้ามมาร” มือขวาต้ังฝ่ามอื ข้นึ ระดับสะเอว มือซา้ ยแบมือแตะข้างขา หนา้ ตรง
ภาพท่ี 22 พระพุทธเิ จ้าหา้ มมาร
หมายเหตุ ชว่ งร้องรับเดินวาดมือสลับซา้ ยขวาตามจงั หวะเพลง
9. เนือ้ รอ้ ง ฉนั นน้ี งคราญ พระรามจะข้ามสมทุ ร
อธิบายทา่ ราํ
“ฉนั นี้นองเอยนงคราญ” เดนิ วาดแขนมือเดยี ว มือขวาจบั สะเอว
“ฉนั นน้ี อ้ งเอยนงคราญ” เดนิ วาดแขนมือเดียว จนหมดจงั หวะ
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 38
ภาพที่ 23 ฉันนน่ี ้องเอยนงคราญ
“พระรามจะขา้ มจะข้ามสมทุ ร” ยืนพนมมือระดบั อก พอเน้ือเพลงร้อง “จะขา้ มสมุทร” ยกหนา้ ขาขวา มือ
ซ้ายจีบปรกข้าง มือขวาช้ีนิว้ มอื ไปด้านหน้า เอียงซ้าย
ภาพที่ 24 พระรามจะข้ามสมทุ ร
หมายเหตุ ชว่ งรอ้ งรับเดนิ วาดมือสลบั ซ้ายขวาตามจังหวะเพลง
10. เนือ้ ร้อง รำเลน่ ใหส้ ูงสุด
อธิบายทา่ รำ
“รำเลน่ ”เหยียบเท้าขวา มือท้ังสองจีบแชนตึงขา้ งสะโพก ลักคอซา้ ย
“ใหส้ ูงสดุ ”ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือทัง้ สองปล่อยเปน็ วงบน(วงเขาควาย) ลักคอขวา
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 39
รำเล่น ใหส้ งู สดุ
ภาพที่ 25 รำเลน่ ใหส้ งู สุด
“เรยี กวา่ ญาครุฑ” ยืนรวมเท้ามือทั้งสองจีบควำ่ ข้างขา หนา้ ตรง
“ญาครฑุ ร่อนมา” ยืนรวมเท้า มือทั้งสองปล่อยจีบเปน็ วงกลาง หนา้ ตรง
เรียกว่าญาครฑุ ร่อนมา
ภาพที่ 26 เรียกวา่ ว่าญาครฑุ ร่อนมา
หมายเหตุ ช่วงร้องรับเดินวาดมือสลับซา้ ยขวาตามจงั หวะเพลง
11. เนื้อรอ้ ง ครุฑเหลยี วเห็นนาค
อธบิ ายทา่ รำ
“ครฑุ เหลยี ว” ยืนรวมเทา้ มือทั้งสองจบี ควำ่ ข้างขา หน้าตรง
“เหน็ นาค” เดนิ มอื ท้ังสองปล่อยจีบเปน็ วงกลาง หนา้ ตรง
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 40
ครุฑเหลยี ว เหน็ นาค
ภาพที่27 ครฑุ เหลียวเหน็ นาค
“ครุฑเหอมันรา” ยนื รวมเท้ามือทั้งสองตั้งวงกลาง ส่นั ไหล่ หนา้ ตรง
“มันราปีกถ้า” ยนื รวมเทา้ มือท้ังสองจีบข้างขาแล้วปล่อยเปน็ วงกลาง หน้าตรง
ครุฑเหอมันรา
ปีกถ้า
ภาพที่ 28 ครฑุ เหอมนั ราปกี ถ้า
หมายเหตุ ช่วงรอ้ งรบั เดนิ วาดมือสลับซา้ ยขวาตามจังหวะเพลง
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 41
12. เนื้อร้อง ทำเป็นรูปครฑุ
อธิบายท่ารำ
“ทำเป็น” ยืนรวมเทา้ ย่อเข่า มือท้งั สองจีบควำ่ ขา้ งขา หน้าตรง
“รปู ครุฑ” จากนน้ั เดินมือทัง้ สองปล่อยจบี เปน็ วงกลาง หน้าตรง
ทำเป็น รปู ครุฑ
ภาพท่ี 29 ทำเปน็ รปู ครฑุ
“ลงยดุ เอานาค”
“เอานาคนาคา”
ลงยดุ เอานาค เอานาคนาคา
ภาพท่ี 30 ลงยุดเอานาคนาคา
หมายเหตุ ชว่ งรอ้ งรับเดินวาดมือสลับซา้ ยขวาตามจังหวะเพลง
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 42
13. เน้ือรอ้ ง ครุฑเฉยี วเอานาคได้
อธบิ ายท่ารำ
“ครุฑเฉียว” ยืนก้าวหนา้ เท้าขวา วาดมือท้ังสองจบั จบี ควำ่ นะดับสะเอว หน้าตรง
“เอานาคได้” ปฏิบตั เิ ทา้ เชน่ เดิมจากนั้นส่นั ปลายนิว้ มอื ขึ้นมาระดับใบหน้า หนา้ ตรง
ภาพที่ 31 ครฑุ เฉียวเอานาคได้
“พาร่อนสดู่ ้าว” ก้าวหน้าเท้าขวา มือซา้ ยจบี ปรกขา้ ง มอื ขวาชี้นว้ิ ไปด้านหนา้ เอยี งซ้าย
“สดู่ ้าวเวหา” ยนื ลักษณะเดิม เคาะนิว้ ช้ีมือขวาตามจังหวะเพลง อกี 2 จังหวะ
ภาพท่ี 32 พาร่อนส่ดู า้ วเวหา
หมายเหตุ ชว่ งรอ้ งรบั ปฏบิ ัติทา่ เดินรำสองมอื โดย ยำ่ เทา้ ขวา รำมือซา้ ยตั้งวงบน มอื ขวาส่งจีบหลงั เอยี ง
ขวา ย่ำเทา้ ซา้ ยรำมือขวาตั้งวงบน มือซ้ายส่งจีบหลัง เอยี งซ้าย ตามจังหวะเพลง
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 43
14. เน้อื รอ้ ง ทำรปู หนุมาน
อธิบายทา่ รำ
“ทำรปู ” ก้าวขา้ งเท้าขวา มอื ขวากำมือหงายข้อมือระดับสะเอว มือซ้ายกำมือคว่ำข้อมือระดบั สะเอว ลัก
คอซ้าย
“หนุมาน” จากน้ันทง้ิ น้ำหนักตวั มาทางซา้ ย พลกิ ข้อมือขวาเปน็ กำมือคว่ำลักษะวงลา่ ง มือซา้ ยพลิกหงาย
เป็นกำข้อมือหงาย ลักคอซา้ ย
ทำรปู หนุมาน
ภาพที่ 33 ทำรูปหนุมาน
“ทะยานไปเผา” กระทืบเท้าขวาแล้วเกบ็ เทา้ มือทง้ั สองกำมือไว้เหนือศรี ษะ หน้าตรง
“ไปเผากรุงลงกา” กระทืบเท้าขวา แลว้ ยกข้าง มือซา้ ยกำมือไวเ้ หนือศรี ษะ มือขวาชนี้ ว้ิ ไปด้านหนา้ แขน
ตึง เอยี งซา้ ย
ทะยานไปเผา กรุงลงกา
ภาพที่ 34 ทะยานไปเผากรงุ ลงกา
หมายเหตุ ชว่ งร้องรับปฏบิ ตั ิทา่ ไปเผากรงุ ลงกาจนหมดจังหวะ
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 44
15. เนื้อรอ้ ง ทำรูปทา้ วเทวา
อธิบายท่ารำ
“ทำรูป” ยืนรวมเท้าพนมมอื ไหวร้ ะดบั อก หน้าตรง
“ทา้ วเทวา”จากนั้น ยกขาขวาพาด มือขวาบัวชฝู กั มอื ซ้ายลกั ษณะวงลา่ งวางหน้าขาซา้ ย หนา้ ตรง
ทำรปู ท้าวเทวา
ภาพที่ 35 ทำรปู ท้าวเทวา
“ขีแ่ ตม่ ้า”ยนื พาดขาขวา มอื ขวาแบลาดระดบั สะเอวปลายน้ิวตก มือซ้ายกำมือปล่อยน้วิ ช้ีและน้วิ กอ้ ย ควำ่
แขนงอระดบั อก หน้าตรง
“แต่ม้าชกั รถ”เท้าขวาวางหลัง มือซ้ายดึงมือมาไวร้ ะดับสะเอวมอื ขวาจบี หงายรวมกบั มอื ซา้ ย ลกั คอ
ซา้ ย จากน้ันเทา้ ขวาวางสน้ ด้านหนา้ พรอ้ มกบั ดึงมอื ทง้ั สองไปกลางลำตวั ดา้ นหน้า ลักคอ
ขวา
ขี่แต่ม้า แต่มา้ ชกั รถ
ภาพท่ี 36 แต่มา้ ขีแ่ ต่ม้าชกั รถ
หมายเหตุ ชว่ งร้องรับปฏบิ ัติทา่ ไปเผากรงุ ลงกาจนหมดจังหวะ
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 45
16. เนอื้ ร้อง ทำรูปฤาษดี าบส
อธิบายท่ารำ
“ทำรูป”เบย่ี งตวั ทางขวา ก้าวข้างเทา้ ขวา มอื ขวากำมือ(ลักษะกำไม้เทา้ ) มือซา้ ยไขวห้ ลัง
ลักคอขวา
“ฤาษีดาบส” ทงิ้ นำ้ หนักตัวทางซ้าย มอื ขวากำมือยกมาทางซา้ ย(ลักษณะกำไม้เท้า) ลักคอซ้าย
ทำรปู ฤาษดี าบส
ภาพที่ 37 ทำรปู ฤาษีดาบส
เนือ้ รอ้ ง ลีลาจะเข้าจะเขา้ อาศรม
อธบิ ายทา่ รำ
“ลลี าจะเขา้ ” กา้ วขา้ งเท้าขวา มือขวากำมือ(ลกั ษะกำไมเ้ ท้า) มือซ้ายไขว้หลัง ลักคอขวา (ทา่ ทำรูป)
“จะเขา้ อาศรม”ยนื รวมเทา้ หนา้ ตรงกับเวที มือท้ังสองแตะปลายนวิ้ แยกข้อมือออกจากกัน ระดับ
อก หน้าตรง
ภาพที่ 38 ลลี าจะเข้าอาศรม
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 46
17. เนือ้ รอ้ ง สี่มุมยอดปราสาท
อธบิ ายทา่ รำ
“ส่มี ุม” ยืนรวมเทา้ ท้ิงนำ้ หนักตวั ทางขวา มือทัง้ สองกำมือเหลือเพยี งนวิ้ ชีก้ บั น้วิ กลาง ให้ปลายน้วิ ทง้ั สอง
ขา้ งชนกนั ระดบั อกลักคอขวา
“ปราสาท” ถ่ายน้ำหนกั ตวั มาทางซ้าย มือท้งั สองแบมือ ให้ปลายนวิ้ ทงั้ สองขา้ งชนกันระดบั หนา้ ลักคอ
ซา้ ย
“สี่มมุ ยอดปราสาท” ปฏบิ ตั ิซ้ำทา่ อีกครัง้
สม่ี ุม ยอดปราสาท
ภาพที่ 39 ส่ีมุมยอดปราสาท
เนอื้ รอ้ ง วาดไวใ้ หเ้ ป็นหน้าพรหม
อธบิ ายทา่ รำ
“วาดไวใ้ ห้เปน็ หน้าพรหม” ยืนรวมเทา้ พนมมอื หนา้ ตรง
ภาพท่ี 40 วาดให้เปน็ หนา้ พรหม
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 47
หมายเหตุ ชว่ งรอ้ งรบั ปฏิบตั ิท่าลงฉากใหญพ่ นมมือระดบั อกหนา้ ตรง คร้งั ท่ี1 หันหนา้ เข้าในวง คร้ังท2ี่
หันหนา้ ออกนอกวง ครัง้ ท3ี่ หนั หน้าในวงครั้งท่ี4 หนั หน้าออกนอกวง แลว้ ค่อยซอยเท้ากลับมาหนา้ ตรง
ตามจงั หวะเพลง
ลงฉากใหญ่หันหน้าเขา้ ในวง ลงฉากใหญ่หันหน้าออกนอกวง
ภาพที่ 41 ทา่ หมายเหตวาดให้เปน็ หนา้ พรม
18. เน้ือร้อง ฉนั นี่เอวกลม
อธิบายทา่ รำ
“ฉันนี่”ยำ่ เท้าขวา มือขวาจบั สะเอว มือซ้ายตงั้ วงหนา้ จากนน้ั ยำ่ เท้าซ้าย มือซา้ ยสง่ จีบหลัง (ท่ารำมือ
เดยี ว)
“ฉันน่เี อวกลม” ปฏิบัติซ้ำท่าอกี ครั้ง
ฉนั น่ี เอวกลม
ภาพที่ 42 ฉันนี่เอวกลม
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 48
เนอ้ื ร้อง เรยี บองค์นารายณ์น้าวศร
อธบิ ายทา่ รำ
“เรยี บองค์นารายณ์” ยนื รวมเทา้ พนมมอื หนา้ ตรง
“นารายณน์ า้ วศร” ยืนดว้ ยเท้าซา้ ย กระทืบเท้าขวา ยกข้าง มอื ซ้ายจีบคว่ำระดบั วงล่าง มือขวาจีบคว่ำ
แขนตึงระดบั ไหล่ เอียงขวา
ภาพที่ 43 นารายณน์ ้าวศร
หมายเหตุ ชว่ งรอ้ งรับปฏิบตั ิทา่ เดนิ รำสองมือ โดย ยำ่ เทา้ ขวา รำมอื ซ้ายต้ังวงบน มือขวาสง่ จีบหลัง เอียง
ขวา ยำ่ เทา้ ซ้ายรำมือขวาตั้งวงบน มอื ซา้ ยส่งจีบหลงั เอียงซ้าย ตามจงั หวะเพลง
19. เนื้อร้อง ฉนั นบี่ วร
อธิบายทา่ รำ
“ฉันนี่” ยำ่ เท้าขวา มือทงั้ สองปฏิบตั ิท่าขัดจางนาง ลักคอขวา
“บวร” ย่ำเท้าซ้าย พลกิ มือทั้งสองเปน็ ประสานกันระดบั อก (ท่ารกั ) ลกั คอซา้ ย
“ฉนั น่บี วร” ปฏบิ ัติซ้ำท่าอีกคร้ัง
ฉนั น่ี บวร
ภาพท่ี 44 ฉนั นีบ่ วร
เอกสารประกอบการเรียนรำโนราบทสอนรำ 49
เน้อื รอ้ ง พระรามจะวางศรไป
อธิบายท่ารำ
“พระรามจะวาง” ยนื รวมเท้า พนมมือ หนา้ ตรง
“จะวางศรไป” ยนื ด้วยเท้าซา้ ย กระทบื เท้าขวา ยกข้าง มือทงั้ สองปฏิบัตทิ ่าวงล่าง จากน้ันมอื ซา้ ยกำมือ
มือขวาเหยียดแขนตงึ ปลายนิ้วต้งั ขึ้น หนา้ ตรง
พระรามจะวาง ศรไป
ภาพท่ี 45 จะวางศรไป
หมายเหตุ ชว่ งร้องรับปฏบิ ัติท่าเดนิ รำสองมือ โดย ย่ำเทา้ ขวา รำมอื ซ้ายต้ังวงบน มอื ขวาส่งจบี หลัง เอียง
ขวา ยำ่ เท้าซ้ายรำมือขวาตั้งวงบน มอื ซา้ ยสง่ จีบหลงั เอียงซ้าย ตามจังหวะเพลง
20. เน้ือร้อง ศรออกไปจากแหล่ง
อธบิ ายท่ารำ
“ศรออก”เท้าขวาวางหลัง มอื ซา้ ยจบั สะเอว มือขวากำนิ้วชบ้ี า้ งสะเอวซ้าย ลักคอซ้าย “ไปจากแหลง่ ” ยืน
รวมเท้า พรอ้ มกับเหยียดแขนขวาชี้ไปดา้ นหนา้ ลกั คอขวา
“ศรออกไปจากแหลง่ ” ปฏิบัติซำ้ ท่าอกี ครั้ง
เอกสารประกอบการเรยี นรำโนราบทสอนรำ 50
ศรออก ไปจากแหลง่
ภาพที่ 46 ศรออกไปจากแหล่ง
เน้ือร้อง ศรไปตกเขาใหญ่
อธิบายทา่ รำ
“ศรไปตก” ยืนรวมเท้า พนมมอื หน้าตรง
“ศรไปตกเขาใหญ่” มือท้ังสองตบเขา้ หากัน จากนัน้ ขาขวายกหนา้ จากนนั้ นำมือทั้งสองแบมือแตเ่ ขา่ ขวา
หน้าตรง
ศรไปตก ไปตกเขาใหญ่
ภาพที่ 47 ไปตกเขาใหญ่
หมายเหตุ ช่วงรอ้ งรับปฏบิ ัติทา่ เดนิ รำสองมือ โดย ย่ำเท้าขวา รำมอื ซา้ ยตั้งวงบน มอื ขวาส่งจบี หลงั เอียง
ขวา ยำ่ เท้าซา้ ยรำมือขวาตั้งวงบน มือซา้ ยส่งจบี หลงั เอยี งซ้าย ตามจังหวะเพลง