Clebran Mis Mawrth 2016

PAPUR BRO’R PRESELI

Rhif 456 Mawrth 2016 80c

Eisteddfod Crymych

Bu cystadlu brwd yn Eisteddfod Crymych gydol y dydd. Braf oedd gweld cynifer
o blant lleol yn cystadlu a’r cystadlu o safon uchel. Y beirniaid eleni oedd Meinir

Richards – Cerdd; Ivoreen Williams – Llefaru a’r Prifardd Mererid Hopwood –
Llên. Llywydd yr Eisteddfod oedd Teifryn Rees, y tenor adnabyddus, gynt o
Fynachlog-ddu ond bellach o Lanelli. Cafwyd anerchiad llawn hiwmor ganddo ac

roedd yn braf cael ei gwmni ef a’i wraig Olive am ran helaeth o’r dydd.

Rhoddwyd y gadair eleni gan Gyngor Cymuned Crymych ac mae’r Pwyllgor yn
ddiolchgar iddynt am eu haelioni. Roedd y gadair, a oedd yn rhannol o garreg
las, o waith y crefftwr lleol Rheinallt James. Fe’i henillwyd gan Hannah Roberts
o Gaerdydd; hi gipiodd y gadair y llynedd hefyd. Enillydd Tlws yr Ifanc oedd

Eurgain Haf sy’n ddisgybl ar ei blwyddyn olaf yn ysgol y Preseli.

Eurgain Wyn,
enillydd

Tlws yr Ifanc

Efa Lewis, Gwion Bowen a Gwenan Scourfield : Gwenan ac Anna
rhai o’r cystadleuwyr lleol buddugol yn cyflwyno blodau

i Mrs Olive Rees,
gwraig y Llywydd
Mr Teifryn Rees

Parti llefaru buddugol Ysgol y Frenni

2 Clebran Chwefror 2016

CLEBRAN Y Golygyddol bapur bro. Hebddynt ni fyddai papur.
Os ydych yn gweld nad oes yna
Papur Bro’r Preseli “Gwnewch y pethau bychain” oedd ohebydd lleol yn ardal, ac yn teimlo y
anogaeth Dewi Sant i’w ddilynwyr gallech gyfrannu mewn unrhyw fodd,
Cadeirydd: Hedd Ladd Lewis yn y 6ed ganrif. Ac mae geiriau ei gofynnwn ichi’n garedig i gysylltu
anogaeth yr un mor briodol heddi’, ac â ni a thrwy hynny sicrhau dyfodol
Ysgrifennydd: Cris Tomos, yn arbennig felly yng nghyd destun ein papur bro sydd bellach yn rhan
Pant yr Ysgol, Hermon, Y Glôg, ein hymdrechion i gynnal rhyw ffurf o annatod o’n hetifeddiaeth diwylliannol.
Sir Benfro. SA36 0DT. ddiwylliant yn ein hardal. Mae parhad
(01239) 831962 / 07974 099738 a llwyddiant eisteddfodau yr ardal yn
E-bost gweinyddol: enghraifft o effeithiolrwydd nifer o
  [email protected] bobl yn gwneud y pethau bychain.
Bu CLEBRAN yn gweithio ar yr
Trysorydd: Dylan Thomas egwyddor hon o’r cychwyn cyntaf
(01239) 831163 a chriw o bobl yn ohebyddion lleol,
yn ddosbarthwyr, teipyddion,
Bwrdd Golygyddol: Rachel James, cysodwyr ac yn olygyddion, a’r cyfan
Elizabeth John, Geraint Jones, yn wirfoddol. Bellach mae nifer o’r
Wyn Owens, Islwyn Selby, Hefin Wyn gwirfoddolwyr hyn , ac yn enwedig
o blith y gohebwyr, wedi ymddeol
Cysodydd Clebran: Siôn Hughes neu ar fin ymddeol wedi diwrnod da
o waith. Mae hwn yn gadael bwlch
Trefnydd Hysbysebion: mawr yn y rhengoedd.
Siân Elin Thomas, 15 Llain Drigan, Gwyddom o’r gorau fod gohebwyr
Crymych, Sir Benfro. SA41 3RF. lleol yn allweddol at lwyddiant unrhyw
(01239) 831163
E-bost: Rhagor o luniau'r Eisteddfod
[email protected]
PRITCHARD
Golygydd Llên: Wyn Owens a’i Gwmni
(01994) 419594
CYFRIFWYR SIARTREDIG ARDYSTIEDIG
Colofn yr Urdd: Dyfed Siôn
(01239) 832093 Mae gennym bartneriaid a staff sy’n medru cynnig
gwasanaeth Cymraeg cyflawn yn y meysydd canlynol:
Colofn y Gromlech: Kevin Davies
(01239) 831455 ▪ Hunan Asesiad
▪ Paratoi cyfrifon busnesau a’u cyflwyno i Gyllid y Wlad
Colofn y Capeli a’r Eglwysi: ▪ Ffurflenni Treth Incwm unigolion
Y Parchg Islwyn Selby ▪ Treth ar Werth a thalu wrth ennill
(01239) 831739 ▪ Cyngor ar bob agwedd o drethiant

Colofn Chwaraeon: 74 Stryd Fawr, Abergwaun    (01348) 873263
47 Stryd y Santes Fair, Aberteifi  (01239) 612475 / 612583
Colofn Hanes: Hedd Ladd Lewis 15-17 Castle High, Hwlffordd     (01437) 764785
(01239) 841294

Colofn y Dysgwyr: Susan Carey
(01239) 820822

Ffotograffwyr: Emyr Davies,
Crymych (01239) 831612
Hefin Parri-Roberts,
Mynachlog-ddu (01994) 419376

Trefnydd Clebran drwy’r Post:
Lona Tomos (01239) 831962

Pob Cyfraniad i’w dderbyn erbyn yr
20fed o’r mis.

Cysylltwch â’r gohebydd lleol, neu
gadewch y deunydd yn Siop Siân.
Anfoner pob deunydd electroneg at:
[email protected] neu
[email protected]

Cyhoeddwyd a chysodwyd Clebran
gan y Bwrdd Golygyddol ac fe’i
argraffwyd gan
Argraffwyr E. L. Jones, Aberteifi.

Nid yw’r Bwrdd Golygyddol o
angenrheidrwydd yn cytuno ag unrhyw
farn a fynegir yng ngholofnau’r papur.

Chwefror 2016 Clebran 3

GOHEBYDDION LLEOL CAFFI CELT, Canolfan Hermon
CARNHUAN,
Abercych:    Dewina George EGLWYSWRW Bingo Arian
         (01239) 841229
Nos Sadwrn, 9fed Ebrill Nos Wener,
Blaenffos:   Nesta George am 7.30yh 18 Mawrth, 2016
         (01239) 841419
noson o adloniant yng nghwmni 7.30yh
Boncath:    Mella Jenkins
         (01239) 841474 Johnny Crystal Elw at
ac Eraill Cae Chwarae Hermon
Brynberian:   Gillian Lewis
       (01239) 891387 Tocyn: £8 (os hoffai rhywun noddi raffl
[email protected] (yn cynnwys lluniaeth) neu gwobrau arian
gemau bingo,
Bwlch-y-groes: Sharon Harries Raffl a diod ar werth.
        (01239) 698606 Rhaid archebu tocyn ymlaen llaw ffoniwch 01239 831347)
Mi fydd y Bingo nesaf
Capel Newydd: Wendy Lewis 07846 989 590
        (01239) 841242 at daith Ffion Phillips i Batagonia
[email protected] ar Nos Wener, 15 Ebrill, 2016

Cilgerran:    Delyth Jenkins www.canolfanhermon.org.uk
         (01239) 614251
Diolch
Cilrhedyn:   Meinir James Dymuna CLEBRAN ddiolch i Gynghorau Cymuned Eglwyswrw
         (01239) 698687 a Manordeifi am eu rhoddion caredig i’r papur.

Clunderwen: Hywel a Wendy Mathias 240 908
       (01437) 563595

Crymych:    Siop Siân
         (01239) 831230
        Elizabeth John
         (01239) 831640

Efailwen:     Avril Owen
        (01994) 419611

Eglwyswrw:   Eileen Thomas
         (01239) 891372
         Miriel Davies
         (01239) 891259

Ffynnongroes:  Awen Evans
          (01239) 891637

Glandŵr:    Mair Davies
         (01994) 419455

Hermon:     Helen Evans
         (01239) 831448

Llandysilio:   Lawrence Bowen
         (01437) 563282

Llandudoch:   Mair Garnon
        (01239) 612488

Llanfyrnach:   Joyce Williams
        (01239) 831254

Llwyndrain:   Beryl Vaughan
         (01239) 698394

Maenclochog:   Siop y Sgwâr
        (01437) 532231
        Barbara Edwards
        (01437) 532608

Mynachlog-ddu:  Haulwen Parri-Roberts
        (01994) 419376

Rhos-y-bwlch: Buddug Harries
        (01437) 532652
[email protected]

Diolch am waith cyson pob unigolyn
sy’n cyfrannu at Clebran. Hoffwn atgoffa pawb
mai dyddiad cau cael deunydd i fewn i Clebran
yw’r 20fed o bob mis. O hyn allan,
bydd unrhyw deunydd heb ei dderbyn erbyn
yr 20fed yn cael ei gynnwys yn y mis sy’n dilyn.

4 Clebran Chwefror 2016

Newyddion y Fro

Blaenffos ei leoli gyferbyn a chartref Jeff a baratoi lluniaeth ac i bawb a
Christine Phillips Newfoundland. fu’n cyd-drefnu ac yn rhan o’r
Cydymdeimlir â Willie Thomas, gweithgareddau i gyd. Diolch
Fron, ar golli ei wraig Mary ac â Bwlchygroes enfawr hefyd i Menter Iaith Sir
Ann a Catrin a’u teuluoedd ar Benfro am y cymorth i wneud
golli mam, mam-gu a hen-famgu Cydymdeimlwn â theulu Parke, ‘Penwythnos Mowr Clydau’ yn un
annwyl iawn. Bwlchygroes ar ōl colli chwaer llwyddiannus Iawn.
sef Dilys Walker, Boncath, hefyd
Boncath Gaynor wedi colli modryb sef Aeth tri tĭm o sefydliad y
Jesse Lewis. merched i gystadlu mewn cwis
Pen-blwydd hapus i Sal Owen, y ffederasiwn yn Hwlffordd
Dorfyl gynt, sydd nawr yn cael Cydymdeimlwn hefyd â theulu yn ddiweddar. Ar ol torrwr
gofal gyda’i merch yn Saron ac yn Parclement, Bwlchygroes ar ol tei fe ddaeth y Sefydliad ym
dathlu pen-blwydd yn 97 oed. colli Ceri Thomas. Hefyd cofiwn Mwlchygroes yn ail. Aelodau o’r
am Terry a Rita, Victor a Helena tÎm oedd Marie, Judy a Rachel.
Cydymdeimlad dwysaf â Catrin a’u teuluoedd ar ôl colli Mam Llongyfarchiadau iddynt.
a Kefin Davies, Einir a Gerallt, sef Cherit Chambers. Mae gan y
Treweryll wrth golli mam, mam- ddau deulu gysylltiadau agos â Yn Mis Chwefror aeth aelodau
yng-nghyfraith a mam-gu hoffus Bwlchygroes. Glwb Gwawr Clydau i ymweld
iawn sef Mary Thomas, Fron. â fferm Ffowls yn Llanfynydd.
Llongyfarchiadau i Hefin Evans, Cafwyd noson ddiddorol iawn yn
Cydymdeimlad â Sonia Edwards, Parke, Bwlchygroes am ennill gweld 16,000 o ffowls wedi cadw
Blaenwaun, Lewis, Dr Sara a aelod hŷn y flwyddyn Cffi Sir mewn amodau naturiol a gweld
Megan sydd wedi colli brawd-yng- Gâr, 2016. Mae Hefin yn aelod miloedd o wyau yn cael eu gosod
nghyfraith ac ewythr sef Robert brwdfrydig o Glwb Cffi Capel mewn trefn a maint. Cafwyd pryd
Edwards, Cefnmwynant, priod y Iwan. Da iawn hefyd iddynt am o fwyd i orffen mewn tafarn yn
Parch Llinos Edwards. ddod yn 2il yn y gystadleuaeth Llanfynydd. Diolch i Nicola a Elinor
ddrama yn ddiweddar. am drefnu. Bydd Clwb Gwawr Mis
Cydymdeimlad â Nona Thomas, Mawrth yn neuadd Bwlchygroes,
Dalar deg a’r teulu ar golli brawd- Yn Mis Ionawr cynhaliwyd gyda Chawl Clonc a chystadlu!
yng-nghyfraith sef Ceri Thomas, ‘Penwythnos Mowr Clydau’. Ar
Parc-Clement. y nôs Wener cafwyd ymateb Capel Newydd
wych i ddawnswyr Talog yng
Sefydliad y Merched Nghanolfan Clydau a phawb wedi Mae’n braf deall bod Mrs.
mwynhau ymuno gyda hwy. Diolch Edna Jones, “The Cottage”
Fe aeth Sefydliad y Merched yng i ddawnswyr Talog am ddiddannu. yn gwella’n dda ar ôl derbyn
nghwmni eu llywydd Liz i Neuadd Ar y Dydd Sadwrn cafwyd cawl triniaeth ddiwedd mis Ionawr yn
Cilgerran i chwarae bowls a chael blasus a channoedd ar gannoedd Ysbyty Glangwili ar “cataract”.
llawer o hwyl yno. o hen lunie a thoriadau papur Dymuniadau gore iddi am wellhad
diddorol iawn. Braf gweld pobl llwyr.
Brynberian newydd i’r ardal yn mwynhau
hefyd. Diolch I bawb a ddaeth Dymunir gwellhad llwyr a buan
Cydymdeimlwn gyda Cymraes a llunie Cafwyd diweddglo hefyd, i Mrs. Beti Jones, “Awel
Rees Gernos Fach a’r teulu hyfryd yng Nghapel Star i gloi y Frenni” sydd newydd gael
ar farwolaeth ei brawd yng gweithgareddau Penwythnos llawdriniaeth yn Ysbyty Werndale,
nghyfraith sef Dai Rees o Mowr Clydau. Diolch i bawb Bancyfelin, ger Caerfyrddin.
Aberteifi.  Hefyd dymunwn a gymrodd rhan yn arbennig I Gobeithio bod y poen yn lleihau
wellhad buan i Gymraes sydd yn Ysgol Clydau a Cylch Meithrin a ‘r glun yn teimlo’n fwy esmwyth
Ysbyty Llwynhelyg ar hyn o bryd. Bwlchygroes, Donna George, erbyn hyn.
Catrin Thomas a Pherlau Penfro,
Nol yn Ysbyty Llwynhelyg mae aelodau Cffi Hermon ac i Cris Dymuniadau gore a phenblwydd
Ann Davies Eisteddfa Fach a Tomos am arwain y prynhawn. hapus iawn i Megan Harries (gynt
dymunwn wellhad buan iddi. Diolch i chwiorydd Star am o Maes Cilgwyn ), sydd nawr
wedi ymgartrefu yn Llwyndyrus,
Ar ôl misoedd o godi arian, mae Llechryd. Dathlodd benblwydd
ardal Brynberian wedi prynu arbennig yn ddiweddar, a mae’r
“difibulator” sydd yn mynd i gael

Chwefror 2016 Clebran 5

pentrefwyr am ddanfon eu cofion Llongyfarchiadau arbennig i disgwylir Anne Garside i siarad am
annwylaf ati. Pob bendith, Darren a Diana ar enedigaeth eu ‘Amser Rhyfel yng Nghymru’.
Megan. merch fach Gwen Eira Bronwen
Nicholls, chwaer fach i Elain a Cymdeithas Treftadaeth
Crymych Frances. Llongyfarchiadau hefyd Eglwyswrw a’r Fro
i mamgu a dad-cu, Joe a Mefin
Cafwyd eisteddfod dda iawn ar Nicholls, a Jean a John Selby, Ym mis Chwefror, ein siaradwr
ddydd Sadwrn y 6ed o Chwefror. Ffynnongroes. gwadd oedd Emyr Phillips o
Braf oedd gweld cefnogaeth Gilgerran.
y plant a’r bobl ifanc lleol. Cydymdeimlir â Brenda ac Ian
Llongyfarchiadau arbennig i Delve, y teulu a’r cysylltiadau i Soniodd am Mr Tom Mathias,
Eurgain Wyn ar ennill Tlws yr Ifanc. gyd ar farwolaeth tad Brenda yn ffotograffydd nodadwy o
Diolch i’r gweithwyr brwd sydd ddiweddar. Cydymdeimlir hefyd â Gilgerran, gan ddisgrifio ei fywyd
wrth eu gwaith yn flynyddol i hybu Tony Rees a’r teulu ar farwolaeth a’r amrywiaeth o’i swyddi a oedd
llwyddiant y steddfod. ei wncwl. yn gyd-destun ar gyfer llawer
o'i ffotograffau. Cymerwyd y
Da iawn deall bod Jeff Mathias ar Yn ddiweddar dathlodd Lyn rhan fwyaf o'r rhain rhwng 1900
wellhad ar ôl derbyn llawdriniaeth James (W.H. James) ben-blwydd a 1920 a maent yn archif pwysig
yn Ysbyty Glangwili yn ddiweddar arbennig. Pen-blwydd hapus hwyr sy'n dangos bywyd bob dydd a
ac Arthur Thomas, Cilhaul sydd diwydiant yn yr ardal. Bu farw
hefyd wedi cael triniaeth yng Efailwen Mr Mathias yn 1940 ac ar ôl nifer
Nghlangwili. o flynyddoedd darganfuwyd ei
Cydymdeimlwn â Julie a Kevin gasgliad o negyddion gwydr
Braf gweld cymaint o bobl James a’r merched Tresi-Aur a chawsant eu hadfer. Maent
ifanc y pentref yn gwneud yn ar farwolaeth mam, mam-yng- wedi eu defnyddio mewn nifer
ardderchog ym myd chwaraeon. nghyfraith a mamgu sef Sylvia o gyhoeddiadau a gellir gweld
Gwelwyd Catrin Edwards ar y Rees, Awel-y-grug, Llanwinio. detholiad mewn arddangosfa yn
rhaglen ‘Heno’ yn son am ei yr hen flwch ffôn ger Aberdyfan,
phrofiad fel prop i dîm merched Hefyd Jenny a Huw Griffiths, Pontrhydyceirt, cartref y teulu
Cymru a hwythau yn cael tymor Curtis ac Efa , Llŷs-helyg ar Mathias. Diolch yn fawr i Emyr am
llwyddiannus iawn. Yna ar y farwolaeth mam, mam-yng- noson ddiddorol a phleserus.
rhaglen ’ Prynhawn Da’ cawsom nghyfraith a mamgu sef Mrs
sylw i Catrin ac eraill o’r pentref Barney, Iet-hen, Mynachlogddu. Fe fydd y cyfarfod nesaf ar 14eg
sydd wedi llwyddo’n arbennig Mawrth yn Yr Hen Ysgol.
ym myd rygbi sef Rhodri Davies, Gwellhad llwyr a buan i Ben
yn chwarae i dîm saith bob ochr Morris, Brynhedydd sydd wedi Cydymdeimlwn â Teifion a Mair
Cymru ac Ifan Phillips sydd yn cael llawdriniaeth yn Ysbyty Rees a Ken a Rosleen Rees ar
chwarae i dîm dan 20 oed Cymru. Glangwili ond bellach wedi dod farwolaeth eu brawd Mr Dai Rees
adref. Dymuniadau gorau. o Aberteifi yn 90oed.
Hefyd llongyfarchiadau i Val
Williams, merch Mary Davies, Llongyfarchiadau i Rhodri Evan Cydymdeimlwn hefyd â Densil a
Cyncoed sydd wedi ymddangos (John) ar ei lwyddiant yn ennill Annette Williams Henllanowen
ar y rhaglen ’Pryd o Sêr o Goleg y wobr am yr actor gorau mewn ar Farwolaeth eu chwaer yng
Ceredigion. drama ‘theatr’ am ei gymeriad yn nghyfraith Mrs Valerie Williams o
“Diva”. Landudoch.
Un arall o bobl ifanc y pentref a
roddodd gyfweliad arbennig o Eglwyswrw Bingo yn Yr Hen Ysgol
aeddfed ar Prynhawn Da oedd
Annest Wyn Jones, Pentwyn. Sefydliad y Merched Bydd Mair a Marie yn cynnal
noson Bingo yn Yr Hen Ysgol nos
Pob dymuniad da i Pat, Crymych Cynhaliwyd y cyfarfod nos Fawrth Wener Mawrth 18fed. A bydd yr
Arms ar ei phen-blwydd arbennig. Chwefror 9fed yn Yr Hen Ysgol. Ysgol Feithrin yn cynnal Bingo ar
Tricia Fox oedd yn y gadair. nos Wener Mawrth 25fed.
Llongyfarchiadau i Bill a Meima, Roedd aelodau cangen Trefdraeth
Crymych Arms ar ddathlu wedi ymuno gyda ni i glywed ein Ffynnongroes
eu Priodas Aur yn ystod mis siaradwr gwadd sef Mark Burton
Chwefror. “Marine Conservation Skomer Blin gennym gofnodi marwolaeth
Island” yn siarad am ei waith o Peter Wigan , Parcymaes a
Pob dymuniad da i Marian a Bryan amgylch yr ynys. Roedd yn syndod fu farw ddiwedd Mis Ionawr.
Llewelyn, Cwm Bach, fydd yn i bawb faint o fywyd gwyllt sydd Cydymdeimlwn â Sally ei briod,
dathlu eu Priodas Aur ar y 5ed o ar waelod y môr. Mandy Phillips ynghyd a'r meibion, Guerney, Max
Fawrth. wnaeth y diolchiadau. Mis nesaf a'u teuluoedd.

6 Clebran Chwefror 2016

Cydymdeimlwn ag Eluned, Irfon a Hermon Llanfyrnach
Rhidian Maesgwyn ar farwolaeth
chwaer yng nghyfraith a modryb Dyma Denzil ac Ann Davies, Bu gwasanaeth cristingl yn yr
yn ddiweddar sef Mrs Dyfedwy Moelwern, Llanfyrnach yn cyflwyno eglwys ar fore Sul, Ionawr 24ain,
Davies gynt o Llandudoch. cabinet newydd i  arddangos o dan ofal David a Hazel Jones,
cwpanau Tynnu’r Gelyn a enillwyd Caerllinos.
Braf oedd gweld plant yr ardal yn gan dimoedd Hermon dros y
cystadlu ar lwyfan Eisteddfodau blynyddoedd. Yn y llun gwelwn Cydymdeimlwn gyda Jonathan
Crymych a Brynberian yn Iwan Evans un o ymddiriedolwyr Beynon a’r teulu ar golli ewythr
ddiweddar. Llongyfarchiadau i Lefi Canolfan Hermon  a fu gynt yn ac hen ewythr sef Maurice James,
ac Anna Dafydd Rhosmaen fach, rhan o'r tîm Tynnu'r gelyn. Roedd Trefdraeth, fferm Trefach gynt,
Esyllt Thomas Pencnwc Mawr ac hefyd yng nghlwm â chynhyrchu'r ar ddechrau’r flwyddyn, ac hefyd
Arwel Evans Pontcynon. cabinet newydd. gyda theulu Sylvia Rees, Awel-
y-grug, (Passby) yn eu colled ar
Llongyfarchiadau i Esyllt hefyd ar ei ddiwedd mis Ionawr.
llwyddiant mewn Gŵyl Gerddorol
a drefnwyd gan y Rotari.

Glandwˆ r

Sefydliad y Merched Glandwr Llwyndrain D. E. Phillips

Ym mis Tachwedd yn y pwyllgor Cydymdeimlwn â Bernice Jones, a'i Feibion
blynyddol dewiswyd Julie Jolliffe Penlan a’r teulu o golli perthynas Tan-y-Bryn, Glandwr
yn bennaeth am y dair blynedd yn Penybont ar Ogwr.
nesaf. Bydd Julia Phillipson a Trydanwyr
Heather Nicholson yn cario mlaen Cydymdeimlad hefyd â theulu Siop Radio a Theledu
fel ysgrifennydd a thrysorydd. Brynawel, Clydau a Brynteg,
Llwyndrain ar golli mam, mamgu, CRYMYCH
Cynhaliwyd ein Cinio Nadolig hen fam-gu a hen hen fam-gu
yn y Clwb Golff yn Nhrefdraeth. annwyl. Setiau ar werth
Cawsom bryd o fwyd blasus tra’n Ffôn : (01994) 419361
edrych mas dros y môr. Dymunol Mynachlog-ddu Ffôn : (01239) 831589
iawn.
Dymunir llongyfarch pawb sydd Aelwyd Crymych
Daeth Howard Lillyman atom wedi bod yn dathlu eu penblwyddi
ym mis Ionawr i roi hanes deifio yn ddiweddar. BINGO PASG
yn y Môr Coch a dangos lluniau
diddorol o’r ardal. Hefyd dymunir gwellhad llwyr a yng Nghlwb Rygbi
buan i bawb a fu'n anhwylus, a Crymych
Hefyd ym mis Ionawr ymunodd chydymdeimlwn a'r teuluoedd a
pedair ohonom a llond bws o gollodd anwyliaid yn ystod y mis. nos Iau,
aelodau o wahanol Sefydliadau 24eg Mawrth am 7.00yh
yn Sir Gâr i gael penwythnos
yn Llundain. Trefnwyd i ni
ymweld â’r BBC a chael gweld y
gwahanol stiwdios teledu a sain
oedd yn ddiddorol iawn. Dydd
Sadwrn, diwrnod rhydd, pan
aeth y pedair ohonom i Balas
Kensington, lle hanesyddol yn
llawn o ystafelloedd lliwgar. Yn
y prynhawn, mynd i Harrods a
chael dished o de, sgon gyda jam
a hufen ar y balconi. Neis iawn
, i’w gymeradwyo. Bedair awr
yn nhref Bath ar y ffordd adref.
Penwythnos perffaith. Edrychwn
ymlaen am flwyddyn arall
ddiddorol gyda rhaglen lawn.

Chwefror 2016 Clebran 7

Cofnodion Cerddwyr Fis Ebrill 9fed, bydd Reg Davies yn
Teuluol Cylch Teifi arwain taith yn ardal Dinas ac Aber-
bach. Cychwynnwn o Faes Parcio
Dymuna Geraint, Rhian, Rhinedd Ardal y Traeth Gwyn, neu Poppitt, Capel Tabor, Dinas (SN005 384
a'u plant ddiolch o galon i ffrindiau, a Chipyn, fu ein cyrchfan fis Cod post: SA42 0XG). O gyfeiriad
Aberteifi, trowch i’r dde gyferbyn
â lloches byses ar ôl mynd heibio’r
troad i Bwllgwaelod). Dewch mewn
da bryd i ddechrau ar y daith am
cymdogion a pherthnasau am Chwefror gyda Terwyn Tomos yn 10:30, os gwelwch yn dda. Awn ar
daith gylch ddwy awr, tua 2.5 milltir,
bob arwydd o gydymdeimlad arwain, a chawsom hanesion difyr ar lwybrau i fferm Tre-wrach, lawr
a ddangoswyd iddynt yn dilyn ar hyd y daith gylch ddeniadol hon. lôn dawel a llwybr da i draeth Aber-
marwolaeth Barbara Williams, Clywsom am y bad achub, yr hen bach ac yn ôl ar y lôn i ddychwelyd
Cilmeri, Efailwen, gynt o Isfoel, gored, Ynys Aberteifi, ffurfiant y i’r Capel. Bydd un llecyn a all fod yn
Mynachlogddu, ar nos Galan y twyni tywod, yr Hostel Ieuenctid, fwdlyd, dwy sticil, ac esgyniad o ryw
llynedd yn dilyn gwaeledd byr. Capel Gerazim a'r mans (lle bu'r 400 troedfedd, y rhan fwyaf ohono
Diolch am gefnogaeth Meddygfa Prifardd Eirwyn George yn byw), a ar y ffordd yn ôl i’r Capel, sy’n eithaf
Rhiannon, Arberth, gofal Ward Chapel Bryn Salem, ymysg pethau serth ar y dechrau. Gallwn ddisgwyl
Padarn ac yn arbennig Uned Gofal eraill. Wedi cerdded am ddwy awr daith brydferth, hanesyddol gydag
Dwys Ysbyty Glangwili yn ystod mewn tywydd da, aeth rhai ymlaen ymweliad â pherl o draethell
i fwynhau croeso Caffi Poppit a anghysbell. Ac wedyn bydd cyfle
thafarn y Webley. i gael lluniaeth yn nhafarndai
dyddiadu olaf Barbara. Diolch i Ken Ym mis Mawrth, 12fed, byddwn Trefdraeth a Dinas a hefyd yng
a Lynys Davies am eu caredigrwydd yn hen stad Clynfyw gyda Howard nghaffi Flas Fronlas, Trefdraeth.
a'u cymorth gyda threfniadau'r Williams i'n harwain. Y man cychwyn
angladd ac i bawb a gyfrannodd fydd Tafarn y Nag’s Head, Aber- Ym mis Mai, cerddwn yn ardal Cwm
tuag at Ty Hafan er cof am Barbara. Soden, ger Cwm Tydu, gan adael
man parcio Eglwys Llandysiliogogo
Pen-blwydd hapus i Shân Davies, cuch (SN251 400). Dewch mewn
The HaveCnl,eLblarannfyrnach a fydd yn da bryd i ddechrau ar y daith am
10:30, os gw2e9lwch yn dda. Fe
dathlu ei phen-blwydd yn 50 oed ar gawn ddefnyddio maes parcio’r (SN363 572) (Cod post SA44 6LH),
y 30ain o Fawrth, oddi wrth Stephen, dafarn yn ogystal â’r trac llydan am 10.30yb.
Harddwch Celtesr Bydd croeso cynnes i bawb ar
d Sasha, Scott, Kaye, Purita, Idris, Iris, ar y dde y tu hwnt i’r dafarn. Awn bob taith. Am ragor o fanylion,
Shôn, MelaniTe,rDinainaieetl haaJuoeH. arddwcheto ar daith gylch tua dwy filltir, cysylltwch â Philippa Gibson, 01239
dd BLlroynagnyafaMrcahArSimiaaaldonFnwaLugywloeaiww0llmty1ebJ2aalolqymd3uan9ie’,sat,hC81dc3wTyais1vmdyy6llbtbs9awean9ccfch,hCâ,rCyamryyladlclhaarrraihcneiaanudswtdaaydaaCwlllywr,nyafbybwray;udbddyeidrgdbyypdneaitorhl 654561  [email protected]

Crymych ar ddawthwlwu.ceelitePsbrieoaudtya.vspAweubr.coamr mwd mewn mannau (esgyniad: tua Dyddiadau'r teithiau nesaf:
Fawrth 5ed oddi wrth Eleri, Glenda, 300 o droedfeddi). Wrth gerdded,
y Arwel a’u teuluoedd. cawn fwynhau llwybr y Cerfluniau, 12 Mawrth: Ardal Clynfyw ac
eirlysiau wrth y miloedd (a ddylai Abercych
Rosemarie DaviesDymuna Wynne, Fedwen-Aur,fod ar eu gorau), golygfa dda i lawr Gadael man ar bwys tafarn y Nag’s
ar Afon Cych a’r Cwm, a chlywed Head (SN251 401) (Cod post SA37
Llandissilio ddiolch i bobl yr ardal 0HJ), am 10.30yb.
aaDCmdaioeelegrcduheycoidaadgrrehaydolnoiTsgncirareaCwidtehbyylyaadftnrrwrdaiWYfbCwayse.a’sdbCrudbtyydwhlctfalyo-oTLn’HnglreiyaasuWfcyudrnahraanuannurenAen,sge.osiladyacyy msNftleaagdgyi ’sgsaya’Hlrletehilaaeldldnua nwauiraedâed’dtrih'MfruydarniabeiNitdnhhiog.ag.f aiB,ryhndadnes Arweinydd: Howard Williams
9 Ebrill: Ardal Dinas ac Aber-bach

Dymuna MaureeFnfodnd:io0l1ch99i 4ba4w1b90a0m5 Gadael maes parcio Capel Tabor,
eu cyfraniad iSFyemdduydgofal: T0a7f8e5r4co2f1a2m799 Dinas (SN005 384) (Cod post SA42
LYynndErvwayndsd,eMdigaegsanM: Aesigsoacni,aCtiorynmofyAchc.ounting Technicians 0XG), am 10.30yb.
Arweinydd: Reg Davies

CELIA VLISMAS OPTEGYDD

Am wasanaeth personol a gofal proffesiynol
ar gyfer y teulu cyfan

STRYD FAWR CRYMYCH, SA41 3QG
Ffôn a Ffacs: 01239 831555

NGHASTELL NEWYDD EMLYN
3 SGWÂR Y FARCHNAD, SA38 9AQ

Ffôn a Ffacs: 01239 711888

CANOLFAN IECHYD ARBERTH, SA67 7AA
Ffôn a Ffacs: 01834 861373

8 Clebran Chwefror 2016

Ty'r Ysgol, Ysgol y Preseli, Crymych, Sir Benfro, SA41 3QH.

Ffôn: 01239 831129

Canolfan Ddysgu Gymunedol, Heol Dyfed, Abergwaun,

SA65 9DT.

Ffôn: 01348 873700

[email protected] www.mentersirbenfro.com

Penwythnos Mawr Clydau
Mae'r Fenter yn cydweithio gyda dwy ardal benodol o fewn y siwr yn flynyddol a

rheiny yn ardaloedd gwahanol iawn o ran maint a nifer siaradwyr Cymraeg. Y
ddwy ardal sydd dan sylw eleni yw Clydau a Dinbych-y-pysgod. Cam cynta'r
prosiect oedd sefydlu pwyllgor ardal a gwahodd chynrychiolwyr o gymdeithasau'r
fro i drafod syniadau. Braf oedd cael ymateb cadarnhaol ac ar ôl siarad daeth y
syniad o gynnal penwythnos o weithgareddau o fewn ward Clydau a thynnu'r
gymuned at ei gilydd. Pennwyd y dyddiad sef penwythnos 22-24 Ionawr ac yna y
mlaen â'r gwaith o drefnu. Daeth y cyfan i fwcwl gyda rhywbeth gwahanol ym
mhob ardal a chafwyd dechreuad arbennig yng Nghanolfan Clydau yn Nhegryn ar
y nos Wener mewn noson Twmpath o dan ofal Dawnswyr Talog. Daeth nifer dda
ynghyd a chafwyd hwyl a sbri a chyfle i bob oedran gymdeithasu. Paratowyd

lluniaeth gan Gymdeithas Rieni ac Athrawon Ysgol Clydau a phawb wedi
mwynhau. Nid oedd y tywydd gwlyb a'r llwybrau peryglus yn caniatau i ni gynnal

y daith gerdded ond bydd hynny'n cael ei ail-drefnu nes ymlaen yn y gwanwyn.
Er hyn roedd yna arddangosfa o hen luniau yn barod yn Neuadd Bwlchygroes a
digonedd o gawl a phice ar y maen ar gyfer pawb a chafwyd cyfle i bori trwy stôr o
luniau a darnau diddorol o hanes yr ardal. Gobeithio yn wir na eiff rhain ar goll gan
bod gymaint o atgofion yn perthyn iddynt. Ar y prynhawn Sul daeth nifer dda arall i

Gapel y Star i brynhawn o Ddoniau Clydau o dan lywyddiaeth Cris Tomos.
Cafwyd eitemau gan ddisgyblion Ysgol Clydau, plantos Cylch Meithrin

Bwlchygroes, Clwb Gwawr Clydau a pharti merched o dan ofal Catrin Thomas. Bu
Catrin yn arwain y canu cynulleidfaol o emynau gan feirdd o'r ardal a gan ei bod yn
benwythnos cyn Dydd Santes Dwynwen cafwyd y stori gan Donna George. Cyn y

diwedd llongyfarchwyd dau o blant Ysgol Clydau sef Lucy Davies a Sonny
Wolstenholme ar ennill cystadleuaeth creu logo a phoster ar gyfer y penwythnos.
Diolch hefyd i chwiorydd y capel am helpu gyda'r te ar y festri i dilyn gan roi cyfle i
barhau i gymdeithasu a siarad Cymraeg gyda'n gilydd. Roedd casgliad y prynhawn
ac elw'r Twmpath i'w rannu rhwng Cymdeithas Rhieni ac Athrawon Ysgol Clydau a Chylch Meithrin
Bwlchygroes a byddwn yn cyflwyno siec o £125 yr un iddynt yn ystod yr wythnosau nesaf. Diolch am bob
cydweithrediad ac am gefnogi a'r gobaith nawr yw fydd y gymuned yn parhau gyda'r gwaith yn y dyfodol.

Bingo Gwyl Fwyd Crymych
Cynhaliwyd bingo lwyddiannus yng Nghlwb Rygbi Crymych ar Nos
Wener, 12 Chwefror i godi arian angenerheidiol ar gyfer yr wyl fwyd.
Eirlys Twigg oedd yng ngofal y noson a chafwyd digon o sbort wrth
chwarae'r gêm a mwynhau y te a'r pancos hanner amser. Diolch i bawb
am gyfrannu gwobrau raffl ac i'r clwb am gael defnydd o'r ystafell.
Gwnaed elw o £326.50 a fydd yn mynd at yr wyl a gynhelir eleni ar
ddydd Sadwrn, 3 Medi yn Ysgol y Preseli rhwng 10 a 6 - nodwch y
newid yn y dyddiad os gwelwch yn dda.

Digwyddiadau:
Babi a Fi Crymych: Bob Bore Dydd Iau—10:00 (Canolfan Ddysgu Gymunedol, Crymych)

Iaith ar Daith: Dydd Mercher, Mawrth 23—9:30 (Ty Foundry, Penfro)
Iaith ar Daith: Dydd Iau, Mawrth 24—10:30 (Abaty Llandudoch)
Bingo Pasg: Nos Iau, Mawrth 31—7:30 (Clwb Rygbi Crymych)

Eisteddfod Ddwl: Nos Wener, Ebrill 1af—7:30 (Clwb Rygbi Crymych)

Chwefror 2016 Clebran 9

Tenis Bwrdd Noddedig Aelwyd Crymych

Cynhaliwyd Tenis Bwrdd Noddedig
12 awr o 9 o'r gloch ar Nos Wener,
Chwefror 12fed tan 9 o'r gloch
ar fore Sadwrn, Chwefror 13eg.
Llongyfarchiadau mawr i'r ieuenctid ar
lwyddo i gwblhau'r dasg ac er iddynt
gael amser hyfryd yng nghwmni
ei gilydd, roeddent yn falch i weld
9 o'r gloch yn cyrraedd er mwyn
mynd getre i gysgu! Diolch arbennig
i'r arweinyddion sef Sian Williams,
Sian Elin Thomas a Marc Harries
yn ogystal a Lyn Williams a Dylan
Thomas am eu gofal drwy gydol yr
amser; gwerthfawrogir eich cymorth Ymborth nobl i bobl y byd – yn y gwraidd
yn fawr. Hefyd i Eurfyl Lewis o’r organydd Huw Tregelles-Williams. Dan ei gwrysg mae’n golud;
Urdd am ei gwmni am ran helaeth o’r Ein arweinydd cerddorol fydd Ffein y bo, ffon y bywyd,
noson. Bydd yr arian nawdd yn cael ei cyfarwyddwr Eisteddfod Rhyngwladol Wele rodd sy’n ail i’r yd.
gyflwyno i elusen yn y dyfodol agos. Llangollen, Eilir Owen-Griffiths.
             Waldo
Diolch i bawb sydd eisoes wedi noddi Grwp gwirfoddol gan fwyaf yw
ond cofiwch bod dal cyfle gyda chi i ProstateCymru sy'n brwydro yn erbyn Os am DATO BLASUS
TATO GLAN, DIM WAST
wneud Ghyonnryf.fennaf/Awst 2015 cchanosdeiryympwryobstyadddidarCewtlhyebybnrygrnaNungohffyemr rau. Cwdyn 12.5k, rhwydd i’w

MELEIJRACHHED Y WAWRMae canser y prostad yn lladd 11,000 drafod a chadw, 13
a hyd at 32,000 o achosion newydd Sdim ond un lle!
FFYNNONGROES bob blwyddyn ym Mrydain. Sefydlwyd
yr elusen yn 2003 ac mae wedi mynd Ymborth nobl I bobl y byd—yn y gwraidd
Sefydlwyd Gŵyl Gerdd Dan ei gwrysg mae’n golud;
bwAlbeadeerinddllHBNDaaaueaowitogbcfs.laodllceyG,nahMgdawtudraniinneaidnuGbfgdocleoyelldwonrdcdcheby2hdrnwao0oGuge0ar,dwro2gddlayaadyhdwcaniaMr,nmggygganRaoonaesoscoEfchdamelioasmgdi a-oBTdrhoCDdRoouyenhmmcWie.tahahrrsartmuehy.ldYryuinnoHwtnoh,aySesefdiwramrytehFmBactfehdplrhainwrnwefofardnrmpsociaawhynysueibnogdPlldyy2yiramanno0wys1dintdce4LaadioattahneeoncadgeysdhdoMeBdl nlo.abnrsraaao’furr. Ffein y bo, ffon y bywyd,
NghymBrour.dMeraBea'crhŵgyalnyonrfdfeennguyda Cocteil Mmohaietow. Eemdmi caoydni gdwronseu£d1i0'r0h,o0l0l w0aaitrhreadnrych Wele rodd sy’n ail i’r yd.
cerddoyrniornhwrhydydngiawwlandgoyldaac'i whiewdmi or fres. APdrisohsetadteaCuynmoru'c.uEpwccahkeish' tbtlpa:s/u/ws wHwaf.wen i
aodacbrhprooafdriDasoauiy’dardrnteaprrdfeotuehofsfrdacyAe£rhnodb2eeand5endm,red0ydsrn0ccaey0hurdroegrwiagileneeeluyddtuadnddsigteahhMnhuadanyndârdaetilursnegtiyefwely.cr,Mwi myWnnidnirphlhaaltram'atornpgsbw:tCo/rao/arwtwseeomelwcoswdydwemoyy.rpbirw.suroTionr.drces;oaotupaefmdaattwech/yhcb.gyoywmnainrmdu.y.gYfcaynollcuamh'ni/'lyrbaubwrmywissnyulltharyan.i www.country-stores.coWmaldo
rmeehrniaslwfgdoooergdrcbdbymhnhoryaSeoararpirrwfavgcil'ueKirayha'r.nwbgaenNmdwrdorSledioasunJaitlydaes.lnicyieodnFdchtnkrwffgehuae.iwdnr..sBfaistDlygeiu.irvtinihoEa'ŵwtlwfilccma.ychmaccloolhhyeeod.wdru'yirdcknh'hogri/teraRtbhadpnlaomag:yci/seh/eFunegfyall,yunAnbrn0cAhewoy7acminerned8n.ngf1irYnaaeh3aomndra8gaduDg5uydib1o4lyg,w02rswccy6ooyawid8nsmwwiobysneileyndleytdbnodwuddoeaCcijddgaroFhldelaheFlldeâennaIitg@JhioC1oriny0lhyoehdsnoorbnbfigrsfrwemaDliyoynnidaarnm.io'r.nwCccdaioioeyyrarefmdlhuasddor,d.ifoaaIedycr 01239 891618 / 891376
Mae GcŵaynlyGnieardd.d ABbydedrdsatuognldeidndcaaucennau gyda'r gangnen yn diwrnod CADAM yn
FFENESTRI
Edr ych amyn cynNnaglaerni hsuioaen fawryyaf4yudcdheolgOerifsfeionlaaf, a bydd yr arian yn mynd at ein elusen ieni sef ELWYN
swydd?mByadwdreoyAcdrslweadgfteoryoindfgreiynoaEygrvMdaaydlonee9nsnsf.ed,-daeLlllMosolysnewoEgihnbyydifnrraidlDr"l,cEe2hBlv0iiajoe1adnt6hhea."alid'nr cyanDnaislyvnyiesosgl ayrangLalIeisnloelsyuwDhyeadtvhdieo.sl iPysanwmtyredyldsaoi 'rrGygrdaidfnfigthaesnCseyenrfi
Madeira Villa,
yn caeDl eaivibeesrfyfnorims tiroysyonryydrda.wAyrllgoynlgcyhfarchiade i Hedydd Lloyd ar ddathlu penblwydd Boncath

Ydych chi rhwngfwyaf pariboednoigl.idGdwon, aEegthlwAywseGnadddeioirlciohl i Sandra a Ceri am eu brwdfrydedd a'r gwaith da Am brisio di-dâl
a chyngor cyfeillgar
Tyddewyni.yBsytodddyyflwgyydndgyenrdadfuy.nMcisondeisa byddwn yn cwrdd yn Llwynihirion ar. Nos Fawrth ffoniwch:

16 a 24?arian iGPororfsfetantaefCy y1m4ergu.am 6.30 yh, i fynd ar ein taith cerdded o amgylch gallt Ty-Canol. Elwyn Makepeace ar
01239 841233
Bydd "Elijah" yn cynnwys 4 Mae gennym le i
o gantorion mwyaf addawol gynorthwy-ydd gweinyddol FFENSIO
Cymru. Bariton Gary Griffiths,
a fu'n cynrychioli Cymru yng yn Mobile Tool King, PRESELI
nghystadleuaeth Canwr y Byd
Caerdydd 2013 fydd yn cymryd Parc Gwynfryn, Crymych EUROS THOMAS
rhan Elijah. Yr unawdwyr eraill yw Pencnwc Mawr, Eglwyswrw
Camilla Roberts(soprano) aelod o Os ydych chi’n drefnus
Opera Cenedlaethol Cymru, Rebecca ac yn frwdfrydig, Sir Benfro
Afonwy-Jones(Mezzo-soprano) a e-bostiwch Mob.: 07855 448093
seren o Sir Benfro y tenor Trystan Llyr- am fanylion llawn
Griffiths. Byddant yn cael Cyfeiliant
gan CF1, Cör y Flwyddyn 2014, y [email protected]
Gerddorfa Sinfonetta Prydeinig a'r neu ffoniwch Hannah
ar 07931 758 260

10 Clebran Clebran Chwefror 2016
30
Gorffennaf/Awst 2015

Mae Malcolm a Suzanne, Bwyd y Byd, Gofalus
nawr yn rhedeg cwmni gofal sydd yn cynnig:

• Cymorth yn eich cartref, e.e. gydag ymolchi, meddyginiaeth,

  symud o gwympas a chymorth i gynnal eich hunan barch.

• Cymorth i fod yn rhan o’ch cymuned.

• Cwmni

Gorffennaf/Awst 2015 • SRthayffwsuynddi awroeCsdligeeyudbahrycafhfoinrpdadni.fod eich gofalwr arferol yn cael amser bant. 27
•

• Staff cymraeg ar gael.

• Amserau i’ch siwtio chi.

• Holwch ni ynglyn am ffyrdd o dalu e.e. pa gymorth sydd ar gael i chi

  neu hunan daliadau.

• Wedi cofrestru gyda AGGCC.

• Diwrnodau allan a chymorth i fynd i apwyntiadau.

Am fwy o fanylion cysylltwch a Malcolm ar: 01239 832852 / 07817 634810

E-bost – [email protected]   Gwefan – www.gofalus.com

C. FF. I. Hermon

Cafwyd gwledd o adloniant yn gystadlu yng nghystadlaethau'r Bydd y ddwy ddrama sef ‘Yn Nhir Cleb
Theatr y Gromlech, Crymych, pa5n ‘Amser i Serenni’ a dawnsio. Pob Neb’ a ‘A little box of oblivion’ yn
ddaeth 4 clwb at ei gilydd i gystadlu lwc iddynt! cael ei gyflwyno yng Nghanolfan
yng nghystadleuaeth y ddrama Llongyfarchiadau mawr i’r cast Hermon ar y 7fed o fis Mawrth, yn
Gymraeg ar ddechrau mis Chwefror. drama Saesneg a ddaeth yn dechrau am 7 y.h; £6 i oedolion a
Llongyfarchiadau i’r clwb am ddod gydradd pedwerydd wrth gyflwyno'r £3 i blant ysgolion cynradd. Croeso
yn drydydd yn y gystadleuaeth ddrama ‘A little box of oblivion’ yn i bawb!
gyda’r ddrama ‘Yn Nhir Neb’. Ysgol Tasker Milward, Hwlffordd.
Hefyd, llongyfarchiadau i Ffion Mi oedd y safon yn uchel iawn eleni Gorffennaf/Awst 2015
Phillips a enillodd y gystadleuaeth eto yn y gystadleuaeth. Diolch i
‘Amser i Serenni’. Mi fydd Ffion bawb a fuodd ynghlwm gyda’r ddwy DJ AdAeidlaediwlaydrwyr Har
a grŵp dawnsio'r clwb yn teithio ddrama. aaSeSireiiCrioeCdoed
i Rosllannerchrugog, Wrecsam i T
GGwwaaithitAhdeAiladdeuiNlaedwuyddN, ewydd,
EEssGttyyonnsioaidadaFdufaeanucesAattrgicyawADertiyrgisayaduwaueiriadau, Am
Gosod Ffenestri a Drysau,Gosod Ceginau – Gosod Teils Salo

Ystafelloedd Gwydr, Ffasgau, Ro

Gosod Ceginau – Gosod Teils,Bondoeau a Chafnau

Patios, Llwybrau Cerdded, Rhodfeydd

YsLtlaorfieaullo– ePldasdtroGawSgyimdiro, Ffasgau,
Bondoeau a Chafnau,

PaGtiwoFasfosL,anlLnoiawlrweicat0hyh7ub7cG9yr–0faaer2uiPlel3gtl2Caha1r2esna2rteddruoidbIyewandaaSd,nwgRyihmoidofeydd,

01239 841235

Gwasanaeth cyfeillgar a dibynadwy!
Ffoniwch Gareth neu Iwan

07790 232122 / (01239) 841235

Caffi’r Garreg Las, Crymych Pritchard T

01239 831708 Cowburn

Bwyd cartref yn cynnwys brecwast, bagets, OPTEGYDD(Sefydlwyd 1961) S
brechdanau, paninis, tato pôb, bocs salad, sglodion,
Yn drwyddedig
prydiau ysgafn, prydiau llawn, cacennau cartref
a diodydd o bob math. OptegyddOffthalmigCofrestredig
M. L. Dawwvwi.oepstegydd.com
Eistedd tu fewn neu bwyd i fynd. 19 Pendre, Aberteifi ADDURNWYR
Ceredigion. SA43 1JT
Ar agor dydd Llun i ddydd Gwener 8.30yb - 4.30yp
Dydd Sadwrn 8.30yb - 4.00yp. Awelfryn, Tegryn

Rydym hefyd yn darparu gwasanaeth arlwyo preifat, 01239 - 612004 Sir Benfro. SA35 0BE
symudol ar gyfer unrhyw achlysur, boed yn achlysur hapus
Spring Gardens, Arberth 07811 871423
neu thrist, neu darparu salad ar gyfer ‘rhostio mochyn’ Sir Benfro. SA67 7AW 07971 545264
mewn partïon. 01239 698320
%
Rydym yn gallu arlwyo i hyd at 200 o bobl ac yn dod âr bwyd
i’ch lleoliad, a chynnig staff i weini os oes angen. 01834-861660

Chwefror 2016 Clebran 11

Hanner can mlynedd 'nol

Mawrth 1966 Priodwyd Ann Elizabeth James, Dyfed, ei fod adref ar y pryd yn dal dŵr. Doedd
Cynhaliodd Cymdeithas Aredig Cilgerran a Dr Harrydewa Goriah, Y ei lofnod na’i lawysgrifen chwaith ddim yn
Trefdraeth, Nanhyfer a Dinas eu Neuadd, Cilgerran, yn eglwys y plwyf. debyg i’r llofnod a roddwyd gan y gŵr ar
deugeinfed gornest aredig a phlygu Cynhaliwyd Cwrdd Plant yng Nghapel lan yr afon. Parodd yr achos am dair awr
gwrych namyn un ar ffermydd Llystyn a Rhydwilym gyda Dyfrig John yn llywyddu. a hanner. ‘Dyw’r gwir walch a lofnododd
Threwern. Y beirniaid aredig oedd John Rhoddwyd emynau allan gan Mary lyfr y beili ddim yn bresennol’, meddai
W. Sandford a W. T. Phillips, Henffordd Williams, Eluned Owen, David Williams a Llewellyn George wrth iddo alw ar yr
a John Jeffreys, Abertawe. J. Webb, Delma Thomas. Darllenwyd gan Novello ynadon i ollwng yr achos.
Penparc, Aberteifi, oedd y beirniad Parry a gweddïwyd gan Ann Llewellyn. Gwnaeth tîm saith bob ochr Ysgol
plygu gwrych. Yr enillwyr aredig yn yr Gwnaed y cyhoeddiade gan Gethin y Preseli yn arbennig o dda mewn
amrywiol ddosbarthiadau oedd Gwynfryn Thomas. Y casglwyr oedd Anthony twrnamaint ar gyfer ysgolion uwchradd
Phillips, Buckette, Treletert; H. Rees, Williams, Brian Williams, Derrick Williams y gorllewin a gynhaliwyd yn Hendygwyn-
Parc-yr-eithin, Llys-y-frân; T. J. Harries, ac Ian Eynon. Rhoddwyd anerchiad gan ar-daf. Fe guron nhw Llanymddyfri o
Tredafydd, Dwrbach; G. Griffiths, Cilwen, y gweinidog, y Parch Haydn Thomas. 11 i 3; Gwendraeth o 3 i 0 ar ôl amser
Trefdraeth a O. Harries, Pengegin, Cyhoeddwyd y fendith gan John Williams ychwanegol; Aberteifi o 6 i 3 a cholli o 15
Pontfaen. Rhoddwyd y wobr am y grwn a’r organydd oedd Hafwen John a fu i 10 yn erbyn Ysgol Ramadeg Llanelli yn y
gore i Gwynfryn Phillips. Y pencampwr hefyd yn gyfrifol am hyfforddi’r plant. gêm derfynol. Llanelli oedd pencampwyr
plygu gwrych oedd S. J. Phillips, Gelli, Yn Llys Ynadon Cemaes yn Eglwyswrw cydnabyddedig y gamp yn y cyfnod
Clunderwen. rhoddwyd dirwy o £7 i John Brian hwnnw. Tîm Preseli oedd Selwyn Williams,
Cynhaliodd Cantorion Cleddau Vaughan, Dyffryn Mawr, Crymych am fod Arwel Owen, Gareth Thomas, Charles
gyngerdd yng nghapel Nebo. Y cyfeilydd â samwn, gaff a gole yn ei feddiant yng Howells, Lyndon Thomas, Lionel Holmes
oedd Madam Marian Harries-Jones nghwmni personau eraill nad oedden a Terry Reynolds. Byddai’r ddau dîm yn
a’r cyflwynydd oedd John Thomas. nhw’n wybyddus. Roedd y samwn gwryw cystadlu yn nhwrnamaint saith bob ochr
Cadeirydd y noson oedd Lewis Davies, yn pwyso pum pwys a hanner. Dywedodd Cymru gyfan ym mis Ebrill.
Cilaufawr a rhoddwyd gair o ddiolch y beilïaid iddyn nhw weld dau ddyn Yn Llys Chwarterol Penfro caniatawyd
gan y gweinidog, y Parch Towyn Jones. yn defnyddio gole pwerus ger Pont apêl William Raymond Thomas, 19 oed,
Rhoddwyd lluniaeth i aelodau’r côr Neuadd Emlyn ar Ragfyr 13. Wrth iddyn Glennydd, Llandudoch, wedi iddo gael ei
wedyn. nhw nesáu gollyngodd un o’r dynion y ddedfrydu’n euog o ddwyn gwydr peint
Cymrodd Hywel Davies, Pantyderi, samwn a jengyd. Ni lwyddwyd ei ddal. yn Llys Ynadon Cemaes. Dywedwyd ei
Boncath, a oedd yn fyfyriwr yng Ngholeg Ysgrifennodd Mr Vaughan at y llys yn fod wedi cludo gwydr hanner llawn heb
Magdalen, Caergrawnt, ar y pryd, ran pledio’n euog ac yn gofyn am gael y batri ganiatâd o’r Crymych Arms i Neuadd
yn Ras Pwynt-i-bwynt Traws Gwlad Pum gole nôl am fod ei angen arno ar gyfer y y Farchnad ar draws y ffordd pan oedd
Milltir Melton yng Nghaerlŷr. Hywel ffenswr trydan. dawns yno. Dywedodd y diffinydd wrth
oedd y buddugol o blith y myfyrwyr a Yn yr un llys gollyngwyd achos cyffelyb yn y barnwr apêl, Arglwydd Merthyr, nad
fu’n cymryd rhan a rhoddwyd chwip erbyn Derrick Stephens, 19 oed, Llwyn-yr- oedd hi’n fwriad ganddo i ddwyn y gwydr
iddo’n wobr. Cynhaliwyd y ras yn ddi- hwrdd, Tegryn a Gerwyn James Davies, ac y byddai, yn ôl pob tebyg, ar ôl ei
dor, heblaw am flynyddoedd y rhyfel, 25 oed, Bwlch-y-fedwen, Trefdraeth, a wacau, wedi’i adael ar sil y ffenestr neu
ers 1861. Ymhlith yr enillwyr blaenorol gorchmynnwyd Bwrdd Dŵr Gorllewin wrth ddrws y dafarn. Wrth ddiddymu’r
roedd Dug Marlborough, Iarll Fitzwilliam, Cymru i dalu costau’r achos o £16 16. ddedfryd dywedodd Arglwydd Merthyr
Arglwydd Patrick Beresford a’r Cyrnol Dywedwyd wrth y llys fod tri beili wedi na ddylai fod wedi’i erlyn yn y lle cyntaf
Harry Llewellyn. dod ar draws dau ddyn ar Afon Taf, ger y am nad oedd Thomas yn sicr ddim yn
Yng Nghapel Westgate, Penfro, priodwyd Glôg, am wyth o’r gloch ar Dachwedd 26. droseddwr hyd yn oed os oedd wedi
David Lloyd Phillips, Llandre, Mynachlog- Roedd gaff, tryfer, gole a dau bysgodyn ymddwyn yn annoeth.
ddu ac Yvonne Mary Scourfield, Victoria yn eu meddiant ond roedd y ddau a oedd Yn Llys Ynadon Cemaes plediodd dau
Inn, Cil-maen. Yn ei chynorthwyo roedd yn y llys yn pledio’n ddieuog. Rhoddodd frawd, Goronwy Wyn Williams, 19 oed,
ei chwaer, Hazel, a’r gwas oedd Glyn, y ddau enw ffug i’r beilïaid ond yn ac Irfon Huw Williams, 17 oed, Trehenry,
brawd y priodfab. Yr ystlyswyr oedd ddiweddarach cyfaddefodd Stephens mai Llanfyrnach, yn euog i gyhuddiad o fod
John a Peter Phillips. Cynhaliwyd neithior fe oedd un o’r ddau botsiwr. Gwadodd â samwn yn eu meddiant ar lan afon
ar gyfer 30 o westeion yng Ngwesty’r Gerwyn Davies, brawd yng nghyfraith Taf. Fe’u gwelwyd gan feili am wyth o’r
Royal Edinburgh. Ymgartrefodd y ddau Stephens, ei fod ar yr afon y noson honno gloch yr hwyr ar Ragfyr 3 yn goleuo’r
gyda rhieni’r briodferch. Yng Nghapel a rhoddwyd tystiolaeth ar ei ran gan ei afon. Roedd gan Huw dryfer a gole yn
Antioch, Crymych, priodwyd Bryan wraig, June, a dau arall, ei fod adref. ei feddiant ac roedd Wyn yn cario lamp
Llewellyn, Brynfa, Hermon a Marion Cynrychiolwyd y ddau ddiffynnydd gan a sach yn cynnwys samwn yn pwyso
Thomas, Penrallt Uchaf, Blaenffos. Yn ei Llewellyn George, Abergwaun, ac wrth deg pwys a hanner. Fe ddywedon nhw
chynorthwyo roedd Mer Bowen, cyfeilles, groesholi’r beilïaid ni fedren nhw ddweud wrth y beili mai dyna’r tro cyntaf iddyn
a’r gwas oedd Michael, brawd y priodfab, dim mwy na bod y cyhuddedig yn gwisgo nhw samwnsa ac na fydden nhw’n mynd
a’r ystlyswyr oedd Gareth Thomas a Peter ‘donkey jacket’. Am na fedren nhw fod mas eto. Roedden nhw wedi clywed fod
James. Gweinyddwyd gan y Parch’ion F. yn fwy penodol eu disgrifiadau mynnodd samwn ffres yn flasus ac roedden nhw am
M. Jones a W. J. Gruffydd. Cynhaliwyd nad oedd yna dystiolaeth ddigonol i brofi roi cynnig arni medden nhw. Rhoddwyd
neithior yng Nghastell Malgwyn. fod Davies ar yr afon a bod y dystiolaeth dirwy o £7 yr un iddyn nhw.

Gorffennaf/Awst 2015

12 Clebran Chwefror 2016

“Lluniwch gerdd a seiniwch gân J. D. JONES a’i GWMNI
Er budd yr henfro gyfan”
CYFRIFWYR
Neuadd Gymunedol
TYˆ AUCKLAND, CRYMYCH
Maenclochog FFôn: (01239) 831493

ôn Cynhelir y 71fed 71 Y Stryd Fawr, Abergwaun
Ffôn: (01348) 873237
wydd EISTEDDFOD GADEIRIOL
n.

d (Dan nawdd Eglwysi Tabernacl a Llandeilo)

Dydd Llun, 2 Mai 2016

i ddechrau am 1 o`r gloch

d. (Ni fydd y cystadlaethau agored yn dechrau tan 2 o’r gloch
wy Ni fydd y cystadlaethau i rai dros 12 oed yn

d dechrau cyn 5 o’r gloch)

Llywydd Anrhydeddus: Y Prifardd EIRWYN GEORGE

eu Llywydd y dydd : DYFRIG JOHN CBE, Penarth
Beirniaid

Cerdd: HELEN WYN, Brynaman

Llên : Y Prifardd IDRIS REYNOLDS, Brynhoffnant

Llefaru: ELIN WILLIAMS, Cwmann 19/03/16   Penwythnos Dirgel 3 Dydd £165
17/04/16   Dyfrffyrdd yr Alban 5 Dydd £476
Llên y plant: EMYR PHILLIPS, Cilgerran 07/05/16   Gŵyl y Gwanwyn RHS Malvern 2 Ddydd £99
23/05/16   Cychod a Threnau Lerpwl 5 Dydd £320
Arlunio/Ffotograffiaeth: ALUN IFANS, Maenclochog 23/05/16  Llandudno 5 Dydd £240
24/06/16   Sioe Frenhinol yr Ucheldir 4 Dydd £299
Cyfeilydd: ANGHARAD JAMES, Llantood 21/06/16   Suances, Sbaen 8 Dydd £525
15/08/16   Caergaint, Caint a Bruges 5 Dydd £270
07772 725088, 01239 891303 17/09/16   Taith Stiwdio’r BBC, Llundain 2 Ddydd £150
24/10/16   Ynys Manaw 5 Dydd £335
Mynediad: Oedolion - £3.00. Plant dan 16 oed - 50c.

YSGRIFENYDDION Pr

Mrs Julie Thomas, Maes-y-bryn, Llanboidy, Hendy-gwyn ar Daf, SA34 OEL
Ffôn: 01994 448756 e-bost [email protected]
Ms Carol Nicholas, 1 Castle View, Arberth, SA67 8QZ
Ffôn: 01834 869164 e-bost [email protected]

BYDD LLUNIAETH AR WERTH - Cwmni Teuluol Ers Dros 50 Mlynedd -

BWYDYDD ANIFEILIAID Optegy
BWLCHYGROES
Meithrinfa Dyddiol
Masnachwyr Amaethyddol
• Ar agor dydd Llun i ddydd Gwener –
Bwyd Anifeiliaid ~ Ffensio ~ Hadau   8.00yb tan 6.00yh.
Gweryd ~ Popeth ar gyfer y fferm • Cynnig gwasanaeth hyblyg.
• Plant yn cael hwyl wrth ddysgu.
Am bris cystadleuol, • Cyfle i ddatblygu sgiliau cymdeithasu.
ffoniwch 01239 698226 • Bwydydd iach a maethlon.
• Clwb ar ôl ysgol a chlwb gwyliau.
Ivor Rees a’i Feibion
CONTRACTWR TRYDANOL CANOLFAN ELECTROLUX HOTPOINT
Hefyd : TRICITY BENDIX
              Peiriannau Golchi
Gwerthiant a Gwasanaeth o Offerynnau Trydanol
Goleuadau Diogelwch a Larwm Lleidr               a Golchi Llestri,

Y Felin, Maenclochog, Clunderwen   LE  C          C  ALM  U  DDI  DAI  NMT    ROheregweglleolelodeddd ac
Sir Benfro. SA66 7JY
BELLING Ffyrnau Trydan
Ffôn : 01437 532326 wedi’u hadnewyddu
Symudol : 0831 621559
Gallwn gystadlu’n fwy ffafriol na’r
siopau mawr. Dewch draw i flasu’r
dewis helaeth i’r cartref neu’r busnes.

J. Harries☎ 01437 532325 MAENCLOCHOG

Chwefror 2016 Clebran 13

DATRYS DIRGELWCH clybiau a gwestai. Mae bron 400 o
eglwysi yn anrhydeddu ei enw, o
DEWI SANT Ganada i Seland Newydd, oJamaica i
Iwerddon.’ meddai Gerald.
Datgelir y dirgelwch am y gwirionedd ‘Galwai milwyr o Gymry am ei
a’r mytholeg tu ôl i fywyd Dewi Sant gymorth a’i arweiniad ysbrydol wrth Ond wrth ddilyn y trywyddau hyn, ac
wrth gyhoeddi’r gyfrol gynhwysfawr wrthsefyll y Sacsoniaid, wrth ymosod eraill, dyw’r llyfr ddim yn esgeuluso
gyntaf am nawddsant Cymru yn y ar Iwerddon ac wrth fynd gyda Harri tarddiad Dewi Sant ym Mhenfro
Gymraeg yr wythnos hon. Tudor i Bosworth yn 1485.’ eglurodd – neu efallai yng Ngheredigion.
Gerald Morgan ‘Pan ddaeth y Mae’n anrhydeddu Rhygyfarch o
Mae pawb o bobl Cymru’n gwybod Diwygiad Protestannaidd, daeth Lanbadarn, a’i gampwaith Buchedd
rhywbeth am Ddewi, nawddsant diwedd ar bererindota i Dyddewi, a Dewi. Mae’n dangos lle y gallwn
Cymru - ei fod yn byw ymhell yn ôl, diwedd ar ganu beirdd Cymru – am fynd i weld hen ddelwau o Ddewi a’i
mai Tyddewi oedd ei ganolfan, a y tro.’ fam Non, er gwaetha fandaliaeth y
bod y tir wedi codi dan ei draed yn canrifoedd gynt.
Llanddewibrefi er mwyn i bawb gael Ond, fe ddaliai Dewi Sant ei le
ei glywed. Ond, yn wahanol i seintiau yn nhrefn yr Eglwys newydd, er Prin iawn yw’r testun sydd ar gael
eraill Cymru megis Cadog a Beuno, gwaethaf dinistr y cerfluniau a’r am Dewi Sant - yn enwedig yn y
Padarn a Theilo, cafodd Dewi, er ffenestri lliw oedd yn cynnwys Gymraeg, a dyma’r unig gyfrol 
iddo farw mor bell yn ôl, fywyd hir delwau ohono. Dechreuodd llenorion gynhwysfawr, ar hanes nawddsant
hyd heddiw. Saesneg ysgrifennu amdano, Cymru.
megis yn The Seven Champions of
Ond pwy oedd y Dewi Sant go iawn? Christendom yn oes Elisabeth I, a Mae Gerald Morgan wedi cyhoeddi
cherdd ddifyr The Leek ddechrau’r nifer o lyfrau ar hanes Cymru,
Yn ei lyfr newydd Ar Drywydd 18fed ganrif. Yr adeg honno gan gynnwys A Brief History of
Dewi Sant, mae’r hanesydd Gerald sefydlwyd Cymdeithas yr Hen Wales, Castles in Wales a Looking
Morgan yn olrhain hanes bywyd Frythoniaid yn Llundain i ddathlu for Wales. Cafodd yrfa fel athro a
nawddsant Cymru, gan edrych ar sut Gŵyl Dewi trwy wrando pregeth, phrifathro ar Ysgol Gyfun Llangefni,
y mae’r chwedlau a’r traddodiadau gorymdeithio trwy ddinas Llundain yna Ysgol Gyfun Penweddig, cyn
sydd ynghlwm â’r ffigur amlochrog a chiniawa. Yr un pryd wnaeth dysgu Cymraeg a hanes lleol yn
hwn wedi dod i fodolaeth ac yn Cymry America ddechrau sefydlu Adran Efrydiau Allanol Prifysgol
dangos fel yr aeth Dewi o nerth i cymdeithasau i anrhydeddu Dewi. Cymru, Aberystwyth. Mae’n byw
nerth fel ffigur yn hanes Cymru. yn Aberystwyth gyda’i wraig,Enid,
‘Erbyn yr ugeinfed ganrif roedd pob a bu’r ddau’n arwain Parêd Gŵyl
math o sefydliadau ar draws y byd Ddewi Aberystwyth yn 2015.
yn defnyddio ei enw, yn ysbytai,
ysgolion, canolfannau busnes, Bydd y gyfrol yn cael ei chyflwyno
i dywysydd Parêd Gwyl Ddewi
Aberystwyth 2016, yr artist Mary
Lloyd Jones.

Cyfarfod Clebran Digidol

Mi fydd Cyfarfod arbennig i ddysgu
sut i ddefnyddio Gweplyfr (Facebook)
ar gyfer hyrwyddo Papur Bro Clebran.

Croeso i unrhyw un sydd am
ddatblygu'r Papur Bro ar y we i
fynychu’r cyfarfod. I ddysgu am lan
lwytho storiau, lluniau a fideo. Y nod
yw gweld mwy o bobol dros y byd yn
darllen am newyddion ein Bro.

Nos Fercher, Mawrth 1263 am
7.30pm yn Llyfrgell Ysgol y

Preseli.

Cysylltwch â Cris Tomos am fwy o
wybodaeth - 07974 099738 a
[email protected]

14 Clebran Chwefror 2016

Y Capeli a’r eglwysi

Llandeilo Gwrando - ryn ni gyd yn clywed Oedfaon
ond faint ohonom sy'n gwrando. Eglwysi
Ar y Sul cyntaf o’r flwyddyn, Bedyddiedig
mewn oedfa gymun, pleser Nid aberthu yw pwrpas y Grawys Cylch y Frenni
o’r mwyaf i mi fel Gweinidog ond paratoi a chaniatau i Grist
eglwys Llandeilo, a llawr y ddod yn gyntaf yn ein bywydau. Croeso cynnes iawn
capel yn gyffyrddus lawn,oedd i’r oedfaon isod.
cael derbyn pump o fobol ifanc Rachel, Rhiannon, Lefi ac Anna a
yn gyflawn aelodau, ac hefyd gynhaliodd yr oedfa ar yr unfed ar Mawrth 2016
comisiynu tair diacones. Yna ugain yn Fachendre. Llawenydd
ar ol y cymun, anrhegu Eifion oedd testun eu gwasanaeth a braf 6ed – 10.30: Oedfa Gymun
Evans am ei wasanaeth fel oedd dysgu beth oedd yn gwneud   ym Methabara.
ysgrifennydd gohebol yr eglwys Lefi ac Anna yn hapus. Mae rhai
am dros chwarter canrif, ac wrth unigolion a'r ddawn i godi ein     2.00: Oedfa Gymun
iddo yntau ddiolch am ei rodd calonnau ac i'n gwneud yn hapus a   ym Mlaenffos.
o oriawr, fe ddymunodd yn dda dyna mai Iesu yn gwneud. Er nad
i Julie Thomas wrth iddi hithau oes sôn yn y Testament Newydd 13eg – 10.30: Oedfa bregeth
gymryd at y swydd. Braint yw i mi am Iesu yn chwerthin a gwenu   yn Seion
gael gwasanaethu yn eu plith ac i mae'i neges wedi bod yn destun
Dduw y bo’r diolch. K.T. llawenydd inni. Roedd ei eni ym      2.00: Oedfa bregeth
Methlehem yn destun llawenydd   ym Mhenybryn.
Newyddion a gallwn ddweud yr un peth am
Pen-y-groes, ei farwolaeth. Trodd tristwch ac 20ed – 10.30: Oedfa bregeth
Fachendre anobaith y disgyblion yn lawenydd    undebol yn Seion.
ac Antioch yn dilyn atgyfodiad Iesu. Fel
Cristnogion efallai nad ydym yn      2.00 a 5.00:
Iesu'r Goleuni oedd testun yr sych dduwiol ond nid ydym bob    Rihyrsal y Gymanfa Ganu
oedfa a gynhaliwyd yng Nghartref tro yn dangos gorfoledd gair Duw.   yn Seion.
yr Hafod Aberteifi. Diolch i bob Llawenhewch yn yr Arglwydd.
un a gymerodd rhan a diolch i'r 27ain – 10.30: Oedfa bregeth
trigolion a'r staff am eu croeso. Oedfaon y mis   ym Methabara.

Lynwen ac Eirian a fu'n gyfrifol 13/3/16–Antioch: 10.30yb      2.00: Oedfa bregeth
am oedfa gymun mis Mawrth a   Oedfa'r Gwanwyn   ym Mlaenffos.
diolch iddyn nhw am wasanaeth
bendithiol iawn. 20/3/16–Cartref Gofal: 2.00yh Cynhelir Ysgol Sul i’r plant yn
  Glyn Nest festri Blaenffos am 9.00 y bore, ac
Aelodau Capel y Bryn a fu'n Ysgol Sul yn Seion, Crymych am
cynnal oedfa ym Mhen-y-groes ar 27/3/16–Fachendre: 10.30yb 10.30, yn ystod tymor ysgol.
Sul y pedwaredd ar ddeg a diolch   Oedfa Basg
i Anita a'i chriw am wasanaeth
arbennig iawn. Y Grawys oedd
eu testun a'u her inni oedd
defnyddio'r cyfnod hwn i ail
asesu'n blaenoriaethau Cristnogol.

Aros - mae'n bywydau i gyd yn
brysur; mae'r Grawys yn rhoi cyfle
inni aros a rhoi ein hunain yn ei
ddwylo ef.

Edrych - mae angen inni edrych ar
fywyd Iesu a dilyn ei esiampl ef.

Chwefror 2016 Clebran 15

Croeso cynnes i’r oedfaon gweddi Rosemarie Davies CYFRIFYDD
a gynhelir yn festri Blaenffos, bob
nos Iau am 5.00 Cyfrifydd Technegol Cadw Llyfrau, Cyflogau
Hunan Asesiad, Treth ar Werth
“Arglwyddi, frodyr a chwiorydd,
byddwch lawen a chadwch eich Cyfrifon Meddalwedd SAGE
ffydd a’ch cred, a gwnewch y Treth ar Werth Hyfforddiant Cadw Llyfrau
pethau bychain a glywsoch ac a Hunan Asesiad
welsoch gennyf fi” Cadw Llyfrau Ffurflennu Grantiau
(unigolion/grwpiau cymunedol)
Rhydwilym Cyflogau
Angharad Stobbs
Ffôn: 01994 419005
Symudol: 07854 212799 B.Sc (Anrh), F.F.A., M.I.A.B.

☎ 01239 881 227 / 07875 853136

Ionawr 17eg cynhaliwyd oedfa Sul Yn drwyddedig gan: e-bost: [email protected]
y Beibl yn Rhydwilym.Daeth nifer Association of
dda ynghyd, Llywyddwyd yr oedfa (Gwasanaeth anffurfiol Cymraeg
gan y Parch EW Lewis, a Katrina Accounting Technicians yn Sir Benfro, Caerfyrddin a Cheredigion)

Yn drwyddedig gan Institute of Financial Accountants
& International Association of Book-keepers

jenkins yn cyfeilio. Cymerwyd rhan

gan aelodau gwahanol eglwysi

y cylch. Y wraig wadd oedd Mrs M. L. Davies Harddwch Celtes
Catrin Thomas Cafodd ymateb
da wrth y plant  Diolch iddi am ei ––––A––d––d––u––r––n––w––y––r –– Triniaethau Harddwch
neges.

Cafwyd oedfa gymun pnawn Sul y

7fed o Ionawr gyda’n gweinidog Awelfryn, Am fwy o wybodaeth
yn gwasanaethu, Derbyniwyd  Tegryn, cysylltwch â Caryl ar:
Suzanne Williams yn aelod gyda ni
yn Rhydwilym  Roedd yn aelod yn Sir Benfro. 01239 831699
Jabez Cwmgwaun : croeso iddi. SA35 0BE

Cydymdeimlwn â’r aelodau sydd 07811 871423 Salon gwallt Jaqui’s,
wedi colli rhai annwyl a gwellhad 1 Tivybanc, Crymych

buan i’r rhai sydd yn anhwylus ar 07971 545264 www.celtesbeauty.vpweb.com
hyn o bryd. (01239) 698320

Llongyfarchiadau i Sian Bryan  ar

enedigaeth merch fach  Luned

Mari :Wyres fach arall I Leighton a

Maralyn, Colman House.

Bois y Frenni

Yn dilyn dathliadau Bois y Frenni, cyflwynodd y côr sieciau i’r Groes Goch
ac i’r Ymatebydd Cyntaf yng Nghrymych.  Diolch i bawb wnaeth gefnogi.

1G6 orffennaf/Awst 2015 CleCblerbarnan Chwefror 202186

Chwefror 2016 Clebran 17

Merched y wawr Capel Newydd

Blaenffos goginio , yn defnyddio cynnyrch lleol; Nos Iau, Chwefror 4edd., casglodd
cig cranc o Landudoch, caws Cenarth yr aelodau yn ôl yr arfer, yn y Stafell
Cafwyd noson hyfryd Nos Fercher, a pherlysiau o ardd cymydog. Cafwyd Ddarllen, i wrando ar westai y
Rhagfyr 9fed yn diddori preswylwyr noson hyfryd yn ei chwmni a chyfle noson, sef Elin Forster o Cenarth.
cartref Glyn Nest Castell Newydd i flasu a phrynu’r cynnyrch cyn cael Yn anffodus, oherwydd galwadau
Emlyn, drwy ganu carolau. Braf oedd paned o de a bisgedi wedi eu paratoi amrywiol a phrofedigaeth teuluol,
gweld Margaret Harries, un o’n gan Barbara ac Alwena. Rhoddwyd y cafwyd ymddiheuriadau oddi wrth
cyn – aelodau yn ymuno yn y canu gwobr raffl gan Sian ac fe’i enillwyd rhai o’r merched am eu habsenoldeb.
ac yn diolch i ni am ein hymweliad. gan Hannah. Diolchodd Rhian i Gina Cyflwynodd Janice y wraig wadd fel
Roedd Catrin wedi paratoi taflen o am noson ddiddorol gan ddymuno’n “ŵyres y tenor enwog Washington
garolau pwrpasol a chyfeiliwyd ar yr dda i’r cwmni, Casa Del Cymru i’r James”, gan ei chroesawu’n gynnes
allweddellau gan Linda. Cyn ffarwelio dyfodol. iawn.
roedd pawb yn gwerthfawrogi y Byddwn yn dathlu Dydd Gŵyl Thema’r noson oedd “ Iachau
te, coffi, mins peis a chacennau a Dewi yng nghwmni Steff Jenkins o Naturiol”, ac fe adroddodd Elin
baratowyd gan staff y cartref. Bontgarreg yn ein cinio blynyddol yng ei hanes pan oedd yn gweithio
Gwraig wadd cyfarfod mis Ionawr Nghlwb Golff Aberteifi ar Fawrth y fel ymchwilydd gyda’r B.B.C. ar
oedd Mandy Phillips, Boncath. Merch nawfed. rhaglenni’r naturiaethwr, Iolo
brysur iawn sydd wedi gweithio ym Williams. Mae Elin, ers yn ifanc,
myd arlwyo ar hyd ei hoes. Bu’n Cangen Beca wedi cael diddordeb mawr ym myd
gweithio am nifer o flynyddoedd yn planhigion, ac yn dweud bod ‘na
paratoi bwyd yn Ysbyty Aberteifi cyn Nos Iau, 11fed o Chwefror croesawyd blanhigyn yn tyfu ar gyfer pob clwy
symud ymlaen i weithio ar fwydlenni yr aelodau i`r cyfarfod gan ein ac anhwylder sy arnon ni. Mae hefyd
a bwyd maethlon ar gyfer ysbytai Llywydd Eilir Davies. yn ymarfer “homeopathy” i drin
Cymru. Mae hefyd wedi codi llawer Dymunodd pen blwydd hapus i Mair rhai pobl. Ar ôl gweld llawer o’r
o arian at achosion da, Ymchwil Eynon. meddygyniaethau oedd ganddi,
Cancr yn arbennig. Rhannodd Mandy Darllenwyd cofnodion y Mis diwethaf bu’n ddigon caredig i ateb nifer o
riseitiau nifer o bwdinau fyddai yn gan Avril. gwestiynau ynglŷn â phroblemau a
addas ar gyfer pawb. Roedd ol Yr oedd Cangen Beca wedi ennill £25 chwynion rhai o’r gwragedd, gan
paratoi manwl ar gyfer gwneud yng nghlwb cant Clebran. awgrymu beth i drio er mwyn cael
pump ohonynt a’r cyfan yn cael eu Gofynwyd i`r aelodau am syniadau gwellhad.
gwneud yn drefnus iawn o’n blaenau. am daith sydd yn cael ei chynnal yn Cyn troi am adref, diolchwyd iddi am
Cafwyd cyfle i flasu ychydig o’r pump Mis Mai ei hamser ac am noson ddiddorol,
a bu pum aelod lwcus yn ffodus i Bydd bws yn cael ei drefnu i fynd i gan y Llywydd. Ann J a Mwynlan
ennill gwobrau raffl blasus iawn sef ginio y Rhanbarth yn Mis Ebrill. oedd yng ngofal y te a’r bisgedi, a
Sian, Rhian,Delyth, Hannah a Lynne. Yr oedd cais wedi dod am aelodau i Janice oedd enillydd y raffl gyda
Diolchodd Rhian i Mandy am noson stiwardio yn eisteddfodau Rhanbarth Wendy yn cyfrannu’r wobr.
hyfryd, gyflwynwyd mewn modd yr Urdd. Mis Mawrth, bydd y merched yn
gartrefol a threfnus dros ben. Cafwyd Cymerwyd enwau aelodau oedd yn dathlu Dydd Gŵyl Ddewi yng
paned o wedi ei baratoi gan Gill a fodlon cymryd rhan. Nghaffi “Cegin Bela”, gyda chawl
Sandra. Croesawyd Rhythwyn ac Ann Nicholas traddodiadol a phice ar y maen.
Croesawodd Rhian wraig wadd Mis i’n plith.
Chwefror sef Gina Sarracini Pope. Daethant â chwis ar ein cyfer. Cawsom Crymych
Cymraes i’r carn ond hefyd yn falch noson fendigedig,a phawb yn cymryd
o’i thras Eidalaidd.Treuliodd ei rhan Ar yr 8fed o Chwefror cyfarfu
thadcu gyfnod fel carcharor rhyfel yn Profiad mawr i`r meddwl a’r cof.!! Rhanbarth Penfro o Ferched y
Henllan ac yn un o’r rhai sefydlodd ac Enillwyr y cwis oedd Mefin, Avril a Eilir Wawr yng nghlwb rygbi’r pentre.
addurnodd yr eglwys yno. Ar ôl treulio Diolchwyd iddynt am yr holl waith Cafwyd noson hwylus yn trafod
cyfnod nôl yn yr Eidal wedi’r rhyfel paratoi. gweithgareddau’r mudiad dan
dychwelodd gyda’i wraig a’i chwaer Enillydd y raffl oedd Ennis Morris. arweiniad Awen Evans. I gloi’r
i ardal Y Glôg ac yna i Tanglwst. Mae Yr oedd tair gwobr ychwanegol cyfarfod cafwyd cwpanaid o de a
Gina erbyn hyn wedi sefydlu cwmni wedi cael eu roi gan Huw Ffash y mis chacen wedi ei baratoi gan gangen
gwneud pasta yn Llechryd gyda’ri diwethaf. Enillwyd rhain gan Hilary, Crymych.
gŵr. Mae’r cwmni wedi tyfu dros y tair Fanw a Von . Ar yr 11eg o Chwefror daeth
blynedd diwethaf a chymaint o alw Mis nesa fe fyddwn yn dathlu Gŵyl marched Cangen Crymych ynghyd
am eu cynnyrch yn lleol ac mor bell Dewi gyda noson gawl yng Ngaffi i Grymych Arms. Cawl a phice ar
a Llundain a Manceinion, byddant yn Beca ar y 10ed o Fawrth. y maen oedd yr arlwy a chroeso
symud cyn hir i Uned Waith yn Horeb arferol Meima a’r teulu yno fel
Llandysul. Maent yn rhoi pwyslais ar arfer. Yn ystod y nos trafodwyd y
gynhyrchu pasta iachus, hawdd ei gweithgareddau sydd i’w cynnal yn y
dyfodol.

18 Clebran Chwefror 2016

Dyma ddwy noson ddiddorol mewn Maenclochog Ann Nicholas a Brenda oedd yng
un mis. Ym mis Mawrth bydd y ngofal y te, Ann Davies roddodd y
gangen yn ymuno â Changen Tegryn Dymunwn wellhad buan i Myfanwy raffl a Winnie a’i enillodd.
yng Nghaffi Beca ar gyfer cawl Bowen a Sheila Vaughan y ddwy wedi Ym mis Chwefror bu Carys Vaughan,
Gŵyl Ddewi ar y 3ydd o Fawrth ac cael llawdriniaeth yn yr ysbyty yn Maesyderi yn adrodd ei hanes yn
edrychwn ymlaen hefyd i gael cwmni ddiweddar. mynd ar daith i Kansas America o
Mandy Phillips a fydd yn coginio gyda dan nawdd Clwb Ffermwyr Ifanc.
ni ar y 10fed o Fawrth. Ar 13 Ionawr bu'n noson dangos hen Mae Carys yn Gadeiryddes Clwb
greiriau. Daeth yr aelodau â nifer o Eglwyswrw em eleni. Roedd gadael
Ffynnongroes eitemau amrywiol i'w dangos : fel ei chartref a mynd ar daith o dros
cardiau post a phenblwydd; hen offer 4000 o filltiroedd ym Mai 2014 i fynd
Mis y galon i'w mis Chwefror, a chwaraeon; gwahanol fath o lestri a i Kansas yn dipyn o her. Arhosodd
ma merched Ffynnongroes wedi llyfrau diddorol. Enillwyd y raffl gan gyda dau deulu gwahanol, y cyntaf
penderfynu gofalu am eu calonnau. Eirwen Gibby. Ann Morris a Sheila Schmitz oedd yn deulu Catholig ac yn
Felly daeth Grug Jones- Fussel, nyrs Vaughan oedd â gofal y te. Bu'n ffermio gwartheg godro ar 500 erw
arbenigol adferiad y galon atom i'n noson hyfryd a chartrefol iawn. o dir. Wedyn symud at deulu arall
cyngori. sef yr Hughes’ ar daith yn cymryd 3
Mae'n gweithio fel rhan o dîm allan o Ar 10 Chwefror croesawodd Beryl awr. Syndod mawr oedd bod y tad yn
Ysbyty Glangwili. Byddant yn trin tua John, y llywydd Rhian Taylor o Gymro ac yn dod o Ogledd Cymru.
900 o gleifion y flwyddyn. Eu nod i'w Dreletert atom i siarad am bysgota. Gwaith cynaeafu oedd y teulu yma
cael y claf sydd wedi cael trawiad yn Cawsom noson arbennig. Soniodd yn ei wneud ac roedd ganddynt 15
ol i fywyd mor llawn a phosib. Rhian am y ffordd i fynd ati i bysgota o beiriannau combeino. Bu Carys yn
Eglurodd sut oedd y galon yn ar lynnoedd cyfagos a dangos gyrru un o rhain. Cafodd brofiadau lu
gweithio ar wahanol llawdriniaethau hefyd y cyfarpar anghenreidiol tra oedd ar y daith.
sydd ar gael , trwy daflunydd a e.e. Gwahanol fathau o wialenni, y Diolchodd Bethan iddi am ddod
modelau.Diddorol iawn. plu lliwgar a ddefnyddir fel abwyd a’r hanes i ni ac roedd pawb wedi
Cafodd pawb y cyfle i weld y ynghyd a'r gwisgoedd a'r dillad mwynhau yn fawr wrth wrando arni a
Diffibriliwr newydd sydd yn yr ardal, addas. Soniodd hefyd am y profiad o gweld y sleidiau.
a sut i'w weithio. Bydd i'w osod yn bysgota mewn cwch ar y llynnoedd. Buddug a Ann Howells wnaeth y te,
Newfoundland. Mae'n aelod o dîm pysgota merched Margaret roddodd y raffl ac Olwen
Nod y merched o hyn mas i'w - Cymru. Bu'n cystadlu mewn nifer o oedd yr enillydd.
cadw'n heini, corff a meddwl. Bwyta'n ornestau Rhyngwladol nid yn unig yng
iachus (rhan fwyaf o'r amser) a Nghymru, ond yn Lloegr, Iwerddon a'r E. P. PARRY
phwysig iawn mwynhau bywyd.  Dioch Alban hefyd. Diolchodd Ann Morris
yn fawr Grug. iddi am noson anghyffredin. Enillwyd         M. R. Pharm. S.
Daeth Ceri a Llinos â’r te o amgylch, y raffl gan Gina Lewis. Roedd y te yng Y Fferyllfa, Crymych
ond wedd pawb yn ofalus i beidio a ngofal Vi Edwards a Gina. ✆ 01239 831243
gor fwyta ar y bisgedi ar byns.
Yna ymlaeni'r cyfarfod. Gwnaeth Tegryn Gweinyddion GIG a Phreifat.
Awen groesawu aelod newydd i'n Moddion Fferylliaeth.
plith sef Ann Donne o Blaencwm, a Dechreuwyd blwyddyn 2016 gyda Profion Beichiogaeth.
dywedodd ein bod wedi dod yn ail chyfarfod yn y Festri yn Llwynyrhwrdd.
yn cynifer yr aelodau newydd gyda 5 Croesawyd pawb gan Gwenda gan Gofal am anataliad a stoma.
yn y rhanbarth , a llongyfarchiade am ddymuno Blwyddyn Newydd Dda Cyfarpar llawfeddygol a dresinau.
ddod yn gyntaf i gangen Barti-ddu a 9 i bawb o’r aelodau. Ein gwraig
aelod newydd. wadd oedd Elin Forster o Genarth. ✩✩✩
Aethom a pharti cyd - adrodd i Mae Elin yn awr yn arbenigo mewn ASIANTAETH BAPURAU
gefnogi Eisteddfod Brynberian ond iachau naturiol. Roedd Elin yn arfer
cipiwyd y cyntaf gan Merched y Bryn. gweithio i’r BBC fel cynhyrchydd ar Papurau dyddiol a lleol,
Llongyfarchiade iddynt. raglenni natur, oedd yn cynnwys Iolo Cylchgronau, Anrhegion,
Mis nesa byddwn yn cael Pethau Williams a Coalhouse cyn penderfynu Nwyddau Ysgrifennu, Losin
Olyv sef bagiau a scarffs i’n diddori. newid gyrfa ac astudio i iachau yn y
Byddwn hefyd yn croesawu merched modd hwn. Roedd y cwrs yn dala Gwin a Gwirodydd,
clwb Gwawr Bro Waldo atom am am 5 mlynedd i gwblhau. Daeth a Nwyddau Cosmetigau
nosweth o gymdeithasu. Felly 7.30 rhai o’r llyfrau roedd yn eu hastudio
yh nos Iau Mawrth y 10fed yng i ddangos i ni ac roeddent yn rhai WYN
Nghanolfan Brynberian. anferth. Cafodd gefnogaeth teulu a VAUGHAN
oedd hefyd yn gwella yn y ffordd yma.
Bu rhai o’r aelodau yn ei holi a PEIRIANNYDD
disgrifiodd sawl rysáit syml i helpu GWAITH PLYMIO/
gwahanol ddoluriau. Diolchodd GWRES CANOLOG
Gwenda i Elin ân noson ryfedd o
ddiddorol. DANDDERWEN
CWM PLYSGOG
CILGERRAN. SA43 9TA

01239 615587
07968 870115

Chwefror 2016 Clebran 19

Clwb Bro'r Dywedodd Susan, sy'n dysgu sut ROB PUGH ACmoanettrhaycdtidworl
frenni i ddefnyddio cyfrifiaduron, bod
hi'n dda i gael amrywiaeth sut i Busnes Teuluol
Am amser cinio ar ddydd Mercher yr gyfathrebu, e.e. ysgrifennu llythyr, y Blaenwaun, Hendy-gwyn a’r Daf
20fed o Ionawr, aeth 25 o aelodau ffôn, a drwy e-bost. A ddylem fynd Ar gael i weithio yn Sir Benfro,
Clwb Bro'r Frenni a ffrindiau i gael allan o'r Undeb Ewropeaidd (EU)?,
Cinio Nadolig hwyr yn y Penybryn oedd cwestiwn arall. Pwyntiodd Ceredigion a Sir Gaerfyrddin
Arms, Penybryn. Dywedodd Mella Rhydian allan, fod arian yn dod o 07855 836944
Jenkins y gras a chafwyd pryd o Ewrop i helpu pethau fel Menter (01994) 448639
fwyd caboledig gyda dewis o gig Iaith ar hyn o bryd, a pe bawn yn
eidion, twrci neu gnau rhost (nut dod allan o Ewrop, gallai'r arian www.robpugh.co.uk
roast i lysieuwyr) ac amrywiaeth o ddibenni. Dywedodd Alma nad
bwdin blasus, te neu goffi a mins ydym yn gwybod canlyniadau dod Gwesty
peis. Diolch i staff Penybryn Arms allan o Ewrop ar hyn o bryd. Medd Nant-y-Ffin
am weini a darparu cinio hyfryd. Susan, fuasai'n hoff o weld Cymru'n
Roedd yn ddiwrnod oer, ond cynnes annibynnol fel gwlad p’un ai fuasem LLANDYSILIO
oedd y croeso. Enillwyr y raffl oedd ni yn Ewrop ai peidio.
Ceridwen James, Lonwen Morris a Gwely a Brecwast
Graham Morgan. Credai Susan y gellid defnyddio
arian y llywodraeth yn fwy call, a Ciniawau a Phrydau
Tua mis yn ddiweddarach ar bod angen edrych ar ôl y cyn-filwyr ar gyfer pob achlysur
brynhawn dydd Mercher y 17eg o digartref, a oedd wedi gwasanaethu
Chwefror, cafwyd “Panel” yn festri eu gwlad. Cysylltwch â
Blaenffos. Croesawodd y cadeirydd, (01437) 563329
sef Nyfed Griffiths, pawb yn cynnwys A dylid derbyn cyngor o wrth linell
aelodau'r panel, a'u cyflwyno. Ar y ffôn 111, gan mai pobl ifanc sydd AWEN
panel oedd Rhydian Evans, Menter efallai yn ddibrofiad sy'n ateb y TEIFI
Iaith, Susan Carey, y buddugol o ffôn, os nad ydynt wedi eu hyfforddi
ddysgwyr Sir Benfro yn ddiweddar, mewn meddygaeth, oedd cwestiwn Dewis da o lyfrau Cymraeg
ac Alma Sanford, ysgrifenyddes arall. Gwell 'da rhai i fynd at feddyg i blant ac oedolion,
Cymdeithas Hanes Teuluol Dyfed. teulu, dywedwyd.
Roedd un arall i fod ar y panel, hefyd cardiau a recordiau.
sef Maggie Nicholson, ond roedd Rhoddodd Nyfed ddiolch i'r panel
hi ffeili fod yn bresennol. Ma' hi ar y diwedd a hefyd diolch i'r panel Ar agor 9yb–5yh
wedi bod yn ymwneud a pandas yn am wneud eu gwaith am ddim. Llun i Sadwrn
Tsieina, a bydd hi'n ymwneud ag Diolch am y cwestiynau, a'r lluniaeth
Orang Utans in Borneo maes o law. darparwyd ar y diwedd, a diolch i'r (01239) 621370
rhai oedd yn gweini. Diolch i Rae
Cafwyd amrywiaeth o gwestiynau i Morgan, un o ysgrifenyddion y Clwb, 23 Stryd Fawr,
holi'r panel, fel beth oedd y panel am drefni’r achlysur. Aberteifi. SA43 1HJ
yn meddwl am David Bowie. Roedd
Rhydian yn meddwl ei fod wedi cael Y tro nesaf awn i Gegin Bella,
gormodedd o sylw, er bod Susan Hermon erbyn 12.30 y.p. ar ddydd
yn hoff o'i gerddoriaeth ef. Y mae Mercher, Mawrth 16eg, i gael cawl
Susan wedi bod yn gyfrifol am letya Gŵyl Dewi. Os am ddod cysylltwch
plant o Chernobyl, sy'n dioddef â, naill ai
o waeledd ymbelydrol atomig, Eileen Thomas (01239 841528) neu
ar ôl y damwain yn yr orsaf bŵer Rae Morgan (01239 831749).
niwclear yno. Dywedodd Susan fod
arhosiad yn y wlad hon yn help i
system heintrydd (immune system)
y plant hyn. Gofynnwyd cwestiwn
am ddiffyg cyfleusterau i ddysgu
sut i ddefnyddio cyfrifiaduron,
am nad oes cyfleusterau tebyg
yng Nghrymych ar hyn o bryd.

20 Clebran Chwefror 2016

Colofn Hanes farn yn ystod y cyfnod yma. Byddai
anghydffurfwyr cynnar ac wrth i’r rhai o Fethodistiaid Aberteifi yn
Hedd Ladd Lewis achos yn yr ardal magu gwreiddiau addoli yno rhwng 1812 - 15 ynghyd
gwelwyd gwahaniaeth barn yn a rhai Bedyddwyr ac Annibynwyr ond
Gerazim, Cippyn. datblygu yn ystod y 1790au rhwng byddai cwympo mas ar adegau pan
Evan Owen, Manian oedd yn flaenor fyddai gweinidogion y Bedyddwyr a’r
Mae capel Gerazim yn sefyll yn yr ardal ym Mlaenwaun a rhai o aelodau’r Annibynwyr yn cyrraedd i bregethu
hynny o Ogledd Sir Benfro a elwir gan Eglwys. Roedd gwreiddyn y ddadl yn yr un cyfarfod! Buan daeth y ddwy
y brodorion yn Cippyn, nid nepell o ynghylch yr arfer o gywain y degwm, bregeth yn yr un cyfarfod i ben!
draeth Poppit. Ar un adeg roedd yn sef y taliad i’r Eglwys Wladol o ganran
ganolbwynt i’r gymuned wledig yn o gynnyrch yr amaethwyr. Nid oedd Cynyddodd y gynulleidfa’n sylweddol
y parthau hyn ac ar ei anterth roedd Evan Owen yn fodlon i unrhyw aelod yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd
ganddo aelodaeth o fwy na 180 - o’r eglwys wneud y gwaith o gywain ganrif ar bymtheg a phenderfynwyd
arwydd o ba mor boblog oedd yr ysgubai’r degwm dros y degymwr. Ac adeiladu capel newydd ar dir a
ardal ar un adeg. Er i ddrysau’r capel yntau’n Fedyddiwr nid oedd, ar sail rhoddwyd gan John Llewelyn yr Esgyr.
cau am y tro olaf yn 2014 onid yw’n rhyddid cydwybod yn barod i dderbyn Dechreuwyd adeiladu’r capel yn 1847
bwysig sicrhau bod hanes yr achos y cymun yn yr Eglwys Wladol ond ac o fewn blwyddyn roedd wedi ei
yn y gornel anghysbell yma o Gymru eto roedd yn rhaid iddo gyfrannu i gwblhau ar gost o £300 er parhawyd i
yn parhau i gael ei adrodd a hynny goffrau’r eglwys neu’r tirfeddiannwr ddefnyddio Soan fel ysgoldy yn ystod
am nifer o resymau. Er mor dlawd oedd ar hawl i dderbyn y degwm. y blynyddoedd dilynol. Roedd yr
oedd y mwyafrif helaeth o werinwyr yr Iddo ef roedd talu’r degwm yn sarhad aelodau ar y cychwyn yn dewis cymuno
ardal llwyddasant i godi digon o arian ac yn ymosodiad ar ei hawl i addoli. ym Mlaenwaun ond erbyn 1849 roedd
o’u henillion prin i godi tri adeilad Aeth yn ddadl rhyngddo ef a rhai o yn annibynnol gydag aelodaeth o 72.
dros gyfnod o 200 o flynyddoedd i aelodau Blaenwaun. Mae’n siŵr fod Yn 1859 bu diwygiad yn yr ardal a
addoli ynddo, bu yna ddadlau brwd nifer o’r aelodau yn ofni’r awdurdodau bedyddiwyd 31 yn ystod y flwyddyn
yn ddiwinyddol, sydd yn dangos pa ac am osgoi cynhyrfu’r dyfroedd. Nid honno.
mor annibynnol eu barn oeddynt ar chwarae bach byddid yn dangos
a chwaraeodd yr adeilad syml yma parodrwydd i’w herio gan eu bod yn Roedd yna broblemau gyda’r
ran allweddol yng nghymynrodd fwy na pharod i ganfod bai ac ymosod adeilad cyntaf a rhaid oedd mynd ati
Gristnogol a diwylliannol yr ardal. ar yr anghydffurfwyr. Bu Evan gwrthod unwaith yn rhagor i adeiladu capel
Corffolwyd yr eglwys yn 1848 ond mae cymuno ym Mlaenwaun a phendraw’r o’r newydd yn 1882 ar gost o £600.
gwreiddiau’r achos yn cychwyn nôl yn ddadl oedd i chwech o aelodau’r Erbyn hynny roedd yr aelodaeth ar
y flwyddyn 1706. Yn y flwyddyn honno eglwys gan gynnwys Evan a’i wraig gynnydd ac wedi cyrraedd 181 er yn
roedd aelodau o Eglwys Cilfowyr Elizabeth a chyfaill iddo, Griffith Morris ystod yr un cyfnod bu rhaid gollwng
wedi dechrau pregethu mewn bwthyn gadael ar Dachwedd 15, 1796. Roedd 105 trwy lythyr gyda’r mwyafrif yn
o’r enw Rhosgerdd, nid nepell o ble Evan yn berchen ar fferm Trecŵn symud i ardaloedd y gweithfeydd yn
saif capel Blaenwaun, Llandudoch ac gerllaw Manian ac ar dir y fferm honno ne Ddwyrain Cymru o ganlyniad i’r
yn ystod yr un flwyddyn credir i rai yr adeiladwyd capel ganddo a’i enwi’n dirwasgiad erchyll oedd yn rheibio
o aelodau’r Bedyddwyr yn y cylch Soan. Mae olion yr hen gapel a’r cefn gwlad. Nid oedd pawb yn yr
ddechrau pregethu hefyd yn ffermdy’r fynwent i’w gweld o hyd gerllaw capel ardal yn seintiau chwaith oherwydd
Hendre yn ardal Cippyn. Erbyn 1795 Gerazim. Byddai merch Evan maes o diarddelwyd 56 rhwng 1848 a 1882.
roedd gan Gapel Blaenwaun 237 o law yn priodi â Dr William Richards o
aelodau ac roedd 37 o’r rhain yn byw Feidrim ddaeth yn bregethwr enwog
yn ardal Cippyn. Roedd yna bellter ac yn lladmerydd syniadau Arminaidd
gan yr aelodau i gerdded ar y Sul sef bod gan unigolion ewyllys rydd ac
o ardal Cippyn i Flaenwaun ac felly felly’r gallu i gyfrannu’n ystyriol at eu
cynhaliwyd cyfarfodydd yn ffermdy’r hiachawdwriaeth eu hunain.
Hendre ddwywaith y mis. Erbyn 1808
roedd yna gwrdd hefyd yn yr Esgyr Byddai ei ddiwinyddiaeth yn
Fawr o dan ofal Thomas Llewelyn oedd dylanwadu ar aelodaeth Soan. Yn
hefyd yn ddiacon ym Mlaenwaun. 1799 diarddelwyd David Thomas
Denwyd mwy o drigolion yr ardal i’r o eglwys Blaenffos oherwydd ei
gwasanaethau yma a chychwynnwyd ymlyniad i syniadaeth Arminaidd ac
cynnal cyfarfodydd gweddi yn yr Esgyr ymunodd yntau a chapel Soan. O fewn
Fawr, y Granant, Esgyr Fach, Manian blwyddyn fe’i hurddwyd yn weinidog
Fach a Chastell Draenog. yno gan briodi un o ferched Evan ac
ymsefydlu'n Nhrecŵn. Daeth Soan
Dynion a menywod egwyddorol yn fan ymgynnull i nifer o wahanol
iawn oedd yn barod i leisio barn
yn gyhoeddus oedd nifer o’r

Chwefror 2016 Clebran 21

Gorffennaf/Awst 2015 Clebran Maenclochog10

Canolfan Bro Preseli C Y NHGaOrRdCwY MaUreN E D

Cyflwynodd deiliaid Bro Preseli, Crymych, £50 punt yr un i Ymatebydd CRYMYaCHChanolfan
Cyntaf Crymych ac Ambiwlans Awyr Cymru. Casglwyd yr arian drwy werthu
Bric a Brac a llyfrau. Eu dymuniad yw cefnogi elusennau lleol eto i'r dyfodol. EiCcehfbfayrlanuaMmageonfecblorchhyofegl
newyAd.dB ac M.A. Williams
AnnwT✆yrel Ob0elyn1gg4yyd3cdh7, M5a3en2cl4oc7ho8g

YCclhuynddigerfwiseone,dSdiryBneonlfdroe.rbSyAn6i6od7dRHy
RpCeyhRrnythhgfieyfolnFr aMfPôCsoanyipwmfGeirl,wtuahrnrytearnaedtffudd: lw0dyfa1teehr4fuwyn3dry7ydnyo5drdy3ds2hit5woo5fdrft7ahyi
weld cFofefrembwryhryafeClhrneeffwtwydyrd ym
mhentref CoryFmeyncyhg. i FEyrllfto! d camau
wedi eu gymryd i atgyweirio yr un

masHywadyyded'fdAarfuroesCwrryai delndgNdsdoeawurrWgaradCinadylfloimyigdauFbanmGreectyhdshnrayyrdwnu,

ymateb trigolion Crymych ynglyn â
hyn, cyn mynd ymlaenI i holi am
grantiau ac ati. Os ydych o blaid y
syniad o gael cofeb newydd a
fyddech gystal a llofnodi eich enw ar
y ffurflen sydd yn Swyddfa'r Post,

CrymychG, nleaunaddaye-lCi mriowsysbo, d.
Diolch yn fCawlur nderwen,
Heathe(r0To1m9o9s4(C) l4er1c)9 711
01239 89017399369 501 551
haeeatrheesrtaonmnosa@[email protected] ail.co.uk

Mansel Davies a’i Fab Cyf.

Arbenigwyr Teithiau Hir a Byr Magnesium, Calch, Gweryd gyda
Arbenigwyr Cludo Hylif gwasanaeth sgwaru.

Cludiant gyda Llwytho a Dadlwytho Niwmatig Cyflenwyr Angenrheidiau Adeiladu,
Llwythwr ar gyfer Cludiant Trwm Perchnogion Cware,
Masnachwyr Amaethyddol
Cyfleusterau Storïo a Dosbarthu
Cyflenwyr Calch

PEMBROKESHIRE L
T
D

Mansel Davies a’i Fab (Modurdai) Cyf.

Trwsio Cerbydau Masnachol a Pharatoi ar gyfer MOT m automotive
Canolfan Tacograff Cydnabyddedig Adran Gludiant mannesmann
Gwasanaeth Rhenti Cerbydau Masnachol a Threilers VDOKienzle

PRIFGYFLENWR
TRYCIAU

LLANFYRNACH, SIR BENFRO. SA35 0BZ
Ffôn : (01239) 831631 Ffacs : (01239) 831596

22 Clebran Chwefror 2016

Ysgolion Cystadleuaeth Hoci
Ysgol y Preseli Marc Lloyd a Gethin Vobe Sir Benfro blwyddyn 8
i Ysgol Milfield, Gwlad yr Haf, i Llongyfarchiadau i dîm Hoci
Cerddor Ifanc y Rotari gymryd rhan yn y gystadleuaeth blwyddyn 8 yn dilyn ei llwyddiant
Llongyfarchiadau i ddau ddisgybl rygbi 7 bob ochr flynyddol i yng nghystadleuaeth ysgolion Sir
talentog iawn ar eu perfformiadau fechgyn dan-16 a dan-18. Enillodd Benfro.
buddugol yng nghystadleuaeth Preseli pob gêm grŵp; 17-5, 19-
Cerddor Ifanc y Rotari yn ddiweddar. 5, 10-5 a 26-10 yn erbyn Millfield Diwrnod Digidol
Dymuniadau gorau i Talfan Jenkins 'A', Sherborne, Canford ac Ysgol Llongyfarchiadau gwresog i'n
ac Esyllt Thomas i’r dyfodol. Wellington yn ôl eu trefn. Enillodd harweinwyr digidol ar ennill
y gemau yma le i Preseli yn y rownd cystadleuaeth genedlaethol i greu
Cystadleuaeth Rygbi derfynol yn erbyn enillwyr y pŵl ap! Mae'r ap yn helpu plant ifanc i
7 bob ochr Ysgol Millfield arall, Coleg Wellington. Mae'r greu enw defnyddiwr diogel.
Yn ddiweddar, teithiodd carfan garfan a'u hyfforddwyr yn haeddu
rygbi dan-16 Ysgol y Preseli, ynghyd canmoliaeth uchel am ennill y Rhaid canmol yr Arweinwyr Digidol
â rhieni, cefnogwyr a'u hyfforddwyr gystadleuaeth safonol yma am y tro hefyd ar eu cyflwyniadau ar gyfer
cyntaf yn hanes yr ysgol. 'Diwrnod Defnyddio'r Rhyngrwyd
yn Fwy Diogel'...i dros 600 o blant
cynradd ac uwchradd. Diolch i
Mrs Serena Davies am gydlynu’r
trefniadau.

Eisteddfod Crymych
Llongyfarchiadau i Eurgain Wyn
bl 13, ar ennill Tlws yr Ifanc
yn Eisteddfod Crymych eleni.
Llongyfarchiadau i gôr yr ysgol
hefyd a fu’n cystadlu yn ystod
y dydd yn ogystal â’r unigolion
a brofodd lwyddiant yn eu
cystadlaethau unigol.

Ysgol y Preseli yn creu hanes wrth i'r garfan 7 bob ochr
ennill cystadleuaeth Ysgol Millfield 2016

Talfan Jenkins

Tîm hoci blwyddyn 8

Arweinwyr Digidol Esyllt Thomas

Chwefror 2016 Clebran 23

Ysgol y Frenni

Cogurdd yr Urdd Plant blwyddyn 5 a 6 yn mwynhau cymryd rhan
Llongyfarchiadau mawr i Elliw yn y sioe Mari Jones
James am ennill i fynd trwodd
i gynrychioli’r Ysgol yn rownd y ‘Dolig’ a Ffion ar ‘Hotel Bu hefyd dau grwp llefaru a tri
Sirol Cogurdd 2016. Bu cystadlu Transylvania 2’. Roedd yn brofiad pharti canu yn cystadlu, daeth y
brwd yn yr Ysgol fore Iau, da a chawsom ni lawer o hwyl ! grwp Bechgyn yn gyntaf y parti
Ionawr 28ain pan ddaeth 24 o Gan obeithio fydd gwobr !!! cymysg yn ail a’r parti merched yn
gogyddion medrus ati i baratoi drydydd yn y parti unsain. Grwp
salad ffrwythau groegaidd iachus Pelrhwyd yr Urdd Llefaru cymysg Blwyddyn 6 daeth
a deniadol. Ein Dudley ni am y Bu tim yr Ysgol yn cystadlu yn i’r brig eleni a’r grwp ‘Fewyrth
bore oedd Mrs. Owena Davies. nhwrnament pêl rhwyd Cylch Ifan’ yn ail. Daeth llwyddiant
Canmolodd y safon a sgiliau’r y Frenni a drefnwyd gan Urdd i waith ysgrifenedig rhai o’r
plant wrth baratoi a dyfarnodd Gobaith Cymru yng Nganolfan disgyblion hefyd. Llongyfarchiadau
y wobr gyntaf i Elliw James Hamdden y Preseli ar y 3ydd mawr i bawb a fu’n cystadlu a
o flwyddyn 5, yr ail i Anwen o Chwefror. Er bu’r tím yn diolch i’w hyfforddwyr.
Standford, trydydd i Gwen Davies chwarae yn frŵd yn anffodus
a rhannu’r pedwerydd rhwng dim llwyddiant y tro yma ond Lansio App Newydd
Amelia Dobney a Leah McCarthy. llongyfarchiadau mawr i Clydau Bu disgyblion Blwyddyn 4
Diolch i Mrs. Davies am ei gwaith am eu buddugoliaeth a phob lwc yn Ysgol y Preseli prynhawn
trylwyr ac yn amlwg roedd pawb yn y rownd Sirol. Diolch hefyd i Mawrth 9fed o Chwefror ar gyfer
wedi cael bore wrth eu bodd. Pob Miss. Sara Williams am ddyfarnnu achlysur arbennig iawn. Roedd
lwc i Elliw yn y rownd nesa. grwp o Ysgol y Preseli wedi
Disgo dod yn fuddugol mewn dyfeisio
Sioe mewn Cymeriad Cynhaliwyd disgo yn yr Ysgol dan ‘app’ newydd ar gyfer diogelu
Cafodd yr Iau wledd wrth i gwmni nawdd Pwyllgor rhieni a Ffrindiau’r plant wrth iddynt fynd ar y we,
‘Mewn Cymeriad’ ymweld ar Ysgol Frenni nos Iau, Chwefror 4ydd. a chwarae gêmau cyfrifiadurol
ar y 29ain o Ionawr. Bu’r cwmni’n Cafwyd sesiynau i’r Cyfnod Sylfaen rhyngweithiol. Bu plant Blwyddyn
cyfleu hanes diddorol Mari Jones rhwng 5.30 a 6.30 a’r adran Iau 4 yn gwrando ar eu cyflwyniad
wrth iddi ymdrechu’n galed i gael rhwng 6.30 a 7.30. Diolch i’r gwych a’u neges bwrpasol, tra ar
gafael ar Feibl Cymraeg. Sut bu yn pwyllgor am drefnu’r lluniaeth ac i yr un pryd elwa’n fawr o’r profiad.
cynhilo a cherdded yr holl fordd i’r Mr. Bowen am fod yn gyfrifol am y Diolch am y gwahoddiad.
Bala at Thomas Charles. Cafodd gerddoriaeth.
sawl disgybl ac athrawon hefyd y
cyfle i action a phortreadu ambell Eisteddfod Crymych
gymeriad yn y stori. Cafwyd Daeth llwyddiant i Ysgol y Frenni
berfformiad proffesiynol a graenus yn Eisteddfod Crymych eleni
gan y Cwmni yn dod ar holl beth eto. Bu llawer o unigolion yn
yn fyw i’r disgyblion. cystadlu a chael tipyn o lwyddiant.

Sgwad Sgwennu Rhai o blant blwyddyn 3 yn dangos eu llyfrau a brynwyd
Ar brynhawn Iau, Ionawr 21ain yng Nghastell Aberteifi
aethom ni (Ffion a Manon) i
wylio’r ffilm ‘Y Dyn ‘nath ddwyn
y ‘Dolig’ yng nghanolfan yr Urdd
Pentre Ifan.. Mrs. Llinos Penfold
Adran Addysg y Cyngor Sir sydd
yn trefnu’r weithgaredd gyffrous
hon. Roedd yn hen ffilm ond yn
addas i blant. Cawsom bopcorn a
diod tra’n gwylio’r ffilm, fel sinema
iawn. .. Cawsom gyfle ar y 26ain
o Ionawr i ysgrifennu sgript yn
dilyn y sesiwn gyntaf i ddatblygu
ein sgiliau ysgrifennu ar gyfer
cystadleuaeth yr Urdd. Cawsom
fwy o bopcorn a sgwash i’n helpu
i feddwl ! Treulio’n ni’r diwrnod
yn ysgrifennu ein adroddiadau
– Manon ar y ‘Dyn ‘nath ddwyn

24 Clebran Chwefror 2016

Awduron yng Nghastell Aberteifi a phrynu’r llyfrau oedd wedi eu Unawd Blwyddyn 2 ac Iau
Daeth cyfle i ddisgyblion harwyddo gan yr awduron.
blynyddoedd 3 a 4 ymuno ag 1af–Sion Thomas
ysgolion lleol eraill i ymweld Eisteddfod Ysgol 2il–Elen Davies
â Chastell Aberteifi fore Iau, Cynhaliwyd Eisteddfod yr Ysgol 3edd–Grace Dobney
Chwefror 11eg. Yno roedd dydd Gwener, Chwefror 12fed. Y Llefaru Blwyddyn 2 ac Iau
awduron enwog i siarad â hwy am Beirniaid eleni oedd Mrs. Rhian
eu gwaith gan annog y disgyblion o Davies, (Cerdd) a Mrs.Lynwen ap 1af–Gwion Bowen
oed ifanc i ddefnyddio eu talentau Gwynedd (Llefaru). Croesawyd 2il–Jodie Wright
i ddarllen llyfrau mor eang â phosib pawb gan y Pennaeth , Mrs Jiwli 3edd–Jessica Counsell
a mynd ati i ysgrifennu eu straeon Higginson. Cyfeiliwyd gan Miss Unawd Blwyddyn 3 a 4
eu hunain, gan fod yn effro drwy’r Catrin Lewis a Mrs Higginson.
amser a defnyddio eu synhwyrau Cafwyd fore o gystadlu brwd a’r 1af–Sara Peregrine
i lunio cymeriadau diddorol a plant wrth eu bodd yn perfformio 2il–Celyn Edwards
doniol . Cafwyd cyfle i wrando ar i gynulleidfa luosog o rieni a 3edd–Catrin Davies
Sioned Lleinau, sy’n awdures a ffrindiau. Ar ddiwedd y dydd Llefaru Blwyddyn 3 a 4
Golygydd gyda Gwasg Gomer, dyma’r canlyniadau. Bydd y cyntaf
Caryl Lewis sy’n awdures llawer a’r ail ymhob cystadleuaeth yn 1af–Sara Peregrine
o lyfrau plant ac oedolion , Casia mynd ymlaen i gynrychioli’r ysgol 2il–Gwion Evans
Wiliam sy’n dechrau ar ei gyrfa yn yr Eisteddfod Gylch a gynhelir 3edd–Charlie La Trobe
nawr fel awdures a Huw Aaron yn Theatr y Gromlech ar Fawrth Unawd Blwyddyn 5 a 6
sydd wrth ei fodd yn tynnu lluniau 9fed . Pob lwc iddynt i gyd.
a chartwnau ar gyfer llyfrau ac sydd 1af–Elliw James
wedi cyhoeddi llyfr jôcs newydd i 2il–Ceirian Evans
blant. Cafodd y plant gyfle i weld 3edd–Deian Davies
Llefaru Blwyddyn 5 a 6

1af–Deian Davies
2il–Daniel Morgan
3edd–Deio Phillips

Manon a Ffion wedi mwynhau Elliw James – ennillydd
yn y sgwad sgwennu cystadleuaeth Cogurdd

yr ysgol

Ysgol Clydau phosteri’r wyl. Diolch i Menter Twrnament Pêl-droed
Iaith Sir Benfro am ei haelioni yn 5 bob ochr yr Urdd
Penwythnos Mowr Clydau rhoi’r gwobrau ac i bawb o fewn
Bu’r disgyblion yn brysur iawn dros y plwyf am eu cefnogaeth yn Llongyfarchiadau i dîm pêl-droed
penwythnos Ionawr 22ain i 24ain mynychu’r digwyddiadau amrwyiol yr ysgol a lwyddodd i ennill y
gan gydweithio gyda Menter Iaith a diddorol. Roedd unrhyw elw a twrnnament a gynhaliwyd ar
Sir Benfro i godi ymwybyddiaeth waned dros y penwythnos yn cael ddechrau mis Chwefror. Bydd y
o gymreictod o fewn y plwyf. Ar ei rannu rhwng yr Ysgol a Chylch tîm yn cystadlu yn y rownd nesaf
y nos Wener mwynhawyd y cyfle Meithrin Bwlchygroes. yn ystod Tymor y Gwanwyn.
i ddawnsio Gwerin yng Nghwmni Aelodau’r tîm oedd Tomos Davies,
Dawnswyr Talog yng Nghanolfan Pêl-rwyd yr Urdd John Griffith, Jack Perkins, Leon
Clydau, Tegryn, Yna ar y dydd Llongyfarchiadau i dîm yr ysgol am Russell-Jones, Tyler Abbott-
Sadwrn symudwyd ymlaen i wneud mor dda yn y twrnament Deacon a Hedd George.
Neuadd Bwlchygroes er mwyn ar Ddydd Mercher Chwefror 4ydd Sgwad Sgrifennu yr Urdd
gweld arddangosfa o eitemau gan lwyddo i ennill Cystadleuaeth Mynychodd Sarah Ditcher a
hanesyddol yr ardal a bwyta cawl. y Cylch a chynrychioli’r Cylch yn Catrin Palfrey Sgwad Sgrifennu ar
Yn olaf cynhaliwyd Cyngerdd y Rownd Sirol. Mwynhaodd y Ddydd Mawrth Ionawr 26ain yng
Doniau Clydau yng Nghapel disgyblion y profiad o chwarae yn Nghanolfan Hermon. Y dasg oedd
Star gyda grŵp o disgyblion erbyn ysgolion eraill o fewn y sir. ysgrifennu Adolygiad Ffilm Y Dyn
yn perfformio tair eitem. Yn Aelodau’r tim oedd John Griffith, Nath Ddwyn y Dolig.
ystod y gyngerdd cyflwynwyd Tomos Davies, Lewis Painter, Anya
gwobrau i Lucy Davies a Sonny Abbott-Deacon, Catrin Palfrey, Cystadleuaeth Cogurdd
Wolstenholme am greu logo a Bethan Gwynne-Davies, Kellie Bu Sarah Ditcher, Lucy Davies,
Mack, Erin Rees-James, Lucy Anya Abbott-Deacon a Catrin
Davies a Sarah Ditcher. Palfrey yn cystadlu yn Rownd

Chwefror 2016 Clebran 25

Gyntaf y Cogurdd ar Nos Iau Ymweliad Swyddog y Frigad Dân cymorth cyntaf a disgyblion
Ionawr 28ain. Llongyfarchiadau Daeth Gareth Jones o Frigad Dân Blwyddyn 5 a 6. Derbyniodd
i’r pedair am wneud mor dda Canolbarth a Gorllewin Cymru i’r y disgyblion y cyfle i ymarfer y
ac i Lucy Davies am ennill y ysgol ar ddydd Iau Ionawr 28ain. sgiliau pwysig yma ynghyd a
gystadleuaeth. Bydd Lucy yn awr Bu’n esbonio gwaith swyddog tân dysgu y ffordd cywir o roi cymorth
yn cynrychioli’r ysgol yn y rownd i blant Blwyddyn 2 ac yn esbonio cyntaf i oedolyn a phlentyn.
nesaf yn Ysgol y Preseli ar Fawrth peryglon tân a phwysigrwydd
17eg. gosod larwm dân ym mhob tŷ i Prynhawn Diogelwch y We
ddisgyblion Blwyddyn 5 a 6. Ar brynhawn Mawrth Chwefror
Chwaraeon Dan Do yr Urdd 9fed bu disgyblion Blwyddyn 4 a
Llongyfarchiadau i’r un ar ddeg Sioe Marc Griffiths 5 yn Ysgol y Preseli yn dysgu am
cystadleuydd – Tomos Davies, a Kevin y Pyped bwysigrwydd cymryd gofal wrth
John Griffith, Hedd George, Lewis ddefnyddio’r rhyngrwyd.
Painter, Erin Rees-James, Sarah Ar ddydd Mercher Ionawr 20fed
Ditcher, Lucy Davies, Bethan ymwelodd Marc Griffiths â’r Ysgol Gynaladwy
Gwynne-Davies, Elain James ysgol unwaith yn rhagor er mwyn Yn ystod yr hanner tymor daeth
Jac Ifans Lloyd a Cian Lewis â perfformio sioe ar bwysigrwydd Tim Brew Swyddog Cynaladwyedd
fynychodd Chwaraeon Dan Do codi hunan hyder. Mwynhaodd y Cyngor Sir Benfro i’r ysgol er
yr Urdd ar Ddydd Sadwrn Ionawr plant wylio’r cymeriadau gwahanol mwyn trafod pwysigrwydd peidio
30ain. Dyma’r canlyniadau:- oedd ganddo. gwastraffu ynni a chofio troi golau
Arddangosfa Adar Ysglyfaethus a chyfrifiaduron i ffwrdd.
1af–John Griffith: Tenis Bwrdd Ar brynhawn Gwener Ionawr 22ain
   Blwyddyn 5 a 6. cafodd y disgyblion y cyfle i weld Noson Beetle Drive
amrywiaeth o adar ysglyfaethus. C.A.R Ysgol Clydau
1af–John Griffith: Pŵl Blwyddyn 5 a 6 Buont yn dysgu am fwyd yr adar Ar Nos Iau Chwefror 11eg
a’r hyn mae’n gymryd i ofalu cynhaliwyd Noson Beetle Drive
1af–Tim Curling Blwyddyn 5 a 6 amdanynt. yn Neuadd Bwlchygroes. Diolch i
(John Griffith, Tomos Davies, Bethan bawb a gefnogodd y digwyddiad
Gwynne-Davies ac Erin Rees James) Gweithdŷ Cymorth Cyntaf a llwyddwyd i gasglu £.
Ar ddydd Mercher Ionawr 20fed Dyddiad i’r Dyddiadur
2il–Tomos Davies: Tenis Bwrdd ymwelodd PCSO Gethin Lewis a’r Cynhelir Bingo Pasg C.A.R Ysgol
   Blwyddyn 5 a 6 ysgol er mwyn cynnal gweithdy Clydau ar Ddydd Iau Mawrth 17eg
am 7:30yh. Croeso cynnes i bawb.
2il–Tîm Tip-it Blwyddyn 5 a 6 Siop Siân Ffarwelio â Mrs S Davies
   (Sarah Ditcher, Lucy Davies CRYMYCH Ar Chwefror 5ed ffarweliwyd a
   a Hedd George) Mrs S Davies gan ddiolch iddi
✆ 01239 831230 am ei gwaith caled yn ystod y
tymor a hanner diwethaf. Braf yw
cael croesawu Mrs M Davies i’r
ysgol gyda chyfrfioldeb dosbarth
Cyfnod Allweddol 2.

Tim pel-droed yr ysgol Llyfrau, Cardiau, Casetiau,
CD’s a Fideos,

Crefftau a Gemwaith o Gymru

Tocynnau Anrheg ar gael

Cystadleuwyr COGURDD Tim pel-rwyd yr ysgol
gyda’I beirniad Gwenda Savins

26 Clebran Chwefror 2016

Ysgol Eglwyswrw menywod yn gwisgo yn y cyfnod a ingli, y Frenni, Clydau a ni, Eglwyswrw.
‘handbags’. Fe wnaeth ddosbarth 3 Roedd pawb wedi ymdrechu yn
Ymweliad yr Ail Ryfel Byd fwynhau’r ymweliad felly diolch i Mrs galed iawn ond tîm tip-it Eglwyswrw
Y pumed ar hugain o Ionawr oedd y Elster Jones am ddod i ddangos y enillodd y gystadlaeaeth tip it wrth
dyddiad pan aeth blwyddyn 5 a 6 ar dillad diddorol. faeddu tîm Clydau. Llongyfarchiadau
drip anhygoel i Carew Cheriton Control mawr i Angharad Jones ddaeth yn ail
Tower ar bwys pentref Carew. Dysgon Gan Steffan yn y drafts. Da iawn i bawb wnaeth
ni tipyn am y rhyfel ac am y tŵr o’r Cogyddion Campus gymeryd rhan a diolch i’r Urdd a
pobl oedd yn byw adeg yr Ail Rhyfel Cymerodd rhai disgyblion Ysgol wnaeth drefnu y digwyddiad hwyl.
Byd. Dysgon ni ffeithiau fel sut oedd Eglwyswrw sydd yn yr Urdd rhan yn
yr RAF yn bwysig yn y rhyfel. Aethon y gystadleuaeth cogUrdd ar yr ail Gan Elis
ni ar y ‘decking’ tu allan o top y tŵr. Er o Chwefror 2016. Roedd rhaid i’r Ymweliad gan Mamgu
ei bod hi’n bwrw glaw, wnaeth pawb cystadleuwyr gwneud salad Groegaidd
mwynhau. Yn fy marn i, hon oedd y gan gael pwyntiau ychwanegol am yr a Dadcu Mallt
trip gorau dwi byth wedi mynd arno. arddangosfa. Y cynhwysion arbennig Yn ystod yr wythnosau diwethaf rydym
Hefyd, ar y seithfed ar hugain o Ionawr, i wneud y salad Groegaidd oedd ni yn blwyddyn 5 a 6 wedi bod yn
aeth ddosbarth 3 i’r un lle. Dyma farn olewydd du, caws feta a sudd lemwn. astudio ar Yr Ail Rhyfel Byd. Cawson
rhai ohonyn nhw: Roedd neuadd yr ysgol yn llawn cyffro ymweliad gan Mamgu Mallt -Eiri
“Roedd y trip yn anhygoel oherwydd ar adeg y cystadleuaeth. Wnaeth pawb Lewis a Dadcu Mallt -Tony Ladd Lewis.
cefais gyfle i gwisgo dillad peilot a i ei orau las yn y cystadleuaeth ond Rydym ni wedi dysgu fwy o wybodaeth
ddala dryll”- Cai Williams, blwyddyn 4. enillydd y gystadleuaeth oedd Dafydd am yr Ail Rhyfel Byd drwy wrando
“Y rheswm o’n i’n hoff iawn o’r trip yw Green, blwyddyn 5 a daeth Fflur James arnon nhw. Rydyn ni mor lwcus i gael
oherwydd mae gen i diddordeb mewn yn ail. Pob lwc! teulu plant yma yn hala ei amser i ddod
hanes a modelau” - Beca Tomkinson, mas aton ni i siarad am ei plentyndod
blwyddyn 3. Gan Kian yn yr ail rhyfel byd. Rydyn ni mor
Pêl rwyd ddiolchgar am yr ymweliad yn Ysgol
Gan Kian Yn y Ganolfan Hamdden yng Eglwyswrw.
Ymweliad Mrs Elster Jones Nghrymych, fe fuodd blwyddyn
Yn ystod y tymor hwn, fe ddaeth chwech, y merched a bechgyn yn Gan Alex a Iori
ymwelydd i ddosbarth 3, sef Mrs Elster chwarae pêl-rwyd yn erbyn Clydau, Sioe Arad Goch
Jones, mam Manon o flwyddyn 3. Cilgerran a Ysgol Y Frenni. Amser cinio Yn Neuadd Ysgol Gynradd Eglwyswrw
Daeth hi i ddangos rhai dillad o’r Ail buon yn mynd allan i ymarfer efo Miss ar Ddydd Mawrth yr ail o Chwefror fe
Ryfel Byd, er enghraifft, dillad oedd Davies. ddaeth cwmni Arad Goch i berfformio i
Fe wnaethon ni fwynhau chwarae pel blant dosbarth 1 a 2. Un o hoff bethau
Blwyddyn 5 a 6 yn y lloches rwyd efo rhai o flwyddyn chwech a y plant oedd cyn i’r sioe ddechrau
yn Cheriton Miss Davies ac yn erbyn ysgolion eraill. fe ddaeth merch o’r cwmni lan i’r
Daeth Eglwyswrw yn ail, a Clydau yn dosbarath a roedd rhaid i’r plant ddal
1af felly pob lwc i chi Clydau sydd synau a’i taflu i mewn i’r bag. Hefyd
wedi mynd trwy i’r rownd nesa. Fe un arall o’i ffefrynau oedd y dyn yn
fuon yn cystadlu ar Ddydd Mercher neidio allan o dan y blancedi ac wedi
y trydydd o Chwefror, 2016. Da iawn i rhoi llawer o fraw i bawb. Diolch i Arad
bawb wnaeth gystadlu. Goch am ddod i berfformio ei sioe, fe
wnaeth y plant i gyd fwynhau.
Gan Caryl ac Elin
Chwaraeon Dan do Gan Fflur
Mae chwaraeon yn ffordd da o gadw’n
heini, a math o chwaraeon aeth mlaen Dafydd Green, bl. 5 –
yn Crymych ar y dydd Sadwrn olaf ennillydd y cogurdd
o Ionawr oedd gemau fel cyrling,
tenis bwrdd, pŵl a llawer mwy o
weithgareddau hwyl. Roedd llawer o
adrannau yna fel Maenclochog, Bro

Y rhai a fuodd yn cymeryd rhan Y tîm pe--rwyd
yn y chwaraeon dan-do

Chwefror 2016 Clebran 27
Chwaraeon
Clwb Criced Crymych Erbyn hyn mae wedi cael 66 o
Ar ôl tymor da y llynedd, gobeithion Diolch i Sam Kurtz sy'n symud i gapiau ac yn gobeithio chwarae tan
Clwb Criced Crymych eleni yw cael Lanrhian a hefyd i Dai Jenkins sydd y flwyddyn nesaf lle cynhelir Cwpan
tymor da arall a hyd yn oed yn well. wedi penderfynu ymddeol o chwarae. y Byd i Ferched yn Iwerddon yn Awst
Gorffennodd y Tîm 1af yn y 6ed Capten newydd y Clwb eleni yw 2017. Pwy a ŵyr efallai mae dyna’r
safle yn nhrydedd adran Sir Benfro Rhodri Lewis, sy'n cymryd drosodd amser iawn i ymddeol. Cawn weld.
a hefyd cyrraedd ffeinal cwpan Alan wrth Andrew Thomas. Mi fydd y gêm Cyn i ferched Cymru allu chwarae
Brown. Cafodd yr ail dîm dyrchafiad gyntaf ar Ddydd Sul, Ebrill 24 adref yng Nghwpan y Byd mae’n rhaid
i'r pumed adran. Yn anffodus, mae'r yn erbyn Herbrandston. ennill 2 gêm yng Nghystadleuaeth
ail dîm wedi tynnu allan o'r gynghrair y Chwe gwlad i ‘qualifio’ ac ar hyn o
eleni, oherwydd prinder chwaraewyr Timoedd iau bryd maent wedi colli 1 ac ennill 1.
y tymhorau diwethaf. Cafwyd blwyddyn lwyddiannus iawn y Felly bydd rhaid aros i weld a chroesi
Yn dilyn y cyfarfod blynyddol a llynedd, gyda thua 50 o blant rhwng bysedd.
gynhaliwyd yng Nghlwb Rygbi 6-15 yn cynrychioli’r timau o Dan Pan yn chwarae rygbi ar y lefel uchaf
Crymych ar ddechrau Mis Ionawr, 9,11,13 a 15. Tudor harries, Richard mae’n rhaid cael ymroddiad mawr
braf adrodd bod Vernon Beynon Thorne, Tomos Lewis a Rhodri Lewis yn enwedig gyda gwaith llawn amser
fel cadeirydd, Rhodri Lewis fel fydd yn hyfforddi'r timoedd yma eleni hefyd.
Ysgrifennydd a Peter Nicholas fel eto. Bydd ymarferion yn dechrau ar Dymuna Catrin ddiolch am bob
Trysorydd yn aros ymlaen yn eu Barc Glandy diwedd mis Ebrill. cefnogaeth gan deulu, ffrindiau a’r
swyddi am y drydedd flwyddyn. Cynhelir Bingo gan y Clwb ar nos Iau, gymdogeth i gyd.
Roedd gweld Euros ac Eluned 31ain o Fawrth yng Nghlwb Rygbi
Jones yn bresennol yn braf iawn, a Crymych mewn cyd weithrediad
phob dymuniad iddyn nhw nôl ym a Menter Iaith Sir Benfro. Croeso
Mhatagonia eleni eto. cynnes i bawb. Os ydych eisiau
mwy o wybodaeth am y Clwb neu
Tîm 1af ddiddordeb mewn noddi mewn
Mi fydd sawl chwaraewr newydd yn unrhyw ffordd
cynrychioli’r tîm 1af eleni, gyda sawl cysylltwch â Rhodri Lewis ar
chwaraewr yn ein gadael. 07891922210 / 01994419696.

Catrin Edwards

Mae’n gyn ddisgybl o Ysgol 22 o flynyddoedd. Mae’r profiad o
Gynradd Crymych ac Ysgol Gyfun chwarae mewn Cwpan Y Byd yn rhoi
y Preseli, Coleg Castell Nedd a siawns i chwarae yn erbyn timau fel
Phrifysgol UWIC yng Nghaerdydd. De Affrica, Seland Newydd, Awstralia
Yn dilyn hyn bu’n ffodus i gael swydd a Canada.
yn Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr Yn ystod gêm Iwerddon a Chymru
yng Nghaerdydd lle mae’n athrawes yn 2014 derbyniodd ei 50fed
chwaraeon ac Addysg Grefyddol trwy cap yn chwarae dros ei gwlad
gyfrwng y Gymraeg. ‘Roedd ganddi allan yn Ashbourne. Nôl yn 2011
ddiddordeb mawr mewn chwaraeon cafodd y profiad o fod yn gapten
ers pan yn ferch ifanc lle ‘roedd yn lle arweiniodd y tîm allan yn erbyn
chwarae hoci i dîm yr ysgol, y Sir ac Lloegr yn Cross Keys.
hefyd Clwb Hoci Crymych. Rhoddwyd y swydd o fod yn gapten
Mae yn chwarae Rhif 3 yn y tîm yn ôl ar ddiwedd y tymor yna pan y
. Dechreuodd chwarae rygbi yn penderfynwyd teithio’r byd ond nôl
ei hail flwyddyn yn y Brifysgol lle ar y cae rygbi fe ddaeth yn 2012 ar ôl
chwaraeodd yng Nghwpan y Byd derbyn llawdriniaeth ar ei phen-glin.
yn Barcelona yn 2002. Ac ers Ym mis Hydref 2015 cafodd
hynny mae wedi chwarae mewn lawdriniaeth ar ei bigwrn, ac
3 Cwpan y Byd. Cynhelir yr un roedd yn teimlo’n bryderus a
nesaf yn Iwerddon yn 2017. Rhwng fyddai hi yn barod i chwarae yng
2004-2009 cymerodd 4 blynedd Nghystadleuaeth y Chwe Gwlad
o seibiant ac ar ôl dychwelyd yn yn 2016. Ond pan gyhoeddwyd y
2009 enillwyd y Goron Drifflyg gan garfan ‘roedd yn hapus ei bod wedi
ferched Cymru am y tro cyntaf mewn cael ei dewis.

o eisteddfod Brynberian

Heather Jenkins – Llywydd Parti'r Bryn
Cystadleuaeth Ensemble Lleisiol

Bardd y Gadair –
Siw Jones, Felinfach

Disgyblion Ysgol Gynradd Eglwyswrw
fu'n cymryd rhan mewn unawdau a llefaru